Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh trường THPT Tân Trào Thành Phố Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG THEO TIẾP CẬN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THU HƯƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TÂN TRÀO THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Thuần

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn Với tình cảm chân thành, tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, cán bộ quản lý, các thầy, cô giáo, các chuyên gia giáo dục của Trường Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội những người đã tham gia giảng dạy chương trình, tạo mọi điều kiện tốt nhất giúp tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến

PGS TS Phạm Văn Thuần, người đã định hướng, cung cấp những kiến

thức lý luận và thực tiễn đòng thời trực tiếp chỉ bảo, hướng dẫn tôi tận tình trong quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành bản luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, giáo viên và học sinh trường THPT Tân Trào thành phố Tuyên Quang đã tạo điều kiện, ủng hộ, cộng tác, giúp đỡ tôi nhệt tình trong quá trình điều tra, khảo sát thu thập các

dữ liệu liên quan đến đề tài

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, song những thiếu sót, khiếm khuyết trong luận văn là không thể tránh khỏi Kính mong được sự chỉ bảo tận tình của các thầy giáo, cô giáo, cùng ý kiến đóng góp quý báu của các bạn đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn này

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

CB, GV, NV: Cán bộ, giáo viên, nhân viên CBQL: Cán bộ quản lý

CNTT: Công nghệ thông tin CSVC: Cơ sở vật chất

ĐNGV: Đội ngũ giáo viên GDĐT: Giáo dục – Đào tạo

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Danh mục các bảng vii

Danh mục các biểu đồ, sơ đồ viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước 7

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước 11

1.2 Một số khái niệm cơ bản 12

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục 12

1.2.2 Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học 15

1.2.3 Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 17

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học 23

1.3 Đặc điểm hoạt động dạy học môn tiếng theo tiếp cận phát triển năng lực người học 23

1.3.1 Những năng lực chung được hình thành và phát triển trong môn tiếng Anh 23

1.3.2 Năng lực chuyên biệt của môn tiếng Anh 25

1.3.3 Mối quan hệ giữa hoạt động dạy học và hình thành năng lực 26

1.3.4 Hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 29

1.4 Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường THPT 31

1.4.1 Quản lý mục tiêu và kế hoạch dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 31

1.4.2 Quản lý chương trình, nội dung dạy học theo tiếp cận phát

triển năng lực 31

1.4.3 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên theo tiếp cận phát triển năng lực 32

1.4.4 Quản lý hoạt động học của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực 36

1.4.5 Quản lý chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 37

1.4.6 Xây dựng môi trường học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực 38

1.4.7 Quản lý các phương tiện phục vụ hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực 38

1.4.8 Quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 39

1.5 Những yếu tố tác động tới quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường THPT 41

1.5.1 Yếu tố chủ quan 41

1.5.2 Yếu tố khách quan 43

Tiểu kết chương 1 44

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG THPT TÂN TRÀO – TUYÊN QUANG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 45

2.1 Khái quát về trường THPT Tân trào – Tuyên Quang 45

2.1.1 Quy mô phát triển GD 47

2.1.2 Chất lượng giáo dục 48

2.1.3 Đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý 49

2.1.4 Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của nhà trường 50

2.1.5 Hệ thống trang thiết bị, phương tiện dạy học 50

2.2 Khái quát về khảo sát thực trạng 50

2.2.1 Mục đích của khảo sát 50

2.2.2 Đối tượng khảo sát 51

2.2.3 Nội dung khảo sát 51

2.2.4 Phương pháp khảo sát 52

2.2.5 Thời gian khảo sát 52

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang 53

2.3.1 Thực trạng quản lý mục tiêu và kế hoạch dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 53

2.3.2 Thực trạng quản lý chương trình, nội dung dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 55

2.3.3 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của giáo viên theo tiếp cận phát triển năng lực 57

2.3.4 Thực trạng quản lý hoạt động học của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực 61

2.3.5 Thực trạng quản lý chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 63

2.3.6 Thực trạng xây dựng môi trường học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực 64

2.3.7 Thực trạng quản lý các phương tiện phục vụ hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực 66

2.3.8 Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực 67

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lí hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 73

2.4.1 Điểm mạnh 74

2.4.2 Điểm yếu 75

Tiểu kết chương 2 76

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI TRƯỜNG THPT TÂN TRÀO THÀNH PHỐ TUYÊN QUANG THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC 77

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 77

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 77

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 77

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 77

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 78

3.2 Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào thành phố Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học 78

3.2.1 Tổ chức hoạt động nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 78

3.2.2 Quản lý mục tiêu và chương trình dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 81

3.2.3 Quản lý hoạt động dạy của giáo viên, tổ chức bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiếng Anh theo quan điểm tiếp cận năng lực 84

3.2.4 Quản lý các hoạt động học của học sinh và nâng cao khả năng tự học của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 87

3.2.5 Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học đối với giáo viên theo quan điểm tiếp cận năng lực 89

3.2.6 Xây dựng môi trường học tập theo tiếp cận phát triển năng lực người học 91

3.2.7 Đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học 93

3.2.8 Tăng cường kiểm tra và đánh giá hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 96

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 99

3.4 Khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 100

Tiểu kết chương 3 104

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 105

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110

PHỤ LỤC 112

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 So sánh một số đặc trưng cơ bản của dạy học theo cách tiếp

cận truyền thống và theo tiếp cận phát triển năng lực người học 22

Bảng 2.1 Chỉ tiêu tuyển sinh các năm 47

Bảng 2.2 Chất lượng hạnh kiểm từ năm học 2011 – 2012 đến năm học 2014 - 2015 48

Bảng 2.3 Chất lượng học lực từ năm học 2011 – 2012 đến năm học 2014 - 2015 48

Bảng 2.4 Kết quả thi lớp 12 THPT của trường THPT Tân Trào 48

Bảng 2.5 Kết quả thi lớp 12 THPT môn tiếng Anh trường THPT TânTrào 49

Bảng 2.6 Nhận thức về mức độ cần thiết và đánh giá mức độ thực hiện các biện pháp quản lý thực hiện chương trình giảng dạy 56

Bảng 2.7 Thực trạng quản lý về việc soạn giáo án, chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên 58

Bảng 2.8 Thực trạng quản lý hình thức tổ chức dạy học trên lớp 60

Bảng 2.9 Các biện pháp quản lý hoạt động học tập của học sinh 62

Bảng 2.10 Bảng khảo sát góc học tập học sinh 65

Bảng 2.11 Đánh giá mức độ cần thiết và mức độ thực hiện của nhóm biện pháp quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học 66

Bảng 2.12 Các bước cơ bản trong quy trình kiểm tra đánh giá KQHT của HS THPT 71

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi 100

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Khảo sát tỉ lệ GV và HS nắm rõ mục tiêu môn học 54

Biểu đồ 2.2 Xây dựng kế hoạch hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học 55

Biểu đồ 2.3 Xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá 68

Biểu đồ 2.4 Các hình thức kiểm tra đánh giá môn tiếng Anh 70

Biểu đồ 2.5 Đánh giá mức độ nghiêm túc trong kiểm tra môn tiếng Anh 73

Sơ đồ 1.1 Mô hình về quản lý 13

Sơ đồ 1.2 Quan hệ các chức năng quản lý 14

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hơn bao giờ hết thế giới ngày nay đang chứng kiến sự biến đổi vô cùng

to lớn của xã hội loài người với đặc trưng là: Toàn cầu hoá, công nghệ thông tin, xã hội học tập Có thể nói, sự toàn cầu hoá, sự đổi mới công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và nhu cầu học tập suốt đời đã thôi thúc và giúp chúng ta tổ chức lại một cách cơ bản đời sống xã hội, đưa loài người đến một nền kinh tế trí thức, bước vào nền văn minh trí tuệ Sự biến đổi này đang có những tác động không nhỏ đến sự phát triển giáo dục Trong bối cảnh này, giáo dục phải vừa đảm bảo nhiệm vụ đào tạo những công dân tốt cho đất nước, vừa đảm bảo đào tạo con người trở thành những thành viên tốt của cộng đồng nhân loại

Trong chiến lược phát triển con người toàn diện, Đảng và nhà nước ta

đã rất quan tâm đến chất lượng của việc dạy và học ở các cấp, ngành học và ở các hình thức đào tạo Với xu thế hội nhập, ngoại ngữ đóng một vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực: khoa học kỹ thuật, giáo dục, du lịch, thương mại và đời sống hàng ngày Ngoại ngữ là một môn văn hóa cơ bản, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp giáo dục Ngoại ngữ không chỉ góp phần trang bị cho

HS những tri thức cần thiết về các đối tượng nhận thức thế giới khách quan thuộc các lĩnh vực chuyên ngành mà còn là một công cụ rất quan trọng giúp cho họ nắm chắc hơn các tri thức cơ sở của các chuyên ngành khác, đồng thời giúp cho việc phát triển năng lực trí tuệ của họ được phát triển hơn Ngoại ngữ là công cụ giao tiếp mới, giúp người học nâng cao và mở rộng tầm hiểu biết của mình qua việc tiếp xúc, tìm hiểu và chọn lọc những tri thức văn hóa không những của riêng dân tộc đó mà còn của cả loài người

Trước những yêu cầu đổi mới của nền kinh tế, xã hội của đất nước trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa, ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng là một công cụ, phương tiện đắc lực và hữu hiệu trong quá trình hội

nhập và phát triển Một trong những nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp nhằm phát triển giáo dục vững chắc và mạnh mẽ hơn trong thời gian tới đó là đổi mới việc quản lý tổ chức hoạt động dạy học ngoại ngữ trong hệ thống GDQD

để cung cấp cho thế hệ trẻ một phương tiện giao tiếp, học tập và làm việc hữu hiệu trong môi trường đa ngốn ngữ của xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Theo nghị quyết số 14/2005/NQ-CP về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006 - 2020: Triển khai việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống GDQD giai đoạn 2006-2015 ”, “ yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đang đặt ra những đòi hỏi bức xúc phải đổi mới căn bản quá trình dạy

và học ngoại ngữ cho thế hệ trẻ ” Ngoại ngữ đã trở thành nhu cầu ngày càng phát triển cùng với sự phát hiển đi lêri của toàn xã hội Chính vì vậy việc học ngoại ngữ nói chung, dạy học tiếng Anh nói riêng vừa là xu hướng tất yếu, vừa là một nhiệm vụ của các nhà trường THPT hiện nay

Trong những năm qua, việc dạy học NN trong hệ thống GDQD đã đạt được những kết quả đáng khích lệ Tuy nhiên, hiệu quả sử dụng NN, kỹ năng giao tiếp của HS còn hạn chế Nguyên nhân là do việc tổ chức dạy học NN ở các cấp học còn nhiều bất cập, một bộ phận GV dạy ngoại ngữ còn hạn chế về năng lực chuyên môn, phương pháp chưa đổi mới, chưa thích ứng với sự thay đổi để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới Hiện nay tiếng Anh đã được xem như là ngôn ngữ Quốc tế Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến việc dạy học

NN trong các nhà trường Tiếng Anh là một trong những NN bắt buộc được đưa vào dạy học ở trường bậc học khác nhau trong hệ thống GDQD

Thực tế cho thấy việc dạy học tiếng Anh ngày nay ở nước ta đang phát triển với nhiều thuận lợi số lượng người có nhu cầu học ngày càng tăng; Hệ thống tài liệu dạy học phong phú; Các trang thiết bị hỗ trợ dạy học đa dạng, hiện đại v.v Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những khó khăn, bất cập trong thực

tế dạy học bộ môn này Người dạy, người học còn lúng túng trong việc lựa chọn tài liệu, phương pháp, phương tiện dạy học hữu hiệu nhất

Các nhà QLGD đang tìm phương pháp QL hiệu quả tốt nhất đối với quá trình dạy học bộ môn tiếng Anh Hoạt động dạy học bộ môn này các lớp

ở Trường THPT Tân Trào –Tuyên Quang trong thời gian qua đã đạt được những thành quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập về thực hiện nội dung chương trình để phù hợp với trình độ HS, việc đổi mới phương pháp giảng dạy chưa được thực hiện đồng bộ, đội ngũ GV chưa đáp ứng yêu cầu của xã hội, trang thiết bị cho dạy học được đầu tư nhiều nhưng chưa được sử dụng có hiệu quả

Việc QL các khâu trong quá trình dạy học bộ môn còn lỏng lẻo Việc dạy học ngoại ngữ chưa được coi trọng đúng mức, môn tiếng Anh thường bị coi là môn phụ, một số HS học tiếng Anh mang tính đối phó chưa tự giác

Là một GV giảng dạy bộ môn tiếng Anh ở Trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang, bản thân tác giả nhận thấy việc nghiên cứu thực trạng hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường nhằm tìm ra các biện pháp có hiệu quả

để khắc phục những hạn chế, khó khăn trong công tác hoạt động dạy học bộ môn, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường là rất cần thiết Song để đảm bảo và nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh, tác giả nghĩ cần phải đánh giá đúng thực trạng, trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch dạy học và các biện pháp nâng cao chất lượng dạy học nhằm phát triển năng lực người học, tạo nên sự đổi mới trong việc dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và phát triển đất nước trước những băn khoăn về chất lượng hoạt động đổi mới phương pháp dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học và mối quan hệ với công tác chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường trung học phổ thông hiện nay, với hy vọng tìm ra một hướng đi đúng để nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội và phát triển

đất nước, Chính vì vậy tác giả chọn đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh Trường THPT Tân Trào thành phố Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học”, phân tích rõ thực trạng, đề xuất một số biện

pháp quản lý thích họp đối với hoạt động dạy học môn tiếng Anh của nhà

trường, với hy vọng tìm ra một hướng đi đúng để đưa môn tiếng Anh của trường có chất lượng và hiệu quả

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo quan điểm tiếp cận năng lực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đổi mới PPDH nói chung và môn tiếng Anh nói riêng

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học

4 Câu hỏi nghiên cứu

Làm thế nào để phát triển năng lực của giáo viên và học sinh đối với hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang đáp ứng yêu cầu đổi mới và căn bản giáo dục và đào tạo theo tiếp cận phát triển năng lực người học?

5 Giả thuyết khoa học

Chất lượng hoạt động dạy và học môn Tiếng Anh ở trường THPT Tân Trào, Tp Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học đang gặp phải một số hạn chế Nếu đề xuất và áp dụng một số biện pháp quản lý phù hợp từ lập kế hoạch, tổ chức chỉ đạo và kiểm tra đánh giá tác động đồng bộ và

hệ thống đến các nhân tố của hoạt động dạy học như: chương trình, người dạy, người học và các điều kiện phục vụ dạy học sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên

Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng

Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường THPT

6.2 Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và

thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học và phân tích nguyên nhân của thực trạng;

6.3 Trên cơ sở phân tích thực trạng và nguyên nhân, đề xuất một số

biện pháp quản lý khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay

7 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu giải quyết những vấn

đề liên quan đến quản lý hoạt động giảng dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở bộ môn tiếng Anh

- Thời gian khảo sát: từ năm 2014 đến năm 2016

8 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

9 Phương pháp nghiên cứu

9.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa và khái quát hóa các vấn đề về lý luận quản lý giáo dục từ các văn bản, tài liệu khoa học về quản lý hoạt động dạy học

9.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh THPT thuộc địa bàn nghiên cứu

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Phiếu trưng cầu gồm các câu hỏi đóng/mở về vấn đề hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang Đối tượng khảo sát sẽ là giáo viên, cán bộ quản lí nhà trường từ bộ môn đến ban giám hiệu và các học sinh Mục đích chủ yếu là thu thập các số liệu nhằm xác định thực trạng quản lý hoạt động dạy học, phân tích các nguyên nhân thành công, hạn chế thực trạng này Đây là phướng pháp chính sử dụng trong đề tài

9.3 Phương pháp xử lý số liệu

Dùng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh

theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại

trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học

Chương 3: Giải pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại

trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY THEO TIẾP CẬN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ngoài nước

Ngày nay việc giảng dạy ngoại ngữ đặc biệt là giảng dạy tiếng Anh đóng một vai trò rất to lớn trong việc hội nhập quốc tế.Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ có xu hướng toàn cầu hóa thì vai trò của tiếng Anh ngày càng được khảng định

Năm 1976, Cộng đồng Châu Âu kêu gọi các thành viên mở rộng việc dạy

và học ngôn ngữ nhằm mục đích đảm bảo cho tất cả HS đều học ít nhất một ngoại ngữ trong khối Châu Âu Năm 1995, trong sách trắng cuả Ủy ban Châu

Âu, phần dạy và học hướng tới một xã hội học tập (Teaching and Learning towards the society) đã khuyến khích thế hệ trẻ học ít nhất hai ngoại ngữ của cộng đồng …”everyone should be proficient in two Community foreign languages” Theo những thống kê cho thấy cấp TH tại các nước Châu Âu, tiếng Anh vẫn là một ngoại ngữ được chọn lọc nhiều nhất Tùy vào tình hình quốc gia

mà HS chọn học môn ngoại ngữ tiếng Anh có những sự khác nhau khá nhiều Ở

Bồ Đào Nha có 93% HS chọn học môn tiếng Anh trong khi tỉ lệ học tiếng Anh ở Tây Ban Nha là 71% Tỉ lệ này tại Áo là 56%, Thụy Điển 62% và Phần Lan là 63% Tỉ lệ khá thấp khoảng 20% đối với các nước Đông Âu cũ

Trong một nghiên cứu gần đây, Graddol khảo sát tình hình giảng dạy tiếng Anh bậc TH ở 8 nước trong khu vực gồm Singapore,Philippines,Thai Lan, Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Indonesia và Việt Nam

Trừ Philipines là nước có lịch sử dạy tiếng Anh bậc TH lâu đời nhất, các nước còn lại trong đó có Việt Nam, việc giảng dạy bậc TH bắt đầu từ những năm 90 cuả thế kỷ trước ( riêng Nhật Bản bắt đầu từ năm 2002)

Trong khi môn tiếng Anh là môn học bắt buộc đối với học sinh THPT ở Singapore, Philippines, Thái Lan, Hàn Quốc, Đài Loan, thì ở Việt Nam, Nhật Bản, và Indonesia tiếng Anh cho TH vẫn là môn tự chọn

Theo Graddol, việc dạy tiếng Anh bậc THPT ở các nước trong khu vực

có chung những khó khăn Trong khi số lượng học sinh mỗi lớp quá đông, ví

dụ như ở Singapore là 30 và Philippines lên đến 60, số HS này có trình độ không đồng đều việc tổ chức DH gặp nhiều trở ngại Về phía GV các nước nêu trên có chung tình trạng thiếu nguần GV được đào tạo bài bản chuyên nghiệp Do đó số GV đứng lớp có năng lực tiếng Anh và nghiệp vụ sư phạm còn hạn chế Điều này dẫn đến việc GV lúng túng trong việc luyện âm cho

HS cũng như tổ chức học tập theo PP lấy người học làm trung tâm Bên cạnh

đó thiếu môi trường giao tiếp bằng tiếng Anh trong và ngoài lớp học, thiếu tài liệu học tập kích thích óc sang tạo và hứng thú cho HS và thời gian được bố trí cho từng lớp quá ít là thách thức không nhỏ đối với việc dạy và học tiếng Anh cho bậc THPT

Kết quả nghiên cứu về GV dạy tiếng Anh trong khu vực được đào tạo

và tuyển dụng không giống nhau Trên thế giới, hoạt động dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học rất được quan tâm Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này Từ thế kỷ XV – XVIII, nhà giáo dục Tiệp Khắc J.A.Comesnky đã khái quát kinh nghiệm dạy học của loài người nâng lên đỉnh cao bằng cách đưa ra một hệ thống các nguyên tắc chỉ đạo công tác dạy học, đó là những nguyên tắc như: Dạy học phát huy tính tích cực của học sinh, dạy học vừa sức, đảm bảo tính trực quan, đảm bảo độ bền vững của tri thức, dạy học phải đảm bảo tính hệ thống, liên tục, Cho đến nay, nguyên tắc này vẫn còn nguyên giá trị lý luận của nó

Nhiều nhà giáo dục có tư tưởng tiến bộ đã chú ý đến dạy học hướng vào người học, khai thác tiềm năng của mỗi cá nhân HS Thế kỷ XX, J.Dewey (1916) cho rằng giáo dục và dạy học là sự chỉ dẫn phát triển tiềm năng, năng lực vốn có của HS Do vậy, quá trình dạy học là sự chỉ dẫn phát

triển tiềm năng, năng lực vốn có của HS Do vậy, quá trình dạy học phải hướng vào người học, đảm bảo cho họ học bằng sự phân tích kinh nghiệm của mình Việc học tập là quá trình xử lý kinh nghiệm mà người học tự tiến hành với sự giúp đỡ của nhà giáo dục theo nhu cầu và lợi ích cá nhân Như vậy, dạy học phải chú ý đến cái riêng của mỗi người, đặc biêt là nhu cầu, hứng thú Dạy học dựa trên kinh nghiệm cá nhân và hiệu quả học tập do từng người quyết định

Quốc đảo Singapore là một ví dụ điển hình cho vai trò của giáo dục và dạy học Với mục tiêu giáo dục là “Phát triển tài năng của từng cá nhân, sao cho mỗi người đều có thể đóng góp vào sự nghiệp kinh tế và vào cuộc đấu tranh liên tục nhằm biến Singapore thành một thị trường quốc tế giàu năng suất và mang tính cạnh tranh” đã tạo nên một Singapore trở thành một nước

có cơ sở hạ tầng hiện đại, có một số ngành công nghiệp phát triển cao hàng đầu Châu Á và thế giới Đặc biệt, Singapore là một quốc gia rất thành công trong việc xây dựng một đất nước có trình độ dân trí cao và là một trong những quốc gia có hệ thống giáo dục phát triển hàng đầu Châu Á

Rất nhiều vấn đề và góc độ dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học đã được các tác giả nghiên cứu Mỗi công trình đều có những điểm mạnh, điểm yếu và những mục đích riêng Nhưng điểm chung nhất của các nghiên cứu là cùng tập trung nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học để nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng nhu cầu của xã hội

Ơ Việt Nam, từ sau khi nhà nước giành độc lập đến nay, do những điều kiện lịch sử, quan hệ ngoại giao và nhu cầu phát triển kinh tế- xã hội của từng thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, chúng ta đã tổ chức dạy và học một số tiếng nược ngoài trong đó phổ biến là tiếng Anh Theo báo cáo của Bộ Giáo dục – Đào tạo, học sinh TH các thành phố lớn nhứ Hà nội , Thành Phố Hồ Chí Minh bắt đầu học tiếng Anh từ những năm 90 tại những trung tâm ngoại ngữ câu lạc bộ Năm 1996 Bộ GD – Đào tạo có văn bản chính thức cho phép

một số trường TH đưa tiếng Anh vào dạy như môn tự chọn mỗi tuần 2 tiết Đến năm 2000 một số Sở Giáo Dục – Đào tạo đã từng bước đưa môn tiếng Anh vào hệ thống quả lý giáo dục như ban hành các văn bản hướng dẫn về việc dạy học tiếng Anh trong các trường TH bắt buộc, mở các lớp về PP giảng dạy tiếng Anh cho GV Đến năm 2003, lần đầu tiên Bộ giáo dục – Đào tạo ban hành chương trình môn tiếng Anh TH bắt đầu từ lớp 3, mỗi tuần 2 tiết cho các trường lớp 2 buổi / ngày Còn đối với THPT việc dạy học môn tiếng Anh mỗi tuần quy định 3 tiết và có thể them tự chọ là 4 tiết trên tuần

Từ nhiều năm nay Sở giáo dục & Đào tạo Tuyên quang cũng đã thực hiện việc dạy học tiếng Anh nhằm thúc đẩy khả năng học ngoại ngữ của

HS Với mục tiêu đổi mới toàn diện việc dạy và học tiếng Anh, triển khai chương trình dạy học mới ở các cấp học, đến năm 2015 đạt được những bước rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng tiếng Anh cho HS phổ thông và các trường chuyên nghiệp

Ở Tuyên Quang, việc giảng dạy tiếng Anh ở các trường THPT còn gặp nhiều khó khăn về môi trường dạy ngoại ngữ, hình thức tổ chức thi cử môn tiếng Anh, năng lực của GV bao gồm năng lực ngoại ngữ, trình độ chuyên môn và PP giảng dạy còn nhiều điều đáng lo ngại Theo báo cáo số liệu điểm thi tốt nghiệp THPT tỉnh Tuyên quang rất thấp 90% HS đạt điểm dưới 5 môn tiếng Anh số lượng HS đạt kết quả thấp ở cả 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết vẫn còn cao đặc biệt 2 kỹ năng nghe, nói rất thấp Trong báo cáo toonghr kết năm 2014-2015 của phòng Giáo dục THPT sở giáo dục – Đào tạo – Tuyên quang số lượng GV đạt chuẩn FCE theo khung tham chiếu Châu Âu về năng lực ngoại ngữ hoặc các chứng chỉ tương đương IELTS, TOEIC còn thấp và nhiều GV vẫn chưa tiếp cận tốt việc đổi mới PP DH tiếng Anh theo cách tiếp cận lấy người học làm trung tâm

Chính vì vậy, tác giả cho rằng việc nghiên cứu thực trạng để từ đó xây dựng việc quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học tại trường THPT Tân Trào Tuyên Quang là rất cần thiết

và cấp bách, với long mong muốn và là sự đóng góp khiêm tốn của tác giả nhằm góp phần thúc đẩy sự phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng DH tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào Tuyên Quang ngày càng tốt hơn

1.1.2 Những nghiên cứu trong nước

Kế thừa những thành tựu về dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực người học của một số nước trên thế giới, ở nước ta cũng đã có một số công trình nghiên cứu và những bài viết của các chuyên gia hàng đầu của Việt Nam Trong đó phải kể đến:

Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí (2010), Đại cương khoa học quản lý, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội

Nguyễn Văn Cường – Bernd Meier (2011) lý luận dạy học hiện đại

Trần Khánh Đức – Trịnh Văn Minh (2013), Nghiên cứu nhu cầu và xây dựng mô hình đào tạo theo năng lực trong lĩnh vực giáo dục, Đề tài trọng

Bộ Giáo dục và Đào tạo – Chương trình phát triển giáo dục trung học,

Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh (lưu hành nội bộ)

Các công trình nghiên cứu, bài viết trên đây đã tập trung phân tích thực trạng, tìm nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng học tập môn tiếng Anh Trong đó các nghiên cứu cũng đã xác định một trong những nguyên nhân khiến chất lượng giáo dục không được nâng cao chính là do hoạt động dạy

học môn tiếng Anh Các nghiên cứu đã đưa ra những biện pháp khả thi song chưa có nghiên cứu nào đưa ra biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận phát triển năng lực người học

Đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học ” lần đầu tiên được nghiên cứu với các số liệu được điều tra, thu thập tại trường THPT Tân Trào – Tuyên Quang có tính khả thi và cấp thiết trong nhiệm vụ nâng cao chất lượng môn tiếng Anh nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung để đáp ứng yêu cầu về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục trong giai đoạn hiện nay

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Quản lý

a) Khái niệm:

Nói đến quản lý, có khá nhiều những khái niệm, định nghĩa khác nhau tùy theo cách tiếp cận

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo thì:

Quản lý = quản + lý (quản: giữ; lý: chỉnh sửa) Quản lý = Ổn định và phát triển

Quản lý = Tập quyền và tán quyền Quản lý = Nắm và buông

Quản lý = Học thuật và nghệ thuật (1)

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là tác động có định hướng,

có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người

bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” (22)

Qua các khái niệm trên, có thể hiểu khái niệm quản lý bao gồm các nội hàm chủ yếu: quản lý là hoạt động được tiến hành trong một tổ chức; với các

tác động có tính hướng đích của chủ thể quản lý, nhằm phối hợp nỗ lực của các cá nhân để thực hiện mục tiêu của tổ chức

Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích của người quản lý đến tập thể người bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Trong giáo dục nhà trường đó là tác động của người quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng khác nhằm thực hiện hệ thống các mục tiêu giáo dục

Có thể mô tả mối quan hệ giữa các thành tố cơ bản của hệ thống quản

lý qua sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1 Mô hình về quản lý

Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân, một nhóm hay một tổ chức Khách thể quản lý là những con người cụ thể và sự hình thành tự nhiên các quan hệ giữa những con người , giữa các nhóm người khác nhau ; là các nhiê ̣m vu ̣ cần giải quyết để tổ chức thực hiê ̣n sứ ma ̣ng của mình

b) Các chức năng cơ bản của quản lý: Quản lý có bốn chức năng chính như sau:

- Chức năng kế hoạch hoá

- Chức năng tổ chức

- Chức năng lãnh đạo (chỉ đạo)

- Chức năng kiểm tra

Chủ thể quản lý

Công cụ quản lý

Đối tượng quản lý

Mục tiêu quản lý

Quyết định

Xác lập

Thực hiện

Các chức năng chính của hoạt động quản lý luôn được thực hiện liên tiếp, đan xen vào nhau, phối hợp và bổ sung cho nhau tạo thành chu trình quản lý Trong chu trình này, yếu tố thông tin luôn có mặt trong tất cả các giai đoạn, nó vừa là điều kiện, vừa là phương tiện không thể thiếu được khi thực hiện chức năng quản lý và ra quyết định quản lý Tác giả Nguyễn Quốc Chí

đã nhấn mạnh vai trò của thông tin trong quản lý: "không có thông tin, không

có quản lý"

Mối liên hệ các chức năng quản lý được thể hiện qua sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.2 Quan hệ các chức năng quản lý

Như vậy, thuật ngữ quản lý có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, tuỳ thuộc vào góc độ nghiên cứu của các ngành khoa học khác nhau Có thể nói rằng: quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật Là hoạt động khoa học, bởi lẽ các hoạt động quản lý có tổ chức, có định hướng dựa trên những quy luật, những nguyên tắc và phương pháp hoạt động cụ thể Đồng thời, quản lý cũng là một nghệ thuật vì nó vận dụng sáng tạo trên những điều kiện cụ thể trong sự kết hợp và tác động nhiều mặt của các yếu tố khác nhau trong xã hội

dựng mối quan hệ quản lý giữa các hình thức công tác tập thể, cách đối xử giữa học sinh và giáo viên Tất cả những điều đó đặt ra yêu cầu cao đối với việc quản lý nhà trường, việc tổ chức hợp lý quá trình giáo dục, học tập, việc xây dựng các điều kiện vật chất kỹ thuật, tổ chức sư phạm và việc tạo ra những điều kiện khác của lao động, của giáo viên, của học sinh

Theo Đặng Quốc Bảo "Trường học là một thiết chế xã hội trong đó diễn ra quá trình đào tạo, giáo dục với sự hoạt động tương tác của hai nhân tố: Thầy - Trò Trường học là một bộ phận của cộng đồng và guồng máy của

hệ thống GDQD” [3]

Quản lý nhà trường chính là những công việc mà người cán bộ quản lý nhà trường thực hiện chức năng quản lý để thực hiện các nhiệm vụ công tác của mình Vì vậy, quản lý nhà trường là quản lý toàn diện Bao gồm:

- Quản lý đội ngũ nhà giáo

- Quản lý học sinh

- Quản lý quá trình dạy - học

- Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

- Quản lý tài chính trường học

- Quản lý mối quan hệ giữa con người và cộng đồng

Tận dụng các nguồn lực đầu tư cũng như các lực lượng xã hội đóng góp, xây dựng hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường đạt

được mục tiêu, kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường đến một trạng thái mới

1.2.2 Hoạt động dạy học và quản lý hoạt động dạy học

hoạt động học, hoạt động dạy học “là một quá trình bộ phận, một phương tiện trao đổi học vấn, phát triển năng lực và giáo dục phẩm chất nhân cách thông qua sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hội một cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng nhận thức

và thực hành” Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợp giữa hai tiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học

Bản chất của hoạt động dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt động dạy và hoạt động học, sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạt động dạy học trong quá trình triển khai hoạt động dạy học

Dạy và học là hệ thống hoạt động thống nhất biện chứng còn bởi quy định lẫn nhau của các hoạt động này cả về nội dung lẫn hình thức

1.2.2.2 Quản lý hoạt động dạy học

Như vậy, QL hoạt động dạy học thực chất là quá trình truyền thụ tri thức của đội ngũ GV và quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỷ xảo của HS;

QL các điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động dạy học của cán bộ QL nhà trường

Mục tiêu của quản lý hoạt động dạy học

Đó là chất lượng, hiệu quả của hoạt động dạy và kết quả đạt được ở HS với sự phát triển toàn diện các mặt: Đức, trí, thể, mỹ đã được quy định trong mục tiêu dạy học Nói cách khác, mục tiêu của QL hoạt động dạy học là: Đảm bảo thực hiện đầy đủ các mục tiêu, kế hoạch đào tạo, nội dung chương trình giảng dạy theo đúng tiến độ và thời gian quy định (QL mục tiêu, nội dung)

Đảm bảo hoạt động dạy học đạt kết quả cao

1.2.3 Dạy học theo tiếp cận phát triển năng lực

Khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau Năng lực được hiểu là thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc Năng lực cũng được hiểu là khả năng, công suất của một doanh nghiệp, thẩm quyến pháp lý của một cơ quan

Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên (NXB Đà Nẵng 1998) có giải thích: Năng lực là: “Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có

để thực hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”

Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của học sinh do Bộ giáo dục và Đào tạo phát hành năm 2014 thì “Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất của người lao động, kiến thức và kỹ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại công việc nào đó Năng lực bao gồm các yếu tố cơ bản mà mọi người lao động, mọi công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi” [5]

Năng lực được hiểu là “ một thuộc tính nhân cách rất phức hợp, nó bao gồm kĩ năng và kĩ xảo cần thiết, được hình thành trên cơ sở kiến thức, được gắn bó đa dạng với động cơ và thói quen tương ứng, làm cho người học có thể đáp ứng được những yêu cầu đặt ra trong công việc” [12]

Năng lực của người học là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức,

kỹ năng, thái độ … phù hợp với lứa tuổi và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống (Nguyễn Công Khanh, 2012)

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm năng lực được sử dụng như sau:

- Năng lực liện quan đến bình diện mục tiêu dạy học: mục tiêu dạy học của môn học được mô tả thông qua các năng lực cần hình thành;

- Trong các môn học, những nội dung và hoạt động cơ bản được liên kết với nhau nhằm hình thành các năng lực;

- Năng lực là sự kết hợp tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn ….;

- Mục tiêu hình thành năng lực định hướng họ việc lựa chọn, đánh giá mức độ quan trọng các cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hoạt động dạy học về mặt phương pháp;

- Năng lực mô tả việc giải quyết những nhiệm vụ trong các tình huống;

- Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành cơ

sở chung trong việc giáo dục và dạy học;

- Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong các chuẩn [10, tr.27]

Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúc của chúng Có nhiều loại năng lực khác nhau Việc mô tả cấu trúc và các thành phần năng lực cũng khác nhau Cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể

- Năng lực chuyên môn: Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung – chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động

- Năng lực phương pháp: Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung và phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận – giải quyết vấn đề