Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế thích ứng tại xã giao an, huyện giao thủy, tỉnh nam định (tóm tắt trích đoạn)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SAU ĐẠI HỌC TRẦN THỊ HỒNG HẠNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ THÍCH ỨNG TẠI XÃ GIAO AN, HUYỆN GIAO THỦ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

TRẦN THỊ HỒNG HẠNH

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ THÍCH ỨNG TẠI XÃ GIAO AN, HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

TRẦN THỊ HỒNG HẠNH

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ THÍCH ỨNG TẠI XÃ GIAO AN, HUYỆN GIAO THỦY, TỈNH NAM ĐỊNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu

Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH TRƯƠNG QUANG HỌC

Hà Nội – 2016

i

LỜI CẢM ƠN

Luận văn Thạc sỹ với đề tài: “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và

đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế thích ứng tại xã Giao An, huyện Giao

Thủy, tỉnh Nam Định” đã được hoàn thành Để hoàn thành khóa luận này, ngoài

sự nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình từ các cơ quan,

tổ chức và cá nhân

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới giáo viên hướng dẫn

khoa học, Thầy giáo GS.TSKH Trương Quang Học là người đã nhiệt tình

hướng dẫn, góp ý, sửa chữa và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận

văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo, cán bộ Khoa Sau Đại học,

trường Đại học Quốc Gia Hà Nội đã giảng dạy, truyền đạt kiến thức, tạo điều

kiện và hướng dẫn tôi hoàn thành chương trình học tập và thực hiện luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của các cán bộ Sở Tài

nguyên & Môi trường tỉnh Nam Định, Lãnh đạo Vườn Quốc gia Xuân Thủy,

cán bộ và cộng đồng địa phương xã Giao An - vùng đệm Vườn Quốc gia Xuân

Thủy, Giao Thủy, Nam Định – những người đã cung cấp thông tin giúp tôi hoàn

thiện luận văn này

Và sau hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè và

những người luôn động viên, khích lệ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Nam Định, ngày 06 tháng 3 năm 2017

Tác giả

Trần Thị Hồng Hạnh

ii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này công trình nghiên cứu do cá nhân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TSKH Trương Quang Học, không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác Số liệu và kết quả của luận văn chưa từng được công bố ở bất kì một công trình khoa học nào khác

Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận văn là có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ, trung thực và đúng qui cách

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn

Nam Định, ngày 25 tháng 11 năm 2016

Tác giả

Trần Thị Hồng Hạnh

iii

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu 3

5.1 Câu hỏi nghiên cứu 3

5.2 Giả thuyết nghiên cứu 3

6 Ý nghĩa của đề tài 3

7 Kết cấu luận văn 4

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 5 1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Các khái niệm 5

1.1.2 Khung phân tích của vấn đề nghiên cứu 6

1.1.3 Tính hệ thống và liên ngành trong nghiên cứu biến đổi khí hậu 7

1.2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 8

1.2.1 Nghiên cứu trên thế giới 8

1.2.2 Nghiên cứu ở Việt Nam 11

1.2.3 Nghiên cứu ở địa phương 18

CHƯƠNG II: ĐỊA ĐIỂM, CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 21

2.1 Địa điểm nghiên cứu 21

2.2 Cách tiếp cận 21

2.3 Phương pháp nghiên cứu 24

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 27

3.1 Đặc trưng của khu vực nghiên cứu 27

3.1.1 Đặc trưng về tự nhiên 27

3.1.2 Đặc trưng về kinh tế - xã hội 31

3.1.3 Tri thức địa phương 32

3.2 Diễn biến của các yếu tố khí hậu tại khu vực nghiên cứu 34

3.2.1 Nhiệt độ 34

3.2.2 Lượng mưa 37

3.2.3 Số ngày nắng 38

3.2.4 Nước biển dâng 39

3.2.5 Các hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan đã xảy ra 40

iv

3.3 Tác động của biến đổi khí hậu tới xã Giao An 46

3.3.1 Nhận xét chung 46

3.3.2 Biến đổi khí hậu làm thay đổi cơ cấu sử dụng đất và công tác quản lý 47

3.3.3 Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng 49

3.3.4 Tác động tiềm tàng 51

3.4 Khả năng thích ứng của cộng đồng với biến đổi khí hậu 53

3.5 Một số mô hình sinh kế thích ứng điển hình đang được áp dụng tại xã Giao An 58

3.5.1 Mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến 58

3.5.2 Cộng đồng quản lý rừng ngập mặn 59

3.5.3 Mô hình sinh kế thích ứng do MCD hỗ trợ 60

3.5.4 Mô hình nuôi tôm công nghiệp 63

3.5.5 Mô hình nuôi ngao giống 65

3.5.6 Đánh giá chung về các mô hình sinh kế 65

3.6 Vai trò của chính quyền địa phương trong thích ứng với biến đổi khí hậu 67 3.7 Đề xuất một số giải pháp phát triển sinh kế thích ứng 68

KẾT LUẬN 73

TÀI LIỆU THAM KHẢO 75

PHỤ LỤC 81

Phụ lục 1 DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THAM GIA PRA TẠI XÃ GIAO AN 81

Phụ lục 2 MỘT SỐ HÌNH ẢNH THỰC ĐỊA 81

Phụ lục 3: PHIẾU ĐIỀU TRA 85

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

ATNĐ Áp thấp nhiệt đới

BĐKH Biến đổi khí hậu

CDM Cơ chế phát triển sạch (Clean Development Mechanism) DFID Cơ quan phát triển quốc tế Vương quốc Anh (Department for International Development) HST Hệ sinh thái

IUCN Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (International Union for Conservation of Nature) KNK Khí nhà kính

MCD Trung tâm bảo tồn sinh vật biển và phát triển cộng đồng

TNMT Tài nguyên môi trường

UBND Ủy ban nhân dân

UNDP Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (United Nations Development Programme)

UNEP Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (United Nations Environment Programme)

UNFCCC

Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (The Convention of the United Nations Framework on Climate Change)

VQG Vườn quốc gia

XNM Xâm nhập mặn

vi

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3 1: Thống kê các loại đất theo mục đích sử dụng 28

Bảng 3 2: Cơ cấu phát triển kinh tế xã Giao An 31

Bảng 3 3: Hậu quả tác động của các hiện tượng nhiệt độ cực đoan 36

Bảng 3 4: Một số hiện tượng cực đoan của mưa bão tại Nam Định 40

Bảng 3 5: Diễn biến độ mặn tại triền sông Hồng 43

Bảng 3 6: Hiện trạng đất bị ngập úng và nhiễm mặn ở tỉnh Nam Định 44

Bảng 3 7: Tổng hợp một số hiện tượng thời tiết cực đoan tại xã Giao An 44

Bảng 3 8: Đánh giá mức độ thiên tai tại xã Giao An 45

Bảng 3 9: Mức độ tác động của BĐKH tới từng khu vực trong xã 46

Bảng 3 10: Một số mốc lịch sử quan trọng của xã Giao An từ năm 1990 đến nay 48

Bảng 3 11: Tác động của thiên tai đến xã Giao An 50

Bảng 3 12: Kịch bản phát thải trung bình (B2) của tỉnh Nam Định 52

Bảng 3 13: SWOT trong thích ứng với BĐKH của cộng đồng xã Giao An 54

Bảng 3 14: Lựa chọn các giải pháp thích ứng 55

Bảng 3 15: Diễn giải mối quan hệ của các cơ quan/tổ chức trên địa bàn 57

Bảng 3 16: Lượng thủy sản khai thác dưới tán rừng ngập mặn Giao An 60

Bảng 3.17: Đánh giá hiệu quả các mô hình sinh kế 61

Bảng 3 18: So sánh mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến và mô hình 64

Bảng 3 19: Đánh giá về các mô hình sinh kế tại Giao An 66

Bảng 3 20: Bộ tiêu chí đánh giá sinh kế thích ứng với BĐKH của NGOs 68

Bảng 3 21: Đánh giá các mô hình sinh kế tại xã Giao An theo bộ tiêu chí của NGOs 69

vii

DANH MỤC HÌNH

Hình 1 1: Khung phân tích vấn đề nghiên cứu Error! Bookmark not defined

Hình 2 1: Bản đồ khu vực xã Giao An 21

Hình 2 2: Khung sinh kế bền vững của DFID 24

Hình 3 1: Sơ đồ xã Giao An 30

Hình 3 2: Ngôi nhà đặc trưng của địa phương 33

Hình 3 3: Biểu đồ nhiệt độ trung bình năm khu vực Nam Định 34

Hình 3 4: Biểu đồ tổng lượng mưa trung bình năm khu vực Nam Định 37

Hình 3 5: Biểu đồ tổng số giờ nắng TB năm khu vực Nam Định 39

Hình 3 6: Diện tích bị ngập của tỉnh Nam Định với kịch bản NBD 1m 39

Hình 3 7: Bản đồ cảnh báo hiểm họa xã Giao An 53

Hình 3 8: Vai trò của các cơ quan, tổ chức trong việc thích nghi với BĐKH của cộng đồng xã Giao An 56

Hình 3 9: Biểu đồ những thay đổi của cộng đồng vùng đệm VQG Xuân Thủy 61 Hình 3 10: Bản đồ phân vùng chức năng sinh thái định hướng phát triển bền vững KT-XH trong bối cảnh biến đổi khí hậu tới năm 2050 tại huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định 70

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đã và đang là thách thức lớn với toàn nhân loại

Sự ấm lên của trái đất và tình trạng nước biển dâng (NBD) cùng với các thiên tai (lũ lụt, hạn hán ) đe dọa cuộc sống của con người ở mọi nơi trên thế giới

Việt Nam là một trong những nước chịu nhiều tác động nhất của BĐKH và NBD BĐKH và NBD sẽ làm trầm trọng tình trạng ngập lụt trong mùa mưa và hạn hán, xâm nhập mặn (XNM) trong mùa khô, làm tăng diện tích ngập lụt, gây khó khăn cho thoát nước, tăng xói lở bờ biển và nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và nước sinh hoạt Nhiệt độ gia tăng làm thay đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và đe dọa sự ổn định cuộc sống của người dân [3]

Nam Định là tỉnh nằm ở cửa ngõ phía Nam của đồng bằng sông Hồng, có

bờ biển dài 72km và 04 cửa sông lớn là Ba Lạt, Đáy, Lạch Giang và Hà Lạn Hiện tượng thời tiết cực đoan kết hợp với NBD, XNM đang gây khó khăn cho sản xuất nông nghiệp, tài nguyên nước Theo kịch bản BĐKH ở tỉnh Nam Định thì cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm trong khu vực có thể tăng lên 2,4oC, lượng mưa có thể tăng từ 7 - 8% so với trung bình thời kỳ 1980 - 1999 và tổng diện tích

bị ngập của Nam Định là 61,71 km2 (trong đó huyện Giao Thủy ngập 34,27 km2; huyện Hải Hậu ngập 20.9 km2; huyện Nghĩa Hưng ngập 6,54 km2) [39]

Xã Giao An nằm ở phía Đông Nam huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định, là một xã thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Thủy (VQG Xuân Thủy) Là một

xã ven biển, xã Giao An có khoảng trên 80% dân số làm nông nghiệp và khoảng 50% sống phụ thuộc vào việc khai thác và nuôi trồng thủy hải sản Những năm gần đây, khu vực này đang có nguy cơ bị BĐKH tác động xấu đến phát triển

kinh tế xã hội Chính vì thế, tôi chọn đề tài: “Đánh giá tác động của biến đổi

khí hậu và đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế thích ứng tại xã Giao An, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định” cho luận văn tốt nghiệp

2

2 Mục tiêu của đề tài

- Đánh giá được các đặc trưng về tự nhiên và KH-XH của khu vực nghiên cứu;

- Xác định được xu hướng của BĐKH thông qua những biến đổi của các yếu tố thời tiết khí hậu trong vòng 15 năm qua, tại cấp quốc gia cũng như tại khu vực nghiên cứu;

- Đánh giá được tác động do BĐKH gây ra đối với cộng đồng địa phương tại điểm nghiên cứu; đồng thời xem xét những hệ lụy của tác động này đến nỗ lực phát triển và giảm nghèo của địa phương;

- Đề xuất được các giải pháp nhằm hoàn thiện một số mô hình sinh kế thích ứng với địa phương góp phần thực hiện Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của tỉnh Nam Định giai đoạn 2011 – 2015 tầm nhìn 2020

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên của đề tài là tác động của biến đổi khí hậu và các giải pháp phát triển sinh kế thích ứng

Đối tượng khảo sát của đề tài bao gồm: các yếu tố thới tiết, khí hậu, của BĐKH; các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội, các hệ sinh thái và sinh kế cộng đồng; và các thể chế, chính sách… liên quan đến BĐKH ở xã Giao An, huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định

4 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện tại xã Giao An huyện

Giao Thủy, thuộc vùng đệm VQG Xuân Thủy, tỉnh Nam Định

- Phạm vi thời gian: Luận văn được tiến hành từ tháng 2/2014 đến tháng 07/2016 Các số liệu được hồi cứu trong khoảng thời gian 15 năm trở lại đây

3

5 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

5.1 Câu hỏi nghiên cứu

Các câu hỏi nghiên cứu được đặt cho luận văn như sau:

1 Những đặc trưng về tự nhiên và kinh tế -xã hội ở khu vực nghiên cứu

5.2 Giả thuyết nghiên cứu

Nếu áp dụng cách tiếp cận hệ thống, liên ngành/ dựa trên hệ sinh thái, và cách tiếp cận thích ứng dựa vào cộng đồng, đồng thời kết hợp với sử dụng Khung sinh kế bền vững DFID để nghiên cứu thì sẽ đánh giá được tác động của BĐKH và khả năng thích ứng của cộng đồng địa phương xã Giao An Dựa vào kết quả đánh giá đó sẽ đề xuất được các giải pháp sinh kế thích ứng phù hợp cho cộng đồng nhằm thích ứng với BĐKH

6 Ý nghĩa của đề tài

Nghiên cứu này sẽ là cơ sở khoa học và thực tiễn để địa phương xây dựng

kế hoạch phát triển kinh tế xã hội thích ứng với BĐKH và là tài liệu tham khảo cho các khu rừng đặc dụng của Việt Nam trong quá trình xây dựng kế hoạch phát triển vùng đệm thích ứng với BĐKH

4

7 Kết cấu luận văn

Luận văn có cấu trúc theo quy định, gồm:

Phần mở đầu: Đây là phần nêu lên tính cấp thiết của nghiên cứu, lý do cần phải thực hiện nghiên cứu này Đồng thời đưa ra được các mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, xác định được ý nghĩa của nghiên cứu

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan tài liệu Nội dung của chương bao gồm các khái niệm, khung phân tích vấn đề nghiên cứu cũng như các nghiên cứu liên quan đã có

Chương 2 Địa điểm, cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu Chương này nêu rõ địa điểm khu vực nghiên cứu của luận văn, các cách tiếp cận được sử dụng để nghiên cứu cũng như phương pháp thực hiện trong suốt quá trình nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương này trình bày các kết quả đã nghiên cứu, các phát hiện trong quá trình nghiên cứu Kèm theo đó là các đánh giá về các kết quả và phát hiện

Kết luận: Phần này tóm tắt các kết quả chính và phát hiện của nghiên cứu Xem xét nghiên cứu có đạt các mục tiêu đã đưa ra ban đầu chưa? Từ đó, đưa ra các kết luận ngắn gọn và một số khuyến nghị cho địa phương và các bên liên quan

5

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Các khái niệm

Biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu là sự biến đổi về trạng thái của hệ

thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống khí hậu hoặc do tác động thường xuyên của con người, đặc biệt tăng hiệu ứng nhà kính làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển [58]

Đánh giá tác động do (của) BĐKH là nghiên cứu xác định các ảnh

hưởng của BĐKH lên môi trường và các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương Ngoài các ảnh hưởng bất lợi còn có thể có các ảnh hưởng có lợi Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH [46]

Khả năng bị tổn thương đối với BĐKH: Khả năng bị tổn thương đối với

BĐKH là mức độ mà một hệ thống bị tổn thương hoặc không có khả năng đối phó, những tác động có hại của BĐKH, bao gồm dao động và các hiện tượng cực đoan của khí hậu Khả năng bị tổn thương là một hàm số của đặc điểm, quy

mô và tốc độ thay đổi thời tiết mà một hệ thống đối mặt, sự nhạy cảm của nó và khả năng thích ứng [57] Thuật ngữ “tính dễ bị tổn thương” cũng được hiểu theo nghĩa này

Kịch bản biến đổi khí hậu: là giả định có cơ sở khoa học và tin cậy về sự

tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa kinh tế-xã hội, GDP, phát thải khí nhà kính, BĐKH và mực NBD [45]

6

Xâm nhập mặn: là hiện tượng nước mặn (với độ mặn trên 4‰) từ biển

xâm nhập sâu vào trong nội đồng và ảnh hưởng tới sự sinh trưởng, phát triển của các cây trồng và vật nuôi nước ngọt Nguyên nhân của XNM là do nước biển dâng, triều cường và sự cạn kiệt nước ngọt ở phía trong đất liền [22]

Nước biển dâng: là sự dâng lên của mực nước của đại dương trên toàn

cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão… Nước biển dâng tại một

vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác [45]

Thích ứng (Adaptation) với biến đổi khí hậu là các sáng kiến và giải pháp

điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc xã hội trong hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm nguy cơ bị tổn thương do biến đổi khí hậu và tận dụng

các cơ hội do nó mang lại [20]

Sinh kế: Sinh kế bao gồm các khả năng, các tài sản (bao gồm cả các

nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống [54], [55]

Sinh kế bền vững: Một sinh kế được gọi là bền vững khi có khả năng ứng

phó và phục hồi khi bị tác động, không làm xói mòn nền tảng của các nguồn lực

tự nhiên [22]

Sinh kế thích ứng (với BĐKH): là sinh kế có khả năng hạn chế được

những thiệt hại do BĐKH gây ra và phát huy được mặt có lợi do BĐKH mang lại [22]

1.1.2 Khung phân tích của vấn đề nghiên cứu

Khung phân tích là mô tả những vấn đề chính được nghiên cứu trong luận văn, sơ đồ hóa các vấn đề nghiên cứu (Hình 1.1)

7

Hình 1 1: Khung phân tích vấn đề nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá tác động của BĐKH và những sinh kế của cộng đồng thích ứng được với BĐKH Đánh giá giá tác động của BĐKH trong quá khứ, hiện tại và tương lai Đánh giá các lĩnh vực chính mà BĐKH tác động đến, các khu vực bị tác động như thế nào Đánh giá sinh kế cộng đồng bao gồm đánh giá các nguồn lực cộng đồng, cơ cấu tổ chức, thể chế chính sách, kiến thức bản địa, Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, các hỗ trợ từ bên ngoài Từ đó đề xuất các giải pháp ứng phó với BĐKH cho địa phương

Trong các đánh giá này áp dụng đồng thời hai cách tiếp cận đó là cách tiếp cận từ dưới lên và từ trên xuống Cách tiếp cận từ trên xuống là sử dụng các kết quả nghiên cứu, các phương pháp của các nhà khoa học, các số liệu quan trắc và các kịch bản BĐKH Cách tiếp cận từ dưới lên chủ yếu sử dụng các công cụ PRA để thu thập thông tin cả định lượng và tính từ người dân và cán bộ địa phương

1.1.3 Tính hệ thống và liên ngành trong nghiên cứu biến đổi khí hậu

Tiếp cận hệ thống là cách nhìn nhận thế giới qua cấu trúc hệ thống, thứ bậc và động lực của chúng, đó là cách tiếp cận toàn diện và động [14] BĐKH

8

mang tính hệ thống vùng, quốc gia và toàn cầu Các yếu tố BĐKH tác động tới các lĩnh vực, thành phần khác nhau, có mối quan hệ rất chặt chẽ Do đó, nghiên cứu BĐKH cần phải đặt dưới sự liên kết của nhiều ngành khác nhau

Việc nghiên cứu BĐKH có thể được chia thành 3 nhóm nhiệm vụ lớn: (i) Bản chất, nguyên nhân và cơ chế vật lý của sự BĐKH; (ii) Đánh giá tác động của BĐKH, tính dễ bị tổn thương do BĐKH và giải pháp thích ứng; (iii) Giải pháp, chiến lược và kế hoạch hành động nhằm thích ứng và giảm thiểu BĐKH Xét trên quy mô toàn cầu, về logic, việc nghiên cứu BĐKH cần phải được thực hiện một cách tuần tự theo các bước trên [15], [17]

Nghiên cứu này đã xem xét, nghiên cứu đến các lĩnh vực mà đã và đang chịu tác động của BĐKH đó là về nông nghiệp, lâm nghiệp, sức khỏe, tự nhiên,

xã hội, thể chế, chính sách và các mặt của đời sống Địa điểm của nghiên cứu thực hiện tại xã Giao An, tuy nhiên các vấn đề được đề cập không giới hạn ở quy mô cấp xã mà còn xem xét đến quy mô cấp khu vực (khu vực Vườn quốc gia Xuân Thủy) và cấp huyện, cấp tỉnh

1.2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

1.2.1 Nghiên cứu trên thế giới

BĐKH đã được một nhà khoa học người Thụy Điển, đề cập đến lần đầu tiên vào năm 1896 Ông cho rằng sự đốt cháy nhiên liệu hóa thạch sẽ dẫn đến khả năng gây hiện tượng nóng lên toàn cầu Đến cuối thập niên 1980, khi nhiệt

độ bắt đầu tăng lên, các nghiên cứu về hiện tượng nóng lên toàn cầu được các nhà khoa học bắt đầu quan tâm nhiều hơn Tổ chức IPCC được ra đời do Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) cùng với Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc (UNEP) đồng thành lập (năm 1988) nhằm đánh giá "các thông tin khoa học, kỹ thuật và kinh tế xã hội cho phép tìm hiểu các nguy cơ của BĐKH do con người gây ra” Kể từ đó đến nay, nhiều tổ chức quốc tế và các nhà khoa học trên thế giới đã tập trung vào đánh giá tác động của BĐKH tại các khu vực, vùng