Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát triển năng lực người học ở trường trung học cơ sở tam hiệp, huyện thanh trì, thành phố hà nội (tóm tắt trích đoạn)

33 Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THCS TAM HIỆP, HUYỆN THANH TRÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI .... 67 Chương 3:

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ VĂN TÀI

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TAM HIỆP, HUYỆN THANH TRÌ,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LÊ VĂN TÀI

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TAM HIỆP, HUYỆN THANH TRÌ,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quảnlý giáodục

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TrầnThị Tuyết Oanh

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc trường

Đại học Giáo dục – Đại học Quốc gia Hà Nội Tôi xin chân thành cảm ơn sự

giúp đỡ của quý thầy cô đã tận tình giúp đỡ trong quá trình học tập và tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn nghiên cứu này

Đặc biệt tôi xin trân trọng và bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Phó

Giáo sư - Tiến sĩ Trần Thị Tuyết Oanh - Người đã tận tình giúp đỡ và

hướng dẫn tôi trong suốt thời gian tôi nghiên cứu và hoàn thành bản luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám Hiệu, Chi bộ, các đồng chí đồng

nghiệp và học sinh trường, quý vị phụ huynh trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi và có những ý kiến

đóng góp quý báu trong quá trình chuẩn bị tư liệu, nghiên cứu, hoàn thành bản luận văn

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong thời gian nghiên cứu và đầu tư thời gian cho việc hoàn thành luận văn, chắn chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự động viên, quan tâm, đóng góp chân thành của các cấp Lãnh đạo, quý Thầy giáo, Cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn này có giá trị thực tiễn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày 15 tháng 02 năm 2017

Tác giả

Lê Văn Tài

Hoạt động GDNGLL Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 1

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.2 Một số khái niệm công cụ 8

1.2.1 Khái niệm Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 8

1.2.2 Khái niệm năng lực 8

1.2.3 Khái niệm Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 10

1.2.4 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 13

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS 13

1.3.1 Mục tiêu của HĐGDNGLL ở trường THCS 13

1.3.2 Nội dung chương trình HĐGDNGLL ở trường THCS 15

1.3.3 Phương pháp tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS 17

1.3.4 Hình thức tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS 17

1.4 Quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS 23

1.4.1 Đặc điểm quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực 23

1.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng quản lý HĐGDNGLL 31

1.5 Những vấn đề lý luận cơ bản về Quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực của người học ở trường THCS 18

1.5.1 Những nội dung quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học cơ sở 18

1.5.2 Vai trò của chủ thể quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học 19

Kết luận chương 1 33

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THCS TAM HIỆP, HUYỆN THANH TRÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 34

2.1 Khái quát về trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 38

2.1.1 Đặc điểm về vị trí địa lý, tình hình kinh tế-xã hội 38

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục 38

2.1.3 Vài nét khái quát về nhà trường 38

2.1.4 Quy mô phát triển 38

2.2 Khái quát quá trình khảo sát 34

2.2.1 Mục đích khảo sát 34

2.2.2 Nội dung khảo sát 34

2.2.3 Phương pháp khảo sát 35

2.2.4 Xử lý kết quả khảo sát 35

2.2.5.Thời gian khảo sát…….……….39

2.3 Thực trạng HĐGDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì 39

2.3.1 Nhận thức về vai trò HĐGDNGLL của cán bộ quản lý và giáo viên 39

2.3.2 Thực trạng về mức độ thực hiện các hình thức HĐGDNGLL tại trường 42

2.3.3 Thuận lợi, khó khăn khi tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 44

2.4 Thực trạng quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, tp Hà Nội 46

2.4.1 Đánh giá tổng thế biện pháp quản lý HĐGDNGLL 46

2.4.2 Phân tích các biện pháp quản lý HĐGDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, tp Hà Nội 51

2.5 Đánh giá chung những thuận lợi và khó khăn của cán bộ, GV khi thực hiện HĐGDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 60

2.5.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 60 2.5.2 Thành công, hạn chế và nguyên nhân 63 Kết luận chương 2 67

Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGƯỜI HỌC Ở TRƯỜNG THCS TAM HIỆP, THANH TRÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 68

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 68 3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo thực hiện mục tiêu giáo dục THCS 68 3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với đặc điểm nhà trường và địa phương

……… 69 3.1.3 Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ của các biện pháp 69 3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển 69 3.2 Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 70 3.2.1 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục về

tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hướng vào phát triển năng lực cho học sinh 70 3.2.2 Biện pháp 2: Tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ, năng lực tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho giáo viên chủ nhiệm theo hướng phát triển năng lực người học 73 3.2.3 Biện pháp 3: Tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho học sinh phát huy năng lực, vai trò chủ thể trong quá trình tham gia Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 76 3.2.4 Biện pháp 4: Phối hợp với các lực lượng xã hội và sử dụng hiệu quả cơ

sở vật chất để tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 80 3.2.5 Biện pháp 5: Chỉ đạo thực hiện đa dạng hình thức tổ chức Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát triển năng lực người học, phù hợp với thực tiễn địa phương 82

3.2.6 Biện pháp 6: Đổi mới kiểm tra, đánh giá HĐGDNGLL theo hướng

phát triển năng lực người học 85

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp và khảo sát tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp 87

3.3.1 Mối quan hệ giữa các biện pháp 87

3.3.2 Khảo sát tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp 88

Kết luận chương 3 99

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 101

2 Khuyến nghị 103

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 105

PHỤ LỤC 109

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Nhận thức tầm quan trọng của HĐGDNGLL trong nhà trường 39 Bảng 2.2: Vai trò của HĐGDNGLL trong nhà trường THCS 40 Bảng 2.3: Mức độ thực hiện hình thức HĐGDNGLL trong nhà trường THCS 42 Bảng 2.4: Những thuận lợi khi tổ chức HĐGDNGLL trong nhà trường THCS 44 Bảng 2.5: Khó khăn khi tổ chức HĐGDNGLL trong nhà trường 45 Bảng 2.6: Mức độ nhận thức tầm quan trọng của các biện pháp quản lý HĐGDNGLL trong nhà trường 47 Bảng 2.7: Mức độ thực hiện các nội dung quản lý HĐGDNGLL 49

Bảng 2.8: Nhận thức tầm quan trọng và mức độ thực hiện nội dung quản lý 50

Bảng 2.9: Thực trạng mức độ thực hiện nội dung quản lý lập kế hoạch 52 Bảng 2.10: Thực trạng mức độ thực hiện phương pháp tổ chức HĐGDNGLL 54

Bảng 2.11 Kết quả thực hiện quản lý hình thức tổ chức HĐGDNGLL 55 Bảng 2.12 Kết quả thực hiện kiểm tra đánh giá HĐGDNGLL 57

Bảng 2.13: Kết quả thực hiện quản lý đội ngũ GVCN tổ chức HĐGDNGLL58 Bảng 2.14: Kết quả thực hiện quản lý cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục 59 Bảng 2.15: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan 61 Bảng 2.16: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan 62 Bảng 3.1 Kiểm chứng tính cần thiết của các BPQL HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học 89 Bảng 3.2 Kiểm chứng mức độ khả thi của các biện pháp 92 Bảng 3.3 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và mức độ khả thi của các BPQL HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học 96

DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ quá trình quản lý 11 Biểu đồ 2.1: Mối quan hệ giữa mức độ nhận thức và thực hiện nội dung quản

lý 51 Biểu đồ 3.1 Tính cần thiết của các BPQL HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội 92 Biểu đồ 3.2 Biểu đồ khảo sát mức độ khả thi của các biện pháp quản lý 96 Biểu đồ 3.3.Mối quan hệ giữa tính cần thiết và khả thi của BPQL HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học 98

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong thời đại Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, việc đào tạo con người Việt Nam đáp ứng nhu cầu của xã hội đã được cụ thể hóa trong Điều 2 Luật

giáo dục: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn

diện có đạo đức, trí thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực công dân đáp ứng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [31]

Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 đã ghi rõ: “Tiếp tục

đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật

và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực” [1]

Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII khẳng định: “Phải đổi mới mạnh

mẽ phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”

Vì vậy, trong chương trình đào tạo ở các cấp học, ngành học mà bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng, ngoài các môn học cung cấp kiến thức, còn có các hoạt động giáo dục bổ trợ, trong đó có hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Hoạt động GDNGLL là hoạt động nối tiếp của hoạt động dạy học trên lớp, giúp học sinh củng cố, mở rộng tri thức đã học, rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ứng xử, kĩ năng hoạt động chính trị xã hội Mặc dù chỉ là hoạt động giáo dục ngoài kế hoạch dạy học các môn chính khóa, nhưng hoạt động này lại là công cụ mạnh mẽ để phát triển năng lực người học, phát triển các giá trị, nội dung, các quan hệ xã hội thực tiễn một cách sâu sắc

Thứ nhất; Trong chương trình giáo dục THCS, Hoạt động GDNGLL là

hoạt động quan trọng thực hiện mục tiêu giáo dục, nó kiểm nghiệm kiến thức

đã thu nhận được qua các môn học, bổ sung những kiến thức còn thiếu hụt và

mở rộng kiến thức; đồng thời thông qua các HĐGDNGLL người học nâng cao tầm hiểu biết và nhận thức đầy đủ về xã hội, gắn kiến thức đã học với thực tế trong cuộc sống, tăng cường phát triển trí lực, thể lực, rèn luyện kỹ năng sống

Thứ hai; Với những đặc điểm riêng biệt về tâm lý, về xã hội của

tuổi học trò, tổ chức các Hoạt động GDNGLL là dịp tạo cho các em tham gia các hoạt động thực tiễn, trải nghiệm sáng tạo, phát triển năng lực sẵn có

Thứ ba; Hoạt động GDNGLL được tổ chức dưới dạng các hoạt động,

trò chơi dân gian, tham gia lễ hội, văn hóa nghệ thuật truyền thống dân tộc và chăm sóc đài tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ giáo dục thế hệ trẻ về tình cảm,

đạo lý: “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” Từ đó giúp

các em có ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc, có ý thức phấn đấu trở thành những công dân có ích cho xã hội, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Trong những năm qua, thực hiện công cuộc đổi mới, sự nghiệp giáo dục đã đóng góp to lớn vào những thành quả chung của toàn xã hội Tuy nhiên, bên cạnh đó, ngành giáo dục vẫn còn tồn tại những hạn chế Đó là do

sự tác động của những mặt trái của cơ chế thị trường đã ảnh hưởng không nhỏ đến giáo dục nói chung và các trường THCS nói riêng Đối tượng chính của giáo dục là thanh thiếu niên đã nhanh chóng tiếp thu với những cái “mới”, các em muốn tự tìm cách để bộc lộ mình, tập làm người lớn nhưng còn chưa chín chắn

Vì thế vấn đề đặt ra là chúng ta cần tạo điều kiện để thế hệ trẻ có mọi điều kiện thuận lợi để phát triển cân đối, hài hòa các tố chất, tiềm năng ở mỗi người như trí tuệ, phẩm chất đạo đức, tâm lý, tâm hồn, thể lực và các năng lực khác

Hiện nay, ở một số trường, Hoạt động GDNGLL chưa được chú trọng

và đầu tư đúng mức, còn mang tính hình thức, chiếu lệ dẫn đến hiệu quả chưa cao Việc thực hiện chương trình, tổ chức Hoạt động GDNGLL của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh còn có những tồn tại Xuất phát từ những lý do

trên tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp theo hướng phát triển năng lực người học ở trường Trung học

cơ sở Tam Hiệp huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội” nhằm mục đích

nâng cao hiệu quả giáo dục toàn diện cho học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về Hoạt động GDNGLL ở trường THCS, đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển các năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Tp Hà Nội

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển các năng lực người học ở trường THCS

3.2 Khảo sát thực trạng Hoạt động GDNGLL và quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển các năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp

3.3 Đề xuất các biện pháp quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát

triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Tp Hà Nội

Khảo nghiệm về nhận thức tính cần thiết và khả thi của biện pháp quản

lý Hoạt động GDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp – Thanh Trì – Hà Nội

4 Khách thể nghiên cứu, đối tƣợng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

- Hoạt động GDNGLL ở trường THCS

4.2 Đối tượng nghiên cứu

- Quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực người

học của hiệu trưởng trường THCS Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội

5 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng quản lý Hoạt động GDNGLL ở trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội như thế nào? Chỉ ra những thuận lợi, khó khăn của quản lý Hoạt động GDNGLL của nhà trường và nguyên nhân của thực trạng trên?

- Cần những biện pháp quản lý nào để nâng cao hiệu quả của Hoạt

động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS

Tam Hiệp, Thanh Trì, Hà Nội?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Quản lý Hoạt động GDNGLL hiện nay vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập: Nhận thức của một bộ phận cán bộ quản lý về tổ chức Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực còn hạn chế; hình thức tổ chức còn

đơn điệu, chưa có nhiều các hoạt động phát triển năng lực người học; chưa

đánh giá đúng vai trò của lực lượng, cách thức kiểm tra đánh giá Nếu áp dụng các biện pháp quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học một cách khoa học, phù hợp, thì sẽ nâng cao chất lượng giáo dục

7 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu:

7.1 Về nội dung

- Biện pháp quản lý Hoạt động GDNGLL của Hiệu trưởng

- Số liệu khảo sát từ năm học: 2014-2015, 2015 -2016

7.2 Địa bàn

Đề tài triển khai tại trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Tp Hà Nội

7.3 Giới hạn khách thể khảo sát: gồm 69 nhóm khách thể

- Nhóm 1: 28 cán bộ quản lý (Ban chỉ đạo HĐGDNGLL nhà trường)

- Nhóm 2: 41 giáo viên, nhân viên

8 Phương pháp nghiên cứu

8 1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, phân loại các tài liệu liên quan đến vấn đề lý luận về quản lý giáo dục, quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học

8 2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bảng hỏi Phương pháp phỏng vấn

8.3 Phương pháp hỗ trợ

Phương pháp thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ các phiếu hỏi

Sử dụng các phần mềm ứng dụng trên máy tính

9 Cấu trúc

Luận văn có cấu trúc gồm 3 phần, ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác quản lý Hoạt động GDNGLL

theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý Hoạt động GDNGLL ở trường THCS

Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, tp Hà Nội

Chương 3: Các biện pháp quản lý Hoạt động GDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở trường THCS Tam Hiệp, Huyện Thanh Trì, tp

Hà Nội

Tác giả Nguyễn Dục Quang năm 1999, với bài viết “Đổi mới phương

pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT”, đăng

tại tạp chí NCGD đã tập trung nghiên cứu các mặt của HĐGDNGLL với việc xác định mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của nó đối với việc hình thành phát triển các phẩm chất nhân cách, đạo đức, củng cố, nâng cao kiến thức văn hóa cho học sinh Tác giả cũng đã đưa ra các hình thức, nội dung HĐGDNGLL phương thức tổ chức linh hoạt mềm dẻo sát với thực tiễn các trường phổ thông [35]

Tác giả Phạm Hoàng Gia năm 1987, với bài viết “Hoạt động ngoài giờ

lên lớp học sinh lớp 6”, đăng tại tạp chí nghiên cứu giáo dục 4 - 1984 và Tạp

chí NCGD đã dùng phiếu mẫu điều tra, nêu 30 loại cộng việc, gồm 57 dạng hoạt động cụ thể, phân thành các nhóm: Hoạt động học tập, hoạt động vui chơi giải trí, hoạt động xã hội, hoạt động năng khiếu cá nhân Theo tác giả thì các hoạt động mà các em tham gia nhiều nhất là hoạt động ngoài giờ học, các

em tham gia giúp đỡ công việc gia đình, ít có thời gian tham gia vào các hoạt động khác Trong công trình nghiên cứu, tác giả cũng cho thấy bằng cách tác động tới cha mẹ học sinh, các lực lượng giáo dục về định hướng giá trị và coi trọng hơn nữa kết quả học tập; thì trong quá trình tổ chức hoạt động học tập, nếu lồng ghép được thì ý thức tập thể, nhân cách cách học sinh cũng được phát triển [16]

Tác giả Nguyễn Văn Thiềm năm 2000, với bài viết “Mấy biện pháp

giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp theo địa bàn dân cư” đăng tại tạp chí

NCGD cho rằng chất lượng giáo dục học sinh ở nhà trường giảm sút một phần là do việc giáo dục học sinh ngoài giờ lên lớp bị buông lỏng; sự phối hợp giữa các lực lượng bị coi nhẹ cho nên phải có sự phối hợp hoạt động nhà trường với địa bàn dân cư [38]

Tác giả Giang Thị Khuyên nghiên cứu “Thực trạng quản

lý HĐGDNGLL ở trường Tiểu học miền núi huyện Mai Châu - Sơn La”, đã

chỉ ra một số biện pháp tổ chức HĐGDNGLL cho học sinh Tiểu học miền núi

có hiệu quả như: Bồi dưỡng nhận thức, kỹ năng quản lý HĐGDNGLL cho đội ngũ cán bộ, giáo viên; tăng cường công tác thi đua khen thưởng, chăm lo xây dựng, quản lý cơ sở vật chất; kiểm tra đôn đốc việc thực hiện, phối hợp các lực lượng tham gia [24]

Tác giả Nguyễn Thị Phương Nga năm 2014, nghiên cứu: “Quản lý hoạt

động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại các trường THPT huyện An Dương, thành phố Hải Phòng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THPT trong giai đoạn hiện nay” bài viết đã đề cập nhiều đến việc cần phải nâng cao nhận thức

cho cán bộ, giáo viên trong trường và các lực lượng giáo dục ngoài nhà trường về vai trò của HĐGDNGLL là cần thiết Tiếp theo là biện pháp bồi dưỡng năng lực cho các lực lượng tham gia quản lý và biện pháp phát huy tính tích cực của HS [33]

Vấn đề quản lý HĐGDNGLL cũng đã được đề cập tới trong một

số luận văn thạc sĩ nhưng chủ yếu về hoạt động quản lý của cơ sở giáo dục đối với trường THCS, bậc tiểu học và trường THPT Song còn ít tác giả đề cập đến vấn đề quản lý HĐGDNGLL theo hướng phát triển năng lực người học ở các trường THCS một cách có hệ thống và phù hợp với điều kiện thực

tế của trường THCS Tam Hiệp huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Chúng tôi cũng nghiên cứu vấn đề này chủ yếu về quản lý HĐGDNGLL của nhà quản lý đối với đối tượng quản lý là học sinh trường THCS Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, TP Hà Nội theo hướng phát triển năng lực Đáp ứng yêu cầu của đổi mới mục tiêu GD theo hướng toàn diện, phát huy tính chủ động, sáng tạo, lấy HS làm trung tâm của hoạt động giáo dục

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.2.1.1 Khái niệm hoạt động giáo dục

Hoạt động là phương thức tồn tại tích cực của con người với môi trường sống của mình Trong quá trình hoạt động con người thiết lập, vận hành mối quan hệ của mình với đồ vật và với người khác Hoạt động giúp

“con người sáng tạo ra lịch sử và trong quá trình đó sáng tạo ra chính bản thân mình” (Mác)

Hoạt động giáo dục là hoạt động do người lớn tổ chức theo kế hoạch, chương trình, điều hành và chịu trách nhiệm Điều này có nghĩa các chủ thể của hoạt động giáo dục phải chịu trách nhiệm về hoạt động giáo dục Đó là các nhà giáo dục và các chủ thể có liên quan khác nhau như: cha mẹ, học sinh, các tổ chức giáo dục xã hội và các cơ sở giáo dục Hoạt động giáo dục là

sự vận hành các yếu tố của giáo dục được nhận thức và kiểm soát, thực hiện bởi nhà trường

1.2.1.2 Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Là hoạt động giáo dục có mục đích, có kế hoạch, có tổ chức được thực hiện trong các hoạt động thực tiễn về khoa học- kỹ thuật, lao động công ích, hoạt động xã hội, văn hóa nghệ thuật, hoạt động thể thao, vui chơi giải trí, tham quan du lịch,…được thực hiện ngoài giờ lên lớp nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Điều 26, điều lệ trường phổ thông có ghi: “HĐGDNGLL bao gồm các

hoạt động ngoại khóa về văn học, thể dục thể thao nhằm phát triển năng lực toàn diện của học sinh và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giáo dục văn hóa, các hoạt động giáo dục môi trường, các hoạt động lao động công ích, các hoạt động xã hội, các hoạt động từ thiện phù hợp với đặc điểm sinh lý lứa tuổi học sinh” [11]

1.2.2 Khái niệm năng lực

Theo Bernd Meier: “Năng lực là khả năng thực hiện có trách nhiệm và

hiệu quả các hành động giải quyết các nhiệm vụ, vấn đề trong những tình huống

thay đổi thuộc các lĩnh vực nghề nghiệp, xã hội hay cá nhân trên cơ sở hiểu biết,

kỹ năng, kỹ xảo và kinh nghiệm cũng như sự sẵn sàng hành động” [32]

Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, Năng lực của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết

các vấn đề của cuộc sống (Chương trình GD PT tổng thể)

* Đặc điểm của năng lực:

- Có sự tác động của một cá nhân cụ thể tới một đối tượng cụ thể (kiến thức, quan hệ xã hội, …) để có một sản phẩm nhất định

- Năng lực là một yếu tố cấu thành trong một hoạt động cụ thể Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể

Vì vậy, năng lực vừa là mục tiêu, vừa là kết quả hoạt động

- Đề cập tới xu thế đạt được một kết quả nào đó của một công việc cụ thể, do một con người cụ thể thực hiện (năng lực hoạt động, giao tiếp, tư duy,

tổ chức, …) Vậy không tồn tại năng lực chung chung

Phân loại năng lực

Năng lực chung là năng lực có bản, thiết yếu mà bất kì một người nào

cũng cần có để sống, học tập và làm việc Các hoạt động giáo dục (bao gồm các môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo), với khả năng khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển các năng lực chung của học sinh

Năng lực đặc thù môn học (của môn học) là năng lực mà môn học, có

ưu thế hình thành và phát triển (do đặc điểm của môn học đó) Một năng lực

có thể là năng lực đặc thù của nhiều môn học khác nhau

Sau Đại hội Đảng lần thứ XI (năm 2011) và nhất là từ khi có Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị

trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể đã được triển khai

Chương trình mới chuyển sang cách tiếp cận năng lực, nhằm phát triển

phẩm chất và năng lực người học Đó là là cách tiếp cận nêu rõ học sinh

sẽ làm được gì và làm như thế nào? vào cuối mỗi giai đoạn học tập trong nhà

trường Cách tiếp cận này cũng đòi hỏi HS nắm vững những kiến thức, kĩ năng cơ bản nhưng còn chú trọng yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực hành, giải quyết các tình huống trong học tập và cuộc sống; tính chất và kết quả hoạt động cũng phụ thuộc rất nhiều vào hứng thú, niềm tin, đạo đức… của người học nên chương trình rất chú trọng đến mục tiêu phát triển các phẩm chất, năng lực chung mà mọi học sinh đều cần có, đồng thời phát triển các phẩm chất và năng lực riêng của từng em

Sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận này sẽ chi phối và bắt buộc tất

cả các khâu của quá trình dạy học thay đổi: Nội dung, phương pháp, hình thức

tổ chức, cách kiểm tra, đánh giá; cách thức quản lý và thực hiện… nhằm tạo

ra sự thay đổi căn bản về chất lượng giáo dục

1.2.3 Khái niệm Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường

1.2.3.1 Khái niệm quản lý

Tác giả Hà Sĩ Hồ năm 1985, với tác phẩm “Những bài giảng về quản

lý trường học” tập II và tập III - NXB Giáo Dục cho rằng “Quản lý là một quá trình tác động có định hướng (có chủ đích), có tổ chức, lựa chọn trong các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về thực trạng của đối tượng và môi trường, nhằm cho sự vận hành của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định”.[23]

Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ năm 1998, trong tác phẩm

“Giáo dục học” - tập II, NXB Giáo Dục cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục đích, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn”

[21]

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí thì quản lý là

“Tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý)

đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích tổ chức” [12]

Như vậy, khái niệm quản lý được các nhà nghiên cứu và phân tích bằng nhiều cách khác nhau nhưng về cơ bản có những điểm chung như:

- Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả của những người cộng

Từ đó có thể hiểu: Quản lý là có sự tác động, có định hướng, có tổ

chức, chỉ đạo, kiểm tra của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục đích của nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ quá trình quản lý

1.2.3.2 Khái niệm quản lý giáo dục:

Theo nhà tác giả Phạm Minh Hạc năm 1986, với tác phẩm “Một số

vấn đề giáo dục và khoa học giáo dục”, NXB – KHGD cho rằng “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành

Chủ thể quản lý

Khách thể quản lý

Công cụ quản lý

Phương pháp quản lý

Mụctiêu quản lý

theo nguyên lí giáo dục tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [17]

Quản lý giáo dục là quá trình vận dụng nguyên lý, khái niệm, phương pháp chung nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục Quản lý giáo dục là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý trong lĩnh vực giáo dục nhằm đạt mục tiêu xác định

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc trong“Quản lý giáo dục - Một số vấn đề

lý luận và thực tiễn”: “Quản lý giáo dục là quá trình thực hiện có định hướng

và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra.” [29]

Tất cả các chức năng quản lí giáo dục tạo nên nội dung của quá trình quản lý Trong một chu trình quản lý, các chức năng kế tiếp nhau và độc lập với nhau chỉ mang tính tương đối bởi vì một số chức năng có thể diễn ra đồng thời hoặc kết hợp với việc thực hiện các chức năng khác

1.2.3.3 Khái niệm quản lý nhà trường

Vấn đề cơ bản của quản lý giáo dục là quản lý nhà trường vì nhà trường

là cơ sở giáo dục, nơi thực hiện mục tiêu giáo dục Khi nghiên cứu về nội dung khái niệm quản lý giáo dục thì khái niệm trường học được hiểu là tổ chức mang tính nhà nước – xã hội trực tiếp làm công tác giáo dục – đào tạo thế hệ trẻ cho tương lai của đất nước

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường ở Việt Nam là thực

hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo với thế hệ trẻ và với từng học sinh: [17]

Như vậy, quản lý trường học là thực hiện hiện đường lối giáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới đáp ứng mục tiêu đào tạo

Quản lý trường học là hoạt động được thực hiện trên cơ sở những quy luật chung của quản lý, đồng thời cũng có những nét đặc thù riêng của nó; thực chất là quản lý quá trình lao động sư phạm của thầy, hoạt động học của

học sinh diễn ra trong quá trình giáo dục Sản phẩm tạo ra của nhà trường là nhân cách của người học được hình thành trong quá trình học tập, tu dưỡng và rèn luyện theo yêu cầy của xã hội và được xã hội thừa nhận

1.2.4 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Là bộ phận của quá trình quản lý trường học, bao gồm hàng loạt những

hoạt động như lựa chọn, tổ chức các nguồn lực, các tác động của tập thể sư phạm, của các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà trường theo kế hoạch

và chương trình giáo dục trong khuôn khổ thời gian ngoài chương trình chính khóa và ngoài giờ học trên lớp nhằm thay đổi hay tạo ra hiệu quả giáo dục

HĐGDNGLL do nhà trường quản lý, tiến hành ngoài giờ dạy học trên lớp với sự tham gia của các lực lượng xã hội được tiến hành xen kẽ hoặc nối tiếp chương trình dạy học trong phạm vi nhà trường hoặc trong đời sống xã hội, được diễn ra trong suốt năm học và cả thời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục, nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh, làm cho quá trình giáo dục được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi

1.3 Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THCS.

1.3.1 Mục tiêu của HĐGDNGLL ở trường THCS

Củng cố và khắc sâu kiến thức đã học trên lớp; mở rộng hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống cộng đồng, giúp học sinh biết tiếp thu những tri thức tiên tiến của nhân loại, mở rộng, nâng cao hiểu biết về các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, và các chuẩn mực xã hội,… bước đầu hình thành kinh nghiệm hoạt động tập thể

Trên cơ sở đó, củng cố và phát triển cho học sinh các năng lực chủ yếu như: năng lực hoạt động, năng lực tự hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, năng lực tổ chức – quản lý, năng lực hợp tác Đồng thời trực tiếp rèn luyện cho học sinh phẩm chất, nhân cách, tính cách, tài năng, thiên hướng nghề nghiệp, hình thành các mối quan hệ giữa con người với đời sống xã hội, con người với thiên nhiên, với môi trường sống Từ đó học sinh có thái độ đúng đắn trước những vấn đề của