Quản trị rủi ro tín dụng tại sở giao dịch ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt nam (tóm tắt trích đoạn)

Các chỉ tiêu đánh giá riêng về thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Sở giao dịch .... Thực tế hoạt động tín dụng của các NHTM Việt Nam

NGUYỄN THÚY LINH

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Hà Nội – 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

NGUYỄN THÚY LINH

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM

Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng

nêu trong luận văn có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định, kết quả của luận văn trung thực và xuất phát từ tình hình thực tế của đơn vị

Để hoàn thành luận văn này, tôi xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Kinh Tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội đã nhiệt tình giảng giải, chỉ dẫn cho tôi kiến thức và những kinh nghiệm quý báu trong thời gian qua Tôi xin chân thành cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của thầy giáo, Phó giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Văn Định trong suốt quá trình thực hiện đề tài Tôi cũng xin chân thành cảm

ơn các anh, chị cán bộ và Ban lãnh đạo Sở giao dịch Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam đã tạo điều kiện cho tôi thu thập tài liệu thông tin để có dữ liệu viết luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, tuy nhiên đề tài không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót, tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các thầy cô để luận văn hoàn thiện và có giá trị thực tiễn hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 30 tháng 12 năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Thúy Linh

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới quý Thầy, Cô tại Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã tận tâm truyền đạt cho tôi những kiến thức vô cùng quý báu trong quá trình học tập tại trường

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Thầy giáo PGS.TS Nguyễn Văn Định đã tận tình hướng dẫn tôi hoàn thành bản Luận văn này

Xin trân trọng cám ơn quý thầy cô trong Hội đồng chấm luận văn đã có những góp ý về những thiếu sót, hạn chế của Luận văn, giúp cho Luận văn được hoàn thiện

Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã luôn ủng hộ, tạo điền kiện thuận lợi và thường xuyên động viên tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu để tôi hoàn thành bản Luận văn này

Do thời gian có hạn và khả năng còn hạn chế nên luận văn còn nhiều thiếu sót, tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của các Thầy/Cô và các bạn

để nghiên cứu một cách sâu sắc và toàn diện hơn trong thời gian tới

Xin trân trọng cảm ơn!

DANH SÁCH CÁC BẢNG ii

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ iii

DANH SÁCH SƠ ĐỒ iv

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 5

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 5

1.2 Những vấn đề cơ bản về rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại 8

1.2.1 Khái niệm về tín dụng và rủi ro tín dụng 8

1.2.2 Đặc điểm của rủi ro tín dụng 9

1.2.3 Phân loại rủi ro tín dụng 10

1.3 Quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại 12

1.3.1 Các vấn đề chung về quản trị rủi ro tín dụng của các NHTM 12

1.3.2 Chính sách và quy trình tín dụng 15

1.3.3 Mô hình quản trị rủi ro tín dụng 17

1.3.4 Quy trình quản trị rủi ro tín dụng 20

1.3.5 Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng 29

1.4 Nhân tố ảnh hưởng đến quản trị rủi ro tín dụng 32

1.4.1 Nhóm nhân tố chủ quan 32

1.4.2 Nhóm nhân tố khách quan 33

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀTHIẾT KẾ NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined

2.1 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.1.1 Phương pháp luận Error! Bookmark not defined 2.1.2 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp Error! Bookmark not defined

2.1.3 Phương pháp xử lý sô liệu thứ cấp (phân tích số liệu)Error! Bookmark

not defined

2.2 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2.2.1 Các chỉ tiêu đánh giá chung hoạt động của ngân hàngError! Bookmark

not defined

2.2.2 Các chỉ tiêu đánh giá riêng về thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại

Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Sở giao dịch Error!

Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI

THƯƠNG VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

3.1 Tổng quan về Sở giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

Error! Bookmark not defined

3.1.1 Lịch sử hình thành và quá trình phát triển của Sở giao dịch Vietcombank

Error! Bookmark not defined 3.1.2 Cơ cấu tổ chức của Sở giao dịch VietcombankError! Bookmark not

defined

3.1.3 Các chỉ tiêu hoạt động chủ yếu của Sở giao dịch Vietcombank Error!

Bookmark not defined

3.2 Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại SGD ngân hàng TMCP Ngoại Thương

Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.2.1 Bộ máy quản trị rủi ro tín dụng tại SGD ngân hàng TMCP Ngoại

Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined 3.2.2 Chính sách tín dụng của VCB Error! Bookmark not defined 3.2.3 Quy trình cấp tín dụng Error! Bookmark not defined 3.2.4 Quy trình quản trị rủi ro tín dụng Error! Bookmark not defined

3.3 Đánh giá thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch VCB Error! Bookmark not defined

3.3.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI SỞ GIAO DỊCH NGÂN HÀNG THƯƠNG

MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM Error! Bookmark not defined

4.1 Quan điểm, định hướng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch

ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt NamError! Bookmark not defined

4.1.1 Định hướng hoạt động kinh doanh Error! Bookmark not defined 4.1.2 Quan điểm, định hướng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng Error!

Bookmark not defined

4.2 Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch ngân hàng

TMCP Ngoại Thương Việt Nam Error! Bookmark not defined

4.2.1 Hoàn thiện bộ máy quản trị rủi ro tín dụngError! Bookmark not defined

4.2.2 Nâng cao chất lượng công tác thẩm định và phân tích tín dụng Error!

Bookmark not defined

4.2.3 Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộError! Bookmark not

defined

4.2.4 Nâng cao chất lượng công tác kiểm soát và quản lý khoản vay Error!

Bookmark not defined

4.2.5 Nâng cao hiệu quả công tác cảnh báo rủi ro và xây dựng các phương án

phòng ngừa thích hợp Error! Bookmark not defined 4.2.6 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 4.2.7 Hiện đại hóa hệ thống công nghệ thông tinError! Bookmark not defined

4.3 Một số kiến nghị Error! Bookmark not defined

4.3.1 Kiến nghị với Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam Error!

Bookmark not defined

4.3.2 Kiến nghị đối với ngân hàng nhà nước Error! Bookmark not defined 4.3.3 Kiến nghị đối với Chính phủ và các ngành có liên quan Error!

Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 35

8 NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần

ii

DANH SÁCH CÁC BẢNG

1 Bảng 1.1 Các mức tỷ lệ khấu trừ tối đa của tài sản bảo đảm 27

2 Bảng 3.1 Cơ cấu nguồn vốn huy động của Sở giao dịch Ngân

hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam từ 2011 – 2015 43

3 Bảng 3.2 Dư nợ tín dụng theo phòng ban của Sở giao dịch Ngân

hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam từ 2011 – 2015 46

4 Bảng 3.3 Cơ cấu dư nợ tín dụng theo đối tượng khách hàng 57

6 Bảng 3.5 Nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu của VCB-SGD từ 2011 – 2015 59

7 Bảng 3.6 Chi nhánh có tỷ lệ nợ xấu cao toàn hệ thống theo tỷ lệ

8 Bảng 3.7 Kết quả phân loại nợ của VCB-SGD giai đoạn 2011 - 2015 63

9 Bảng 3.8 Kết quả xếp hạng tín dụng Doanh nghiệp 68

10 Bảng 3.9 Cơ cấu dư nợ theo nhóm khách Doanh nghiệp theo

XHTDNB SGD thời điểm 31/12 các năm 2014 – 2015 69

11 Bảng 3.10 Tỷ lệ dư nợ cho vay có tài sản bảo đảm 71

12 Bảng 3.11 Dự phòng rủi ro tín dụng trích lập tại thời điểm 31/12

các năm 2011-2015 tại SGD Vietcombank 72

13 Bảng 3.12 Chi tiết trích lập dự phòng cụ thể các nhóm nợ tại thời

điểm 31/12 các năm 2011-2015 tại SGD VCB 73

14 Bảng 3.13 Chi tiết trích lập dự phòng chung các nhóm nợ tại thời

điểm 31/12 các năm 2011-2015 tại SGD VCB 74

15 Bảng 3.14 Các nguồn xử lý nợ xấu của VCB – Sở giao dịch 75

iii

1 Biểu đồ 3.1 Tổng nguồn vốn huy động của Sở giao dịch Ngân

hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam từ 2011 – 2015 44

2 Biểu đồ 3.2 Kết quả kinh doanh của Sở giao dịch Ngân hàng

TMCP Ngoại Thương Việt Nam từ 2011 – 2015 47

3 Biểu đồ 3.3 Quy mô dư nợ tín dụng và tốc độ tăng trưởng 56

4 Biểu đồ 3.4

Tỷ lệ nợ xấu của Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam và Sở giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam từ 2011 – 2015

60

iv

DANH SÁCH SƠ ĐỒ

1 Sơ đồ 1.1 Quy trình quản lý rủi ro tín dụng 20

2 Sơ đồ 3.1 Sơ đồ Bộ máy tổ chức tại Sở giao dịch VCB 42

3 Sơ đồ 3.2 Bộ máy quản trị rủi ro tín dụng tại Vietcombank 49

4 Sơ đồ 3.4 Quy trình nhận dạng rủi ro cho vay 55

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trải qua chặng đường trên 20 năm, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam đã không ngừng phát triển về quy mô, chất lượng hoạt động và hiệu quả trong kinh doanh Bên cạnh những mặt tích cực, NHTM Việt Nam vẫn còn khá nhiều điểm yếu kém và tồn tại, trong đó nợ xấu cao, thanh khoản yếu và quản trị kém chính là những vấn đề cần chú ý

Trong nền kinh tế thị trường, cung cấp tín dụng là chức năng kinh tế cơ bản của NHTM Tuy nhiên, hoạt động tín dụng của NHTM luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro như: Rủi ro lãi suất, rủi ro ngoại hối, rủi ro thanh khoản, rủi ro do khách hàng không trả được nợ khi đến hạn, … Rủi ro tín dụng là loại rủi ro chiếm tỷ trọng lớn và phức tạp nhất Khi ngân hàng rơi vào trạng thái tài chính khó khăn nghiêm trọng thì nguyên nhân thường phát sinh từ hoạt động tín dụng của ngân hàng Việc ngân hàng không thu hồi được vốn, có thể do ngân hàng đã buông lỏng quản lý, cấp tín dụng không minh bạch, áp dụng một chính sách tín dụng kém hiệu quả, hay do nền kinh

tế đi xuống không lường trước Rủi ro tín dụng xảy ra không chỉ gây nên những tổn thất về tài chính mà còn gây nên những thiệt hại to lớn về uy tín của ngân hàng, làm giảm sút niềm tin của công chúng đối với cả hệ thống ngân hàng Thực tế hoạt động tín dụng của các NHTM Việt Nam nói chung, NHTM Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam chi nhánh Sở giao dịch nói riêng thời gian qua cho thấy: Mặc dù hoạt động tín dụng chiếm 60%-80% hoạt động của ngân hàng - mang lại lợi nhuận lớn nhất trong kinh doanh ngân hàng, nhưng rủi ro trong hoạt động này thường lớn, chất lượng tín dụng chưa tốt, thể hiện ở tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu còn ở mức cao so với khu vực

và thế giới, xu hướng phát triển không bền vững Vì vậy, việc nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro, đặc biệt là quản trị rủi ro tín dụng tại các NHTM cổ phần Việt Nam đang là vấn đề cấp thiết về cả lý luận và thực tiễn Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho đến cuối tháng 6/2015, tổng nợ xấu nội bảng là hơn 159.313 tỷ đồng, chiếm 3,72% tổng dư nợ Nợ xấu của hệ thống ngân hàng có xu hướng giảm sau khi các ngân hàng áp dụng đề án tái cấu trúc hệ thống ngân hàng Tuy nhiên do tình

2

hình kinh tế vĩ mô chưa có nhiều cải thiện, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp còn khó khăn, các tổ chức tín dụng áp dụng chuẩn mực mới về phân lọai nợ chặt chẽ hơn nên vấn đề nợ xấu và xử lý nợ xấu vẫn tác động nghiêm trọng tới hoạt động của toàn hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung và ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam chi nhánh Sở giao dịch nói riêng Đối với Sở giao dịch, mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng thời gian gần đây tỷ lệ nợ xấu vẫn còn cao

so với các chi nhánh khác trong ngân hàng và tỷ lệ nợ xấu của cả ngân hàng, đồng thời công tác quản trị rủi ro tín dụng vẫn gặp phải nhiều khó khăn, bất cập Vậy làm thế nào để nâng cao chất lượng công tác quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam chi nhánh Sở giao dịch? Đây là một vấn đề đang được ban lãnh đạo Sở giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam đặc biệt quan tâm

Xuất phát từ thực tế đó, đặc biệt là tầm quan trọng của công tác quản trị rủi

ro tín dụng trong quá trình tái cơ cấu tài chính của ngân hàng, đề tài nghiên cứu

“Quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch Ngân hàng Thương Mại Cổ Phần Ngoại Thương Việt Nam” mang tính cấp thiết và có tính thực tiễn cao nhằm giải

quyết được thách thức mà các NHTM Việt Nam nói chung và Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam đang phải đối mặt

2 Câu hỏi nghiên cứu của học viên đối với vấn đề nghiên cứu:

- Những vấn đề lý luận cơ bản về: Tín dụng, rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng; quy trình và nội dung quản trị rủi ro tín dụng; các nhân tố ảnh hưởng tới quản trị rủi ro tín dụng

- Tình hình hoạt động kinh doanh và thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam giai đoạn 2011-2015; Quy trình và nội dung quản trị rủi ro tín dụng đang được VCB – SGD áp dụng; những kết quả đạt được và hạn chế còn tồn tại trong công tác quản trị rủi ro tín dụng tại SGD VCB

- Các giải pháp để hoàn thiện công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

Trên cơ sở tổng hợp lý luận về rủi ro tín dụng, quản trị rủi ro tín dụng và các

mô hình quản trị rủi ro tín dụng trong công tác kinh doanh ngân hàng, luận văn tập trung đi sâu tìm hiểu, phân tích, đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch Ngân hàng Ngoại thương trong thời gian qua, những mặt đạt được, những khó khăn, vướng mắc gặp phải trong công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch Ngân hàng Ngoại Thương Việt Nam Từ đó, đề tài đưa ra những giải pháp mang tính thực tiễn để góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác quản trị rủi ro tín dụng trong bối cảnh nền kinh tế đang thực hiện tái cấu trúc ngân hàng, mà quản trị rủi ro tín dụng là một yêu cầu cấp bách và được ưu tiên chú trọng

Trên cơ sở mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn là:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động tín dụng, rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng trong hoa ̣t đô ̣ng ngân hàng

- Phân tích, đánh giá thực trạng QTRRTD tại Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam giai đoạn 2011-2015, từ đó đưa ra những mặt đã đa ̣t được, hạn chế và những vấn đề phát sinh trong công tác quản trị rủi ro tín dụng ta ̣i Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

- Đề xuất các giải pháp , kiến nghị nhằm tăng cường công tác quản tr ị rủi ro tín dụng ta ̣i Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là công tác quản trị rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại

Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của luận văn chỉ tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng của Sở giao dịch ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại Thương Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015 và đề xuất các giải pháp, các kiến nghị nhằm nâng cao công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

4

Các số liệu mà luận văn sử dụng để phân tích, đánh giá là các số liệu thực tế của ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam, được thống kê và cập nhật đến 31/12/2015

5 Dự kiến những đóng góp mới của luận văn

Đánh giá thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch

Vietcombank, qua đó góp phần giúp Ban Giám đốc chi nhánh ngân hàng quan tâm và hoàn thiện hơn công tác quản trị rủi ro tín dụng trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng cũng như hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng

6 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần phụ lục, danh mục các chữ viết tắt, danh mục bảng biểu, mở đầu

và phần kết luận thì đề tài được chia thành 4 chương :

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng

và quản trị rủi ro tín dụng trong hoạt động của các NHTM

Chương 2 Phương pháp luận và thiết kế nghiên cứu

Chương 3 Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

Chương 4 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Sở giao dịch Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

5

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ RỦI RO TÍN DỤNG VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA

CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hiện nay, trước tình hình thị trường tài chính găp nhiều khó khăn, các ngân hàng vẫn đua nhau mở rộng quy mô giao dịch, danh mục sản phẩm, chất lượng sản phẩm, dịch vụ và nới lỏng các điều kiện vay vốn để giữ chân khác hàng cũ và thu hút khách hàng tiềm năng Điều này đã làm cho hoạt động ngân hàng vốn đã tiềm

ẩn nhiều rủi ro lại càng phải đối mặt với nhiều nguy cơ rủi ro hơn, trong đó phải kể đến rủi ro tín dụng Vì thế, đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về quản trị rủi ro tín dụng trong các NHTM Có thể kể đến một số đề tài nghiên cứu như sau:

Luận án Tiến sĩ, với đề tài: “Quản trị rủi ro tín dụng của Ngân hàng Nông

nghiêp và Phát triển Nông thôn Việt Nam”, chuyên ngành: Kinh tế Tài chính –

Ngân hàng, của nghiên cứu sinh Nguyễn Tuấn Anh, người hướng dẫn: GS.TS Cao

Cự Bội, bảo vệ tại Hội đồng đánh giá Luận án cấp Nhà nước tại trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân năm 2012 Công trình nghiên cứu này đã có những đóng góp mới về mặt học thuật và lý luận khi áp dụng các quan niệm về mặt rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng vào bối cảnh ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, đưa ra các dấu hiệu cơ bản để nhận biết rủi ro tín dụng Việt Nam gồm nhóm các dấu hiệu phát hiện và cảnh báo sớm rủi ro và nhóm các yếu tố nhận diện rủi ro, cũng như cách đo lường rủi ro tín dụng Luận án đề xuất mô hình đo lường rủi ro hiện tại và tương lai, qua đó xây dựng hệ thống chấm điểm và xếp hạng khách hàng theo chuẩn mực quốc tế Tiếp cận các chuẩn mực quản lý rủi ro tín dụng theo Ủy ban Basel, kết hợp với các tiêu chuẩn của Việt Nam, luận án đã đưa ra một

hệ thống đầy đủ các tiêu chí định tính và định lượng để đánh giá công tác quản trị rủi ro tín dụng của NHTM ở Việt Nam – điều mà các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chưa đưa ra đầy đủ Các nội dung và tiêu chí đánh giá này là cơ sở khoa học

6

quan trọng để xây dựng và đảm bảo thành công cho một chiến lược quản trị rủi ro tín dụng hoàn thiện tại các ở Việt Nam NHTM nói chung và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam nói riêng

Luận án tiến sĩ với đề tài:“Quản trị tín dụng của các ngân hàng thương mại

cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”(2011), của Nghiên cứu sinh Trần

Trung Tường, bảo vệ năm 2011 tại trường Đại học Ngân Hàng thành phố Hồ Chí Minh Tác giả thực hiện đề tài nghiên cứu hướng vào quản trị NHTM về hoạt động tín dụng, đã nêu những vấn đề cơ bản về tín dụng của NHTM, đề cập đến các loại cho vay để đánh giá thực trạng quản trị tín dụng của các NHTM cổ phần ở thành phố Hồ Chí Minh; đề xuất những giải pháp hoàn thiện quản trị tín dụng của các NHTM cổ phần ở thành phố Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ Quản trị kinh doanh, đề tài: "Quản trị rủi ro tín dụng tại

Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam - Thực trạng và giải pháp", tác giả Nguyễn

Lan Khanh, bảo vệ năm 2010 tại trường Đại học Ngoại Thương đã hệ thống hóa cơ

sở lý luận về tín dụng, rủi ro tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng, trên cơ sở đó tìm hiểu và đánh giá hoạt động quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam Luận văn chỉ ra các vấn đề còn tồn tại và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

Luận văn thạc sĩ Kinh tế, đề tài: “Quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng

TMCP Liên Việt”, tác giả Phan Chính Hưng, bảo vệ năm 2011, trường Đại học

Kinh Tế Quốc Dân đã đưa ra những nghiên cứu lý luận về rủi ro tín dụng, quản lý rủi

ro tín dụng và thực tiễn hoạt động quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Liên Việt, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Liên Việt

Bài viết “Mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng Thương mại Việt Nam”, tác giả Thạc sĩ Nguyễn Đức Tú – giảng viên Trường Đào tạo và Phát triển Nguồn nhân lực trên trang web của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam ra ngày 25 tháng 11 năm 2011 Bài viết tập trung phân tích các điểm mạnh, điểm yếu của hai

7

mô hình quản lý rủi ro tín dụng đang được áp dụng phổ biến tại Việt Nam là mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung và mô hình quản lý rủi ro tín dụng phân tán, đồng thời đưa ra một số định hướng áp dụng mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam thời gian tới

Bài viết “Tái cấu trúc NHTM – Nâng cao năng lực quản trị rủi ro”, tác giả Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa – Phó Chủ tịch Ủy ban giám sát tài chính Quốc gia trên báo Sài Gòn Đầu Tư Tài Chính ra ngày 16 tháng 8 năm 2011 Bài viết đưa ra cái nhìn khái quát về việc đặt vấn đề tái cấu trúc hệ thống NHTM tại Việt Nam không phải

là vấn đề quy mô ngân hàng mà trước hết là năng lực quản trị, hệ thống công nghệ

và hệ thống quản trị rủi ro mà đặc biệt là quản trị rủi ro tín dụng Ngoài ra bài viết còn cho rằng vấn đề đặt ra trước tiên là phải áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế trong việc phân loại tài sản và trích lập dự phòng rủi ro Đây là vấn đề mấu chốt giúp cho việc hạch toán nợ xấu chính xác và đo lường rủi ro tín dụng chuẩn xác hơn, trên cơ sở đó mới có biện pháp xử lý rủi ro tín dụng tốt hơn

Bài viết “Hạn chế rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam ”, tác giả Thạc sĩ Đường Thị Thanh Hải trên tạp chí Thị trường tài chính tiền tệ số 7 ra tháng 4/2013 Bài viết đề cập đến vấn đề các NHTM phải quan tâm và hiểu rõ rủi ro, đặc biệt là rủi

ro tín dụng Việc đánh giá đúng thực trạng rủi ro tín dụng để tìm ra các biện pháp phòng ngừa và hạn chế rủi ro là một yêu cầu cấp thiết, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động kinh doanh của NHTM Bài viết này đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm hạn chế rủi ro tín dụng đối với các NHTM trong giai đoạn hiện nay

Những bài viết, công trình nghiên cứu ở trên, đều có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới đề tài mà tác giả nghiên cứu Tuy nhiên vào mỗi thời kỳ, công tác quản trị rủi ro tín dụng cần được các ngân hàng nhìn nhận lại và đưa ra những chính sách, giải pháp phù hợp với tình hình mới Do đó, vào mỗi thời kỳ, lại cần có những nghiên cứu mới để phù hợp với tình hình thị trường, giúp các ngân hàng có những giải pháp hữu hiệu hơn trong tình hình mới Vì vậy, tôi chọn đề tài này v ới mong muốn có thể góp phần hoàn thi ện công tác quản lý rủi ro tín du ̣ng ta ̣i Sở giao dịch ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam

8

1.2 Những vấn đề cơ bản về rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm về tín dụng và rủi ro tín dụng

Tín dụng là một phạm trù kinh tế và là sản phẩm của nền kinh tế hàng hóa Mặc dù có những khái niệm về tín dụng khác nhau nhưng có thể nêu một cách tổng

quát: “Tín dụng là quan hệ chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị (dưới hình

thức tiền tệ hoặc hiện vật) từ người sở hữu sang người sử dụng để sau một thời gian nhất định thu hồi về một lượng giá trị lớn hơn lượng giá trị ban đầu” [Saunders,

1999, tr 26]

Theo Điều 4, Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16 tháng 06 năm 2010 quy định: “ Hoạt động tín dụng là việc tổ chức tín dụng sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng ”,“ Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thoả thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền với nguyên tắc có hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng

và các nghiệp vụ khác”

Tín dụng ngân hàng có hai đặc trưng cơ bản: Một là: sự tin tưởng, tín nhiệm giữa ngân hàng và khách hàng; Hai là: tính thời hạn và hoàn trả Vì vậy, khi một trong hai đặc trưng bị vi phạm sẽ dẫn tới rủi ro tín dụng cho ngân hàng

Như vậy, bất kỳ sự chuyển giao quyền sử dụng tạm thời có hoàn trả về tài sản đều phản ánh quan hệ tín dụng; mối quan hệ tín dụng này lại được thể hiện dưới các hình thức: cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và cho thuê tài chính Trong thực tế, cho vay (tín dụng bằng tiền) là hoạt động tín dụng quan trọng nhất và chiếm tỷ trọng lớn nhất tại các ngân hàng thương mại (NHTM) Chính vì vậy, thuật ngữ tín dụng và cho vay thường được thay thế và đan xen cho nhau

Tín dụng được coi là hoạt động quan trọng nhất của các NHTM vì phần lớn lợi nhuận của nhân hàng thu được từ hoạt động này Theo thống kê, có khoảng 60% tới 75% thu nhập của ngân hàng là từ hoạt động tín dụng Tuy nhiên, đây cũng là nghiệp vụ tiềm

ẩn rủi ro rất lớn Nghiên cứu cho thấy rủi ro tín dụng (RRTD) chiếm đến 70% tổng rủi ro hoạt động ngân hàng Kinh doanh ngân hàng là kinh doanh rủi ro, theo đuổi lợi nhuận với rủi ro chấp nhận được là bản chất của ngân hàng Cựu chủ tịch Cục dự trữ liên bang

9

Mỹ (FED) P.Volker cho rằng: “Nếu ngân hàng không có những khoản vay tồi thì đó không phải là hoạt động kinh doanh” Dù đã có nhiều cải cách trong lĩnh vực tài chính, rủi ro tín dụng vẫn là nguyên nhân chủ yếu gây ra thất thoát và dẫn đến nguy cơ phá sản của ngân hàng Có rất nhiều khái niệm khác nhau về rủi ro tín dụng như sau:

Theo Thomas P.Fitch: “Rủi ro tín dụng là loại rủi ro xảy ra khi người vay không thanh toán được nợ theo thỏa thuận hợp đồng dẫn đến sai hẹn trong nghĩa vụ trả nợ” Cùng với rủi ro lãi suất, rủi ro tín dụng là một trong những rủi ro chủ yếu trong hoạt động cho vay của ngân hàng

Sauders và H Lange định nghĩa: “Rủi ro tín dụng là khoản lỗ tiềm năng khi ngân hàng cấp tín dụng cho một khách hàng, nghĩa là nguồn thu nhập dự tính mang lại

từ khoản vay của ngân hàng không thể được thực hiện cả về số lượng và thời hạn”

Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 02/2013/TT-NHNN, ngày 21 tháng 1 năm

2013, rủi ro tín dụng được định nghĩa: Rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân

hàng là tổn thất có khả năng xảy ra đối với nợ của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ của mình theo cam kết

Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, RRTD có thể được hiểu là những tổn thất tiềm tàng có thể xảy ra do các bên đối tác trong hợp đồng tín dụng không có khả năng hoặc không có đủ năng lực thực hiện các nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng của mình một cách đầy đủ hoặc đúng hạn Xét về khía cạnh của ngân hàng, RRTD

sẽ dẫn đến tổn thất tài chính, tức là giảm thu nhập ròng và giảm giá trị thị trường của vốn, nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến phá sản

1.2.2 Đặc điểm của rủi ro tín dụng

Xuất phát từ bản chất của mối quan hệ tín dụng và từ khái niệm cũng như dấu hiệu của rủi ro tín dụng, có thể thấy những đặc điểm sau:

- Rủi ro tín dụng mang tính chất gián tiếp

Đặc điểm này xuất phát từ nguyên nhân là trong quan hệ tín dụng, ngân hàng chuyển giao quyền sử dụng vốn cho khách hàng trong một thời gian nhất định nên những thiệt hại, thất thoát về vốn xảy ra trước hết là trong quá trình sử dụng vốn của

10

khách hàng Biểu hiện rõ ràng của đặc điểm này là trong thực tế, ngân hàng thường biết sau cũng như biết không đầy đủ và chính xác những khó khăn, thất bại trong hoạt động kinh doanh của khách hàng có thể gây ra rủi ro tín dụng

- Rủi ro tín dụng có tính chất đa dạng và phức tạp

Đặc điểm này biểu hiện ở sự đa dạng, phức tạp của nguyên nhân, hình thức, hậu quả của rủi ro tín dụng Đây là đặc điểm tất yếu của rủi ro tín dụng do đặc trưng ngân hàng là trung gian tài chính kinh doanh tiền tệ Đặc điểm này cũng là hệ quả của đặc điểm thứ nhất vì mối liên hệ gián tiếp với rủi ro tín dụng khiến sự đa dạng

và phức tạp của rủi ro tín dụng đối với ngân hàng càng thể hiện rõ ràng

- Rủi ro tín dụng có tính tất yếu luôn tồn tại và gắn liền với hoạt động tín dụng của ngân hàng

Thông tin không cân xứng là nguyên nhân khiến các nhà kinh tế cũng như các nhà ngân hàng cho rằng kinh doanh ngân hàng thực chất là quản lý rủi ro ở mức phù hợp và đạt được lợi nhuận tương ứng Do không thể có được thông tin cân xứng

về việc sử dụng vốn vay cho hoạt động kinh doanh của khách hàng đi vay, bất cứ một khoản cho vay nào cũng tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro đối với các ngân hàng

1.2.3 Phân loại rủi ro tín dụng

Trong thực tiễn hoạt động tín dụng, rủi ro biểu hiện thành nhiều loại khác nhau Vì vậy, tùy vào mục tiêu nghiên cứu khác nhau mà có các tiêu thức phân loại rủi ro khác nhau Tuy nhiên, luận văn xin được đưa ra các loại rủi ro tín dụng theo những tiêu chí sau:

* Phân loại theo nguồn gốc hình thành rủi ro

- Rủi ro giao dịch: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát

sinh là do những hạn chế trong quá trình giao dịch và xét duyệt cho vay, đánh giá khách hàng Rủi ro giao dịch gồm 3 rủi ro chính là rủi ro lựa chọn, rủi ro đảm bảo

và rủi ro nghiệp vụ

+ Rủi ro lựa chọn: là rủi ro có liên quan đến quá trình đánh giá và phân tích tín dụng khi ngân hàng lựa chọn những phương án vay vốn có hiệu quả để ra quyết định cho vay

11

+ Rủi ro bảo đảm: phát sinh từ các tiêu chuẩn bảo đảm như các điều khoản trong hợp đồng cho vay, các loại tài sản đảm bảo, chủ thể đảm bảo, cách thức đảm bảo và mức cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo

+ Rủi ro nghiệp vụ: rủi ro liên quan đến công tác quản lý khoản vay và hoạt động cho vay, bao gồm cả việc sử dụng hệ thống xếp hạng tín dụng và việc xử lý các khoản nợ xấu

- Rủi ro danh mục: là một hình thức của rủi ro tín dụng mà nguyên nhân phát

sinh do những hạn chế trong quản lý danh mục cho vay của ngân hàng, được phân chia thành 2 loại: rủi ro nội tại và rủi ro tập trung

+ Rủi ro nội tại: xuất phát từ các yếu tố, đặc điểm riêng có, mang tính riêng biệt bên trong của mỗi chủ thể đi vay hoặc ngành, lĩnh vực kinh tế Nó xuất phát từ đặc điểm hoạt động hoặc đặc điểm sử dụng vốn của khách hàng

+ Rủi ro tập trung: là trường hợp ngân hàng tập trung vốn cho vay quá nhiều đối với một số khách hàng, cho vay quá nhiều doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành, lĩnh vực kinh tế; hoặc trong cùng một vùng địa lý nhất định, hoặc cùng một loại hình cho vay có rủi ro cao

* Phân loại theo tính chất của rủi ro

- Rủi ro khách quan: Là rủi ro do các nguyên nhân khách quan gây ra như thiên tai, dịch bệnh, chiến tranh, hỏa hoạn, người vay bị chết, mất tích, … dẫn đến thất thoái vốn vay mặc dù ngân hàng cho vay và người đi vay đã thực hiện đầy đủ các quy định về quản lý và sử dụng khoản vay

- Rủi ro chủ quan: Là rủi ro thuộc về lỗi của ngân hàng hoặc bên đi vay vì vô tình hay cố ý gây ra dẫn đến thất thoát vốn vay Đối với rủi ro chủ quan nếu có những biện pháp hợp lý có thể khắc phục hoặc hạn chế được loại rủi ro này

* Phân loại theo cơ cấu rủi ro

Theo cách phân loại này rủi ro tín dụng được chia thành rủi ro theo khoản cho vay ngắn, trung và dài hạn

12

1.3 Quản trị rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại

1.3.1 Các vấn đề chung về quản trị rủi ro tín dụng của các NHTM

1.3.1.1 Khái niệm quản trị rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng tồn tại tất yếu trong hoạt động kinh doanh của các NHTM Nếu hiểu rõ rủi ro thì ta có thể chấp nhận rủi ro một cách có ý thức, có biện pháp để đối phó với rủi ro Rủi ro tín dụng có thể đo lường và tính toán trước được nên có thể quản trị được rủi ro tín dụng

Quản trị RRTD là quá trình ngân hàng tác động đến hoạt động tín dụng thông qua bộ máy và công cụ quản lý để phòng ngừa, cảnh báo và đưa ra các biện pháp nhằm hạn chế đến mức thấp nhất các tổn thất từ rủi ro trong hoạt động tín dụng ngân hàng

Theo Ủy ban Basel thì quản trị RRTD là việc thiết lập cơ chế nhận biết, đo lường, ứng phó và kiểm soát được các rủi ro hiện tại và rủi ro tiềm ẩn trong hoạt đông tín dụng một cách đầy đủ nhằm tối đa hóa lợi nhuận được điều chỉnh theo yêu

tố rủi ro bằng cách duy trì mức độ RRTD trong phạm vi chấp nhận được

Như vậy, để quản trị RRTD, đồng nghĩa với việc ngân hàng thương mại sẽ

sử dụng các biện pháp nghiệp vụ với mục tiêu cao nhất là nhằm kiểm soát tín dụng, hạn chế hậu quả xấu trong hoạt động tín dụng mà từ đó sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới các rủi ro khác trong hoạt động của ngân hàng và dẫn tới tình trạng đổ vỡ

1.3.1.2 Sự cần thiết của quản trị rủi ro tín dụng

Hoạt động tín dụng đã và đang là hoạt động kinh doanh chính đem lại nguồn thu nhập chủ yếu cho ngân hàng Tuy nhiên, cùng với việc đem lại thu nhập đáng kể cho ngân hàng thì lĩnh vực tín dụng cũng là lĩnh vực có rủi ro lớn nhất RRTD gây

ra hậu quả lớn cho ngân hàng, khách hàng, nền kinh tế và ảnh hưởng cả đến xã hội

Rủi ro trong hoạt động tín dụng là điều không thể tránh khỏi, nó tồn tại khách quan cùng với sự tồn tại của hoạt động tín dụng Quản trị RRTD có vai trò quan trọng trong việc quản lý và kiểm soát tỷ lệ tổn thất tín dụng ở một mức độ nhất định đảm bảo cho hoạt động tín dụng được an toàn, nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng với mục tiêu tăng trưởng bền vững