Phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học cơ sở huyện vân đồn tỉnh quảng ninh theo quan điểm chuẩn hóa (tóm tắt trích đoạn)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC ĐỖ ĐỨC ĐẠT PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA Chuyên

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ ĐỨC ĐẠT

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN CÁC

TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA

Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Đức Ngọc

HÀ NỘI – 2016

LỜI CẢM ƠN

Tác giả trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

- Trường Đại học Giáo dục Đại học Quốc gia Hà Nội và tập thể các Thầy giáo, Cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy, trang bị cho thế hệ chúng em những tri thức quý báu về lý luận và thực tiễn giáo dục, về tư duy và phương pháp NCKH;

- Lãnh đạo, chuyên viên Vụ Giáo dục Trung học và các Cục, Vụ, Viện liên quan thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo;

- Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Vân Đồn, Lãnh đạo và giáo viên các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Vân Đồn;

- Đặc biệt, em bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến thầy PGS.TS Lê Đức Ngọc, người thầy đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình

nghiên cứu và hoàn thiện luận văn Cảm ơn các thầy, cô giáo trong Hội đồng khoa học phê duyệt đề cương Luận văn đã hướng dẫn và chỉ bảo nhiều ý kiến quý báu để tác giả hoàn thành bản Luận văn này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn bản Luận văn còn nhiều thiếu sót Kính mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của các thầy giáo, cô giáo

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BCH TW Ban chấp hành trung ƣơng DTBT THCS Dân tộc bán trú trung học cơ sở GD&ĐT, GD-ĐT Giáo dục và Đào tạo

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn……… ……… i

Danh mục chữ viết tắt……… ……….……… ii

Mục lục……… ……… iii

Danh mục bảng……… ……… ……… vii

Danh mục biểu đồ, sơ đồ……… ……… ix

MỞ ĐẦU……… ……… 1

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề……… … 7

1.1.1 Trên thế giới……… … 7

1.1.2 Ở Việt Nam……….… … 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản……….……… 10

1.2.1 Đội ngũ giáo viên……… 10

1.2.2 Phát triển đội ngũ giáo viên……… ……… 12

1.2.3 Phát triển nguồn nhân lực……… ………… 13

1.3 Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở……… ………… 16

1.3.1 Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học……… ………… 16

1.3.2 Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở……… … 19

1.3.3 Xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên theo hướng chuẩn hóa… 20

1.4 Nội dung cơ bản của phát triển ĐNGV theo chuẩn nghề nghiệp… … 20

1.4.1 Quy hoạch và lập kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên………… 20

1.4.2 Tuyển chọn, bố trí sử dụng nhân lực……… …… 21

1.4.3 Bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên……… ……… 22

1.4.4 Chính sách đãi ngộ, tạo môi trường và động lực phấn đấu……… … 25

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng quá trình phát triển ĐNGV THCS theo Chuẩn nghề nghiệp……… ……… 28

1.5.1 Yếu tố khách quan……… ……… 28

1.5.2 Yếu tố chủ quan……… ……… 29

1.6 Vai trò của Phòng GD&ĐT trong quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THCS theo chuẩn nghề nghiệp……… … 30

1.6.1 Vai trò của Phòng GD&ĐT trong quản lý phát triển đội ngũ giáo viên 30

1.6.2 Các yêu cầu đối với Phòng GD&ĐT trong quản lý phát triển đội ngũ giáo viên THCS theo chuẩn nghề nghiệp trong giai đoạn hiện nay… 30

Tiểu kết chương 1……… ……… 33

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VÂN ĐỒN……… 34

2.1 Vài nét về địa bàn huyện Vân Đồn……… …… … 34

2.1.1 Đặc điểm, tình hình kinh tế - xã hội……… ……… 34

2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục các bậc học phổ thông của huyện 36

2.1.3 Tình hình phát triển giáo dục THCS của huyện………… ………… 37

2.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên THCS giai đoạn 2010-2015… ………… 41

2.2.1 Về số lượng đội ngũ giáo viên……… …… … 41

2.2.2 Cơ cấu ĐNGV các trường THCS……… ……… 43

2.2.3 Chất lượng ĐNGV THCS…… ……… ………… 47

2.2.4 Đánh giá chung ……… 54

2.3 Thực trạng quản lý phát triển đội ngũ giáo viên của Phòng GD&ĐT huyện Vân Đồn……… ……… 55

2.3.1 Công tác quy hoạch và lập kế hoạch phát triển ĐNGV……… …… 56

2.3.2 Triển khai công tác tuyển chọn, bố trí sử dụng ĐNGV……… …… 57

2.3.3 Bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên……… ……… 58

2.3.4 Tổ chức kiểm tra, đánh giá ĐNGV theo chuẩn nghề nghiệp… …… 59

2.3.5 Thực hiện chế độ chính sách đối với ĐNGV………… ……… …… 61

2.3.6 Việc xây dựng môi trường thuận lợi……… ………… 62

2.4 Đánh giá chung ĐNGV các trường THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh so với chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học…… ………… 62

Tiểu kết chương 2 ……… ….………… 65

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN VÂN ĐỒN TỈNH QUẢNG NINH

THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA……… ……… 67

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ……… 67

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống……… ……… 67

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa và phát triển…… ……… 67

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn……… ……… 67

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả……… ……… 68

3.2 Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa……… ……… 68

3.2.1 Rà soát, hoàn chỉnh quy hoạch, kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên THCS của huyện Vân Đồn theo từng giai đoạn………… ……… 68

3.2.2 Xây dựng các tiêu chí tuyển dụng giáo viên THCS phù hợp yêu cầu chuẩn giáo viên……… ……… 71

3.2.3 Cụ thể hóa các chuẩn nghề nghiệp thành định hướng phát triển năng lực để mỗi giáo viên phấn đấu rèn luyện……… ……… 73

3.2.4 Đẩy mạnh công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn đáp ứng yêu cầu chuẩn giáo viên THCS……… …… 74

3.2.5 Tạo môi trường công tác và tạo động lực phát triển cho giáo viên… 78

3.2.6 Cụ thể hóa các nội dung, yêu cầu của kiểm tra và đánh giá chuyên môn nghiệp vụ phù hợp các tiêu chí của chuẩn giáo viên ……… 80

3.2.7 Mối quan hệ giữa các biện pháp……… ………… … 83

3.3 Khảo sát mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp ………… 84

3.3.1 Quy trình khảo sát……… ……….… 84

3.3.2 Kết quả thăm dò……… 84

3.3.3 Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp phát triển ĐNGV……… ……… 88

Tiểu kết chương 3……… … ……… 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……….……… 92

1 Kết luận……… ……… ……… 92

2 Khuyến nghị……… ……… 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ……… 97

PHỤ LỤC……… ……… 101

DANH MỤC BẢNG

Trang

Bảng 2.1 Quy mô giáo dục THCS giai đoạn 2010-20115 37

Bảng 2.2 Thống kê xếp loại hạnh kiểm HS THCS giai đoạn 2010-2015 39

Bảng 2.3 Thống kê xếp loại học lực HS THCS giai đoạn 2010-2015 39

Bảng 2.4 Thống kê kết quả HS giỏi THCS giai đoạn 2010-2015 40

Bảng 2.5 Sự phát triển số lượng GV THCS giai đoạn 2010-2015 42

Bảng 2.6 Cơ cấu ĐNGV THCS theo từng bộ môn tính đến 2014-2015 43

Bảng 2.7 Cơ cấu ĐNGV THCS theo nhóm bộ môn tính đến năm học 2014-2015 44

Bảng 2.8 Cơ cấu giới tính và cơ cấu xã hội của ĐNGV THCS 45

Bảng 2.9 Cơ cấu theo độ tuổi của CBQL và ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 46

Bảng 2.10 Kết quả phân loại phẩm chất chính trị của ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 47

Bảng 2.11 Trình độ đào tạo CBQL và ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 48

Bảng 2.12 Kết quả xếp loại chuyên môn ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 48

Bảng 2.13 Tổng hợp ý kiến đánh giá của chuyên gia về chất lượng ĐNGV THCS theo chuẩn giáo viên THCS 50

Bảng 2.14 Trình độ ngoại ngữ, tin học của ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 53

Bảng 2.15 Ý kiến của CBQL và GV THCS về nội dung phát triển đội ngũ giáo viên 55

Bảng 2.16 Kết quả đánh giá phân loại GV THCS giai đoạn 2015-2016 60

Bảng 3.1 Quy mô trường lớp học sinh THCS năm học 2015-2016 69

Bảng 3.2 Dự báo trường lớp đến năm học 2019-2020 69

Bảng 3.3 Dự báo số giáo viên đủ tuổi nghỉ hưu theo chế độ đến năm 2020 69

Bảng 3.4 Kết quả thăm dò tính cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất 85

Bảng 3.5 Kết quả thăm dò tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 87

Bảng 3.6 Tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp phát triển ĐNGV THCS 89

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Trang Biểu đồ 2.1 Cơ cấu giới tính và cơ cấu xã hội của ĐNGV THCS 45 Biểu đồ 2.2 Trình độ đào tạo ĐNGV THCS giai đoạn 2010-2015 48 Biểu đồ 2.3 Kết quả xếp loại chuyên môn ĐNGV THCS giai đoạn

2010-2015 49 Biểu đồ 2.4 Kết quả đánh giá phân loại GV THCS theo chuẩn giáo

viên THCS giai đoạn 2010-2015 60 Biểu đồ 3.1 Kết quả thăm dò tính cấp thiết của các biện pháp đã đề xuất 86 Biểu đồ 3.2 Kết quả thăm dò tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất 88 Biểu đồ 3.3 Mức độ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi

của các biện pháp phát triển ĐNGV 90

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đảng ta khẳng định: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện tiên quyết để phát triển nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát

triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”[14]

Theo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ

nghĩa xã hội “GD-ĐT có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam Phát triển GD-ĐT cùng với phát triển khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu; đầu tư cho GD-ĐT là đầu tư phát triển Đổi mới căn bản và toàn diện GD-ĐT theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa

và hội nhập quốc tế, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đẩy mạnh xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời”[12]

Theo nghị quyết số 29-NQ/TƯ ngày 04 tháng 11 năm 2013 tại Đại hội

Đảng toàn quốc lần thứ XI: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo Thực hiện đồng bộ các biện pháp phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lí tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội Xây dựng đội ngũ giáo viên đủ về số lượng, đáp ứng yêu cầu về chất lượng Đề cao trách nhiệm của gia đình và xã hội phối hợp cặt chẽ với nhà trường trong giáo dục thế hệ trẻ Tiếp tục phát triển và nâng cơ sở vật chất–kỹ thuật cho các cơ sở giáo dục, đào tạo Đầu tư hợp lí, có hiệu quả xây dựng một số cơ sở giáo dục, đào tạo đạt trình độ quốc tế”[13]

Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020 ban hành kèm theo

quyết định 7111/QĐ-TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới quản lý cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên

và cán bộ quản lý là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục, đào tạo

ở tất cả các bậc học Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội”

Nghị quyết số 40/2000/QH10, ngày 09/12/2000 về đổi mới giáo dục phổ thông đã đánh dấu một bước tiến rất quan trọng của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn mới, đề ra mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông là xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt Nam; tiếp cận trình

độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và thế giới[31]

Theo văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIV:

“Giữ vững thành tích, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở tất cả các cấp học, chú trọng công tác phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi Xây dựng môi trường giáo dục thân thiện Nâng cao chất lượng và bố trí hợp lí đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục”[15]

Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Vân Đồn tỉnh Quảng

Ninh lần thứ XXIII: “Xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn vững vàng Phấn đấu có đủ số lượng, đồng bộ về chủng loại giáo viên; 100% giáo viên đạt chuẩn, trong đó 60% chuẩn về trình

độ, ”

Trong thời gian qua ngành GD-ĐT huyện Vân Đồn đã xây dựng đội ngũ giáo viên các bậc học nói chung, bậc trung học cơ sở nói riêng đông đảo về số lượng, phần lớn đạt chuẩn về bằng cấp, về cơ bản đảm bảo được việc giảng dạy, giáo dục trong các nhà trường hiện nay Tuy nhiên với đặc điểm một huyện miền biển, nằm ở xa trung tâm tỉnh, quy mô học sinh không ổn định, thực tế này làm cho đội ngũ giáo viên THCS trở lên bất cập, bộc lộ nhiều tồn tại hạn chế đó là: cơ cấu giáo viên còn mất cân đối giữa các bộ môn, lứa tuổi, giới tính; còn một số giáo viên có trình độ đào tạo chưa đạt chuẩn; đánh giá giáo viên còn hạn chế; năng lực sư phạm còn hạn chế chưa đáp ứng được yêu cầu của việc đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay[30]

Từ thực tế này đặt ra yêu cầu nhất thiết phải xây dựng đội ngũ giáo viên THCS đủ về số lượng, mạnh về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, chuẩn hoá về trình độ góp phần phát triển sự nghiệp GD-ĐT của tỉnh Quảng Ninh nói chung

và của huyện Vân Đồn nói riêng

Chính vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học cơ sở huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa”

2 Mục đích nghiên cứu

Xác lập cơ sở lý luận phát triển đội ngũ giáo viên THCS theo quan điểm chuẩn hóa và khảo sát thực trạng đội ngũ giáo viên các trường THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh trong những năm qua (những thành công, hạn chế

và bài học kinh nghiệm) để đưa ra các biện pháp phát triển ĐNGV các trường THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục hiện nay

3 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giáo viên trường trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Công tác phát triển đội ngũ giáo viên ở các trường

THCS theo chuẩn nghề nghiệp

4 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung trọng tâm: Nghiên cứu cơ sở lý luận, cơ sở pháp lý và khảo sát thực tiễn công tác phát triển ĐNGV THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010 - 2015 Từ đó đề ra một số giải pháp phát triển ĐNGV THCS huyện Vân Đồn trong giai đoạn 2015 - 2020

Thời gian thực hiện nghiên cứu: 2012-2016

Không gian thực hiện nghiên cứu: Một số trường có cấp học THCS trên địa bàn huyện Vân Đồn – Quảng Ninh

5 Câu hỏi nghiên cứu

Phát triển đội ngũ giáo viên THCS theo quan điểm chuẩn hóa là thế nào? Chất lượng đội ngũ giáo viên tại Vân Đồn đã được quan tâm bồi dưỡng theo quan điểm chuẩn hóa đến đâu?

Các giải pháp nào để phát triển đội ngũ giáo viên theo quan điểm chuẩn hóa một cách bền vững có hệ thống và chất lượng?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Hiện nay, việc phát triển đội ngũ giáo viên của tỉnh Quảng Ninh nói chung, ở huyện Vân Đồn nói riêng trong thời gian qua tuy đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn còn có những hạn chế, bất cập thiếu đồng bộ do yếu tố khách quan và chủ quan

Việc phát triển đội ngũ giáo viên THCS huyện Vân Đồn theo quan điểm chuẩn hóa sẽ giúp giáo viên THCS ở Vân Đồn:

- Giúp giáo viên tự đánh giá phẩm chất chính trị, đạo đức lối sống, năng lực nghề nghiệp từ đó xây dựng kế hoạch rèn luyện phẩm chất đạo đức và nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của mình

- Làm cơ sở để đánh giá, xếp loại giáo viên hằng năm phục vụ công tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ giáo viên THCS ở Vân Đồn Qua đó là động lực thúc đẩy sự phấn đấu vươn lên của giáo viên Qua đó góp phần đáp ứng yêu cầu của xã hội là đào tạo ra những con người có đủ đức, đủ tài phục vụ tốt công cuộc đổi mới, hội nhập và phát triển của đất nước

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

7.1 Xác định cơ sở lí luận về quản lý ĐNGV trường THCS theo quan điểm

chuẩn hóa

7.2 Đánh giá thực trạng ĐNGV và công tác phát triển ĐNGV theo quan điểm

chuẩn hóa ở các trường THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010- 2015

7.3 Đề xuất các biện pháp phát triển ĐNGV theo quan điểm chuẩn hóa ở các

trường THCS huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa giai đoa ̣n 2015-2020

8 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

8.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tìm hiểu và phân tích các quan điểm nghiên cứu, cơ sở lý luận và cơ sở

pháp lý về quản lý phát triển đội ngũ liên quan đến nội dung đề tài Phát triển đội ngũ giáo viên trung học cơ sở huyê ̣n Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa trên sách, báo chí, các tài liệu chuyên môn và trong các văn

kiện của Đảng, Nhà nước, ngành GD&ĐT

8.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: nhằm tổng kết các kinh nghiệm phát triển ĐNGV các trường THCS huyện Vân Đồn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: nhằm thu thập thông tin từ đội ngũ cán bộ quản lý và ĐNGV của các trường THCS về thực trạng phát triển ĐNGV của các trường

- Phương pháp chuyên gia được sử dụng xem xét thực trạng và các biện pháp được đề xuất

- Phương pháp khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp được đưa ra

8.3 Phương pháp bổ trợ

Luận văn còn sử dụng phương pháp thống kê toán học, kết hợp các bảng

số liệu nhằm thống kê và các đồ thị, sơ đồ phân tích các thông tin liên quan

9 Những đóng góp của đề tài hay ý nghĩa khoa học(dự kiến)

Mặt khác đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên

các trường THCS theo quan điểm chuẩn hóa có tính khả thi Đề xuất với các

cấp có thẩm quyền xây dựng cơ chế chính sách trong việc đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, sử dụng một cách đồng bộ, hiệu quả theo quan điểm chuẩn hóa

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được cấu trúc trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học

cơ sở theo quan điểm chuẩn hóa

Chương 2: Thực trạng việc phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học cơ sở huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa

Chương 3: Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường trung học

cơ sở huyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO QUAN ĐIỂM CHUẨN HÓA

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều coi hoạt động bồi dưỡng đội ngũ

giáo viên là vấn đề cơ bản trong phát triển giáo dục Việc tạo mọi điều kiện để mọi người có cơ hội học tập, học tập thường xuyên, học tập suốt đời để kịp thời

bổ sung kiến thức và đổi mới phương pháp giảng dạy để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội là phương châm hành động của các cấp quản lý giáo dục

Ở Ấn độ vào năm 1988 đã quyết định thành lập hàng loạt các trung tâm học tập trong cả nước nhằm tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người Việc bồi dưỡng giáo viên được tiến hành ở các trung tâm này đã mang lại hiệu quả rất thiết thực

Hội nghị UNESCO tổ chức tại NêPan vào năm 1998 về tổ chức quản lý nhà trường đã khẳng định: “Xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên là vấn đề

cơ bản trong phát triển giáo dục”

Tại Nhật Bản, việc bồi dưỡng và đào tạo lại cho đội ngũ giáo viên, cán

bộ quản lý giáo dục là nhiệm vụ bắt buộc đối với người lao động sư phạm Tùy theo thực tế của từng đơn vị, từng cá nhân mà cấp quản lý giáo dục đề ra các phương thức bồi dưỡng khác nhau trong một phạm vi theo yêu cầu nhất định

Cụ thể là mỗi cơ sở giáo dục cử từ 3 đến 5 giáo viên được đào tạo lại một lần theo chuyên môn mới và tập trung nhiều vào đổi mới phương pháp dạy học

Tại Liên Xô (cũ) các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục như: M.I.Kônđacốp, P.V Khuđominxki…đã rất quan tâm tới việc nâng cao chất lượng dạy học thông qua các biện pháp quản lý có hiệu quả Muốn nâng cao chất lượng dạy học phải

có đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn Họ cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý

công tác quản lý bồi dưỡng, phát triển đội ngũ Lê nin cho rằng: “Nghiên cứu con người, tìm ra những cán bộ có bản lĩnh hiện nay đó là then chốt, nếu

không thế thì tất cả mọi mệnh lệnh và quyết định sẽ chỉ là mớ giấy lộn”

Tại Thái Lan, từ những năm 1998 việc bồi dưỡng giáo viên phổ thông được tiến hành ở các trung tâm học tập cộng đồng nhằm thực hiện giáo dục cơ bản, huấn luyện kỹ năng nghề nghiệp và thông tin tư vấn cho mọi người dân trong xã hội Triều Tiên là một trong những nước có chính sách thiết thực về bồi dưỡng và đào tạo lại đội ngũ giáo viên Tất cả giáo viên đều phải tham gia học tập đầy đủ các nội dung chương trình và nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên môn theo quy định Nhà nước đã đưa ra hai chương trình lớn được thực thi hiệu quả trong thập kỷ vừa qua Đó là "Chương trình bồi dưỡng giáo viên mới" để bồi dưỡng giáo viên thực hiện trong 10 năm và "Chương trình trao đổi" để đưa giáo viên đi tập huấn ở nước ngoài [33]

1.1.2 Ở Việt Nam

Ngay từ thời xa xưa, ông cha ta đã rất coi trọng vai trò của người thầy giáo như: “Không thầy đố mày làm nên”, không có thầy giáo thì sẽ không có giáo dục Điều đó nhắc nhở mọi người phải quan tâm mọi mặt và toàn diện đến giáo dục mà chủ thể đóng vai trò quan trọng nhất đó chính là đội ngũ giáo viên

Vấn đề phát triển giáo dục và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra trong thư gửi các cán bộ, các thầy giáo, cô giáo, công nhân viên, HS, sinh viên nhân dịp bắt đầu năm học mới ngày 16

tháng 10 năm 1968 rằng: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân, do đó các ngành các cấp Đảng, chính quyền địa phương phải thực sự quan tâm đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta những bước phát triển mới”[28], “Cán bộ và giáo dục phải tiến bộ cho kịp thời đại mới làm được nhiệm vụ, chớ tự túc tự mãn cho là giỏi rồi thì dừng lại” [29, 489]

Kế thừa và phát triển những tư tưởng đó về chiến lược cán bộ trong thời

kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 BCH TW Đảng khoá VIII đã khẳng định: “Cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng”

Đội ngũ giáo viên là một bộ phận quan trọng trong đội ngũ cán bộ của Đảng và Nhà nước ta Việc phát triển đội ngũ giáo viên đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm, cấp thiết vì “Khâu then chốt để thực hiện chiến lược phát triển giáo dục là phải đặc biệt chăm lo đào tạo và chuẩn hoá đội ngũ giáo viên cũng như đội ngũ cán bộ quản lí giáo dục cả về chính trị, tư tưởng, đạo đức và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ”

Một ngày thiếu “giáo dục” đất nước không thể tồn tại được và “giáo dục” không có người thầy không thể vận động được

Kết luận số 14-KL/TW của Hội nghị lần thứ 6 BCH TW Đảng khoá IX:

“Đạt được những thành tựu nói trên trong điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn đã thể hiện nỗ lực to lớn của toàn Đảng, toàn dân, sự đóng góp quan trọng của đội ngũ giáo viên và các cán bộ quản lí của ngành giáo dục trong cả nước, nhất là các thầy giáo, cô giáo công tác ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số”

Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư đã nêu rõ: “Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người Đây là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục là động lực nòng cốt, có vai trò quan trọng…Những năm qua, chúng ta đã xây dựng được đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục ngày càng đông đảo, phần lớn có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị tốt, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ngày càng được nâng cao Đội ngũ này đã đáp ứng quan trọng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của đất nước”

Những năm qua, các cấp QLGD và các nhà khoa học cũng đã có nhiều nghiên cứu đề cập đến công tác xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL, giáo viên và giáo viên cao cấp ở trường phổ thông, đề xuất những giải pháp xây dựng phát triển đội ngũ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển sự nghiệp giáo dục, trong đó có các đề tài luận văn thạc sỹ chuyên ngành QLGD:

Lê Thanh Đạm (2009) "Biện pháp phát triển cán bộ quản lý các trường THCS huyện Kiến Xương tỉnh Thái Bình đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục";

Vũ Ba Lê (2012) "Quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên cốt cán ở các trường THPT huyện Ba Vì thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục";

Nguyễn Văn Khung (2012) "Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên Trung học cơ sở huyện Hưng Hà tỉnh Thái Bình trong giai đoạn hiện nay";

Trần Ngọc Thủy (2013) "Phát triển đội ngũ giáo viên trường THCS ở quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng theo chuẩn nghề nghiệp"

Các công trình nghiên cứu trên đây cơ bản giải quyết những vấn đề lý luận cũng như thực tiễn về xây dựng và phát triển đội ngũ CBQL, giáo viên trường phổ thông ở một số địa phương

Tuy nhiên, vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên THCS trên địa bàn cấp huyện Vân Đồn nói chung còn ít được quan tâm và cho đến nay chưa có tác giả nào đề cập nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên THCS huyê ̣n Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh theo quan điểm chuẩn hóa

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Đội ngũ giáo viên

1.2.1.1 Đội ngũ

Theo từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng (1997): “Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp tập hợp thành một lực lượng”

Khái niệm đội ngũ tuy có nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng đều có một điểm chung, đó là: một nhóm người được tổ chức và tập hợp thành một lực

lượng, để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng hay không cùng nghề nghiệp, nhưng đều cùng một mục đích nhất định

Ta có thể hiểu: Đội ngũ là một tập thể gồm số đông người, có cùng lý tưởng, cùng mục đích, làm việc theo sự chỉ huy, thống nhất, có kế hoạch, gắn

bó với nhau về quyền lợi vật chất cũng như tinh thần

1.2.1.2 Đội ngũ giáo viên

Có rất nhiều tác giả trong và ngoài nước đã nêu lên quan niệm về đội ngũ giáo viên

Các tác giả ngoài nước cho rằng: “Đội ngũ giáo viên là những chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục, họ nắm vững tri thức và hiểu biết dạy học và giáo dục như thế nào và có khả năng cống hiến toàn bộ sức lực và tài năng của họ đối với giáo dục”

Đối với các tác giả trong nước, vấn đề được quan niệm như sau: “Đội ngũ giáo viên trong ngành giáo dục là một tập thể người, bao gồm cán bộ quản

lí, giáo viên và nhân viên, nếu chỉ đề cập đến đặc điểm của ngành thì đội ngũ

đó chủ yếu là đội ngũ giáo viên và đội ngũ quản lí theo giáo dục”

Như vậy, từ những quan điểm nêu trên của các tác giả trong và ngoài nước, ta có thể hiểu đội ngũ giáo viên như sau:

Đội ngũ giáo viên là tập hợp những người làm nghề dạy học – giáo dục, được tổ chức thành một lực lượng (có tổ chức) cùng chung một nhiệm vụ là thực hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập thể đó, tổ chức đó Họ làm việc có kế hoạch và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ qui định của pháp luật, thể chế xã hội

Từ những quan niệm chung về đội ngũ giáo viên, chúng ta có thể hiểu đội

ngũ giáo viên THCS là: Những người làm công tác giảng dạy – giáo dục trong nhà trường THCS có cùng một nhiệm vụ giáo dục, rèn luyện và giúp các em học sinh hình thành và phát triển toàn diện nhân cách để các em tiếp tục bậc học cao hơn hoặc chọn đúng hướng đi phù hợp với năng lực, sở trường và hoàn cảnh của bản thân

1.2.2 Phát triển đội ngũ giáo viên

1.2.2.1 Đội ngũ giáo viên

- Đội ngũ

Theo từ điển Tiếng Việt, NXB Văn hóa thông tin (1999): “Đội ngũ là tập hợp gồm một số đông người cùng chức năng hoặc nghề nghiệp tập hợp thành một lực lượng” [34] Đội ngũ của một tổ chức chính là nguồn nhân lực trong tổ chức

đó Chính vì vậy, các đặc trưng cơ bản về phát triển đội ngũ gắn liền với đặc trưng phát triển tổ chức nói chung và đặc trưng của công tác cán bộ nói riêng

Theo lý thuyết phát triển nguồn nhân lực, đội ngũ của một tổ chức cũng chính là nguồn nhân lực trong tổ chức đó Nói đến đội ngũ là nói đến số

lượng, cơ cấu, trình độ, phẩm chất và năng lực của cả một tập thể (hay gọi là tiềm năng lao động của một tổ chức)

- Đội ngũ giáo viên

Điều 70 Luật Giáo dục đã xác định “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác” và “Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi

là giáo viên ”

Theo đó, đội ngũ giáo viên là một tập thể các nhà giáo làm nhiệm vụ

giảng dạy, giáo dục trong các nhà trường hoặc cơ sở giáo dục khác với đặc trưng về số lượng, cơ cấu, trình độ, phẩm chất và năng lực của tập thể đó

- Đội ngũ giáo viên THCS

Tại điều 30 của Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học đã nêu: Giáo viên trường trung học là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, gồm: Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, giáo viên bộ môn, giáo viên làm công tác Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (bí thư, phó bí thư hoặc trợ lý thanh niên, cố vấn Đoàn), giáo viên làm Tổng phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh (đối với trường trung học có cấp tiểu học hoặc cấp THCS), giáo viên làm công tác tư vấn cho học sinh [4]

Như vậy, đội ngũ giáo viên trung học cơ sở là tập hợp các nhà giáo làm

nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục ở các các trường phổ thông THCS trên một địa

bàn nhất định (tỉnh, huyện, hoặc một trường học)

1.2.2.2 Phát triển đội ngũ giáo viên

Theo nghĩa tiếng Việt hiện nay [34], “Phát triển” thường được hiểu là

biến đổi về chất (chứ không chỉ về lượng) và từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp Theo quan điểm triết học Duy vật biện

chứng, phát triển là quá trình vận động đi lên của sự vật, hiện tượng, trong đó

có sự gia tăng từ ít thành nhiều, từ thấp thành cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, từ hoàn thiện đến hoàn thiện hơn nữa

Thuật ngữ “phát triển đội ngũ giáo viên” được hiểu là một khái niệm tổng hợp bao trùm cả bồi dưỡng ĐNGV và phát triển nghề nghiệp ĐNGV

Phát triển ĐNGV theo chuẩn nghề nghiệp trong các trường phổ thông là

tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện

và nâng cao chất lượng cho đội ngũ đó nhằm đạt được mục đích đủ số lượng theo tỷ lệ quy định, phù hợp về cơ cấu, đạt các tiêu chuẩn, tiêu chí trong Chuẩn nghề nghiệp giáo viên theo quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT [6]

Từ đó có thể xác định: Quản lý phát triển đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp là tổng thể các tác động quản lý giáo dục, trong đó có các biện

pháp quản lý, nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho đội ngũ giáo viên nhằm đạt được mục đích đủ số lượng, phù hợp về cơ cấu, đạt chuẩn về trình độ đào tạo, có đủ phẩm chất và năng lực chuyên môn cũng như nghiệp vụ nghề nghiệp theo quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên hiện hành của Bộ GD&ĐT

và đáp ứng yêu cầu của vị chí công tác

1.2.3 Phát triển nguồn nhân lực

1.2.3.1 Phát triển nguồn nhân lực

Theo giáo trình “Nguồn nhân lực” của Nhà xuất bản Lao động xã hội:

“Nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cư có khả năng lao động, không phân