Đánh giá công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt hướng đến phát triển nông thôn mới tại xã hồng sơn huyện đô lương – tỉnh nghệ an

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮTRTSH Rác thải sinh hoạt QLCTRSH Quản lý chất thải rắn sinh hoạtQLCTR Quản lý chất thải rắn BCL Bãi chôn lấp NTM Nông thôn mới TP Thành phố DANH MỤC BẢN iv... Tiê

MỤC LỤ

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài 4

1.1.1 Khái niệm chất thải rắn nông thôn 4

1.1.2 Các nguồn phát sinh chất thải 6

1.1.3 Phân loại rác thải sinh hoạt 7

1.1.4 Một số biện pháp xử lý rác thải sinh hoạt 8

1.1.5 Lợi ích và tác hại của rác thải sinh hoạt 10

1.2 Căn cứ pháp lý để thực hiện đề tài 13

1.3 Cơ sở thực tiễn 15

1.3.1 Hiện trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam 15

1.3.2 Quản lý RTSH nông thôn Việt Nam 21

1.4 Một số mô hình quản lý CTRSH trên thế giới và Việt Nam 26

1.4.1 Một số mô hình quản lý CTRSH trên thế giới 26

1.4.2 Một số mô hình quản lý CTRSH tại Việt Nam 28

1.5 Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam Ở Việt Nam 29

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 33

2.1 Đối tượng nghiên cứu 33

2.2 Phạm vi nghiên cứu 33

i

2.2.1 Phạm vi không gian 33

2.2.2 Phạm vi thời gian 33

2.3 Nội dung nghiên cứu 33

2.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội tại xã Hồng Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 33

2.3.2 Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn khu dân cư xã Hồng Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 33

2.3.3 Đánh giá hiện trạng quản lý, thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn xã Hồng Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 33

2.3.4 Đề xuất các giải pháp về môi trường chất thải rắn trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Hồng Sơn 33

2.4 Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu 33

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu 34

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 37

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội tại xã Hồng Sơn – huyện Đô Lương – tỉnh Nghệ An 37

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 37

3.1.2 Điều kiện kinh tế-văn hóa-xã hội 39

3.1.3 Đánh giá chung 41

3.2.Hiện trạng phát sinh RTSH tại khu dân cư xã Hồng Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 42

3.2.1 Nguồn phát sinh RTSH tại khu dân cư xã Hồng Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An 42

3.2.2 Khối lượng RTSH 43

3.2.3 Thành phần RTSH 48

3.3 Đánh giá hiện trạng quản lý, thu gom, vận chuyển và xử lý RTSH trên địa bàn xã Hồng Sơn 50

3.3.1 Hiện trạng quản lý 50

ii

3.3.2 Hiện trạng thu gom, vận chuyển và xử lý RTSH tại xã Hồng Sơn 543.4 Thành quả đạt được và tồn tại trông công tác quản lý, xử lý RTSH trênđịa bàn xã Hồng Sơn 633.4.1 Những thành quả đạt được 633.4.2 Những hạn chế 643.5 Đề xuất các giải pháp về môi trường chất thải rắn trong xây dựng nôngthôn mới trên địa bàn xã Hồng Sơn 65KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 70TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

RTSH Rác thải sinh hoạt

QLCTRSH Quản lý chất thải rắn sinh hoạtQLCTR Quản lý chất thải rắn

BCL Bãi chôn lấp

NTM Nông thôn mới

TP Thành phố

DANH MỤC BẢN

iv

Bảng 1.1 Kết quả đo chỉ số vi sinh vật trong 5 mẫu đất tại 2 bãi rác 11

Bảng 1.2 Tình hình phát sinh rác thải sinh hoạt ở Việt Nam 16

Bảng 1.3: Chất thải rắn đô thị phát sinh năm 2009- 2025 17

Bảng 1.4 Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ở các đô thị Việt Nam đầu năm 2007 18

Bảng 1.5 RTSH phát sinh tại một số tỉnh, thành phố năm 2011 19

Bảng 1.6: Bảng phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn 20

Bảng 1.7 Phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại các vùng nông thôn 22

Bảng 1.8 Các biện pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở cấp xã, thị trấn (%) 26 Bảng 3.1: Dân số của xã Hồng Sơn tính đến ngày 28 tháng 10 năm 2015 40

Bảng 3.2: Khối lượng rác cân được tại 9 xóm của xã Hồng Sơn 44

Bảng 3.3 Tổnghợpkếtquảcânrác 45

Bảng 3.4 Phânbốdâncư và lượngRTSHcủaxã HồngSơn 46

Bảng 3.5 Nhậnxétngườidânvềmức độtuyêntruyền, tậphuấnvềquảnlý rácthảivà vệsinhmôitrường 52

Bảng 3.6 Nhậnthứcngườidânvềphânloạiráctạinguồn 53

Bảng 3.7 Sốngườitrongtổvệsinhmôitrườngcủacácthôn 55

Bảng 3.8 Ý kiếnngườidânvềtầnxuấtthugomRTSHcủacáctổVSMT 58

v

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ phân loại và các biện pháp xử lý rác thải sinh hoạt 7

Hình 1.2 Nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt 15

Hình 1.3: Những hợp phần chức năng của một hệ thống quản lý CTR 24

Hình 1.4: Hệ thống quản lý chất thải ở một số đô thị lớn tại Việt Nam 25

Hình 3.1 Vị trí xã Hồng Sơn – huyện Đô Lương- tỉnh Nghệ An 37

Hình 3.2: Biểu đồ cơ cấu sử dụng đất ở xã Hồng Sơn 38

Hình 3.3: Biểu đồ cơ cấu kinh tế xã Hồng Sơn 39

Hình 3.4 Các nguồn phát sinh RTSH tại khu dân cư 43

Hình 3.5 Mối liên hệ giữa dân số (người) và lượng RTSH (kg/ngày) 47

Hình 3.6 Biểu đồ phần trăm các loại rác thải của các xóm tại xã Hồng Sơn 48 Hình 3.7 Thành phần rác thải sinh hoạt trên địa bàn xã Hồng Sơn 49

Hình 3.8 Sơ đồ hệ thống quản lý RTSH tại khu dân cư trên địa bàn xã Hồng Sơn 51

Hình 3.9 Cảm nhận của người dân về môi trường mình đang sống do ảnh hưởng từ RTSH 54

Hình 3.10 Quá trình thu gom rác thải tại xóm 4 57

Hình 3.11 Các vệ sinh viên của xóm 4 đang đổ rác xuống hố 57

Hình 3.12 Hố rác xóm 2 60

Hình 3.13 Hố rác xóm 2 61

Hình 3.14 Hố rác xóm 3 61

Hình 3.15 Hố rác xóm 5 và xóm 6 62

Hình 3.16 Hố rác xóm 7 62

Hình 3.17: Sơ đồ phân loại CTRSH tại nguồn 68

vi

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đã và đang từng bước thực hiện sự nghiệpcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và đã đạt được nhiềuthành tựu to lớn trong nhiều lĩnh vực Sự phát triển của nềnkinh tế và của ngành môi trường một cách vững chắc là nềntảng cho sự ổn định chính trị - xã hội và cải thiện chất lượngsống của người dân Song bên cạnh những mặt tích cực ấy làlượng rác thải sinh hoạt thải ra môi trường ngày càng nhiều,đặc biệt sự gia tăng dân số ngày càng cao, tốc độ phát triểnkinh tế xã hội nhanh Lượng rác thải được thải ra môi trườngngày càng nhiều làm tác động mạnh mẽ, lâu dài đến môitrường sống và tác động trực tiếp đến đời sống của người dân

Xử lý rác thải và vệ sinh môi trường hiện không chỉ là vấn đề

"nóng" đặt ra đối với thành thị mà cả với khu vực nông thôn Thực hiện theo Quyết định số 491/QĐ-TT ngày 16/4/2009của Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 800/2010/QĐ-TTngày 04/06/2010 của Thủ tướng phê duyệt Chương trình mụctiêu quốc gia về dây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-

2020 Tiêu chí 17 của Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mớivới mục tiêu chung là: tỉ lệ hộ được sử dụng nước sạch hợp vệsinh theo quy chuẩn Quốc gia; các cơ sở sản xuất- kinh doanhđạt tiêu chuẩn về môi trường; không có các hoạt động gâysuy giảm môi trường và có các hoạt động phát triển môitrường xanh, sạch, đẹp; nghĩa trang được xây dựng theo quyhoạch; chất thải, nước thải được thu gom và xử lý theo quyđịnh

Trong những năm qua, Chương trình mục tiêu quốc giaxây dựng nông thôn mới cùng nhiều chương trình, dự án khác

đã góp phần tích cực cải thiện môi trường nông thôn, nângcao chất lượng cuộc sống cho người dân trên địa bàn tỉnh.Công tác giữ gìn vệ sinh môi trường quản lý, thu gom và xử lýchất thải, nước thải ở các xã đã có một số chuyển biến Phongtrào trồng cây xanh, vệ sinh đường làng, ngõ xóm, xây dựngđời sống văn hoá được triển khai và duy trì tốt ở nhiều khudân cư

Theo báo cáo của Bộ tài nguyên môi trường Việt Namnăm 2014, rác thải nông thôn ước tính 0,3 kg/người/ngày và

có xu hướng tăng đều theo từng năm Trong thành phần rácthải có nhiều vật khó phân huỷ như túi nilon, đặc biệt là cácbao bì và vỏ chai lọ thuốc bảo vệ thực vật… Tuy nhiên quản lýchất thải là một thách thức đối với nhiều cộng đồng cho dù lànông thôn hay thành thị, công nghiệp hóa hay đang pháttriển Có một thực tế đang xảy ra tại khu vực nông thôn hiệnnay là, mặc dù đất rộng nhưng lại không quy hoạch được cácbãi rác tập trung, không có bãi rác công cộng, không quy địnhchỗ tập trung rác, không có người và phương tiện chuyên chởrác Nhìn chung, đa phần người dân nông thôn vẫn chưahình thành được ý thức cũng như thói quen tập kết, xử lý rácthải Hầu hết các gia đình tự xử lý rác thải của nhà mình bằngcác biện pháp đơn giản như đốt, chôn, thậm chí để vào mộtgóc vườn rồi đốt Không ít nơi người dân tuỳ tiện xả rác thảisản xuất và sinh hoạt bừa bãi; làm chuồng trại gia súc gần nơi

ăn ở gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng xấu đến sức khỏecộng đồng và bộ mặt nông thôn

Hồng Sơn là một xã nằm trong địa bàn huyện Đô Lương,tỉnh Nghệ An là một xã thuần nông đang trong giai đoạn pháttriển, với tốc độ tăng trưởng kinh tế ngày càng đi lên, tuynhiên bên cạnh đó là lượng phát sinh chất thải sinh hoạt ngàycàng nhiều là tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và làmthay đổi cảnh quan cũng như gây tác động xấu đến sức khỏecộng đồng dân cư đang sinh sống trên địa bàn xã Chínhquyền địa phương cũng đã có những biện pháp nhằm quản lý

và xử lý lượng rác thải sinh hoạt này như thu gom, xử lý tuynhiên các biện pháp này hầu hết chưa được triệt để, gây ônhiễm môi trường

Xuất phát từ những thực tế nói trên và nguyện vọng của

bản thân tôi chọn đề tài “ Đánh giá công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt hướng đến phát triển nông thôn mới tại xã Hồng Sơn - huyện Đô Lương – tỉnh Nghệ An”

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

- Đánh giá hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt(CTRSH) tại xã Hồng Sơn – huyện Đô Lương – tỉnh Nghệ An

- Đánh giá công tác quản lý chất thải rắn trên địa bàn xãtheo hướng xây dựng nông thôn mới

Yêu cầu nghiên cứu của đề tài

- Tài liệu, số liệu điều tra thu thập phải trung thực, phản ánh đúngRTSH ở địa điểm nghiên cứu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở khoa học của đề tài

1.1.1 Khái niệm chất thải rắn nông thôn

Cần bổ sung một số khái niệm gắn với đề tài, như:

- Rác thải: Rác thải là bất kỳ loại vật liệu nào ở dạng rắn mà con người

loại bỏ mà không được tiếp tục sử dụng như ban đầu (Vũ Quyết Thắng, Lê Đông Phương, 2002).

- Rác thải sinh hoạt (RTSH): là chất thải liên quan đến các hoạt động của

con người, nguồn tạo thành chủ yếu từ sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơicông cộng như khu dân cư, cơ quan, trường học, các trung tâm dịch vụ,thương mại.RTSH có thành phần bao gồm kim loại, sành sứ, thủy tinh, gạchngói vỡ, đất đá, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa hoặc quá hạn sử dụng,

xương động vật, tre, gỗ, lông gà, lông vịt, vải giấy, rơm rạ, xác động vật, vỏ

rau quả, (Vũ Quyết Thắng, Lê Đông Phương, 2002).

- Chất thải (CT): “Chất thải là toàn bộ các loại vật chất được thải ra từ

sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác” (Luật Bảo vệ Môi trường 2014) Chất thải tồn tại ở nhiều dạng khác nhau: rắn, lỏng, khí

hay một số dạng khác

- Chất thải rắn (CTR): là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ các quá trình

sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác (Nghị định

số 59/2007/NĐ – CP về quản lý chất thải rắn.)

-Chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH): là CTR phát thải trong

sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng(Theo NĐ 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn.)

-Quản lý chất thải: là quá trình phòng ngừa giảm thiểu,giám sát phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế,

và xử lý chất thải (Theo luật BVMT năm 2014)

- Thu gom CTR: Là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu giữ

tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom hoặc cơ sở được cơ quan có thẩm

quyền nhà nước chấp thuận (Nghị định 59/2007/NĐ;CP ngày 09/4/2007 về quản lý CTR)

-Nông thôn: Nông thônlà phần lãnh thổ không thuộc nộithành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi

cấp hành chính cơ sở là UBND xã (Thông tư số BNNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn).

54/2009/TT Phát triển nông thôn: là một phạm trù rộng được nhận thức với rất

nhiều quan điểm khác nhau

Theo Ngân hàng Thế giới (1975) đã đưa ra định nghĩa: “ Phát triển nôngthôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống kinh tế và xã hộicủa một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn Nó giúp nhữngngười nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn đượchưởng lợi ích từ sự phát triển”(Mai Thanh Cúc, Quyền Đình Hà, 2005).

- Khái niệm nông thôn mới

Nông thôn mới là nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinhthần của nhân dân không ngừng được nâng cao, qua đó thu hẹp sự cách biệtgiữa nông thôn và thành thị Người dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹthuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nôngthôn mới

Nông thôn mới có kết cấu hạ tầng KT - XH hiện đại; kinh tế phát triểntoàn diện bền vững, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý,gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị; cơ sở hạtầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch Xã hội nôngthôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ.Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninhchính trị và trật tự xã hội

- Xây dựng nông thôn mới:

Xây dựng nông thôn mới là quá trình lâu dài, liên tục theo định hướngcủa Đảng, Nhà nước Được thực hiện trên cơ sở các quy hoạch, kế hoạch, quychuẩn để đảm bảo phát triển lâu dài và bền vững Kế thừa những thành tựu,truyền thống và bản sắc văn hóa của nông thôn; đồng thời tiếp thu, hình thành

và phát triển những giá trị mới của nhân loại theo hướng văn minh, hiện đại

- Quy hoạch nông thôn mới

Quy hoạch nông thôn mới là việc bố trí, sắp xếp các khu chức năng, sảnxuất, dịch vụ, hạng tầng kinh tế - xã hội - môi trường trên địa bàn, theo tiêuchuẩn nông thôn mới, gắn với đặc thù, tiềm năng, lợi thế của từng địa

Rác thải

Giấy vụn, kim loại, nhựa dẻo

Vải vụn, cao su, thuộc da,…

Sành sứ, chất trơ,…

Tái chế

Thiêu đốt

Chôn lấp

phương; được mọi người dân của xã trong mỗi làng, mỗi gia đình ý thức đầy

đủ, sâu sắc và quyết tâm thực hiện

1.1.2 Các nguồn phát sinh chất thải.

RTSH phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau, có thể ở nơinày hay ở nơi khác, chúng khác nhau về số lượng, kích thướcphân bố về không gian:

- Khu dân cư: Hộ gia đình, biệt thự, chung cư

- Khu thương mại: nhà kho, nhà hàng, chợ, khách sạn, nhàtrọ, các trạm sửa chữa, bảo hành và dịch vụ

- Cơ quan công sở: trường học, bệnh viện, văn phòng cơquan chính phủ

- Công trường xây dựng: Khu nhà xây dựng mới, sửa chữanâng cấp mở rộng đường phố, cao ốc, san nền xây dựng

- Dịch vụ công cộng đô thị: Hoạt động dọn vệ sinh đườngphố, công viên, khu vui chơi giải trí, bãi tắm

- Khu công nghiệp: công nghiệp xây dựng, chế tạo, côngnghiệp nặng, nhẹ, lọc dầu, hóa chất, nhiệt điện

- Nông nghiệp: Đồng cỏ, đồng ruộng, vườn cây ăn quả,

nông trại (Trịnh Quang Huy, 2012)

1.1.3 Phân loại rác thải sinh hoạt

Rác thải sinh hoạt có thành phần và tính chất rất đa dạng, thông thường người

ta phân loại rác thải sinh hoạt theo khả năng phân hủy để có biện pháp xử lýphù hợp

Sành sứ, chất trơ,…

Chất hữu cơ dễ phân hủy,…

Chôn lấp

Chôn, đốt

Hình 1.1 Sơ đồ phân loại và các biện pháp xử lý rác thải sinh hoạt

Các loại chất thải rắn được thải ra từ các hoạt động khác nhau đượcphân loại theo nhiều cách Thông thường người ta phân loại như sau:

a) Phân loại theo vị trí hình thành

Người ta phân biệt rác hay chất thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đườngphố, chợ

b, Phân loại theo thành phần:

Chất thải vô cơ: Là các loại chất thải như tro, bụi, xỉ, vật liệu xây dựng nhưgạch, vữa, thủy tinh, gốm, sứ, một số loại phân bón, đồ dùng thải bỏ của giađình

Chất hữu cơ: Là các loại cất thải như thực phẩm thừa, chất thải từ lò giết

mổ, chăn nuôi, cho đến các dung môi, nhựa, dầu mỡ và các loại thuốc bảo vệthực vật

c) Phân loại theo đặc tính

Chất thải rắn sinh hoạt : Có thể phân thành các loại sau

+ Chất thải thực phẩm bao gồm các thức ăn thừa, rau, quả từ các bếp ăntập thể, các nhà hàng, chợ, khách sạn, ký túc xá… loại chất thải này mang bảnchất dễ phân hủy sinh học

+ Chất thải trực tiếp của động vật chủ yếu là phân, bao gồm phân người

và phân của động vật khác

+ Tro và các chất dư thừa loại bỏ khác bao gồm: các loại vật liệu khácsau đốt cháy, các sản phẩm sau khi đun nấu bằng than, củi, và các chất thải dễcháy trong gia đình, trong kho của các công sở, cơ quan xí nghiệp, các loại xỉthan

+ Các CTR từ đương phố có thành phần chủ yếu là lá cây, que, củi,

nilon, vỏ bao gói, …(Trần Hiếu Nhuệ, Ứng Quốc Dũng, Nguyễn Thị Kim Thái, 2001).

d, Phân loại theo mức độ nguy hại:

- Chất thải nguy hại (CTNH): là những thứ phế thải rất độc hại cho môitrường và con người như pin, bình ắc quy, hoá chất, thuốc trừ sâu, bom đạn,

rác thải y tế, rác thải điện tử (Lê Văn Khoa, 2010).

- Chất thải không nguy hại: là những loại chất thải không chứa các chất

và các hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tương tácthành phần

1.1.4 Một số biện pháp xử lý rác thải sinh hoạt

Để xử lý RTSH thường có các phương pháp sau: (Nguyễn Xuân Thành, 2010)

 Phương pháp chôn lấp rác

Chôn lấp là phương pháp xử lý lâu đời, cổ điển nhất, đơngiản, dễ làm nhất Rác được thu gom lại rồi chôn xuống đất.Phương pháp này đòi hỏi nhiều diên tích đất và thời gian xử lýlâu, có mùi hôi thối do sinh rác khí độc như CH4, H2S, NH3.Nước rỉ rác rò rỉ, làm ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước Nhìnchung, phương pháp chôn lấp ngày càng ít được lựa chọn dochúng ngăn cản sự thu hồi các sản phẩm có thể dùng lại được

(plastic, giấy, các vật liệu xây dựng ) và chúng ít hiệu quảtrong việc thu hồi năng lượng (biogas).

 Thiêu hủy rác

Xây dựng các lò thiêu đốt rác ở nhiệt độ cao có thể đốtđược chất thải rắn thông thường và chất thải nguy hại.Phương pháp này có ưu điểm là triệt để vệ sinh nhất, giảmthể tích chất thải phải chôn lấp (xỉ, tro của lò đốt) nên giảmđược diện tích đất dùng cho bãi thải Tuy nhiên việc đầu tưcho lò đốt rác là tương đối lớn, chi phí vận hành cho lò đốtcũng rất cao Ngoài ra, khói của lò đốt cũng nguy hại, cầnphải xử lý bằng công nghệ cao mới bảo vệ được môi trường

 Chế biến rác thải rắn hữu cơ thành phân compost

Thực chất của phương pháp này là ủ lên men rác thải hay xử

lý rác thải có sự tham gia của hệ vi sinh vật Phương pháp này

có ưu điểm là rẻ tiền, phần mùn rác sau lên men có thể xửdụng làm phân bón, nhưng có nhược điểm là thời gian xử lýlâu hơn các biện pháp trên, các chất thải vô cơ sẽ không xử lýđược nên xử lý RTSH bằng phương pháp này sẽ không triệt

để Ở nước ta khâu thu gom, phân loại rác tại nguồn chưađược thực hiện tốt nên quá trình lên men xử lý gặp nhiều khókhăn

Đối với những loại rác thải không gây hại đối với sức khỏe con người,chúng ta có thể tận dụng chúng để sử dụng vào các mục đích khác Có thể tái

sử dụng, tái sinh hay tái chế RTSH tạo ra các sản phẩm có ích nhằm tiết kiệmcủa cải, tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên hay thời gian sản xuất ra chúng

1.1.5 Lợi ích và tác hại của rác thải sinh hoạt

a) Lợi ích

- Tận dụng rác thải kim loại để tái chế

Ví dụ: Với chiếc máy cắt cỏ tận dụng từ các xe moto cũ của anh Võ VănNghiêm, huyện Krong Pa (Gia Lai) làm ra, chi phí sản xuất chỉ khoảng 2,5

triệu đồng, nhiên liệu sử dụng chỉ tốn 2-2,5 lít xăng cho 1ha đất (Nguyễn Đức Hiển, 2002).

- Tái chế nhựa, các vỏ đồ hộp bằng nhựa

Theo Báo Vietnamnet, sau hơn hai tháng thí điểm (từ 12-4 đến 2005), chương trình thu gom để tái chế hộp giấy đựng thức uống đã thu gomkhoảng 6 tấn tương đương 750.000 vỏ hộp sữa ở 21 trường tiểu học ở cácquận Phú Nhuận, quận 3, quận 1 và quận Bình Thạch Số vỏ hộp này sẽ đượctái chế, sinh lợi cho nhà máy giấy Thuận An tỉnh Bình Dương gần 100 triệu

27-6-đồng (Hương Cát, 2005).

- Hiện nay, tại nhà máy xử lý rác Cầu Diễn – Hà Nội đã nghiên cứuthành công công nghệ đúc bê tông từ các loại chai lọ thủy tinh, các ống thuốc,cát, sỏi, đá, gạch vụn, nilon, gỗ Loại bê tông từ rác thải này có giá thành rẻhơn các loại bê tông bình thường từ 3000 – 5000 đồng/m3 mà vẫn đạt tiêu

chuẩn chịu lực đã đề ra (Hương Cát, 2005).

- Các loại rác hữu cơ (các loại rau, củ, quả hư hỏng; các cành cây, lá,cỏ; xác súc vật, phân chuồng) có thể tạo thành phân hữu cơ vi sinh bón chocây trồng

b,Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường và con người

 Ảnh hưởng của RTSH đến môi trường đất

Bảng 1.1 Kết quả đo chỉ số vi sinh vật trong 5 mẫu đất tại 2 bãi rác

Địa điểm Số trứng giun trong mẫu đất

nhất nhất nhất nhất

BR Lạng Sơn

BR Nam Sơn

58

15120

40300

200000020000000

(Nguồn: Viện Y học Lao động và Vệ sinh Môi trường, 2006)

Trong thành phần rác thải có chứa nhiều các chất độc, do đó khi rác thảiđược đưa vào môi trường thì các chất độc xâm nhập vào đất sẽ tiêu diệt nhiềuloài sinh vật có ích cho đất như: giun, vi sinh vật, nhiều loài động vật khôngxương sống, ếch nhái làm cho môi trường đất bị giảm tính đa dạng sinh học

và phát sinh nhiều sâu bọ phá hoại cây trồng Đặc biệt hiện nay sử dụng trànlan các loại túi nilon trong sinh hoạt và đời sống, khi xâm nhập vào đất cầntới 50 - 60 năm mới phân huỷ hết và do đó chúng tạo thành các "bức tườngngăn cách" trong đất hạn chế mạnh đến quá trình phân huỷ, tổng hợp các chấtdinh dưỡng, làm cho đất giảm độ phì nhiêu, đất bị chua và năng suất cây

trồng giảm sút (Lê Văn Khoa, 2010)

 Ảnh hưởng của RTSH đến môi trường nước

Theo thói quen nhiều người thường đổ rác tại bờ sông, hồ, ao, cống rãnh.Lượng rác này sau khi bị phân huỷ sẽ tác động trực tiếp và gián tiếp đến chấtlượng nước mặt, nước ngầm trong khu vực Rác có thể bị cuốn trôi theo nướcmưa xuống ao, hồ, sông, ngòi, kênh rạch, sẽ làm nguồn nước mặt ở đây bịnhiễm bẩn

Mặt khác, lâu dần những đống rác này sẽ làm giảm diện tích ao hồ, giảmkhả năng tự làm sạch của nước gây cản trở các dòng chảy, tắc cống rãnh thoátnước Hậu quả của hiện tượng này là hệ sinh thái nước trong các ao hồ bị huỷdiệt Việc ô nhiễm các nguồn nước mặt này cũng là một trong những nguyênnhân gây các bệnh tiêu chảy, tả, lỵ, trực khuẩn thương hàn,ảnh hưởng tiêu cực

đến sức khoẻ cộng đồng (Lê Văn Khoa, 2010)

 Ảnh hưởng của RTSH đến môi trường không khí

CTR, đặc biệt là CTR sinh hoạt, có thành phần hữu cơ chiếm chủ yếu.Dưới tác động của nhiệt độ, độ ẩm và các vi sinh vật, CTR hữu cơ bị phânhủy và sản sinh ra các chất khí (CH4 – 63,8%, CO2 – 33,6%, và một sốkhíkhác) Trong đó, CH4và CO2 chủ yếu phát sinh từ các bãi rác tập trung(chiếm 3 - 19%), đặc biệt tại các bãi rác lộ thiên và các khu chôn lấp, sẽ gâyảnh hưởng xấu tới sức khoẻ của con người, các loại động vật và cây cối xungquanh khu vực bãi rác.

Bên cạnh hoạt động chôn lấp CTR, việc xử lý CTR bằng biện pháp tiêuhủy cũng góp phần đáng kể gây ô nhiễm môi trường không khí Việc đốt rác

sẽ làm phát sinh khói, tro bụi và các mùi khó chịu CTR có thể bao gồm cáchợp chất chứa Clo, Flo, lưu huỳnh và nitơ, khi đốt lên phát thải một lượngkhông nhỏ các chất khí độc hại hoặc có tác dụng ăn mòn làm tác động xấu tới

môi trường đô thị, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người.(Báo cáo Môi trường quốc gia 2011)

 Ảnh hưởng của RTSH đến sức khỏe con người

Trong thành phần RTSH, thông thường hàm lượng hữu cơ chiếm tỉ lệlớn Loại rác này rất dễ bị phân huỷ, lên men, bốc mùi hôi thối Rác thảikhông được thu gom, tồn đọng trong không khí, lâu ngày sẽ ảnh hưởng đếnsức khoẻ con người sống xung quanh Chẳng hạn, những người tiếp xúcthường xuyên với rác như những người làm công việc thu nhặt các phế liệu từbãi rác dễ mắc các bệnh như viêm phổi, sốt rét, các bệnh về mắt, tai, mũihọng, ngoài da, phụ khoa Hàng năm, theo tổ chức Y tế thế giới, trên thế giới

có 5 triệu người chết và có gần 40 triệu trẻ em mắc các bệnh có liên quan tớirác thải

1.2 Căn cứ pháp lý để thực hiện đề tài

- Luật Bảo vệ môi trường 2014 được Quốc hội khóa XIII, kì họp thứ 7thông qua ngày 23 tháng 6 năm 2014 và đã có hiệu lực thi hành từ ngày1/1/2015

- Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14 tháng 04 năm 2011 của Bộtài nguyên môi trường quy định về quản lý chất thải nguy hại

- Quyết định 798/QĐ-TTg phê duyệt chương trình đầu tư xử lý chất thảirắn giai đoạn 2011 – 2020

- Quyết định số 2149/QĐ-TTg ngày 17 tháng 12 năm 2009 của Thủtướng chính phủ phê duyệt chiến lược Quốc gia về quản lý tổng hợp chất thảirắn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2050

- Nghị định số 59/NĐ-CP ngày 9/4/2007 của Chính phủ về Quản lýchất thải rắn

- Thông tư số 13/2007/TT-BXD ngày 31 tháng 12 năm 2007 của Bộ XâyDựng về Hướng dẫn một số điều của NĐ số 59/2007/NĐ-CP của Chính phủ

về Quản lý chất thải rắn

- Nghị định số 38/2015/NĐ-CP ngày 24/4/2015 của Chính Phủ về quản

lý chất thải và phế liệu

- Nghị định số 174/2007/NĐ-CP ngày 29/11/2007 của Chính phủ vềphí BVMT đối với chất thải rắn

- Chỉ thị số 23/2005/CT-TTg ngày 21/6/2005 của Thủ tướng Chính phủ

về thu gom và quản lý chất thải rắn đã ghi: “Khuyến khích 100% đô thị thựchiện công tác xã hội hóa công tác quản lý, xử lý chất thải rắn thông qua cơchế đặt hàng hay đấu thầu dịch vụ trên cơ sở đảm bảo và an ninh môi trường”

- Nghị quyết số 24/NQ-CP ngày 28/10/2008 của Chính phủ về banhành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết của Trungương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn

- Quyết định số 193/2010/QĐ- TTg ngày 02/02/2010 của Thủ tướngchính phủ phê duyệt chương trình rà soát QHXD nông thôn mới

- Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nôngnghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gianông thôn mới

-Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ tướng chínhphủ, Quyết định số 800/2010/QĐ-TTg ngày 04/06/2010 của Thủ tưởng phêduyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn2010-2020

- Quyết định số 491/2009/QĐ- TTg, ngày 16/4/2009 của Thủ tướngChính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới

- Quyết định số 800/QĐ-TTg, ngày 04/6/2010 của Thủ Tướng ChínhPhủ về việc Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nôngthôn mới giai đoạn 2010-2020

-Căn cứ thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BTC hướngdẫn nội dung thực hiện Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt Chươngtrình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020

1.3 Cơ sở thực tiễn

1.3.1 Hiện trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam

1.3.1.1 Hiện trạng phát sinh và công tác phân loại CTRSH tại nguồn

a Hiện trạng phát sinh CTRSH tại Việt Nam.

Hình 1.2 Nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt

Mỗi nguồn phát sinh CTRSH đều có những đặc trưngriêng và cụ thể cho từng hoạt động Trong đó, nguồn phátsinh từ hộ gia đình chiếm số lượng lớn nhất và thành phầnchất thải rất đa dạng Theo kết quả khảo sát của Tổng cụcMôi trường năm 2009, tổng tượng chất thải rắn thông thườngphát sinh trong cả nước khoảng 28 triệu tấn/ năm LượngCTRSH có sự khác nhau giữa các vùng miền, nó phụ thuộcvào dân số và điều kiện sống ở từng địa phương

CHẤT THẢI RẮN SINH HOẠT

Các hoạt động KT- XH của con người

Quá trình

sản xuất

Quá trìnhphi sảnxuất

Hoạt độngquản lý

Hoạt độngsống

Hoạt độnggiao tiếpđối ngoại

Bảng 1.2 Tình hình phát sinh rác thải sinh hoạt ở Việt Nam

Năm 2003

Năm 2008

27.868.00012.802.0009.078.000Rác thải nguy hại phát sinh từ các cơ sở

1.287.000Rác thải không nguy hại phát sinh từ các

cơ sở công nghiệp (tấn/năm)

2.510.000

31.500.000Rác thải phát sinh từ các cơ sở nông

0,931,450,4Thu gom rác thải(% trong tổng số lượng

40 –45%

30 –40%

Số lượng các cơ sở tiêu hủy rác thải: 92%

- Bãi chôn lấp rác không hợp vệ sinh

84%16%

(Nguồn: Bộ tài nguyên và môi trường, 2004)

Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2011, chỉ số phát sinhCTR đô thị bình quân đầu người tăng theo mức sống Năm

2007, chỉ số CTRSH bình quân trên đầu người tại các đô thị là0,75kg/người/ngày Đến năm 2010 lượng rác CTR tăng lên1kg/người/ngày, ước tính lượng CTR đô thị năm 2015 tăng gấp1,6 lần, năm 2020 tăng gấp 2,37 lần, năm 2025 tăng gấp 3,2lần so với năm 2010 Lượng CTR gia tăng như vậy sẽ tạo áplực lớn đối với công tác quản lý CTRSH trong thời gian tới

Bảng 1.3: Chất thải rắn đô thị phát sinh năm 2009- 2025

TP Hồ Chí Minh Tuy chỉ có 2 đô thị nhưng tổng lượng CTRSH

phát sinh tới 8.000 tấn/ngày (2.920.000 tấn/năm) chiếm45,24% tổng lượng CTRSH phát sinh từ tất cả các đô thị.

Bảng 1.4 Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh ở các đô thị Việt Nam

đầu năm 2007

thị

Chỉ số CTR sinh hoạt bình quân đầu người (kg/người/ngà

0,840,72

1.8853.433

688.0251.253.045

Bảng 1.5 RTSH phát sinh tại một số tỉnh, thành phố năm 2011.

Loại đô thị, vùng

Đơn vị hành chính

Lượng RTSH phát sinh (tấn/ngày)

Bạc Liêu 207

(Nguồn: Tổng cục Môi trường, 2011)

b Công tác phân loại CTRSH tại nguồn.

Hiện nay, ở một số hộ gia đình cũng đã có phân loạiCTRSH, tuy nhiên việc phân loại còn khá đơn giản, chủ yếungười dân tách giấy bìa, chai nhựa, kim loại, những thứ có thể

bán được, họ giữ lại để bán đồng nát còn những thứ không sửdụng được thì họ đổ chung ra ngoài môi trường, việc phân loạinày chủ yếu người dân thấy lợi trước mắt, còn phân loại xuấtphát từ ý thức và nhận thức của người dân còn rất thấp.

Với lượng CTRSH phát sinh ngày càng lớn và thành phầnphức tạp như hiện nay thì khâu phân loại CTR tại nguồn sẽgiúp giảm áp lực lên môi trường sống, giảm thời gian, chi phíđối với các quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý Dựa vàomục đích xử lý nhiều địa phương đã có những quy định rất chitiết về cách phân loại CTRSH:

Bảng 1.6: Bảng phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn

( Nguồn: sổ tay hướng dẫnphân loại, thu gom và xử lý rác thải khu vực nông thôn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.)

1.3.2 Quản lý RTSH nông thôn Việt Nam

a) Phát sinh RTSH ở nông thôn.

Chấtthảirắnsinhhoạtnôngthônphátsinhtừcácnguồn:Cáchộgiađình,

chợ,nhàkho,trườnghọc,bệnhviện,cơquanhànhchính Chấtthảirắnsinh

hoạtkhuvựcnôngthôncótỷlệchấthữucơkhácao,chủyếulàtừthựcphẩm thải,chấtthảivườnvàphần lớnđềulàchấthữucơdễphân hủy(tỷlệcác thành phần dễphânhủychiếm tới65%trongchấtthảisinhhoạtgiađìnhở nôngthôn)

Vớidân số60,703triệungườisốngởkhuvựcnôngthôn (năm 2010),lượngphát sinhchấtthảicủangườidân ởcácvùngnôngthônkhoảng0,3 kg/người/ngày,tacóthểướctínhlượngrácthảisinhhoạtphátsinhkhoảng18,21

tấn/ngày,tươngđươngvới6,6triệutấn/năm

VùngĐồngbằngsôngHồngvàvùngĐồngbằngsôngCửuLongcólượng

CTRsinhhoạtnôngthônphátsinhlớnnhất,dođócómứcđộhoạtđộngsản

xuấtnôngnghiệpcao (Bộ Tài Nguyên và Môi Trường, 2012).

Khối lượng rác thải phát sinh:Tính đến năm 2007, lượng RTSH ở các vùng

nông thôn trong cả nước là 9.939.703,5 tấn/năm, trong đó chất thải rắn từ khudân cư là 7.585.050,4 tấn/năm chiếm 76,31%, chất thải phát sinh từ các khukinh doanh – dịch vụ là 2.354.653,1 tấn/năm chiếm 23,69%, Ước tính mỗi

một người dân nông thôn trung bình phát thải 0,34 kg chất thải rắn/ngày (Hồ Thị Lam Trà, Lương Đức Anh, Cao Trường Sơn,2012).

Bảng 1.7 Phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại các vùng nông thôn

Khu dân cư

Khu DV – TM Tấn/năm

Tổng cộng Lượng phát

9.939.703, 5

100

(Hồ Thị Lam Trà, Lương Đức Anh, Cao Trường Sơn,2012).

b, Hiện trạng thu gom, vận chuyển CTRSH tại Việt Nam

Hiện nay, việc thu gom CTRSH được tổ chức thực hiện ởnhiều địa phương trong cả nước Theo báo cáo môi trườngquốc gia năm 2011, CTRSH tại các đô thị lớn do URENCO tổchức thu gom, vận chuyển và xử lý, ngoài ra còn có sự thamgia của công ty cổ phần và công ty tư nhân Trên địa bànthành phố Hà Nội, ngoài URENCO là đơn bị đảm nhận chínhcòn có khoảng 30 đơn vị tư nhân, tổ chức vận chuyển, thugom và xử lý CTRSH Tại các đô thị nhỏ cấp thị trấn phần lớn

là do hợp tác xã, tổ đội thu gom đảm nhận việc thu gom, vận

chuyển CTRSH và chi phí thu gom do người dân đóng góp.Công tác thu gom thông thường được sử dụng dưới hai hìnhthức là thu gom sơ cấp và thu gom thứ cấp.

Thu gom sơ cấp: Người dân tự thu gom vào các thùng/túichứa sau đó được công nhân thu gom vào các thùng đẩy tay

cỡ nhỏ

Thu gom thứ cấp: Rác từ các hộ gia đình được công nhânthu gom vào các xe đẩy tay sau đó chuyển đến các xe ép rácchuyên dụng và vận chuyển tới khu xử lý

Hiện nay, công tác thu gom CTRSH mặc dù đã được cáccấp chính quyền quantâm hơn, nhưng do lượng chất thải giatăng quá lớn, năng lực thu gom còn hạn chế cả về thiết bị lẫnnhân lực nên tỷ lệ thu gom vẫn chưa đạt yêu cầu Mặt khác,

do nhận thức của người dân còn chưa cao, tình trạng đổ rácbừa bãi ra môi trường còn nhiều, việc thu gom phân loại tạinguồn vẫn chưa được áp dụng rộng rãi do đó hiệu quả thugom CTRSH còn chưa cao

c Hệ thống quản lý và xử lý RTSH ở Việt Nam

 Sơ đồ tổng thể của hệ thống quản lý chất thải rắn

Hình 1.3: Những hợp phần chức năng của một hệ thống quản lý CTR

(Nguyễn Trung Việt, Trần Thị Mỹ Diệu, 2008)

Trong sơ đồ này, chất thải sau khi phát sinh được phân loại tạinguồn, lưu giữ các thành phần theo mục đích sử dụng rồi mớithu gom và mang đến nơi tiêu hủy hoặc tập kết tại các điểmtrung chuyển và tiếp tục vận chuyển tới nơi tiêu hủy

Tiêu hủy

Phân loại, tách vàlưu giữ tại nguồn

Thu gom

 Hệ thống quản lý RTSH tại Việt Nam

Hình 1.4: Hệ thống quản lý chất thải ở một số đô thị lớn tại Việt Nam

(Trần Quang Ninh, 2005).

 Tình hình xử lý rác thải sinh hoạt tại Việt Nam

Hiện nay, công tác xử lý CTRSH tại Việt Nam chủ yếu

sử dụng hai phương pháp chính đó là đốt và chôn lấp Tuynhiên, hai phương pháp này vẫn còn còn bộc lộ nhiều hạn chế

và chưa đạt được hiệu quả trong công tác xử lý Công nghệ xử

lý CTR còn nhiều vấn đề bức xúc, việc lựa chọn các bãi chônlấp, khu trung chuyển, thu gom chưa có tính khoa học, côngnghệ xử lý cất thải chưa đảm bảo kỹ thuật vệ sinh môi trường

Công ty môi trường

đô thị

UBND cấp dưới

nên chưa thu được nhiều sự ủng hộ của người dân Công trình

xử lý CTR còn manh mún, phân tán theo đơn vị hành chínhnên công tác quản lý chưa hiệu quả Tại nhiều nơi, đặc biệt làcác vùng nông thôn chưa xây dựng các bãi chôn lấp tậptrung, bãi rác công cộng, chưa có quy định chỗ tập trung rác.Các bãi rác này hình thành một cách tự phát, lộ thiên và chưa

có hệ thống kỹ thuật để xử lý ô nhiễm gây ảnh hưởng xấu tớimôi trường, làm mất cảnh quan và tiềm ẩn nhiều mầm bệnh gây hại chosức khỏe con người

Bảng 1.8 Các biện pháp xử lý chất thải rắn sinh hoạt ở cấp xã,

thị trấn (%) STT Biện pháp xử lý Các thị trấn Cấp xã

(Hồ Thị Lam Trà, Lương Đức Anh, Cao Trường Sơn,2012).

1.4 Một số mô hình quản lý CTRSH trên thế giới và Việt Nam

1.4.1 Một số mô hình quản lý CTRSH trên thế giới.

Trên thế giới, các nước phát triển đã quan tâm tới vấn đề môi trường từrất lâu, nhiều nước đã thực hiện nhiều mô hình quản lý rác thải rất hiệu quả:

California: Nhà quản lý cung cấp đến từng hộ gia đình nhiều thùng rác

khác nhau Kế tiếp rác sẽ được thu gom, vận chuyển, xử lý hoặc tái chế, rácđược thu gom 3 lần/tuần với chi phí phải trả là 16,39 USD/tháng Nếu cónhững phát sinh khác nhau như: Khối lượng rác tăng hay các xe chở rác phảiphục vụ tận sâu trong các tòa nhà lớn, giá phải trả sẽ tăng thêm 4,92USD/tháng Phí thu gom rác được tính dựa trên khối lượng rác, kích thướcrác, theo cách này có thể hạn chế được đáng kể lượng rác phát sinh Tất cả

chất thải rắn được chuyển đến bãi rác với giá 32,38 USD/tấn Để giảm giáthành thu gom rác, thành phố cho phép nhiều đơn vị cùng đấu thầu việc thugom và chuyên chở rác.

Nhật Bản: Các gia đình Nhật Bản đã phân loại chất thải thành 3 loại

riêng biệt và cho vào 3 túi với màu sắc khác nhau theo quy định: rác hữu cơ,rác vô cơ, giấy, vải, thủy tinh, rác kim loại Rác hữu cơ được đưa đến nhàmáy xử lý rác thải để sản xuất phân vi sinh Các loại rác còn lại: giấy, vải,thủy tinh, kim loại, đều được đưa đến cơ sở tái chế hàng hóa Tại đây, rácđược đưa đến hầm ủ có nắp đậy và được chảy trong một dòng nước có thổikhí rất mạnh vào các chất hữu cơ và phân giải chúng một cách triệt để Sauquá trình xử lý đó, rác chỉ còn như hạt cát mịn và nước thải giảm ô nhiễm.Các cặn rác không còn mùi sẽ được đem nén thành các viên gạch lát vỉa hè rấtxốp, chúng có tác dụng hút nước khi trời mưa

Các điểm tập kết rác ở Nhật Bản đều được quy định rõ ràng, mỗi giađình được phát 1 tờ lịch quy định giờ và ngày đổ các loại rác khác nhau

Pháp: Ở nước này quy định phải đựng các vật liệu, nguyên liệu hay nguồn

năng lượng nhất định để tạo điều kiện dễ dàng cho việc khôi phục lại các vật liệuthành phần Theo đó đã có các quyết định cấm các cách xử lý hỗn hợp mà phải

xử lý theo phương pháp nhất định Chính phủ có thể yêu cầu các nhà chế tạo vànhập khẩu không sử dụng các vật liệu tận dụng để bảo vệ môi trường hoặc giảmbớt sự thiếu hụt một vật liệu nào đó Tuy nhiên cần phải tham khảo và thươnglượng để có sự nhất trí cao của các tổ chức, nghiệp đoàn khi áp dụng các yêu cầunày

Singapore: Đây là nước đô thị hóa 100% và là đô thị sạch nhất trên thế

giới Để có được kết quả như vậy, Singapore đầu tư cho công tác thu gom,vận chuyển và xử lý đồng thời xây dựng một hệ thống luật pháp nghiêm khắclàm tiền đề cho quá trình xử lý rác thải tốt hơn Rác thải ở Singapore được thugom và phân loại bằng túi nilon Các chất thải có thể tái chế được, được đưa

về các nhà máy tái chế còn các loại chất thải khác được đưa về nhà máy khác

để thiêu hủy Ở Singapore có 2 thành phần chính tham gia vào thu gom và xử

lý các rác thải sinh hoạt từ các khu dân cư và công ty, hơn 300 công ty tưnhân chuyên thu gom rác thải công nghiệp và thương mại Tất cả các công tynày đều được cấp giấy phép hoạt động và chịu sự giám sát kiểm tra trực tiếpcủa Sở Khoa học công nghệ và Môi trường Ngoài ra, các hộ dân và các công

ty của Singapore được khuyến khích tự thu gom và vận chuyển rác thải chocác hộ dân và các công ty Chẳng hạn, đối với các hộ dân thu gom rác thảitrực tiếp tại nhà phải trả phí 17 đôla Singapore/tháng, thu gom gián tiếp tạicác khu dân cư chỉ phải trả phí 7 đôla Singapore/tháng

1.4.2 Một số mô hình quản lý CTRSH tại Việt Nam

Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2011, tại Hà Nội:

Dự án 3R-HN do JICA tài trợ đã triển khai thực hiện phân loạichất thải tại nguồn trên địa bàn thành phố tại phường PhanChu Trinh, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội (kể từ tháng 7/2007);phường Thành Công và phường Láng Hạ (năm 2008) Rác hữu

cơ được chuyển đến nhà máy phân Cầu Diễn để sản xuấtphân compost, rác vô cơ được chuyển đến chôn lấp tại bãi rácNam Sơn Tổng cộng có khoảng 18.000 hộ gia đình đã thamgia vào dự án 3R tại các phường thí điểm nêu trên Tại địabàn thí điểm, lượng rác thải sinh hoạt từ các hộ gia đình đãgiảm bình quân từ 31,2 – 45,1% tùy từng phường, đạt mụctiêu giảm thiểu 30% lượng chất thải mang đi chôn lấp mà dự

án đã đặt ra Dự án đã được thu khoảng 25.000 tấn rác thảihữu cơ và đã chế biến được khoảng 10.000 tấn phân hữu cơ

từ số rác này

Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2011, tại thànhphố Hồ Chí Minh Từ năm 2004 thành phố đã thực hiện thíđiểm chương trình phân loại CTR tại nguồn ở 10 quận là1,3,5,6,7,8,9,10, quận Bình Thạnh, quận Phú Nhuận và huyện

Củ Chi, chợ đầu mối Bình Điền… Sau khi phân loại, rác đượcthu gom vận chuyển đến Khu Liên hợp xử lý rác Đa Phước,huyện Bình Chánh Rác hữu cơ để sản xuất phân compost, rác

vô cơ được xử lý bằng phương pháp chôn lấp

Mô hình phân loại rác thải tại vùng nông thôn, huyệnTháp Mười, tỉnh Đồng Tháp: Hội liên hiệp phụ nữa huyện ThápMười đã triển khai chương trình hướng dẫn cách xử lý rác thảitại hộ gia đình theo từng loại rác bao gồm: các loại rác hữu cơ( lá cây, vỏ rau củ, rác sinh hoạt bỏ vào hố chôn để làm phânbón), rác vô cơ ( túi nylon, bao bánh kẹo để đốt), các loại vỏchai được gom lại để bán phế liệu, các loại vỏ chai bao đựngthuốc trừ sâu, được để xa khu vực dân cư sinh sống… Kết quả

đã có hơn 1000 hộ tham gia chương trình Mặc dù vẫn cònkhó khăn do vùng nông thôn chưa có điều kiện xử lý triệt đểcác loại rác vô cơ nhưng bước đầu, công tác phân loại của các

hộ gia đình nông thôn đã góp phần tích cực bảo vệ môi trường

sống trong lành hơn.(Theo báo cáo môi trường quốc gia năm 2014).

1.5 Tình hình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam Ở Việt Nam.

Chương trình xây dựng thí điểm mô hình nông thôn mới trong thời kỳCNH-HĐH được triển khai thực hiện theo kết luận số 32 – KL/TW ngày20/11/2008 của Bộ Chính trị và Thông báo kết luận số 238 – TP/TW ngày7/4/2009 của Ban bí thư về Đề án “Xây dựng thí điểm mô hình NTM”, nhằm

tổ chức thực hiện Nghị quyết số 26 – NQ/TW ngày 5/8/2008 của Hội nghị lầnthứ 7, BCH Trung ương Đảng (khóa X) về “nông nghiệp, nông dân, nôngthôn” Chương trình đã thành công bước đầu và đạt được một số kết quả quantrọng Ngay trong những năm đầu triển khai, chương trình mục tiêu quốc gia

về xây dựng NTM đã trở thành phong trào của cả nước, các nhiệm vụ về xâydựng NTM được xác định rõ trong nghị quyết đại hội Đảng các cấp từ tỉnhđến huyện và xã Ban Bí thư Trung ương khóa X đã trực tiếp chỉ đạo Chươngtrình thí điểm xây dựng mô hình NTM cấp xã tại 11 xã điểm ở 11 tỉnh, thànhphố đại diện cho các vùng, miền Các xã điểm được chọn bao gồm ThanhChăn (Điện Biên), Tân Thịnh (Bắc Giang), Hải Đường (Nam Định), ThụyHương (Hà Nội), Tam Phước (Quảng Nam), Tân Lập (Bình Phước), Gia Phố(Hà Tĩnh), Tân Hội (Lâm Đồng), Tân Thông Hội (TP Hồ Chí Minh), MỹLong Nam (Trà Vinh) và Đình Hòa (Kiên Giang)

Ở Thái Nguyên: Ngay sau khi có Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008

của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP ngày28-10-2008 của Chính phủ về nông nghiệp, nông dân và nông thôn, TháiNguyên đã xây dựng chương trình hành động cụ thể và ra chỉ thị về xây dựngNTM Theo đánh giá năm 2011, công tác xây dựng nông thôn mới trên địabàn tỉnh Thái Nguyên đã được triển khai sâu rộng và tương đối đồng bộ TháiNguyên đã kiện toàn ban chỉ đạo ở cả 3 cấp, tỉnh huyện, xã; đã thực hiện tốtcông tác tham mưu cho ban chỉ đạo thông qua việc ban hành các văn bản, tàiliệu phục vụ cho công tác chỉ đạo và tuyên truyền về chương trình xây dựngnông thôn mới

Sau hơn 2 năm triển khai thực hiện, cơ cấu kinh tế nội ngành tiếp tục

có sự chuyển dịch theo hướng tiến bộ, giá trị sản xuất toàn ngành tăng bìnhquân 5,04% một năm Sản lượng lương thực 3 năm qua tăng vững chắc, đảmbảo an ninh lương thực trên địa bàn, góp phần quan trọng vào phát triển nôngthôn và ổn định xã hội (bình quân lương thực đầu người năm 2008 đạt 366,1

kg/người/năm, đến năm 2010 đạt 369,5 kg/người/năm) Sản lượng chè tăngbình quân 8,2%/năm; sản lượng các cây trồng khác có mức tăng 5 - 9% Tuynhiên, việc chuyển dịch cơ cấu và đổi mới cách thức trong sản xuất còn chậm,phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, sức cạnh tranh thấp, thiếu mô hình sản xuất hiệuquả, chưa đủ sức phát triển hàng hóa, chưa phát huy tốt các nguồn lực Côngnghiệp, dịch vụ phát triển chậm, chưa đủ sức thúc đẩy chuyển dịch cơ cấukinh tế và lao động ở nông thôn Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôncòn yếu kém; năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai chưa đủ mạnh Đờisống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn còn thấp, chênh lệch giàu,nghèo giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng còn lớn, tỷ lệ hộ nghèo còncao Nhận thức về xây dựng NTM của một bộ phận nhân dân còn hạn chế,vẫn còn tư tưởng ỷ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước Nguồn vốn đầu

tư cho chương trình xây dựng NTM chưa đáp ứng yêu cầu

Ở tỉnh Vĩnh Phúc: Sau 5 năm (2011-2015) thực hiện

chương trình xây dựng NTM, Vĩnh Phúc đã có 68/112 xã đạtchuẩn NTM; phấn đấu đến 2017, có thêm 26 xã đạt chuẩn vàtrở thành tỉnh NTM 5 năm triển khai, thực hiện Chương trìnhxây dựng NTM, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dântộc trong tỉnh đã có nhiều cố gắng trong việc lãnh đạo, chỉđạo, tổ chức thực hiện mục tiêu chương trình đề ra Công táctuyên truyền, vận động nhân dân góp sức xây dựng NTM đượccác cấp, ngành chỉ đạo triển khai sâu rộng, bằng nhiều hìnhthức phù hợp, hiệu quả Công tác đào tạo, bồi dưỡng, tậphuấn cho đội ngũ cán bộ được chú trọng; hầu hết cán bộ làmcông tác xây dựng NTM các cấp đều được đào tạo, tập huấn,bồi dưỡng

Đến nay, cơ bản các xã đạt các tiêu chí cơ bản, trong đó,

có 97/112 xã (86,6%) đạt tiêu chí thu nhập; 100% số xã đạttiêu chí tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên; 92,9% số xãđạt tiêu chí hộ nghèo; 64,3% số xã đạt tiêu chí môi trường.Các tiêu chí liên quan đến cơ sở vật chất trường học, nhà vănhoá, hệ thống điện, bưu điện, chợ nông thôn và nhà ở dân cưnông thôn, giáo dục, y tế, văn hoá và bảo vệ môi trường đạtkhá cao: 100% số xã đạt tiêu chí về điện; 81% số xã đạt tiêuchí cơ sở vật chất trường học đạt chuẩn quốc gia; 62,5% số xãđạt tiêu chí cơ sở vật chất văn hoá; 85,7% số xã đạt tiêu chí

về chợ nông thôn; 100% số xã đạt tiêu chí về bưu điện; đạt99,1% số xã đạt tiêu chí về nhà ở dân cư; 100% số xã đạt tiêuchí về giáo dục; 68,8% số xã đạt tiêu chí về y tế; 80,4% số xãđạt tiêu chí về văn hoá Công tác xây dựng đảng, xây dựng hệthống chính trị có nhiều kết quả quan trọng; tình hình an ninhchính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững, ổn định Có

102 xã đạt tiêu chí về hệ thống tổ chức chính trị - xã hội vữngmạnh, đạt 91,1%; 100 xã đạt tiêu chí về an ninh trật tự - xãhội được giữ vững, đạt 89,3% bộ mặt nông thôn thay đổi,kết cấu hạ tầng được đầu tư, đời sống nhân dân nâng lên;nhân dân đồng thuận, tích cực hưởng ứng, thực hiện Chươngtrình Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện các tiêuchí NTM trên địa bàn tỉnh đã gặp nhiều khó khăn, trong đókhó khăn nhất là việc thực hiện tiêu chí số 17: “Tiêu chí vềmôi trường” Nguyên nhân là do nhận thức của một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ các cấp về xây dựng NTM còn hạn chế, thụđộng, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước mà chưa phát