Việc lên men không những cho phép dự trữ thức ăn xanh cho gia súc khi khan hiếm thức ăn tươi trong mùa khô hạn mà còn cho phép tận thu nhiều nguồn phụ phẩm khác nhau sau khi thu hoạch ch
Trang 1MỞ ĐẦU
Ứng dụng vi sinh trong chế biến thức ăn cho gia súc còn được gọi nôm na là phương pháp lên men thức ăn Phương pháp lên men thức ăn gia súc là kỹ thuật ủ yếm khí thức ăn xanh thô có hàm lượng nước cao (70 - 75%), nhờ hệ vi sinh vật lên men tạo ra axit lactic và một lượng nhất định các axit hữu cơ khác Do đó nhanh chóng đưa độ pH của thức ăn ủ hạ xuống 4 - 4,5; ở độ pH này hầu hết các loại vi sinh vật và các men (enzim) chứa trong thực vật đều bị ức chế Nhờ vậy thức ăn lên men có thể bảo quản được trong một thời gian dài
Việc lên men thức ăn cho phép người chăn nuôi có nguồn thức ăn thô ổn định quanh năm, khắc phục được tình trạng thiếu thức ăn thô trong thời kỳ khô hạn kéo dài, trong mùa đông và khi bị úng ngập Khi lên men thức ăn được bảo quản lâu dài nhưng tổn thất rất ít chất dinh dưỡng Việc lên men không những cho phép
dự trữ thức ăn xanh cho gia súc khi khan hiếm thức ăn tươi trong mùa khô hạn mà còn cho phép tận thu nhiều nguồn phụ phẩm khác nhau sau khi thu hoạch chính phẩm (thân cây bắp, cây khoai mỳ, ngọn lá mía, v.v ) để làm thức ăn dự trữ cho gia súc Điều này cho phép góp phần khai thác bền vững các nguồn tài nguyên tại chỗ để phát triển chăn nuôi và bảo vệ môi trường
Trang 2PHẦN 1:KỸ THUẬT Ủ THƯC ĂN CHO GIA SÚC TỪ NGUYÊN
LIỆU CÂY MỲ, CÂY BẮP
I KỸ THUẬT NHÂN GIỐNG MEN
I.1 Quy trình nhân giống men cấp 1
Mục đích: gia tăng lượng sinh khối vi sinh vật từ chế phẩm men giống gốc
Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu ủ
Nguyên liệu ủ là củ mỳ tươi sau khi thu hoạch, đã loại bỏ những củ không
đủ tiêu chuẩn như củ non, củ hư thối, mốc Sau đó củ mỳ tươi được gọt vỏ, xay nhuyễn thành dạng bột nhão
Bước 2: Phối trộn nguyên liệu
Củ mỳ tươi đã xay nhuyễn được trộn với men giống gốc với tỷ lệ 10kg củ
mỳ xay nhuyễn trộn với 1kg men gốc Tiến hành trải đều củ mỳ tươi đã xay nhuyễn lên bề mặt lót (tấm bạt lót) một lớp dày khoảng 10cm, sau đó rải đều men giống gốc lên mặt trên Đảo trộn để hỗn hợp bột củ mỳ tươi xay nhuyễn và men giống gốc phân phối đều vào nhau
Bước 3: Ủ lên men
Hỗn hợp củ mỳ tươi xay nhuyễn và men giống gốc sau khi được phối trộn sẽ được nén ủ vào túi nilong loại dày để hạn chế việc rách hư trong quá trình thao tác nén Nén chặt từng lớp nguyên liệu vào túi nilon, sau đó hút chân không và buộc chặt túi ủ, tránh sự xâm nhập của không khí làm hư hỏng sản phẩm lên men
Bước 4: Bảo quản và sử dụng
Bảo quản men giống ở điều kiện nhiệt độ thường, trong phòng thoáng mát
và tránh ánh sáng trực tiếp chiếu vào
I.2.Quy trình nhân giống men cấp 2
Mục đích: gia tăng lượng sinh khối vi sinh vật từ chế phẩm men giống cấp 1 Quá trình nhân giống men cấp 2 từ men giống cấp 1 bằng củ mỳ tươi được thực hiện qua các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị nguyên liệu ủ
Trang 3Củ mỳ Sơ chế Xay nhuyễn Phối trộn với củ mỳ xay nhuyễn
Phối trộn men gốc
ủ lên men
Men giống cấp 2
Men giống cấp 1
ủ lên men
Nguyên liệu ủ là củ mỳ tươi sau khi thu hoạch, đã loại bỏ những củ không
đủ tiêu chuẩn như củ non, củ hư thối, mốc Sau đó củ mỳ tươi được xay nhuyễn
Bước 2: Phối trộn nguyên liệu
Củ mỳ tươi xay nhuyễn được trộn với men giống cấp 1 với tỷ lệ 10kg củ mỳ xay nhuyễn:1kg men giống cấp 1 Đảo trộn để hỗn hợp củ mỳ tươi xay nhuyễn và men giống cấp 1 phân phối đều vào nhau
Bước 3: Ủ lên men
Hỗn hợp sau khi được phối trộn sẽ được nén ủ vào túi nilong loại dày Nén chặt từng lớp nguyên liệu vào túi ủ, hút bớt không khí bằng máy chân không, buộc chặt túi ủ, tránh sự xâm nhập của không khí làm hư hỏng sản phẩm lên men
Bước 4: Bảo quản và sử dụng
Bảo quản men giống ở điều kiện nhiệt độ thường, trong khu vực thoáng mát
và tránh ánh áng trực tiếp chiếu vào Men giống cấp 2 được sử dụng chế biến thức
ăn cho gia súc
Sơ đồ tóm tắt quy trình nhân giống men cấp 1và cấp 2
Trang 4Hình 1: Sơ chế và xay nhỏ củ mỳ
Hình 2: Phối trộn củ mỳ với men giống
Trang 5Hình 3: Cho củ mỳ vào bao ủ, hút chân không
Hình 4: Sản phẩm men giống cấp 1 (a), cấp 2 (b)
Trang 6II KỸ THUẬT LÊN MEN THỨC ĂN
II.1 Chuẩn bị nguyên vật liệu
Nguyên liệu sau khi thu hoạch vể được băm nhỏ đối với nguyên liệu thân, lá (kích thước 8 – 10cm) và xay nhỏ đối với nguyên liệu củ mỳ
Yêu cầu đối với nguyên liệu:
+ Thân, lá mỳ: Thân, lá mỳ thu hoạch trước khi thu hoạch củ 5 - 10 ngày hoặc sau khi thu hoạch củ 1 - 2 ngày vẫn cho chất lượng tốt mà không ảnh hưởng đến năng suất củ mỳ Thu hoạch 2/3 đoạn thân cây mỳ tình từ ngọn xuống.Thân, lá cây mỳ ở trạng thái còn tươi, không khô, mốc
+ Thân, lá bắp: Người ta có thể thu bắp ngô lúc còn non (ngô bao tử), khi hạt chín sáp (ngô nếp để luộc) và sau khi hạt đã khô (ngô già) Đối với cây ngô còn non có hàm lượng vật chất khô (VCK) thấp thì cần phơi tái khoảng 2 ngày trước khi ủ để tăng hàm lượng VCK lên trên 25% Đối với cây ngô già thì không phơi
mà ủ ngay vào chính ngày thu hoạch bắp
+ Củ mỳ: Củ mỳ được trồng để sản xuất tinh bột, đạt tháng tuổi để có độ tinh bột cao (khoảng 9-12 tháng)
II.2 Quy trình thực hiện
2.1 Phối trộn nguyên liệu
Đối với nguyên liệu thân, lá
Kiểm tra độ ẩm nguyên liệu trước khi lên men
Nguyên liệu sau khi băm nhỏ nắm trong lòng bàn tay trong vòng 30 giây, rồi
từ từ thả ra, nhận xét nguyên liệu trong lòng bàn tay sẽ suy ra độ ẩm:
+ Nếu dịch nguyên liệu (thân lá mỳ; thân lá bắp) chảy dễ dàng qua kẻ ngón tay: Độ ẩm 75-85% không thích hợp để ủ
+ Nắm nguyên liệu giữ nguyên hình dạng, tay ướt, độ ẩm từ 68-75% Khi ủ nguyên liệu này vẫn bị thất thoát dịch, nhưng với việc bổ sung men vi sinh thì chất lượng phụ phẩm ủ sẽ cao
+ Nguyên liệu nắm vào sẽ bung ra ngay khi mở tay: ẩm độ thấp hơn 60% Nếu là nguyên liệu còn tươi, non thì có thể ủ chất lượng tốt với ẩm độ này, ngược
Trang 7lại sẽ dễ dàng bị mốc Xử lý trường hợp này là trộn chung với nguyên liệu ướt hay thêm nước điều chỉnh độ ẩm trước khi ủ
Phối trộn giống men
Trộn đều nguyên liệu với men giống cấp 2 theo tỷ lệ 0,7kg men cho 10 kg nguyên liệu
Đối với nguyên liệu củ mỳ: Trộn đều nguyên liệu với men giống cấp 2 theo
tỷ lệ 1kg men cho 10 kg
2.2 Ủ lên men
Sau khi trộn đều, nguyên liệu được cho vào bao ủ Tiến hành hút chân không tạo điều kiện yếm khí Có thể dùng một chiếc máy hút bụi thông thường để hút chân không
Tiến hành cột chặt miệng bao ủ, để cố định vào nơi khô ráo
Thời gian ủ:
+ Thời gian ủ đối với nguyên liệu cây bắp là từ 5-7 ngày
+ Đối với nguyên liệu cây khoai mỳ cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian ủ là
20 - 30 ngày để thải loại hết độc tố trong nguyên liệu
Lưu ý: Trong quá trình ủ, đảm bảo điều kiện yếm khí, tránh làm rách bao
khiến thức ăn bị hỏng
Trang 8Sơ đồ quy trình chế biến thức ăn lên men cho gia súc từ cây mỳ và cây bắp
Nguyên liệu
(Thân lá bắp, cây mỳ, củ mỳ)
Cho nguyên liệu vào bao ủ, nén chặt và hút chân không
Phối trộn men giống cấp 2
(Tỷ lệ 0,7 kg men:10kg thân lá bắp, cây mỳ
Tỷ lệ 1kg men:10kg củ mỳ)
Băm nhỏ
Sản phẩm thức ăn cho gia súc
ủ lên men
(Thời gian ủ 20-30 ngày đối với thân
lá mỳ và 5-7 ngày đối với cây bắp)
Trang 9Hình 5: Sơ chế nguyên liệu
Hình 6: Phối trộn nguyên liệu với men giống
Trang 10Hình 7: Cho nguyên liệu vào bao ủ
Hình 8: Nén chặt nguyên liệu, hút chân không
Trang 11Hình 9: Sản phẩm thức ăn lên men từ nguyên liệu
thân lá cây bắp (a), cây mì (b)
Trang 12PHẦN 2: KỸ THUẬT BẢO QUẢN VÀ SỬ DỤNG THỨC ĂN LÊN MEN
1 Kỹ thuật bảo quản thức ăn lên men
Yêu cầu của sản phẩm thức ăn lên men
- Sản phẩm thức ăn lên men có độ pH trong khoảng 4 - 4,5 được coi là chất lượng tốt Nếu pH cao hơn 4,5 thì chất lượng lên men giảm đi Hàm lượng axit lactic càng cao chất lượng lên men càng tốt
Thức ăn lên men có chất lượng tốt thường có màu vàng nâu, không bị thối nhũn, đồng thời có mùi đặc trưng của axit lactic Ngược lại nếu thức ăn lên men có màu sẫm đen, thức ăn nhũn nát, mùi khó chịu của axit butyric tức là chất lượng thức ăn lên men kém
Bảo quản thức ăn
Sản phẩm bảo quản nơi khô ráo, tháng mát, tránh ánh nắng trực tiếp chiếu vào Cần che đậy các túi ủ sao cho không bị gia súc, gia cầm phá làm rách túi ủ
Thời gian bảo quản sản phẩm có thể từ 06 tháng - 01 năm
Hình 10: Bảo quản thức ăn nơi thoáng mát
Trang 132 Kỹ thuật sử dụng thức ăn ủ cho cho gia súc
Cách lấy thức ăn cho gia súc:
Trước khi lấy cho gia súc ăn cần kiểm tra kỹ chất lượng thức ăn lên men, đặc biệt là xem có bị mốc, thối nhũng hay không Nếu bị mốc hoặc thối nhũng thì vẫn sử dụng được nhưng phải bốc bỏ phần thức ăn ủ bị mốc, nhũng đi
Mỗi lần lấy thức ăn lên men từ trong túi ủ ra thì cần phải thao tác thật nhanh, sau đó cột kín lại ngay để hạn chế tối đa không khí lọt vào túi ủ Tuỳ cấu trúc của túi ủ, hố ủ mà lấy thức ăn đã ủ cho gia súc ăn:
+ Nếu bao ủ, hố ủ dài nên lấy từng phần và xắn theo chiều sâu của bao ủ, hố ủ
+ Nếu bao ủ, hố ủ hình giếng, lấy lớp trên rồi nén lại cho chặt, đậy kỹ như cũ
Khi đã mở bao ủ nên cho gia súc ăn liên tục, không nên ngưng, ăn hết bao này mới qua bao khác
Không được phơi, rửa thức ăn lên men trước khi cho gia súc ăn sẽ làm mất giá trị dinh dưỡng của thức ăn
Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men cho bò sinh trưởng
Bảng 1: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men từ thân, lá bắp St
t Trọng lượng bò (kg)
Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Trang 1412 300 15 9 0,6
Bảng2: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men từ thân, lá mỳ St
t Trọng lượng bò (kg)
Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men cho bò sinh sản
Bảng 3: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men cho bò sinh sản Stt Tháng mang thai Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Cỏ xanh Thân bắp ủ Cám
Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men cho dê sinh trưởng
Bảng 4: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men từ thân, lá bắp St
t Trọng lượng dê (kg)
Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Trang 156 18 0,9 0,5 0,1
Bảng 5: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men từ thân, lá mỳ St
t Trọng lượng dê (kg)
Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men cho dê sinh sản
Bảng 6: Khẩu phần bổ sung thức ăn lên men từ thân, lá bắp Stt Tháng mang thai Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày)
Trang 16Stt Tháng mang thai Cỏ lá Khẩu phần ăn/ngày (kg/ngày) Lá mỳ ủ Cám
