Quản lý đào tạo tại trường Trung cấp kỹ thuật công nghệ Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC NGUYỄN THỊ THU HÒA QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ LÊ QUÝ ĐÔN THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA TRÊN KẾT QUẢ LUẬN VĂN T

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THU HÒA

QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP

KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ LÊ QUÝ ĐÔN THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA TRÊN KẾT QUẢ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THU HÒA

QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP

KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ LÊ QUÝ ĐÔN THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA TRÊN KẾT QUẢ

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Tiến Đạt

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ và động viên rất quý báu của thầy cô giáo, gia đình, bạn bè và anh chị em đồng nghiệp

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới PGS.TS Nguyễn Tiến Đạt,

đã tận tâm chỉ bảo, hướng dẫn tôi nghiên cứu và hoàn thành luận văn này

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Quý thầy cô Khoa Quản lý giáo dục, trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình dìu dắt, truyền dạy kiến thức cho tôi trong thời gian qua

Xin chân thành cảm ơn Quý thầy cô trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tôi nghiên cứu, hoàn thành luận văn

Sau cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân tôi

đã rất cố gắng nỗ lực, song luận văn sẽ không thể tránh khỏi thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của Quý thầy cô, anh chị em đồng nghiệp và các bạn

Hà Nội, tháng 01 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Thu Hòa

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Từ viết tắt Từ viết đầy đủ

CBQL Cán bộ quản lý GD&ĐT Giáo dục và đào tạo

KT-CN Kỹ thuật công nghệ

QLĐT Quản lý đào tạo

RBM Results Based Management

(Quản lý dựa trên kết quả)

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục từ viết tắt ii

Danh mục các bảng vii

Danh mục biểu đồ, sơ đồ, hình viii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA TRÊN KẾT QUẢ 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước 6

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 7

1.2 Các khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục 10

1.2.2 Các khái niệm về đào tạo 14

1.2.3 Các khái niệm về chất lượng và Quản lý chất lượng 16

1.3 Quản lý đào tạo tại các trường trung cấp 16

1.3.1 Quản lý mục tiêu đào tạo 17

1.3.2 Quản lý công tác tuyển sinh 17

1.3.3 Quản lý nội dung, chương trình đào tạo 18

1.3.4 Quản lý đội ngũ giáo viên 19

1.3.5 Quản lý hoạt động dạy học 19

1.3.6 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả đào tạo 20

1.3.7 Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị, kinh phí phục vụ đào tạo 22

1.3.8 Quản lý việc phối hợp thực hiện đào tạo 23

1.4 Quản lý dựa trên kết quả 24

1.4.1 Mô hình quản lý dựa trên kết quả 24

1.4.2 Áp dụng RBM với công cụ Khung logic 25

1.4.3 Các giai đoạn trong mô hình RBM 26

1.4.4 Quy trình chung áp dụng của mô hình RBM 27

1.4.5 Những lợi ích của RBM 28

1.5 Các nguyên tắc định hướng cho việc ứng dụng quản lý dựa trên kết quả trong công tác quản lý đào tạo tại các trường trung cấp nghề 28

1.5.1 Định hướng quản lí nhà trường trung cấp nghề theo kết quả phát triển xã hội 29

1.5.2 Xây dựng kế hoạch chiến lược trường trung cấp nghề theo kết quả đầu ra hướng vào khách hàng và các đối tượng phục vụ 29

1.5.3 Tổ chức hệ thống nhân sự căn cứ vào kết quả, năng lực để phân công nhiệm vụ 30

1.5.4 Tổ chức lãnh đạo và điều phối hoạt động trong trường dân chủ, minh bạch, công khai, bình đẳng nhằm tạo sự đồng thuận và động lực phát triển bền vững 30

1.5.5 Cung cấp phương thức kiểm soát, đánh giá kết quả hoạt động trường trung cấp theo kết quả bằng công nghệ thông tin và hệ thống phản hồi kịp thời 31

1.5.6 Sử dụng các công cụ quản lí chiến lược (khung logic) cho các trường trung cấp 31

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo ở các trường trung cấp 32

1.6.1 Các yếu tố chủ quan 32

1.6.2 Các yếu tố khách quan 33

Tiểu kết chương 1 37

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ LÊ QUÝ ĐÔN 38

2.1 Khái quát trường Trung cấp KT - CN Lê Quý Đôn 38

2.1.1 Giới thiệu chung 38

2.1.2 Cơ cấu tổ chức trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn 39

2.1.3 Các ngành nghề đào tạo 39

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 41

2.2.1 Mục đích khảo sát 41

2.2.2 Nội dung khảo sát 41

2.2.3 Phương pháp và đối tượng khảo sát 41

2.3 Thực trạng đào tạo tại trường Trung cấp KT - CN Lê Quý Đôn 43

2.3.1 Thực trạng kết quả đào tạo nghề qua các năm học 43

2.3.2 Thực trạng đội ngũ CBQL, giáo viên 46

2.3.3 Thực trạng Cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo 47

2.4 Thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn 48

2.4.1 Thực trạng quản lý công tác tuyển sinh 48

2.4.2 Thực trạng quản lý mục tiêu đào tạo 49

2.4.3 Thực trạng quản lý nội dung, chương trình đào tạo 50

2.4.4 Quản lý đội ngũ giáo viên và học sinh 52

2.4.5 Thực trạng quản lý việc kiểm tra, đánh giá 56

2.4.6 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ đào tạo 57

2.4.7 Thực trạng quản lý việc phối hợp các lực lượng đào tạo trong và ngoài Nhà trường 59

2.5 Đánh giá chung Thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn 61

2.5.1 Kết quả đạt được 61

2.5.2 Tồn tại, hạn chế 61

Tiểu kết chương 2 64

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP KỸ THUẬT CÔNG NGHỆ LÊ QUÝ ĐÔN THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA TRÊN KẾT QUẢ 65

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 65

3.1.1 Nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ của các biện pháp 65

3.1.2 Nguyên tắc bảo đảm tính hệ thống và khoa học của các biện pháp 65

3.1.3 Nguyên tắc bảo đảm tính thực tiễn của các biện pháp 66

3.1.4 Nguyên tắc bảo đảm tính khả thi của các biện pháp 66

3.1.5 Đảm bảo các nguyên tắc của mô hình quản lý dựa trên kết quả 67

3.2 Các biện pháp quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả 68

3.2.1 Biện pháp 1: Xây dựng khung logic quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

và tổ chức triển khai thực hiện 68

3.2.2 Biện pháp 2: Quản lý việc phát triển chương trình, nội dung, cách thức đào tạo nghề đáp ứng yêu cầu chuẩn đầu ra kết quả đào tạo 70

3.3.3 Biện pháp 3: Phát triển đội ngũ CBQL, GV đáp ứng yêu cầu đào tạo của nhà trường 72

3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường nguồn lực cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề đáp ứng yêu cầu đào tạo 74

3.2.5 Biện pháp 5: Quản lý việc phối hợp với các đơn vị đối tác, doanh nghiệp trên địa bàn làm tốt công tác đào tạo 75

3.2.6 Biện pháp 6: Làm tốt công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động đào tạo trong nhà trường 77

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 79

3.4 Khảo nghiệm về tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 79

3.4.1 Mục đích và nội dung khảo nghiệm 79

3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 80

Tiểu kết chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 85

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 90

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1.1 Mẫu khung logic 26

Bảng 1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý đào tạo 36

Bảng 2.1 Các ngành nghề đào tạo tại trường TC KT-CN Lê Quý Đôn 40

Bảng 2.2 Kết quả đào tạo của trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn năm học 2011 - 2012 43

Bảng 2.3 Kết quả đào tạo của trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn năm học 2012 - 2013 44

Bảng 2.4 Kết quả đào tạo của trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn năm học 2013 - 2014 44

Bảng 2.5 Thống kê đội ngũ CBQL, GV trường Trung cấp KT-CN Lê Qúy Đôn 46

Bảng 2.6 Kết quả đánh giá thực trạng công tác tuyển sinh 48

Bảng 2.7 Thực trạng quản lý mục tiêu đào tạo 49

Bảng 2.8 Thực trạng quản lý nội dung, chương trình đào tạo 51

Bảng 2.9 Thực trạng quản lý đội ngũ Giáo viên 52

Bảng 2.10 Thực trạng quản lý hoạt động học tập của học sinh 55

Bảng 2.11 Thực trạng công tác kiểm tra, đánh giá 56

Bảng 2.12 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 58

Bảng 2.13 Thực trạng quản lý việc phối hợp các lực lượng đào tạo 59

Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cấp thiết của các biện pháp đề xuất 80

Bảng 3.3 Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất 81

Bảng 3.3 Mức độ tương quan giữa tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 82

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 2.1 Tỷ lệ xếp loại tốt nghiệp học sinh qua các năm học 45

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn 39

Sơ đồ 3.1 Khung logic quản lí đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN

Lê Qúy Đôn 69

Sơ đồ 3.2 Phối hợp đào tạo giữa trường dạy nghề và doanh nghiệp 76Hình 1.1 Năm giai đoạn chính trong mô hình RBM 27

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước, Đảng ta luôn chú trọng đến vấn đề phát triển nguồn nhân lực, trong đó nhân lực qua đào tạo nghề là một trong ba trụ cột tăng trưởng và phát triển bền vững kinh tế Việt Nam Chất lượng nguồn nhân lực cũng là một trong ba khâu đột phá để thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020 Do vậy, phát triển và nâng cao chất lượng đào tạo nghề là yêu cầu, là đòi hỏi của đất nước, nhằm góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế nói chung Trong thời gian qua, đặc biệt là từ năm 2002 đến nay, dạy nghề Việt Nam đã được Nhà nước và xã hội quan tâm cả về đầu tư tài chính và các nguồn lực khác, nên đã có bước phát triển tích cực, từng bước đáp ứng được nhu cầu nhân lực qua đào tạo nghề cho các ngành kinh tế, đặc biệt là các vùng kinh tế trọng điểm, các ngành kinh tế mũi nhọn

Theo Ông Phạm Vũ Luận, Nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo,

cả nước hiện có khoảng 100 khu công nghiệp - khu chế xuất, thu hút được tối

đa 500.000 lao động, trong đó chỉ cần 5-7% có trình độ đại học, 8% trình độ cao đẳng, 60% trình độ trung cấp, 25% sơ cấp nghề Như vậy nhu cầu sử dụng thực hằng năm chỉ khoảng 15.000 người có trình độ đại học, cao đẳng

để thay thế số lao động hết tuổi nhưng thực tế đào tạo tốt nghiệp khoảng 200.000 - 300.000 người [websise: Tổng cục dạy nghề] Còn theo Vụ Thống

kê dân số và lao động (Tổng cục Thống kê) cho biết, những năm gần đây tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp Đại học ra trường không có việc làm tăng mạnh Năm

2010, người có trình độ Đại học thất nghiệp chỉ chưa đầy 60.000 người thì đến năm 2013, số người thất nghiệp có trình độ Đại học đã tăng lên thành 101.000 người Như vậy, đã có một sự lãng phí rất lớn về đầu tư của Nhà nước cũng như của gia đình cho các sinh viên học Cao đẳng, Đại học trong khi luôn thiếu hụt nguồn học sinh tốt nghiệp trung cấp hoặc sơ cấp nghề [websise: Tổng cục dạy nghề]

Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng tạo nên những cơ hội thuận lợi nhưng cũng đầy thách thức trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Trong đó, nguồn nhân lực là nền tảng và lợi thế quan trọng nhất để phát triển bền vững Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2020 của Việt Nam cũng đã khẳng định: "Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược"

Theo Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020, mục tiêu đến năm

2020, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đủ khả năng tiếp nhận 30% số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở; tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề nghiệp và đại học đạt khoảng 70%; tỷ lệ sinh viên tất cả các hệ đào tạo vào khoảng 350 –

400 sinh viên trên một vạn dân Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 cũng chỉ ra “Đổi mới quản lý giáo dục là giải pháp đột phá để đạt được mục tiêu chiến lược phát triển giáo dục” [4]

Trong thời gian qua, giáo dục dạy nghề tuy có những bước phát triển mới về thực hiện xã hội hóa; đổi mới nội dung, chương trình đào tạo, trang thiết bị Tuy nhiên, vẫn còn bộc lộ những hạn chế, yếu kém về chất lượng đào tạo, mà nguyên nhân chủ yếu là quản lý chất lượng đào tạo chưa được các trường trung cấp quan tâm đúng mức

Quản lý giáo dục tại các trường trung cấp trước đây chỉ chú ý đến đầu vào (input), đến quá trình (process); học viên ra trường chưa đáp ứng được yêu cầu công việc của các doanh nghiệp Nhu cầu nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo dẫn đến việc phải đổi mới kiểu quản lý đào tạo trong các trường trung cấp Quản lý dựa trên kết quả là phương thức quản lý có nhiều điểm mới, chú trọng đến đầu ra (output) kết quả đào tạo giúp Nhà trường quản lý đào tạo hiệu quả hơn, giúp các học viên đáp ứng yêu cầu công việc sau khi tốt nghiệp được tốt hơn

Xuất phát từ những yêu cầu cả về mặt lý luận và thực tiễn trên; căn cứ các chủ trương của Đảng và Chính phủ về đổi mới quản lý giáo dục, căn cứ

vào thực trạng và nhu cầu đổi mới quản lý đào tạo trong các trường trung cấp

và căn cứ vào những ưu điểm của phương thức quản lý dựa trên kết quả, tác

giả chọn đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ của mình với tiêu đề: “Quản lý đào tạo tại trường Trung cấp kỹ thuật công nghệ Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả ”

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của đề tài nhằm đề xuất một số biện pháp quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và năng lực quản lý đào tạo của Nhà trường

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Hoạt động đào tạo tại trường Trung cấp

- Đối tượng nghiên cứu: Quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN

Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

4.1 Giới hạn không gian

Luận văn tập trung nghiên cứu tại trường Trung cấp KT- CN Lê Quý Đôn, các doanh nghiệp được khảo sát và phỏng vấn trên địa bàn thành phố Hà Nội

4.2 Giới hạn thời gian

Thời gian nghiên cứu: 05/2016 – 01/2017

4.3 Giới hạn nội dung

Nội dung nghiên cứu chủ yếu: quản lý hoạt động đào tạo nghề tại trường Trung cấp KT- CN Lê Quý Đôn Các số liệu nghiên cứu được giới hạn trong 3 năm học (từ năm học 2011-2012 đến hết năm học 2014-2015)

5 Câu hỏi nghiên cứu

1/Thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp kỹ thuật công nghệ

Lê Qúy Đôn, Hà nội hiện nay như thế nào?

2/Có những biện pháp quản lý đào tạo theo tiếp cận dựa vào kết quả nào tại trường Trung cấp kỹ thuật công nghệ Lê Qúy Đôn để nâng cao hiệu

quả đào tạo?

6 Giả thuyết nghiên cứu

Hoạt động quản lý đào tạo tại trường trung cấp Kỹ thuật công nghệ Lê Qúy Đôn vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa được quan tâm đúng mức, chưa tiếp cận quản lý dựa trên kết quả, nếu nghiên cứu có hệ thông Cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng quản lý đào tạo của nhà trường thì sẽ đề xuất được các biện pháp quản lý đào tạo theo tiếp cận dựa trên kết quả có tính cấp thiết

và tính khả thi cao góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, góp phần đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

7 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu đề ra như trên, luận văn sẽ tập trung vào các nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa cơ sở lý luận của quản lý đào tạo tại các trường trung cấp với tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn

- Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

8 Phương pháp nghiên cứu

 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

Thu thập số liệu, thông tin tư liệu, các bài báo khoa học, các nghiên cứu

đã công bố liên quan đến nội dung luận văn: sử dụng các phương pháp quy nạp, diễn dịch, phân tích, tổng hợp để nghiên cứu

 Phương pháp điều tra:

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi để thu thập ý kiến góp phần đánh giá thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn; phỏng vấn sâu CBQL, GV và đại diện các doanh nghiệp trên địa bàn

 Phương pháp hỗ trợ:

Sử dụng phương pháp thống kê toán học, thống kê và phân tích các kết quả thu được, xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS 22.0

9 Ý nghĩa của đề tài

 Ý nghĩa lý luận:

Hệ thống hóa và làm phong phú thêm những vấn đề lý luận về quản lý đào tạo tại các trường trung cấp với tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

 Ý nghĩa thực tiễn:

Đề xuất quy trình; đề xuất biện pháp quản lý theo hướng tiếp cận quản

lý dựa trên kết quả để nâng cao chất lượng đào tạo Kết quả nghiên cứu có thể được triển khai cho trường Trung cấp KT-CN Lê Quý Đôn và có thể áp dụng

ở các trường trung cấp trong cả nước

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý đào tạo tại các trường trung cấp

nghề theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

Chương 2: Thực trạng quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê

Quý Đôn

Chương 3: Biện pháp quản lý đào tạo tại trường Trung cấp KT-CN Lê

Quý Đôn theo tiếp cận quản lý dựa trên kết quả

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ DỰA

TRÊN KẾT QUẢ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ngoài nước

1.1.1.1 Về quản lý đào tạo nghề

Quản lý đào tạo (QLĐT) nghề là lĩnh vực đã được nhiều chuyên gia, nhà khoa học nghiên cứu với nhiều góc độ, cách thức tiếp cận khác nhau ứng với từng thể chế quốc gia, từng giai đoạn phát triển Gần đây, QLĐT nghề đang được các chuyên gia về quản lý quan tâm nhiều hơn

Năm 1996, tác giả Heinz Weihrich và đồng nghiệp trong một báo cáo

dự án khoa học “Managing vocational training as a joint venture - can the German approach of cooperative education serve as a model for the United

States and other countries?” (tạm dịch là Quản lý đào tạo nghề như một công

ty liên doanh - cách tiếp cận hợp tác đào tạo của Đức như một mô hình cho

Mỹ và các nước khác?) đã giới thiệu các phương pháp đào tạo nghề truyền

thống của Đức và mô hình QLĐT nghề cần phải được bổ sung hướng tới một mức độ cao hơn, đào tạo theo hệ thống kép được tích hợp lý thuyết và thực hành, lấy năng lực người học làm trung tâm của hoạt động QLĐT Tác giả cho rằng đổi mới mô hình đào tạo nghề là một nhu cầu quan trọng và một cách tiếp cận QLĐT mới là mô hình đào tạo kiểu liên doanh, không chỉ ở Mỹ

mà còn ở các nước khác, bằng cách làm cho các tổ chức kinh doanh và chính phủ cạnh tranh hơn trên thị trường toàn cầu [ trích theo 14]

Năm 2000, tác giả V.Gasskov trong cuốn sách “Managing vocational

training systems” (tạm dịch là Quản lý hệ thống đào tạo nghề) đã trình bày một

hệ thống khoa học và nghệ thuật về quản lý và tổ chức đào tạo nghề trong cơ sở công lập, bao gồm: quản lý cơ cấu tổ chức, thiết lập mục tiêu, kế hoạch, tài

chính, QLĐT; đồng thời đưa ra biện pháp phát triển năng lực quản lý của các quản trị viên cao cấp; khuyến khích họ xem xét, phản biện các thủ tục hành chính của cơ sở mình để tiến tới mức độ chuyên nghiệp cao [trích theo 14]

Như vậy, các công trình nêu trên đều khẳng định cần có sự cải tiến trong QLĐT nghề hướng đến tính chuyên nghiệp cao và khả năng đáp ứng thị trường lao động

1.1.1.2 Về Quản lý dựa trên kết quả

Nghiên cứu về quản lý dựa trên kết quả có những tác giả như sau:

Tác giả Jody Zall Kusek; Ray C Rist với công trình “Mười bước của

hệ thống kiểm soát và đánh giá tiến tới các kết quả mong muốn - Ten Steps

to A Results- Based Monitoring and Evaluation System” năm 2004 – ngân

hàng thế giới

Trương trình phát triển của Liên hiệp quốc (UNDP) năm 2008 “quản lý RBM dựa trên kết quả - On results-based management RBM”

Cơ quan phát triển quốc tế Canada, Cơ sở lí luận và thực tiễn của Quản

lý dựa trên kết quả của CIDA Canada (An Introductory Guide to the Concepts and Principles, Results - based Management in CIDA (2008),

1.1.2 Các nghiên cứu trong nước

1.1.2.1 Về quản lý đào tạo nghề

Quản lý đào tạo nghề ở Việt Nam cũng là đề tài được các nhà khoa học quản lý, các chuyên gia nghiên cứu, tìm hướng vận dụng trong hàng chục năm qua ứng với từng giai đoạn phát triển của đất nước Gần đây, xu thế đổi mới QLĐT nghề ở Việt Nam cũng đã tiếp cận với thế giới; đặc biệt là khi chúng ta hội nhập sâu rộng, nhiều cơ hội phát triển mở ra cùng với những thách thức

có tác động tiêu cực đến hệ thống GD&ĐT

Năm 2002, tác giả Trần Khánh Đức xuất bản cuốn “Giáo dục kỹ thuật -

nghề nghiệp và phát triển nguồn nhân lực”; năm 2004, tác giả Đỗ Minh Cương

và Mạc Văn Tiến xuất bản cuốn “Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam – Lý

luận và thực tiễn”; năm 2005, tác giả Nguyễn Viết Sự xuất bản cuốn “Giáo dục

nghề nghiệp – Những vấn đề và giải pháp” Các cuốn chuyên khảo này là tập

hợp các bài viết của các tác giả về cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, phương pháp luận quản lý và phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp, kinh nghiệm trong và ngoài nước về phát triển giáo dục nghề nghiệp… trong đó có bàn luận tới công tác QLĐT nghề và phát triển nguồn nhân lực [trích theo 27]

Năm 2006, tác giả Nguyễn Minh Đường và Phan Văn Kha xuất bản

cuốn “Đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa

trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế” [12]

giới thiệu cơ sở lý luận và thực trạng về đào tạo nhân lực; đồng thời đề xuất các giải pháp về đào tạo nhân lực, trong đó có bàn tới QLĐT nghề đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế

Năm 2010, tác giả Nguyễn Đức Trí và Phan Chính Thức xuất bản cuốn

“Một số vấn đề về quản lý cơ sở dạy nghề” [25] đề cập tổng quan và toàn

diện các hoạt động quản lý cơ sở dạy nghề và có giới thiệu tương đối chi tiết đến công tác quản lý quá trình đào tạo trong cơ sở dạy nghề Những cuốn chuyên khảo trên đã góp phần định hướng phương thức QLĐT theo cách tiếp cận mới hướng tới chất lượng và tiếp cận thị trường

Năm 1998 và 2005, Tổng cục dạy nghề thực hiện 2 đề tài về “Nghiên

cứu đánh giá hệ thống các cơ sở đào tạo nghề, kiến nghị biện pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về công tác dạy nghề” và “Hệ thống dạy nghề của Việt Nam trong tiến trình hội nhập với các nước trong khu vực và trên thế giới” với nội dung chủ yếu khảo sát thực trạng hệ thống các cơ sở

đào tạo nghề của nước ta, từ đó kiến nghị biện pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về dạy nghề Đây là những giải pháp có tính vĩ mô nhằm định hướng công tác QLĐT nghề trong giai đoạn mới [24]

Cũng đã có một số luận án tiến sĩ liên quan đến công tác QLĐT như:

luận án của Phan Chính Thức (2003) về “Những giải pháp phát triển đào tạo

nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá,

hiện đại hoá”; luận án của Nguyễn Ngọc Hùng (2006) với đề tài “Quản lý dạy học thực hành theo tiếp cận NLTH cho sinh viên sư phạm kỹ thuật”; luận

án của Nguyễn Đức Tĩnh (2007) về “Quản lý nhà nước về đầu tư phát triển

đào tạo nghề ở nước ta - thực trạng và giải pháp”; luận án của Đào Thị

Thanh Thuỷ (2012), Quản lý đào tạo nhân lực kỹ thuật đáp ứng nhu cầu phát

triển các khu công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm miền Trung”; luận án của

Phạm Minh Phương (2013) về “Quản lý đào tạo nhân lực tại doanh nghiệp

may Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”; luận án của Nguyễn Thị Hằng

(2013) về “Quản lý đào tạo nghề ở các trường dạy nghề theo hướng đáp ứng

nhu cầu xã hội” [trích theo 27]

Những luận án này đã trình bày cơ sở lý luận và thực trạng của QLĐT nhân lực nói chung và QLĐT nghề nói riêng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác dạy nghề và đưa ra một số giải pháp góp phần đổi mới công tác quản lý nhà nước và QLĐT nghề

1.1.2.2 Về Quản lý dựa trên kết quả

Tại Việt Nam, Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) đã hỗ trợ và đưa RBM vào ứng dụng tại các Bộ: Kế hoạch và Đầu tư, Y tế, Lao động Thương binh Xã hội theo dự án: TA 4612, TA 36391 vào các năm 2003 và 2005 Các dự án này trực tiếp ứng dụng RBM vào các lĩnh vực quản lý cụ thể của các Bộ Ngành

+ Đề tài khoa học cấp Bộ B 2008-37-65: Nghiên cứu, ứng dụng phương thức Quản lý dựa trên kết quả nhằm nâng cao năng lực quản lý trong các trường đại học Việt Nam, đề tài do Nguyễn Bá Thái, Viện KHGD Việt Nam làm chủ nhiệm đã nghiệm thu đạt kết quả tốt và đang đề xuất ứng dụng thử nghiệm vào các trường đại học Việt Nam

+ Vũ Minh Khương, Đỗ Xuân Thụ, Calla Wiemer: Quản lý dựa trên kết quả, những khái niệm vận dụng vào hệ thống giáo dục Việt Nam Dự án hỗ trợ kĩ thuật Quản lý dựa trên kết quả trong quản lý giáo dục Việt Nam năm

2007 Tài liệu vận dụng mô hình RBM vào giáo dục Việt Nam, giới thiệu tổng quan về Quản lý dựa trên kết quả với những khái niệm có thể vận dụng

vào Việt Nam như quy trình quản lý giáo dục theo kết quả Tuy nhiên tài liệu này còn thiếu phần quan trọng nhất là xây dựng bản đồ kết quả đầu ra, do vậy những đề xuất về quy trình hay các điều kiện ứng dụng vào Việt Nam rất khó kết nối với chuỗi kết quả của ngành giáo dục [trích theo 27]

+ Năm 2008, Phạm Ngọc Dũng và Hoàng Thị Thúy Nguyệt nghiên cứu

công trình Quản lý ngân sách nhà nước theo kết quả đầu ra và khả năng ứng

dụng ở Việt Nam, các tác giả đã xây dựng nội dung của phương thức RBM

vào công tác quản lý ngân sách nhà nước theo kết quả đầu ra, quy trình từ các chỉ số kết quả đầu ra, đi ngược đến các hoạt động và kế hoạch tài chính đầu vào Đây là mô hình mang tính đổi mới so với cách làm kế hoạch áp đặt từ trên xuống của chúng ta hiện nay vẫn còn thiếu cơ sở thực tế xã hội Tuy nhiên, sản phẩm này chưa có cơ sở lí thuyết rõ ràng nên các bước tiến hành còn chưa có tính lôgic cao

Tóm lại, QLĐT theo tiếp cận Quản lý dựa trên kết quả là một phương

thức quản lý còn tương đối mới đối với thế giới Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam chưa nhiều và chưa có hệ thống; hơn nữa hầu hết các công trình nghiên cứu mới chỉ đề cập đến quan điểm, định hướng chung hoặc mới chỉ đi vào nghiên cứu vận dụng trong một phạm vi hẹp, một khâu của quá trình dạy học Vì vậy, đây là một hướng đi mới góp phần triển khai có hiệu quả đào tạo theo quản lý dựa trên kết quả trong đào tạo nghề Trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã kế thừa một số nghiên cứu, số liệu từ các công trình nghiên cứu kể trên

1.2 Các khái niệm cơ bản

1.2.1 Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục

1.2.1.1 Khái niệm Quản lý

Nhận thức của con người về quản lý rất đa dạng và phong phú Bản thân khái niệm quản lý có tính đa nghĩa đồng thời do sự khác biệt của thời đại, chế độ xã hội, nghề nghiệp nên quản lý cũng có nhiều cách giải thích, cách hiểu khác nhau

Quản lý là một hoạt động thiết yếu, đảm bảo phối hợp nỗ lực hoạt động của cá nhân nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức Trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội con người muốn tồn tại và phát triển đều phải dựa vào nỗ lực của mỗi cá nhân, mỗi tổ chức

Có nhiều cách khác nhau định nghĩa về quản lý, theo nghĩa rộng thì quản lý là hoạt động có mục đích của con người, nếu xét quản lý với tư cách

là một hoạt động, tác giả Đặng Quốc Bảo, Bùi Minh Hiền định nghĩa: “Quản

lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra” [1]

Từ những định nghĩa trên chúng ta có thể nói rằng quản lý là một quá trình mang tính xã hội, xuất hiện cùng với sự hợp tác và phân công lao động, bao trùm tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

Với những cách hiểu về quản lý nói trên, tuy cách diễn đạt khác nhau nhưng đều chứa đựng những dấu hiệu chung:

- Quản lý là thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình, mọi hoạt động

xã hội loài người Lao động quản lý là điều kiện quan trọng để làm cho xã hội loài người tồn tại và phát triển Hoạt động quản lý được tiến hành trong một

Tóm lại: Quản lý là sự tác động có hướng đích của chủ thể quản lý

đến đối tượng và khách thể quản lý bằng một hệ thống các giải pháp nhằm thay đổi trạng thái của đối tượng quản lý, đưa hệ thống tiếp cận mục tiêu với hiệu quả cao

1.2.1.2 Quản lý giáo dục

Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt có nguồn gốc từ xã hội Bản chất của hoạt động giáo dục là quá trình truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm

lịch sử xã hội của các thế hệ loài người, nhờ có giáo dục mà các thế hệ nối tiếp nhau phát triển, tinh hoa văn hóa dân tộc, nhân loại được kế thừa, bổ xung, hoàn thiện và trên cơ sở không ngừng phát triển

Quản lý giáo dục (QLGD) là sự vận dụng của khoa học QL vào các lĩnh vực hoạt động GD, để thực hiện mục tiêu mong muốn của GD Cũng giống như khái niệm quản lý, QLGD cũng được diễn đạt rất đa dạng tùy theo phương tiện nghiên cứu và cách tiếp cận của nhà nghiên cứu Dưới đây là một

số quan niệm về QLGD

Các nhà giáo dục thực tiễn còn quan niệm: QLGD theo nghĩa tổng quan là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội QLGD còn được hiểu là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, các trường trong hệ thống giáo dục quốc dân

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường hay nói rộng ra là

quản lý giáo dục là quản lý hoạt động dạy và học nhằm đưa nhà trường từ trạng thái này sang trạng thái khác và dần đạt tới mục tiêu giáo dục đã xác định” [13, tr.54]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống

những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối, nguyên lý của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến tiến lên trạng thái về chất” [21, tr.14]

Theo giáo trình “Quản lý giáo dục – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”

– GS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc chủ biên “Quản lý giáo dục là quá trình thực

hiện có định hướng và hợp quy luật các chức năng kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra nhằm đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra” [19]

Như vậy, quan niệm về quản lý giáo dục có thể có những cách diễn đạt khác nhau, song trong mỗi cách định nghĩa đều đề cập tới các yếu tố cơ bản:

Chủ thể quản lý giáo dục, khách thể quản lý giáo dục, ngoài ra phải kể tới cách thức và công cụ quản lý giáo dục

Trong hệ thống giáo dục, con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạt động Con người vừa là chủ thể, vừa là khách thể quản lý Mọi hoạt động giáo dục và QLGD đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ, bởi vậy con người là nhân tố quan trọng nhất trong quản lý giáo dục

Cũng như quản lý, QLGD là hệ thống các tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể QLGD lên đối tượng nhằm đạt mục tiêu giáo dục đề ra Nhưng quản lý giáo dục không đơn thuần là những tác động theo một hướng QLGD là quản lý hoạt động dạy và hoạt động học, do đó những tác động của

nó lên hệ thống phải là những tác động kép Tác động lên hoạt động dạy, đồng thời chuyển hóa hoạt động dạy thành hoạt động học để đạt tới mục tiêu giáo dục, và chính trong quá trình thực hiện chuyển hóa đó, nó sẽ phải điều hành, phối hợp tác động của các lực lượng khác nhằm tạo ra một sức mạnh tổng hợp tác động đến hoạt động GD&ĐT

Các quan điểm trên tuy có sự diễn đạt khác nhau, nhưng đều toát lên bản chất của QLGD đó là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản

lý lên các thành tố tham gia vào quá trình hoạt động giáo dục nhằm thực hiện

có hiệu quả mục tiêu giáo dục đề ra Quản lý giáo dục bao gồm: Chủ thể quản

lý, khách thể quản lý và quan hệ quản lý

Chủ thể quản lý là bộ máy quản lý giáo dục các cấp (Bộ, Sở, Phòng giáo dục và đào tạo)

Khách thể quản lý là hệ thống giáo dục quốc dân với yếu tố cơ bản là

chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển giáo dục; ban hành, tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về giáo dục, tiêu chuẩn nhà giáo, tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiết bị trường học; tổ chức bộ máy QLGD; tổ chức, chỉ đạo việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, giáo viên, huy động, quản lý sử dụng các nguồn lực…

Tóm lại: Quản lý giáo dục là những tác động có kế hoạch, có tổ chức của

các cơ quan QLGD các cấp tới thành tố của quá trình giáo dục nhằm làm cho

hệ giáo dục vận hành có hiệu quả và đạt tới mục tiêu giáo dục nhà nước đề ra

1.2.2 Các khái niệm về đào tạo

1.2.2.1 Khái niệm Đào tạo

Đào tạo (ĐT), theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, là quá trình tác động

đến một con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công lao động nhất định, góp phần của mình vào việc phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người Về cơ bản, đào tạo là giảng dạy và học tập trong nhà trường, gắn với giáo dục đạo đức, nhân cách Kết quả và trình độ được đào tạo của một người còn do việc tự đào tạo của người đó thể hiện ra ở việc tự học và tham gia các hoạt động xã hội, lao động sản xuất rồi tự rút kinh nghiệm của người đó quyết định Tuỳ theo tính chất chuẩn bị cho cuộc sống

và cho lao động, người ta phân biệt ĐT chuyên môn và ĐT nghề nghiệp

1.2.2.2 Đào tạo nghề

Đào tạo nghề (đào tạo nghề nghiệp) có thể hiểu là một quá trình sư phạm có mục đích, có nội dung và phương pháp, nhằm trang bị cho người học những năng lực cần thiết để họ có cơ hội tìm được việc làm và có năng lực hành nghề theo yêu cầu của sản xuất Năng lực hành nghề là những kiến thức,

kỹ năng và thái độ cần thiết để người học/người lao động có thể thực hiện được tất cả các công việc của nghề đạt chuẩn quy định

1.2.2.3 Khái niệm quản lý đào tạo

Vận dụng khái niệm quản lý vào lĩnh vực đào tạo, có thể hiểu quản lý đào tạo là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (các cấp quản lý khác nhau từ Ban giám hiệu, các phòng, khoa, tổ bộ môn, cho đến các cán bộ, giáo viên) lên các đối tượng quản lý (bao gồm cả các cán

bộ, giáo viên, người học) thông qua việc vận dụng các chức năng và phương tiện quản lý nhằm đạt được mục tiêu đào tạo của đơn vị đào tạo

Quản lý đào tạo cũng chính là quản lý việc thực hiện mục tiêu, kế hoạch đào tạo, nội dung chương trình đào tạo, kết quả nhân cách nghề nghiệp, tri thức

về chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp đồng thời cần phải coi trọng công tác quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác đào tạo

Quản lý đào tạo có hai chức năng cơ bản sau:

- Duy trì, ổn định quá trình đào tạo nhằm đảm bảo chất lượng, sản phẩm đào tạo đạt được các chuẩn mực đã xác định trước

- Đổi mới, phát triển quá trình đào tạo, đón đầu xu hướng phát triển kinh tế - xã hội Quản lý đào tạo bao gồm các lĩnh vực quản lý như mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch đào tạo, quy trình tổ chức giảng dạy như: chiêu sinh, tổ chức lớp, thực hiện chương trình giảng dạy, phương pháp giảng dạy, nề nếp dạy - học, tổ chức khóa học và thi kết thúc khóa, đánh giá kết quả học tập, cơ sở vật chất phục vụ đào tạo, kiểm soát các chuẩn mực đảm bảo chất lượng Chất lượng đào tạo quyết định sự tồn vong của cơ sở đào tạo, vì vậy quản lý đào tạo chính là quản lý chất lượng

1.2.2.4 Khái niệm quản lý đào tạo nghề

Trong lĩnh vực đào tạo nghề, quản lý đào tạo nghề có thể được coi là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể bị quản lý trong quá trình đào tạo nghề thông qua các chức năng của quản lý và bằng những công cụ, phương pháp quản lý phù hợp để đạt được mục tiêu chung của quá trình đào tạo và người học có được năng lực hành nghề theo chuẩn quy định