Đặc điểm báo xuân của việt nam giai đoạn 2011 2015 (tóm tắt trích đoạn)

Báo Xuân có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, song từ trước đến nay hầu như có rất ít công trình khoa học đi sâu nghiên cứu về nó.. chỉ mang tính chất g

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

THIỀU THU QUỲNH

ĐẶC ĐIỂM BÁO XUÂN CỦA VIỆT NAM

GIAI ĐOẠN 2011 - 2015

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

THIỀU THU QUỲNH

ĐẶC ĐIỂM BÁO XUÂN CỦA VIỆT NAM

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS TS Phạm Thành Hưng Những số liệu trong luận văn là trung thực Kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Thiều Thu Quỳnh

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn trân trọng đến các giảng viên khoa Báo chí và Truyền thông, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội đã tận tình giảng dạy trong thời gian tôi học tại trường!

Đặc biệt, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS TS Phạm Thành Hưng đã tận tâm hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn!

Xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thiện luận văn này!

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu 4

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

3.1 Mục đích nghiên cứu 7

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4.1 Đối tượng nghiên cứu 8

4.2 Phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 9

6.1 Ý nghĩa lý luận 9

6.2 Ý nghĩa thực tiễn 10

7 Cấu trúc của luận văn 10

Chương 1: BÁO XUÂN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VIỆT NAM ĐƯƠNG ĐẠI 11

1.1 Báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam 11

1.1.1 Tết Nguyên Đán trong đời sống văn hóa tâm linh người Việt 11

2.1.2.1 Chủ đề kinh tế Error! Bookmark not defined.

2.1.2.2 Chủ đề xã hội Error! Bookmark not defined.

2.1.3.1 Chủ đề văn hóa Error! Bookmark not defined.

2.1.4 Chủ đề thể thao Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Việc sử dụng một số thể loại chủ yếuError! Bookmark not defined.

2.2.1.1 Phóng sự Error! Bookmark not defined.

2.2.1.2 Ghi chép Error! Bookmark not defined.

2.2.1.3 Tùy bút Error! Bookmark not defined.

2.2.1.4 Bút ký Error! Bookmark not defined.

2.2.1.5 Tản văn Error! Bookmark not defined.

2.3.1 Khuôn khổ của báo Xuân Error! Bookmark not defined.

2.3.2 Màu sắc Error! Bookmark not defined.

2.3.3 Tranh, ảnh minh họa Error! Bookmark not defined.

3.2.3 Sáng tạo của nhà báo Error! Bookmark not defined.

3.2.4 Cái tôi của tác giả Error! Bookmark not defined.

3.2.5 Tri thức văn hóa của tác giảError! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

xa gần sum họp, đoàn tụ thăm hỏi, cầu chúc nhau và tưởng nhớ, tri ân ông

bà tổ tiên

Về ý nghĩa nhân sinh của Tết Nguyên Đán, đó là Tết của gia đình, Tết của mọi nhà Người Việt Nam có phong tục hằng năm, mỗi khi năm hết, Tết đến dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu, kể cả người xa xứ cách hàng ngàn ki-lô-mét vẫn mong được về sum họp dưới mái ấm gia đình trong ba ngày Tết, được khấn vái dưới bàn thờ tổ tiên, nhìn lại ngôi nhà, ngôi mộ, nhìn lại nơi mà một thời bàn chân bé dại đã tung tăng và mong được sống lại với những kỷ niệm đầy ắp yêu thương nơi chúng ta cất tiếng khóc chào đời

Theo quan niệm truyền thống của người Việt Nam, ngày Tết xuân là ngày đoàn tụ, đoàn viên, mối quan hệ họ hàng làng xóm được mở rộng ra, ràng buộc lẫn nhau thành đạo lý chung cho xã hội; tình thầy trò, bè bạn cố tri, ông mai bà mối đã tác thành cho đôi lứa Tết cũng là dịp đúc kết mọi hoạt động liên quan đến một năm qua, chào đón một năm mới với hy vọng tốt lành cho cá nhân và cho cả cộng đồng

2

Tết Nguyên Đán là lễ hội truyền thống mang tính toàn dân Vì vậy vào những ngày cuối năm, mọi hoạt động đều hướng vào Tết, chuẩn bị cho Tết Các ngành, các cấp đều có kế hoạch cho ngày hội đặc biệt này Đó cũng là nét đẹp truyền thống văn hóa dân gian cần được giữ gìn và phát huy

Là một ấn phẩm xuất bản bản định kỳ, nhằm chuyển tải tất cả các thông tin từ chính trị, kinh tế đến văn hóa, xã hội đến người đọc, báo chí đã

và đang phát huy vai trò của mình trong đời sống tinh thần của xã hội Đã thành thông lệ, cứ vào dịp Tết hàng năm, các báo, tạp chí đều cho ra những

số chuyên san, đặc san về Tết Nguyên Đán, được gọi là báo Xuân Số báo này được chuẩn bị rất công phu, lựa chọn bài vở kỹ càng từ hàng tháng trước nên có chất lượng rất cao Báo Xuân, về nội dung và hình thức đều có những nét khác biệt đáng kể so với những số báo thường ngày Báo Xuân được trưng bày, triển lãm tại Hội Báo Xuân, một sinh hoạt văn hóa đã trở thành thường niên mỗi dịp Tến đến xuân về Báo Xuân dần dần đã trở thành món quà Tết, quà xuân đầy ý nghĩa cho mọi nhà

Phép biện chứng duy vật đã chỉ rõ, nội dung và hình thức luôn gắn

bó với nhau trong một thể thống nhất Không có hình thức nào tồn tại thuần tuý không chứa đựng nội dung, ngược lại cũng không có nội dung nào lại không tồn tại trong một hình thức xác định Nội dung nào có hình thức đó Hình thức do nội dung quyết định, nhưng hình thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại nội dung Nếu phù hợp với nội dung thì hình thức sẽ tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy nội dung phát triển; nếu không phù hợp với nội dung thì hình thức sẽ ngăn cản, kìm hãm sự phát triển của nội dung

Tác phẩm báo chí là một chỉnh thể, bao gồm hai yếu tố nội dung và hình thức, chúng có mối quan hệ biện chứng, gắn bó hữu cơ, chi phối nhau tạo nên hiệu quả thông tin Tác phẩm báo chí được hiểu không phải chỉ bó

Báo Xuân, ở một khía cạnh là giai phẩm tinh thần góp một phần mang không khí xuân, không khí Tết vào nhà Báo Xuân không phải là tờ báo thông tin thời sự mà như một tờ báo tổng kết năm, đồng thời có những thông tin mà chỉ có năm hết, tết đến, xuân về mới có, những thông tin về

“xưa” như một khoảnh khắc trở về nguồn cội văn hoá dân tộc, để tự hào, để bảo tồn, để phát triển tinh hoa cho “nay” Báo Xuân cũng không phải có thể đọc ngốn ngấu, lướt qua mà là một sự “nhẩn nha” trong những phút thư giãn của ngày Tết Cho dù thời đại công nghệ cao, nhiều loại hình báo chí như truyền hình, phát thanh, internet, kỹ thuật số… thì những trang báo in vẫn có giá trị, như món quà xuân tặng độc giả

Các ấn phẩm báo Xuân thường có hình thức đe ̣p, đâ ̣m màu sắc xuân, cung cấp cho bạn đọc thông tin về các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa -

xã hội, quốc phòng - an ninh; về không khí đón Xuân và những phong tu ̣c,

tâ ̣p quán văn hóa đặc trưng của mỗi vùng, miền, mỗi dân tộc trong cả nước Mỗi số báo xuân là tinh hoa, đặc thù của từng tờ báo, làm cho bức tranh báo chí cả nước thêm rực rỡ Tuy nhiên, những năm trở lại đây, các cơ quan báo chí đã gặp không ít khó khăn như số lượng phát hành tụt giảm, lợi nhuận quảng cáo thấp… Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của công

4

nghệ - thông tin và các loại hình báo chí điện tử, trang mạng xã hội, facebook… đã tác động ít nhiều đến công tác phát triển của các loại hình báo chí truyền thống nói chung và báo Xuân nói riêng

Sở dĩ người viết chọn đề tài: “Đặc điểm báo Xuân của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2015” vì báo Xuân là số báo khá độc đáo của báo chí Việt

Nam mà báo chí các nước trên thế giới hầu như không có Báo Xuân có ý nghĩa quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, song từ trước đến nay hầu như có rất ít công trình khoa học đi sâu nghiên cứu về

nó Một số bài viết về báo Xuân đăng trên Tạp chí Người làm báo, báo Nhà báo và công luận, chỉ mang tính chất giới thiệu, chưa đi sâu tìm hiểu cả

về nội dung lẫn hình thức của báo Xuân, rút ra đặc trưng, bản sắc riêng của báo Xuân so với các số báo thường ngày

Mặt khác, chọn đề tài này, tác giả có điều kiện đi sâu khảo sát, tìm ra những đặc điểm, bản sắc riêng của báo Xuân mà các số báo thường ngày không có được, thấy được ưu điểm, và hạn chế của báo Xuân trong bối cảnh xã hội hiện đại ngày nay Hơn nữa, đây là dịp để người viết vận dụng những lý luận báo chí đã học được để khảo sát nội dung và hình thức của báo Xuân, nhằm có những so sánh, đánh giá, từ đó rút ra kết luận về tầm quan trọng của báo Xuân, hướng đi của báo Xuân để phù hợp hơn với thời đại mới

2 Tình hình nghiên cứu

Giáo trình lịch sử báo chí ghi rõ, tờ báo quốc ngữ đầu tiên chính là Gia Định báo, số ra đầu tiên ngày 15-4-1865 tại Sài Gòn và tồn tại suốt 44 năm nhưng các giáo trình chưa đề cập đến tòa soạn báo nào có sáng kiến ra

số báo Tết đầu tiên Từ “Nam Phong tạp chí” với ấn phẩm đặc biệt ghi

Đó là bài viết “Báo Tết và văn hóa Tết” của tác giả Nguyễn Hưng Quốc trên trang dactrung.com Tác giả đã khẳng định “báo Tết trở thành một hiện tượng nổi bật trong sinh hoạt mừng xuân của người Việt Nam”, là một hiện tượng văn hóa So với các món quen thuộc của Tết cổ truyền, vị thế của báo Tết quan trọng hơn nhiều Tuy nhiên, tác giả cũng cho thấy rằng, báo Tết rất ít thay đổi về văn chương, nghệ thuật, “mà người ta cũng ngại thay đổi”, “Tết đồng nghĩa với truyền thống

Còn trong bài “Báo Xuân: không thể thiếu” trên trang rfa.org năm 2012, tác giả Nam Nguyên đã chứng minh trong gần 1 thế kỷ, số báo Xuân truyền thống mỗi năm là sự kiện không thể thiếu vắng Có thể nói báo Xuân là một nét văn hóa riêng của nghề báo Việt Nam, là món ăn tinh thần hay một thứ thân quen không thể thiếu trong ngày Tết Việt Nam Vậy thì dưới bất

cứ không gian nào, chế độ chính trị nào, ở đâu có làng báo Việt hay chỉ cần

có một tờ báo Việt thì ở đó có báo Xuân

Trên Tạp chí than khoáng sản Việt Nam năm 2013 có bài “Ai là ông Tổ của báo Xuân” đã cung cấp những thông tin quý báu về lịch sử báo Xuân gần 100 tuổi Bài viết khẳng định Nam Phong Tạp Chí là tờ báo đầu tiên

Trong bài viết “Báo Tết: Đặc sản Việt Nam” trên báo Thể thao & Văn hóa Cuối tuần năm 2013, của tác giả Văn Bảy có thể thấy Giai phẩm Xuân (số riêng biệt cho ngày Tết) là “đặc sản” của nền báo chí Việt Nam từ đầu thế kỷ 20, vì chưa thấy nước nào có Hơn nữa, từ tinh thần “mới mẻ ngày Tết”, trong gần một thế kỷ qua, giai phẩm Xuân đã nêu ra nhiều vấn đề gay cấn, hoặc mang tính tiên phong, ví dụ như văn hóa và phản văn hóa, nghệ thuật và phản nghệ thuật, mà đến các viện chuyên ngành cũng hiếm khi đề cập trực tiếp

Năm 2014, bài viết “Báo Xuân – Hương vị đã trăm năm” của tác giả Hà Anh trên trang tgvn.com.vn cũng cho thấy hành trình gần một thế kỷ của báo Xuân Việt Nam và những đặc sắc của Lễ hội báo Xuân hiện nay Tác giả cũng nhận định: “Dường như, với mỗi gia đình, bên cạnh những chậu hoa rực rỡ sắc màu và những hương vị đậm nét truyền thống, không thể thiếu những ấn phẩm báo Tết Hơn nữa, với tâm lý cái gì tốt nhất đều dành cho ngày Tết, những người làm báo đều nỗ lực sáng tạo để có những trang báo công phu với nội dung chọn lọc, đặc sắc nhất đưa vào báo Xuân”

Qua những nghiên cứu và bài báo trên, có thể thấy đề tài “Đặc điểm báo Xuân của Việt Nam giai đoạn 2011-2015” là một đề tài không quá

mới nhưng thực sự cần thiết trong bối cảnh thông tin hiện nay, nên tác giả

đã lựa chọn để nghiên cứu trong khuôn khổ luận văn Thạc sĩ của mình

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Sưu tầm, phân loại, khảo sát, phân tích nội dung của các bài viết trên

5 tờ báo: Thanh niên, Lao động, Nông thôn ngày nay, Văn nghệ TP HCM, Hải Phòng số Tết 2011, 2012, 2013, 2014, 2015

Cùng với việc tìm hiểu, đánh giá những đặc điểm nội dung khu biệt của các tờ báo được khảo sát, luận văn còn đánh giá cả về hình thức chuyển tải thông tin của các bài báo đó Từ đó chỉ ra phong cách, bản sắc riêng của từng tờ báo trong hình thức chuyển tải thông tin

Trên cơ sở phân tích ưu, nhược điểm của các tờ báo Xuân khảo sát, dựa trên những kiến thức báo chí đã học, luận văn sẽ chỉ ra nét đặc biệt của báo Xuân Đồng thời, đưa ra những khuyến nghị, đề xuất, tìm ra thủ pháp

để nâng cao chất lượng báo Xuân, và thu hút được độc giả trong bối cảnh

bị cạnh tranh bởi nhiều loại hình báo chí mạnh mẽ khác

8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các bài viết trên 5 tờ báo Xuân tiến hành khảo sát trong 5 năm Luận văn sẽ đi sâu nghiên cứu tất cả các yếu tố nội dung và hình thức thể hiện của các bài viết trên báo Xuân, để đưa ra đặc điểm và thực trạng của các tờ báo Xuân hiện nay

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Do nguồn tư liệu trong nhiều năm nên khó tìm kiếm được đầy đủ, và trong khuôn khổ của một luận văn Thạc sĩ, tác giả xin đi vào nghiên cứu số báo chào mừng Tết Nguyên Đán cổ truyền (Tết Âm lịch) và tập trung khảo sát trên 5 tờ báo: Thanh niên, Lao động, Văn Nghệ TP HCM, Nông thôn ngày nay, Hải Phòng

Giới hạn đề tài như vậy, tác giả sẽ tiếp cận những đặc điểm báo Xuân của Việt Nam Cụ thể, đề tài sẽ đi sâu nghiên cứu các nội dung thông tin về các lĩnh vực: chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa - thể thao, cùng với một số thể loại báo chí chủ yếu và các yếu tố ma-két tiêu biểu để chuyển tải nội dung thông tin trong các số báo Xuân nói trên

Thời điểm khảo sát luận văn từ năm 2011 đến năm 2015 Đây là khoảng thời gian gần nhất mà tác giả có thể có đủ tư liệu để nghiên cứu mà

vẫn đảm bảo theo sát sự phát triển của báo Xuân

5 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu của luận văn gồm:

+ Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Được sử dụng với mục đích khái quát,

bổ sung hệ thống lý thuyết, lý luận cho đề tài Đây chính là những lý thuyết

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Để cuốn hút bạn đọc, ngoài sự chính xác, hấp dẫn của thông tin, còn cần đến sự mới mẻ, độc đáo, cần đến phong cách riêng của tờ báo Xuân đó,

từ nội dung đến hình thức Việc đổi mới và hiện đại hoá nội dung và các phương thức chuyển tải thông tin trên báo Xuân là một vấn đề bức thiết cần nghiên cứu Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ này, tác giả muốn đề cập, tìm hiểu về đặc điểm chung, những hạn chế của báo Xuân hiện nay và đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả thông tin của báo Xuân, nhằm giữ gìn, bảo tồn và phát huy nét văn hóa báo chí riêng của người Việt

7 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phần chính của luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Vai trò, ý nghĩa của báo chí nói chung và báo Xuân nói riêng trong đời sống văn hóa tinh thần

Chương 2: Nội dung thông tin và hình thức chuyển tải thông tin chủ yếu trên báo Xuân

Chương 3: Những vấn đề đặt ra và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thông tin của báo Xuân

11

Chương 1: BÁO XUÂN TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐƯƠNG ĐẠI

1.1 Báo Xuân trong đời sống của người Việt Nam

1.1.1 Tết Nguyên Đán trong đời sống văn hóa tâm linh người Việt

Tết Nguyên Đán là ngày hội cổ truyền lớn nhất, lâu đời nhất, có phạm vi phổ biến rộng nhất từ Mục Nam Quan đến Mũi Cà Mau và là ngày

lễ tưng bừng, nhộn nhịp của cả dân tộc Từ những thế kỷ trước, từ đời Lý – Trần – Lê, từ chốn cung đình thâm nghiêm đến nơi thôn cùng xóm vắng, hàng năm, ông cha ta đã cử hành lễ Tết hàng năm một cách trang trọng Tết Nguyên Đán là khâu đầu tiên và quan trọng nhất trong hệ thống lễ hội Việt Nam, nó mang đậm nét văn hóa dân tộc sâu sắc và độc đáo, phản ánh tinh thần hòa điệu giữa con người và thiên nhiên theo chu kỳ vận hành của vũ trụ Đồng thời, tết cũng là dịp để gia đình, họ hàng, làng xóm, người thân

xa gần sum họp, đoàn tụ thăm hỏi, cầu chúc nhau và tưởng nhớ, tri ân ông

bà tổ tiên

Về ý nghĩa nhân sinh của Tết Nguyên Đán, đó là Tết của gia đình, Tết của mọi nhà Người Việt Nam có phong tục hằng năm, mỗi khi năm hết, Tết đến dù làm bất cứ nghề gì, ở bất cứ nơi đâu, kể cả người xa xứ cách hàng ngàn ki-lô-mét vẫn mong được về sum họp dưới mái ấm gia đình trong ba ngày Tết, được thắp nén hương thơm lên bàn thờ tổ tiên, mong được sống lại với những kỷ niệm đầy ắp yêu thương nơi “chôn nhau cắt rốn”

Theo quan niệm truyền thống của người Việt Nam, ngày Tết xuân là ngày đoàn tụ, đoàn viên, mối quan hệ họ hàng làng xóm được mở rộng ra, ràng buộc lẫn nhau thành đạo lý chung cho xã hội; tình thầy trò, bè bạn cố