Điều chỉnh chính sách đối ngoại của philippines và myanmar trước chiến lược “tái cân bằng” của mỹ (2009 – 2015) (Tóm tắt, trích đoạn)

Điều chỉnh chính sách đối ngoại mới của Philippines dưới tác động của việc triển khai chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á .... Trong quá trình triển khai chính lược trên, Mỹ đã

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

ĐẠI HỌC KHOA HỌC - XÃ HỘI NHÂN VĂN

TRẦN QUỐC TUẤN

ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA PHILIPPINES VÀ MYANMAR TRƯỚC CHIẾN LƯỢC

“TÁI CÂN BẰNG” CỦA MỸ (2009 - 2015)

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUỐC TẾ HỌC

Hà Nội, năm 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC - XÃ HỘI NHÂN VĂN

TRẦN QUỐC TUẤN

ĐIỀU CHỈNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA PHILIPPINES VÀ MYANMAR TRƯỚC CHIẾN LƯỢC

“TÁI CÂN BẰNG” CỦA MỸ (2009 - 2015)

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUỐC TẾ HỌC

Chuyên ngành : Quan hệ Quốc tế

Mã số: 60 31 02 06

Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thu Mỹ

Hà Nội, năm 2016

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu 6

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Kết cấu của luận văn 8

Chương 1 Chíến lược “tái cân bằng” của Mỹ và tình hình triển khai chiến lược đó ở Đông Nam Á từ 2009 đến 2015 10

1 Khái quát về Chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở châu Á - TBD 10

1.1 Nguyên nhân ra đời 10

1.2 Về mục tiêu 11

1.3 Quá trình chuyển trọng tâm và những nội dung chính của Chiến lược chuyển trọng tâm sang châu Á - TBD 13

1.4 Tình hình triển khai chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á 16

1.4.1 Mục tiêu chiến lược 16

1.4.2 Biện pháp 17

1.4.3 Tình hình triển khai chiến lược 18

1.5 Tác động của việc triển khai chiến lược “tái cân bằng” đối với hòa bình, ổn định và phát triển của Đông Nam Á 29

Tiểu kết 34

Chương 2.Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar trước chiến lược “Tái cân bằng” của Mỹ (2009 - 2015) 36

2.1 Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines 36

2.1.1 Khái quát về chính sách đối ngoại của Philippines trước năm 2009 36

2.1.2 Điều chỉnh chính sách đối ngoại mới của Philippines dưới tác động của việc triển khai chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á 37

2.1.2.1 Nhận thức của Philippines về chiến lược tái cân bằng của Mỹ và sự cần thiết điều chỉnh chính sách đối ngoại 37

2.2 Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Myanmar 57

2.2.1 Khái quát về chính sách đối ngoại của Myanmar trước 2009 57

2.2.2 Điều chính sách đối ngoại của Myanmar từ sau 2009 tới nay 58

Tiểu kết 70

Chương 3 Đánh giá về điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar 72

3.1 So sánh sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar trước chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ 72

3.1.1 Những điểm chung 72

3.1.2 Những điểm riêng của từng nước 76

3.2 Những tác động đối với an ninh, phát triển của khu vực 80

3.2.1 Tác động tới mỗi nước trên 80

3.2.2 Tác động đối với an ninh, ổn định và phát triển ở Đông Nam Á 82

3.2.3 Tác động đối với ASEAN 84

3.3 Tác động của sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar đối với Việt Nam và khuyến nghị 86

3.3.1 Tác động đối với Việt Nam 86

3.3.3 Một số khuyến nghị về quan hệ của Việt Nam với Philippines và Myanmar 93

Tiểu kết 96

Kết luận 97

PHỤ LỤC 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 115

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

AMM Hội nghi ̣ Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN

APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương

Châu á - TBD Châu Á - Thái Bình Dương

EDCA Thỏa thuận hợp tác quốc phòng tăng cường

FTA Hiệp định thương mại tự do

JCBC Ủy ban hợp tác song phương

TPP Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ý nghĩa thực tiễn:

- Từ năm 2009 đến nay, Mỹ ráo riết triển khai chiến lược “tái cân

bằng” đẩy mạnh chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á - Thái Bình

Dương nhằm tăng cường ảnh hưởng, ngăn chặn các đối thủ tiềm năng để duy trì vai trò lãnh đạo khu vực và thế giới, vốn đang bị thách thức của Mỹ Trong chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ, Đông Nam Á có vai trò rất quan trọng Đây là khu vực nằm trong vòng cung bao vây Trung Quốc kéo dài từ Nhật Bản xuống Nam Thái Bình Dương Cựu Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton coi ASEAN là “điểm tựa cho cấu trúc đang hình thành trong khu vực”1 Do tầm quan trọng đó, khu vực này trở thành trọng điểm trong chính lược “tái cân bằng” của Mỹ từ năm 2009 tới nay Trong quá trình triển khai chính lược trên,

Mỹ đã tìm cách giành lại ảnh hưởng đang bị thu hẹp ở Thái Lan, Philippines - những đồng minh truyền thống của Mỹ trong khu vực, nhưng lại đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Trung Quốc, đồng thời tăng cường quan hệ với các nước được xem là gần gũi với Trung Quốc như Lào, Campuchia, Myanmar và Việt Nam Quan hệ Mỹ - ASEAN cũng được thúc đẩy mạnh mẽ và đưa lên cấp độ mới với việc chính thức thiết lập tiến trình Thượng đỉnh Mỹ - ASEAN tại Hội nghị Cấp cao ASEAN họp ở Brunei tháng 11/2013

Việc triển khai chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á đã tác động mạnh tới cục diện chính trị trong khu vực Các nước lớn khác, đặc biệt

là Trung Quốc đã phải điều chỉnh chính sách đối với ASEAN và những nước thành viên chủ chốt của nó (Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam )

1 Hội nghị APEC, EAS - Phép thử đối với chiến lược can dự vào châu Á của Mỹ Bài đăng trên Tài liệu tham khảo đặc biệt, 10/11/ 2011

Nhật bản, dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Shinzo Abe cũng tìm cách tăng cường sự hiện diện của Nhật Bản ở Đông Nam Á

Những biến đổi đó trong môi trường chính trị - an ninh ở Đông Nam Á

đã và đang tạo ra cơ hội và thách thức mới cho hòa bình, an ninh và phát triển của khu vực này nói chung, từng quốc gia Đông Nam Á nói riêng

Để thích ứng với môi trường đó, khai thác những cơ hội phát triển mới

và vượt qua các thách thức, cũng như các nước thành viên khác của ASEAN, trong những năm qua, Philippines và Myanmar đã có những điều chỉnh chính sách nhằm thích ứng với tình hình đang thay đổi trong khu vực, đặc biệt là chính sách đối ngoại

Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar đã tác động mạnh mẽ và trực tiếp tới môi trường hòa bình, an ninh và phát triển của

ở Đông Nam Á nói chung, Việt Nam nói riêng Vậy những tác động đó là gì

và ảnh hưởng như thế nào đối với độc lập chủ quyền, an ninh quốc gia và sự phát triển của Việt Nam? Việc trả lời những câu hỏi này sẽ góp phần cung cấp

cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam nói chung, trong quan hệ đối ngoại với Philippines và Myanmar nói riêng, trong những năm sắp tới Đây chính là lý do vì sao cần tiến hành nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện về điều chỉnh chính sách đội ngoại của Philippines

và Myanmar trước chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ

Về phương diện khoa học: Việc nghiên cứu về chính sách “tái cân bằng”

của Mỹ đã được nhiều học giả trong và ngoài nước thực hiện từ nhiều năm nay và đã thu được những kết quả quan trọng Tuy nhiên, theo sự hiểu biết của học viên, cho tới nay, phần lớn các công trình đó chỉ là bài nghiên cứu nhỏ được đăng tải trên một số tạp chí khoa học trong và ngoài nước Các bài báo đó hoặc tập trung nghiên cứu về quan hệ của Philippines, Myanmar đối với một số nước lớn, nhất là Mỹ và Trung Quốc, mà chưa có một công trình

riêng biệt và sâu sắc nào nghiên cứu về điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar trước chính sách “xoay trục về châu Á” của Mỹ Luận văn của học viên sẽ góp phần lấp vào “khoảng trống” khoa học này.

Vì những lợi ích thực tiễn và khoa học trên, nghiên cứu sinh đã lựa chọn

để tài “Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar trước chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ (2009 - 2015) làm luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Quan hệ quốc tế của mình

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của

Philippines và Myanmar trước việc triển khai chiến lược “tái cân bằng” của

3 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Kể từ khi Mỹ triển khai chiến lược “tái cân bằng” năm 2009 đến nay, đã

có rất nhiều học giả trong và ngoài nước có những bài viết đánh giá về tiến trình cải cách chính trị của Myanmar, cũng như quan hệ hợp tác của Philippines, Myanmar với Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Mỹ… nhưng chỉ dừng ở một số nội dung liên quan đến những hiện tượng chính trị, xã hội, quan hệ đối ngoại hợp tác, một số thay đổi gần đây gắn với một vài giai đoạn

cụ thể Đối với Myanmar, đáng chú ý, trong nước có cuốn sách “Biến đổi chính trị, Kinh tế ở Myanmar, từ 2011 đến nay” do tác giả Võ Xuân Vinh chủ biên, được Nhà xuất bản khoa học xã hội xuất bản năm 2015 Tác phẩm được chia làm 3 chương, giới thiệu về những thay đổi về chính trị, kinh tế Myanmar từ cuối tháng 3 năm 2011 đến nay Đối với Philippines, qua tìm

hiểu cũng chưa có cuốn sách hay công trình nghiên cứu về Philippines trong giai đoạn 2009 đến nay Gần đây tháng 01.11.2016, tại Học viện Ngoại giao

có cuộc hội thảo về “Chính sách ngoại giao của Philippines dưới thời Tổng thống Dutete” Do đó, việc học viên chọn vấn đề “Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines, Myanmar, trước chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ từ

2009 đến nay” nhằm nghiên cứu, hệ thống, đánh giá về điều chỉnh chính sách đối ngoại, rút ra điểm chung, điểm riêng và những tác động đối với Việt Nam

là một vấn đề mới cần quan tâm

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu:

- Làm rõ quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar trước chiến lược “Tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á, tác động của những điều chỉnh đó đối với an ninh và phát triển của các nước đó nói riêng, Đông Nam Á nói chung

- Chỉ ra những tác động trong quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của hai nước đối với Việt Nam và đề xuất một số kiến nghị giải pháp mà học viên cho là thích hợp vào quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của Việt Nam trong những năm sắp tới

Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á và tác động

của việc triển khai chíến lược đó đối với môi trường an ninh và phát triển của Đông Nam Á

- Làm rõ nhận thức của Philippines và Myanmar về các cơ hội và thách thức đối với an ninh và phát triển của đất nước họ do việc triển khai chiến lược trên của Mỹ

- Phân tích sự điều chỉnh và thực thi chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar nhằm khai thác những cơ hội và vượt qua những thách thức đó

- Đánh giá kết quả và những vấn đề đặt ra đối với an ninh và phát triển của Philippines và Myanmar từ sự điều chỉnh chính sách đối ngoại trên của họ

- Rút ra những tác động từ việc điều chỉnh chính sách đối ngoại của Philippines và Myanmar đối với khu vực và Việt Nam; kiến nghị một số đề xuất đối với Việt Nam thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sẽ vận dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lenin, đường lối đổi ngoại của Đảng và nhà nước ta để tiếp cận và giải quyết các vấn đề khoa học của đề tài Các phương pháp nghiên cứu chính sách đối ngoại, quan hệ quốc tế theo cấp độ liên quốc gia/khu vực, toàn cầu/ hệ thống, phương pháp phân tích hệ thống - cấu trúc và phương pháp phân tích văn bản… sẽ được sử dụng trong quá trình chuẩn bị luận văn

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, luận văn được cấu trúc thành 3 chương:

Chương I: Khái quát về chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở châu Á -

TBD, nguyên nhân ra đời, mục tiêu, nội dung biện pháp Mỹ triển khai ở châu

Á - TBD nói dung và Đông Nam Á nói riêng, từ đó rút ra tác động của đối với

an ninh, quan hệ các nước lớn ở khu vực cũng như tiến trình liên kết ở khu vực

Chương II: Đi sâu phân tích, làm rõ tiến trình điều chỉnh chính sách đối

ngoại của Philippines, Myanmar từ năm 2009 đến nay, trong đó đề cập rõ nét

về những điều chỉnh quan hệ đối ngoại của Philippines, Myanmar với Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, EU và ASEAN

Chương III: từ những đánh giá phân tích về điều chỉnh chính sách đối

ngoại của Philippines, Myanmar, rút ra điểm chung, điểm riêng, tác động của

sự điều chỉnh này đến khu vực, cũng như đối với Việt Nam Đồng thời đề xuất một số giải pháp kiến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ Việt Nam với Philippines và Myanmar trong thời gian tới

Chương 1 Chíến lược “tái cân bằng” của Mỹ và tình hình triển khai chiến lược

2 Nguyễn Thị Hằng (2014), “Mỹ chuyển trọng tâm sang châu Á - TBD từ góc nhìn quốc phòng, quân sự”; Tạp chí Quan hệ Quốc phòng, quý II/2014 (tr 38)

Để duy trì vị thế lãnh đạo thế giới, Mỹ cần kiểm soát trọng tâm thế giới

từ đó kiểm soát toàn thế giới Hay nói cách khác, tương lai của nước Mỹ với

tư cách nước lãnh đạo thế giới phụ thuộc vào khả năng nước này kiểm soát khu vực châu Á - TBD Chiến lược “tái cân bằng” là chiếc chìa khóa giúp Mỹ hoàn thành mục tiêu này Thay đổi chiến lược ngay bên trong và bên ngoài nước Mỹ Theo đó, Mỹ cần chuyển trọng tâm chú ý sang khu vực nhằm kiểm soát trọng tâm thế gới từ đó bảo vệ các lợi ích trong vai trò lãnh đạo thế giới

“Tái cân bằng” sang châu Á - TBD còn là một cái cớ hợp lý để Mỹ rút khỏi chiến trường Trung Đông trong khi vẫn duy trì được quy mô can dự toàn cầu trong bối cảnh những khó khăn kinh tế trong nước Gia tăng can dự với châu

Á - TBD, Mỹ có thể đáp ứng được yêu cầu trong nước về giảm quy mô can sự chính trị, quân sự, kinh tế với khu vực Trung Đông bất ổn và gia tăng ưu tiên cho các vấn đề kinh tế trong nước cũng như tránh được sự nghi ngờ của quốc

tế về tình trạng bất lực của Mỹ đối với vấn đề can dự toàn cầu hay lãnh đạo thế giới Bên cạnh đó, xét về phương diện địa chiến lược, Mỹ cần kiểm soát đối thủ cạnh tranh đang ngày càng lớn mạnh là Trung Quốc nhằm bảo vệ vị thế siêu cường duy nhất trong thế giới đơn cực Trung Quốc có thể trở thành mối đe dọa đến vị thế siêu cường duy nhất của Mỹ nếu Mỹ thất bại trong hướng lái lựa chọn chiến lược của Trung Quốc, kiểm soát quá trình phát triển sức mạnh quân sự, ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc đối với khu vực và kiềm chế lối hành xử hiếu chiến hơn của Trung Quốc, từ đó ngăn chặn Trung Quốc hiện thực hóa ý đồ lâu dài là hình thành thế giới đa cực bằng cách gia tăng can dự mang tính xây dựng với Trung Quốc

với các thể chế mạnh, các nước có trách nhiệm, có mối quan hệ an ninh, kinh

tế và văn hóa với Mỹ vì lợi ích của nền kinh tế và người dân Mỹ3 Bộ Ngoại giao Mỹ xác định năm mục tiêu cụ thể của Chiến lược chuyển trọng tâm sang khu vực như sau:

Thứ nhất, đảm bảo duy trì an ninh và mối quan hệ đồng minh mạnh để

nâng cao khả năng phối hợp với Mỹ trong nỗ lực răn đe và đánh thắng các mối

đe dọa quân sự và phi quân sự đối với khu vực và Mỹ; giải quyết các tranh chấp hòa bình; thống nhất quan điểm chung về các ưu tiên khu vực và toàn cầu;

và đối phó với những thách thức ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia của Mỹ

Thứ hai, đảm bảo phát triển kinh tế, thương mại và sự thịnh vượng bền

vững của Mỹ thông qua thúc đẩy xuất khẩu và luồng vốn đầu tư của Mỹ, tăng cường hòa nhập kinh tế và cải thiện các mục tiêu phát triển ở khu vực

Thứ ba, tạo điều kiện, nguồn lực và cơ sở để tăng cường can dự của Mỹ

vào các cường quốc đang nổi và các đối tác khu vực giúp củng cố an ninh quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng thương mại và kinh tế, tìm kiếm các biện pháp đối phó với các thách thức xuyên quốc gia, hỗ trợ cho lợi ích và giá trị Mỹ ở khu vực

Thứ tư, từng bước hình thành cấu trúc khu vực gồm các thể chế và thỏa

thuận đa phương mạnh nhằm tạo ra môi trường chính trị và kinh tế thuận lợi cho Mỹ, đồng thời tăng cường an ninh khu vực cũng như duy trì phát triển kinh tế bền vững

Thứ năm, tạo điều kiện để mở rộng can dự mạnh mẽ vào khu vực vì mục

tiêu phát triển “dân chủ và nhân quyền”, giải quyết các thách thức xuyên

quốc gia, bao gồm cả các mối đe dọa về an sinh và biến đổi khí hậu4

3 Samuel J.Locklear, (2013), Statement before the Senate Armed Services Commitee on U.S Pacific

Command Posture, Washington, 09/04/2013

4 Trần Quang, Đánh gíá Chiến lược tái cân bằng của Mỹ tại châu Á – TBD, ngày 05 tháng 12 năm 2014, http://nghiencuubiendong.vn/nghien - cuu - my/4078 - danh - gia - chien - luoc - tai - can - bang - cua - my - tai - cha - a - thai - binh – duong

- Mục tiêu cơ bản, lâu dài: (1) Đưa các nước đi theo quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản do Mỹ đứng đầu; (2) Khôi phục vị thế siêu cường duy nhất của

Mỹ và làm bá chủ thế giới5

1.3 Quá trình chuyển trọng tâm và những nội dung chính của Chiến lược chuyển trọng tâm sang châu Á - TBD

- Quá trình chuyển trọng tâm:

Ngay từ khi Tổng thống Obama nhậm chức (2009), các nhà hoạch định chiến lược của Mỹ đã bắt đầu đánh giá lại môi trường chiến lược toàn cầu, nhấn mạnh đến tầm quan trọng của khu vực châu Á - TBD Mốc đánh dấu một tuyên bố chính thức hơn về quá trình chuyển trọng tâm sang khu vực của Chính quyền Mỹ được Ngoại trưởng H.Clinton công khai trong bài viết “Thế

kỷ Thái Bình Dương của Mỹ” trên tạp chí Chính sách đối ngoại (Foreign Policy)/Mỹ tháng 11.2011, trong đó khẳng định Mỹ cần phải chuyển hướng chiến lược sang châu Á - TBD và đưa ra sáu biện pháp cụ thể6 Ngay sau đó, Tổng thống Mỹ B Obama cũng tuyên bố về việc Mỹ “quay trở lại” châu Á - TBD trong bài phát biểu tại Hội nghị APEC (2011 tổ chức ở Hawai) và nhân chuyến thăm Úc (cuối năm 2011) Tại Hội nghị an ninh thường niên (4.2012), các quan chức cố vấn an ninh của Mỹ đã đề xuất thay thế thuật ngữ “chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á”, “quay trở lại châu Á” thành thuật ngữ “tái cân bằng” Ngay sau đó (tháng 11.2012), Tổng thống Obama công bố Chỉ thị chiến lược “duy trì vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ: Những ưu tiên cho Bộ Quốc phòng trong Thế kỷ 21”, trong đó nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc bố trí sự hiện diện quân sự tại châu Á - TBD Chiến lược “Tái cân bằng” được Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ L Panteta công khai tuyên bố trong bài phát

5

PGS, TS Nguyễn Thị Quế, Chiến lược xoay trục, tái cân bằng của Mỹ đối với châu Á – TBD, ngày 20 tháng 1 năm 2016, http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/quoc - te/item/1264 - chien - luoc - xoay - truc - tai - can - bang - cua - my - doi - voi - chau - a - thai - binh - duong.html

biểu tại diễn đàn Đối thoại Shangri La/Singapore năm 20127

và thuật ngữ “tái cân bằng” được coi là nguyên tắc xuyên suốt trong báo cáo quốc phòng bốn năm một lần của Mỹ (QDR) - 2014 (tháng 3.2014) Trong các năm từ 2012 -

2014, các quan chức hàng đầu của Mỹ cũng đã tiến hành một loạt các cuộc điều trần tại Quốc hội về chiến lược chuyển trọng tâm sang châu Á - TBD, trong đó có cuộc điều trần của Tư lệnh PACOM, Đô đốc Samuel Locklead và

Tư lệnh quân đội Mỹ tại Hàn Quốc, Tướng M Scaparoti (25.03.14) trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ về tiến trình thực hiê ̣n “Tái cân bằng” của Mỹ

- Về thời gian thực hiện:

Chính quyền Mỹ khẳng định, việc chuyển trọng tâm chiến lược sang châu Á - TBD là một quá trình lâu dài, kéo dài hàng chục năm Những động thái gần đây chỉ là những điều chỉnh bước đầu của Chiến lược chuyển trọng tâm sang khu vực nhằm thăm dò thái độ cũng như sự phản ứng của các nước trong khu vực

- Về nội dung chiến lược: Chiến lược xoay trục về châu Á của chính quyền Obama bao gồm mấy nội dung chính sau:

+ Tăng cường quan hệ đồng minh an ninh song phương với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Thái Lan, Philippines trên cơ sở duy trì đồng thuận về chính trị với những giá trị cốt lõi của quan hệ đồng minh

+ Duy trì quan hệ đồng minh để linh hoạt đối phó với những thách thức cũng như tận dụng cơ hội mới Bảo đảm khả năng phòng thủ và hạ tầng thông tin để răn đê mọi sự khiêu khích

+ Tăng cường quan hệ với các nước mới nổi và các quốc gia tiềm năng như Ấn Độ, Indonesia, New Zealand, Malaysia… và một số quốc gia khác

7

Leon Panetta (2012), The U.S Rebalance Towards the Asia - Pacific, Shangri - La, Singapore, 02/06/2012

+ Tăng cường can dự vào các thể chế khu vực thông qua đầy đủ vào các diễn đàn và tổ chức khu vực như ASEAN, APEC, EAS và đóng vai trò tích cực trong xây dựng chương trình nghị sự của các diễn đàn này

+ Mở rộng quan hệ, thương mại và đầu tư đối với khu vực thông qua APEC, G20 và TPP để thúc đẩy mở cửa thị trường, giảm rào cản thương mại, tăng cường minh bạch và thực hiện cam kết thương mại

+ Tăng cường sự hiện diện quân sự tại khu vực, một mặt hiện đại hóa các mối quan hệ quân sự với đồng minh ở Đông Nam Á Mặt khác tìm cách tăng cường hiện diện tại Đông Nam Á và Ấn Độ Dương

+ Thúc đẩy các nước tiến hành cải cách nhằm tăng cường dân chủ, nhân quyền và tự do chính trị theo kiểu Mỹ và phương Tây8

- Các biện pháp thực hiện:

+ Về chính trị - ngoại giao: Mỹ tăng cường củng cố liên minh quân sự

song phương truyền thống và đẩy mạnh hợp tác sâu rộng hơn với các đối tác đang nổi lên Ngay từ nhiệm kỳ đầu, Tổng thống Obama, chiến lược “tái cân bằng” đã được thúc đẩy mạnh mẽ Thực tế này phần nào được thể hiện quan các chuyến thăm tới khu vực châu Á - TBD của lãnh đạo cấp cao Mỹ Bên cạnh đó, Mỹ tham gia hàng loạt các sáng kiến hợp tác của các cơ chế đa phương ở châu Á, như: Thúc đẩy vấn đề năng lượng, y tế qua sáng kiến LMI; đầu tư và thương mại thông qua APEC; tăng trưởng kinh tế và biến đổi khí hậu thông qua ASEAN Đồng thời, Mỹ cũng đẩy mạnh và nhân rộng các sáng kiến mới như lập quỹ tài trợ, cải thiện tính liên tục của nguồn cung sản phẩm… + Về quốc phòng - an ninh: Mỹ thắt chặt hơn các liên minh quân sự song phương với các nước châu Á - TBD Từ năm 2012, Mỹ khẳng định tái bố trí sức mạnh hải quân theo hướng tăng cường triển khai tàu sân bay, tuần dương,

8 PGS, TS Nguyễn Thị Quế, Chiến lược xoay trục, tái cân bằng của Mỹ đối với châu Á – TBD, ngày 20 tháng 1 năm 2016, http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/quoc - te/item/1264 - chien - luoc - xoay - truc -

tàu khu trục và tàu ngầm ở TBD Trong chính sách của mình, đến năm 2020, Mỹ

sẽ thay đổi tỷ lệ lực lượng Hải quân hiện diện giữa hai khu vực Đại Tây Dương

và Thái Bình Dương thành 40% và 60% để can dự nhanh hơn, chủ động hơn vào diễn biến tình hình tại TBD Tình hình căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên đã tạo

cơ hội cho Mỹ đẩy mạnh can dự về quân sự thông các cuộc tập trận chung, triển khai thêm trang thiết bị quân sự đến Hàn Quốc Bên cạnh đó, Mỹ thể hiện rõ lập trường ủng hộ Nhật Bản trong tranh chấp quần đảo Senkaku

+ Về dân chủ, nhân quyền: Thúc đẩy cải cách chính trị, cổ súy giá trị dân chủ, nhân quyền theo các chuẩn mực của phuong Tây Một mặt, Mỹ khẳng định không thể và không muốn áp đặt hệ thống giá trị Mỹ lên nước khác, mặt khác, Mỹ lại cho rằng có những giá trị nhất định mang tính phổ biến mà các nước cần tôn trọng Mỹ thúc đẩy các nước tiến hành cải cách chính trị, truyên

bá, cổ súy các giá trị dân chủ thông qua việc nêu đậm những nội dung này trong phát triển các quan hệ song phương

+ Về kinh tế thương mại: Theo đuổi chiến lược hai mũi nhọn về kinh tế tại khu vực Mỹ sử dụng chính sách ngoại giao hỗ trợ tăng trưởng và can dự về kinh

tế để hỗ trợ các ưu tiên trong chính sách ngoại giao của họ Chính quyền Obama xác định TPP là trọng tâm chủ chốt trong chính sách thương mại của Mỹ tại châu Á - TBD, là nền tảng của chiến lược „tái cân bằng‟ ở khu vực Ngoài ra,

Mỹ cũng đã hoàn tất ký FTA với Hàn Quốc; đang đàm phán với Đài Loan và Ấn

Độ về TIFA9

1.4 Tình hình triển khai chiến lược “tái cân bằng” của Mỹ ở Đông Nam Á

1.4.1 Mục tiêu chiến lược

Khu vực Đông Nam Á được cho là nơi hội tụ dủ các thách thức và cơ hội đối với Mỹ trong bảo vệ lợi ích quốc gia; là chìa khoá chiến lược của Mỹ

9

TIFA: Hiệp định khung về thương mại và đầu tư giữa Mỹ và Đài Loan, Ấn Độ