skkn phương pháp sử dụng màu sắc trong tranh vẽ ở trường tiểu học

Muốn cho học sinh học tốt môn học này thì phải có phơng pháp dạy nhằm thuyết phục, lôi cuốn, hấp dẫn cho học sinh thích thú học tập với lòng yêu nghề và thực tế khách quan đã tạo cho các

Mục lục

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Lý do khách quan

1.2 Lý do chủ quan

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu.

4 Đối tợng nghiên cứu

5 Phơng pháp nghiên cứu

5.1 Phơng pháp nghiên cứu tài liệu

5.2 Phơng pháp thực nghiệm

5.3 Phơng pháp điều tra

6 Đóng góp của đề tài

7 Bố cục của đề tài

PHần nội dung 1 - Cơ sở lý luận và thực tiễn

1.1 Cơ sở lý luận

1.2 Cơ sở thực tiễn

2 - Tầm quan trọng của hiểu biết về màu sấc 2.1 Khái niệm:

2.2 Màu cơ bản và màu hai thành phần

2.3 Sắc độ

2.4 Hoà sắc

2.5 Màu bổ túc

2.6 Màu sắc áp dụng trong tả thực và trong trang trí

3 - Các biện pháp thực hiện

3.1 Tìm hiểu khảo sát đối tợng

3.2 Nắm bắt yêu cầu , nguyên vọng của học sinh

3.3 Kết qua đạt đợc và ý nghĩa của đề tài

Phần kết luận 1 Bài học kinh nghiệm

2 Những ý kiến đề xuất Tài liệu tham khảo

Phần mở đầu

1 Lý do chọn đề tài:

Do định hớng đổi mới phơng pháp dạy học của các Nghị quyết Trung

-ơng và Luật giáo dục

- Do nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục

- Do vị trí và mục tiêu môn Mĩ thuật trong trờng Tiểu học

- Do sự phát triển về tâm sinh lý của học sinh

- Do văn hoá thẩm mỹ của con ngời

1.1 Lý do khách quan :

Giáo dục thẩm mỹ là một bộ phận của sự nghiệp giáo dục toàn diện của một quốc gia Mục tiêu phổ quát của giáo dục thẩm mỹ là nhằm phát triển toàn diện các mặt đời sống tinh thần xã hội và con ngời Từ việc phát triển của mỗi cá nhân mà phát triển đời sống tinh thần nói chung và thẩm mỹnói riêng của toàn xã

hội Điều đó cũng có nghĩa là: mục đích của giáo dục thẩm mỹ là xây dựng một nền văn hoá thẩm mỹ là nhằm nâng cao đời sống tinh thần cho toàn xã hội

Mục tiêu quan trọng hàng đầu của môn Mỹ thuật ở trờng tiểu học là: “Giáo dục thẩm mỹ chứ không nhằm đào tạo hoạ sỹ hay ngời làm nghề Mỹ thuật”, cho các

em làm quen, tiếp xúc với cái đẹp trong tự nhiên, xã hội, con ngời và cái đẹp trong tác phẩm Mỹ thuật

Trong chơng trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là ở bậc tiểu học, môn

Mỹ thuật có một vị trí quan trọng, chỉ ra những quan điểm, chuẩn mực của cái

đẹp, dạy môn Mỹ thuật ở trờng giúp cho học sinh nhận thức, cảm thụ, thởng thức cái đẹp trong nghệ thuật, trong cuộc sống Đồng thời các em thể hiện tài năng của mình qua tác phẩm của chính mình dới sự giúp đỡ, gợi ý của giáo viên Vì vậy môn Mỹ thuật là môn học trong các trờng học, nó gắn bó và tạo điều kiện cho học sinh học tốt các môn học khác

Chính vì vậy để dạy tốt môn Mỹ thuật ngời giáo viên phải đợc đào tạo có trình độ cần thiết về Mỹ thuật cả lý luận lẫn thực hành Muốn cho học sinh học tốt môn học này thì phải có phơng pháp dạy nhằm thuyết phục, lôi cuốn, hấp dẫn cho học sinh thích thú học tập với lòng yêu nghề và thực tế khách quan đã tạo cho các em sự thoải mái trong khi vẽ và cụ thể trong cách sử dụng màu cho bài vẽ tranh, giúp học sinh phát huy đợc tính tích cực, khả năng sáng tạo trong bài vẽ

Đối với học sinh tiểu học, trong môn Mỹ thuật các em có sự hiểu biết và suy nghĩ ngây ngô sinh động, cách suy nghĩ rất đa dạng, phong phú Màu sắc cho các hình

ảnh trong tranh thờng đợc sử dụng theo ý thích riêng của từng em, các em tự tìm màu sắc cho bài vẽ phong phú, cùng với nét vẽ hồn nhiên, ngộ nghĩnh ở các hình

ảnh tạo ra một phong cách riêng, lối vẽ suy nghĩ độc đáo mà bất cứ một hoạ sĩ nào cũng khó lòng bắt chớc đợc Vì lẽ này mà ngời giáo viên dạy Mỹ thuật phải có

ph-ơng pháp dạy có hiệu quả, không nên đặt ra một khuôn mẫu nào đó bắt các em phải thực hiện theo, mà hãy để các em tự sáng tạo và thể hiện màu theo phong cách, suy nghĩ riêng của mình

Mỗi một bài vẽ, một sản phẩm nghệ thuật do các em tạo ra là một cá tính, t duy sáng tạo, sự hiểu biết về thế giới xung quanh Xong trong quá trình vẽ, giáo viên có thể gợi mở, gợi ý để các em làm bài tốt hơn Nếu bắt các em thực hiện theo ý thầy sẽ gây ức chế tâm lý, mà điều này trong nghệ thuật là sự kìm hãm sáng tạo nghệ thuật Do vậy, đối với các em cụ thể là việc sử dụng màu sắc trong tranh phải để các em độc lập suy nghĩ, sáng tạo có nh vậy bài vẽ mới đạt kết quả

tốt Với khả năng đó sẽ cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản về Mỹ thuật

đồng thời khắc sâu kiến thức môn học về tính dân tộc, giáo dục nghệ thuật

Dạy và học Mỹ thuật trên cơ sở sáng tạo để luôn có cái mới lạ, cái hấp dẫn Một bài vẽ giống, chính xác cha thực cha hẳn đã là đẹp Đúng, chính xác của

Mỹ thuật không nh đúng, chính xác của các môn tự nhiên, mà ở đây ngôn ngữ của

Mỹ thuật đợc bộc lộ dới nhiều hình thức khác nhau nh những điều vốn có của nó,

đợc thể hiện theo cách nhìn, cách nghĩ của ngời vẽ, và đợc thể hiện dới hình thức cô đọng, xúc tích, mang tính khái quát

1.2 Lý do chủ quan:

Nh chúng ta đã biết, một tác phẩm hội hoạ đợc đánh giá là thành công thì trong tác phẩm ấy có sự góp mặt không nhỏ của màu sắc Màu sắc làm cho mọi vật đẹp hơn, màu sắc là một trong những ngôn ngữ quan trọng của Mỹ thuật, màu sắc làm cho bài vẽ phong phú hơn Song biết sử dụng màu sắc và làm cho nó thực

sự có ý nghĩa, gây đợc cảm xúc mới là cần thiết

Với thực tế hiện nay ở trờng tiểu học cách thể hiện hình ảnh và sử dụng màu sắc để tạo bài vẽ đẹp của học sinh còn cha cao Để khắc phục hiện trạng này cần điều chỉnh, tăng cờng thêm khả năng nhận thức thẩm mỹ và thực hành hội hoạ cho giáo viên Cũng xuất phát từ yêu cầu chủ quan của môn học là một giáo vien dạy Mỹ thuật đợc đào tạo theo đúng chức năng, chuyên nghành, tôi nhận thức đợc việc dạy đúng phơng pháp của môn Mỹ thuật là rất cần thiết để giúp các em học tốt môn Mỹ thuật nói riêng và các môn học khác nói chung Chính vì vậy tôi xin

đa ra phơng pháp sử dụng màu sắc trong vẽ tranh ở trờng tiểu học.

Với việc nghiên cứu đề tài chủ yếu này nhằm giúp cho hoạt động học Mỹ thuật và đặc biệt là việc sử dụng màu sắc trong việc vẽ tranh của học sinh đợc tốt hơn, nâng cao chất lợng dạy học trong giáo dục, đồng thời giúp các em nhận biết

về thế giới xung quanh qua con mắt nghệ thuật Nếu vấn đề này không đợc quan tâm nghiên cứu và thực hiện thì hệ quả của nó không lớn song sẽ hình thành ở các

em một thói quen xấu làm việc một cách dập khuôn máy móc, không phát huy đợc khả năng sáng tạo nghệ thuật cũng nh óc thẩm mỹ hội hoạ ở các em, và nó cũng

ảnh hởng tới sự phát triển tự nhiên ở học sinh Từ những lý do đó tôi đã mạnh dạn

đa ra một số kinh nghiệm với mục đích là nâng cao chất lợng, hiệu quả dạy và học tập trong môn Mỹ thuật của học sinh tiểu học

Qua việc nghiên cứu nhằm định ra phơng pháp và tiến trình dạy Mỹ thuật

đặc biệt là khả năng sử dụng màu sắc trong bài vẽ tranh của học sinh Đối với học sinh tiểu học thì việc sử dụng màu thờng là các gam màu rực rỡ , đa dạng và phong phú Nghiên cứu việc sử dụng màu trong tranh vẽ của học sinh để đa ra một phơng pháp dạy học đạt hiệu quả cao, nâng cao chất lợng vận dụng vào các bài vẽ Để học sinh đợc tham khảo , tích luỹ vốn kinh nghiệm riêng cho bản thân , biết cách xử lý kỹ năng , kỹ sảo vận dụng thành thạo vào bài thực hành

Mục đích của việc nghiên cứu về màu sắc và cách sử dụng màu sắc trong bài vẽ tranh của học sinh tiểu học nhằm phát huy tính độc lập sáng tạo để tìm ra cái đẹp trong các bài vẽ có màu sắc đa dạng , phong phú , vì vậy màu sắc trong tranh là vô cùng quan trọng Bức tranh có đẹp và nổi bật nội dung hay không là do việc sử dụng màu sắc Tìm hiểu phân tích màu sắc trong bài vẽ của học sinh để tìm ra phơng pháp dạy mới đạt hiệu quả cao Đa ra ý kiến đóng góp xây dựng một phơng pháp dạy học Mỹ thuật cho học sinh tiểu học một cách tối u nhất

30 Học sinh lớp 5C trờng TH Đại lâm - Lạng Giang - Bắc Giang

5 Phơng pháp nghiên cứu:

5.1 Ph ơng pháp nghiên cứu tài liệu :

Phơng pháp này đợc sử dụng nhiều trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài, để nghiên cứu phân tích các tài liệu liên quan đến đổi mới phơng pháp dạy học

5.2 Ph ơng pháp thực nghiệm :

Để đánh giá đợc tính khả thi của đề tài , tôi đã tiến hành thực nghiệm trong chơng trình dạy tại trờng TH Đại Lâm – Lạng Giang – Bắc Giang.Trong quá trình thực nghiệm tôi đã tiến hành dạy song song giữa lớp đối chứng với lớp thực nghiệm sau đó rút ra kết quả của đề tài

6 Phơng pháp điều tra:

Sử dụng phơng pháp này để thu thập thông tin về dạy và học qua việc phỏng vấn và điều tra cụ thể qua việc sử dụng màu sắc cho bài vẽ tranh của học sinh

7 Đóng góp của đề tài:

Tôi mong muốn một điều duy nhất ở đề tài này là đợc góp phần cho việc dạy

có hiệu quả ,học sinh tiếp thu và vẽ đợc những bức tranh có màu sắc hấp dẫn ngời

xem Để đạt những kết quả tốt hơn tôi mong sự góp ý nhiệt tình của các đồng nghiệp

Phần nội dung

1- Cơ sở lý luận và thực tiễn

1.1 Cơ sở lý luận:

Nói đến Mỹ thuật là hiểu ngay đây là nghệ thuật của thị giác Chính vì vậy dạy Mĩ thuật cũng giống nh dạy các môn học khác là để trang bị kiến thức, rèn luyện kĩ năng cho học sinh Nhờ có môn học này mà học sinh có điều kiện để phát triển khả năng t duy, năng lực sáng tạo của bản thân, điều này đợc thể hiện rõ ràng qua ngôn ngữ của Mỹ thuật đó là màu sắc Song để sử dụng có hiệu quả cần phải nắm bắt những kiến thức cơ bản về màu sắc:

Cùng với đờng nét hình khối, thì màu sắc là một đặc trng của ngôn ngữ hội hoạ, góp phần tạo nên bức tranh đẹp, hấp dẫn và lộng lẫy Màu sắc còn đem lại cho ngời xem sự lạc quan yêu đời, niềm vui sớng sự hứng khởi Ngợc lại nó cũng

đem đến cho ngời xem sự sợ hãi, buồn bã hay chán nản Màu sắc có nguồn gốc tự

nhiên đồng thời có cả nguồn gốc xã hội Điều này là do sự liên tởng và kinh nghiệm của con ngời tạo nên

Ví dụ màu đỏ cho ta sự cảm giác nồng cháy, sự hy sinh của máu, màu cờ,

Tổ Quốc; Màu xanh giúp ta cảm nhận sự tơi mát hoà bình, hạnh phúc… Theo Theo phân tích vật lý, ánh sáng trắng là sự tổng hợp của bảy màu: đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím Ơ đây có ba màu nguyên chất: đỏ, vàng, lam, còn lại là màu do pha trộn từ hai màu khác mà có Vậy màu sắc cũng có những tính chất đặc điểm nhất định Nh khái niệm về màu nóng, lạnh, sắc độ, sắc thái, màu bổ túc Những màu nóng gợi cảm giác ấm áp, sôi nổi, vui vẻ, ngợc lại các màu lạnh gợi cảm giác

êm ái, mát mẻ hoặc lạnh lẽo, u buồn

Màu sắc là tên gọi chung Khi các màu đợc pha trộn với nhau tạo ra các sắc thái, sắc độ

Gam màu: Màu chủ đạo trong đó có sự chuyển biến về sắc độ đậm nhạt

và nóng lạnh của chính màu đó Nh gam màu xanh thì khi nhìn ta thấy ngay màu chủ đạo là màu xanh, có chỗ xanh đậm, xanh nhạt, xanh tím, xanh ngả vàng… Theo và

có rất nhiều sắc thái khác nhau của màu xanh thậm chí có vài chỗ sắc thái xanh có thể chuyển hẳn sang nóng ấm Trong một tác phẩm hội hoạ thờng chỉ có một gam màu chủ đạo

Độ: Sự thay đổi của một hay nhiều màu sắc Sắc và độ là hai yếu tố quan

trọng nhất của màu trong một bức tranh Sắc chính là màu mà màu thể hiện ví dụ sắc xanh, đỏ, tím… Theo Còn độ là sự khác nhau về đậm nhạt, nh màu này sáng hơn độ màu kia, hoặc cùng một sắc đỏ nhng có nhiều độ, chuyển từ đỏ thẫm sang đỏ hồng… Theo

Trong một bức tranh, khi sắp xếp các màu bên cạnh nhau phải chú ý đến

độ đậm, nhạt Màu sắc khác nhau đặt cạnh nhau nhng độ đậm nhạt không khác nhau thì màu sắc sẽ lờ nhờ, đơn điệu, tẻ nhạt, và bố cục không thể chặt chẽ, nhịp nhàng đợc Chính sự sắp xếp các độ đậm nhạt, nóng lạnh của màu đã tham gia vào việc xây dựng bố cục trong bức tranh chặt chẽ, nhịp nhàng

Bà chúa cái đẹp của hội hoạ là màu sắc Trong mỗi một tác phẩm hội hoạ, màu sắc giữ vai trò quan trọng và thu hút, chinh phục ngời xem bởi một hoà sắc, hay nói cách khác là sự sắp xếp tơng quan giữa các màu trong một không gian nhất định, nhằm đạt đợc một quan hệ hài hoà về màu sắc của một chủ thể sáng tạo

ra nó

Sự thẩm định của con ngời đối với tơng quan màu sắc rất đa dạng Mỗi ngời, mỗi dân tộc có thể có quan điểm thẩm mỹ khác nhau về màu bởi sự phân

bố về địa lý hoặc các nền văn hoá khác nhau

Tuy vậy những nguyên lý cơ bản về hoà sắc vẫn có thể đợc định hình trên cơ sở những đặc trng và tính chất của màu sắc Muốn cho màu sắc có kết quả ngời

vẽ phải hiểu những đặc tính của màu sắc, từ đó biết cách tổng hoà các đặc trng của màu để đạt đợc một tơng quan nh ý đồ sáng tác Bức tranh có hoà sắc đẹp tức là vị trí, sắc độ trong tranh đặc trng hỗ trợ, hoà hợp với nhau

1.2 Cơ sở thực tiễn:

Đối với việc dạy vẽ tranh cụ thể là cách sử dụng màu sắc trong tranh của học sinh hiện nay ở trờng Đại Lâm – Lạng Giang – Bắc giang, qua đánh giá thực tế tôi nhận thấy: Học sinh rất say mê học tập Song đối với nhiều học sinh việc nhận biết màu sắc, độ đậm nhạt, các sắc độ, gam màu vẫn còn nhiều hạn chế, hình ảnh chính trong tranh vẫn cha đợc vẽ màu nổi bật, màu sắc của tranh cha toát lên đợc nội dung của đề tài định thể hiện Vì lẽ này đòi hỏi ngời giáo viên phải tìm

ra phơng pháp giảng dạy sao cho phù hợp với tâm lý lứa tuổi, trình độ của mỗi học sinh và điều kiện kinh tế của địa phơng với mục đích nâng cao chất lợng dạy và học môn Mỹ thuật, cụ thể là cách sử dụng màu sắc trong vẽ tranh

2 - Tầm quan trọng của hiểu biết về màu sắc

2.1 Khái niệm:

Màu là hiện tợng thiên nhiên đợc con ngời đúc kết và tìm ra qui luật của hoà sắc

Hình và màu khác nhau, hình không lệ thuộc vào ánh sáng để biến thể,

nh-ng nếu khônh-ng có ánh sánh-ng thì khônh-ng có màu và ánh sánh-ng làm màu thay đổi Ơ trong bóng tối nhất, màu hoàn toàn biến mất, vì thế màu thay đổi tuỳ theo ánh sáng nhiều hay ít

Ví dụ: ở ngoài biển, màu nớc biển đổi bất tận trong ngày – và càng về

tối, nớc biển càng hết màu và trở thành tối đen nếu không có ánh trăng Vậy ánh sáng là do quang phổ của mặt trời; và có màu tức là có ánh sáng

Màu sắc biểu hiện cụ thể ở trên cầu vồng Cầu vồng là hiện tợng của thiên nhiên, biểu hiện màu sắc của quang phổ Ngời ta có thể làm lăng trụ bằng kính để trong phòng tối, dùng tia nắng dọi vào, qua lăng trụ và hất lên tờng thì thấy đợc những màu chính của cầu vồng nh: tím, chàm, lam , xanh lá cây (lục), vàng, da cam, đỏ

Trắng và đen không có trong hệ thống quang phổ mặt trời của cầu vồng, bởi vì đen là hiện tợng không có ánh sáng, còn trắng là kết quả của 7 màu trên trộn lại, do tác động của ánh sáng Điều này có thể chứng minh nh sau: cắt miếng bìa cứng hình tròn, chia làm 7 phần, mỗi phần là một màu trên cầu vồng, làm trục giữa hình tròn và quay càng mạnh, màu càng nhạt dần và sau thành màu trắng Ta nhìn thấy màu trắng hay là màu hơi xám là do hình tròn quay nhanh hay chậm

2.2 Màu cơ bản và màu hai thành phần:

Qua quang phổ mặt trời, ngời ta thấy 7 màu nhng thực chất chỉ có 3 màu cơ bản, còn 4 màu kia do sự pha trộn mà ra:

3 màu cơ bản ấy là: đỏ – vàng – lam

Với 3 màu này ngời ta tìm ra 3 màu khác gọi là màu hai thành phần:

+ Đỏ với vàng thành da cam

+ Vàng với lam thành xanh lá cây

+ Đỏ với lam thành tím

Màu chàm có ở quang phổ là do sự pha trộn thêm của lam và tím nên không kể là màu phụ thuộc(vì nếu nhiều lam mà ít đỏ thì ra chàm theo công thức:

đỏ + lam = tím + lam

Với số màu trên, có thể pha trộn ra muôn màu do liều lợng khác nhau Ví

dụ với màu đỏ thì có: đỏ - đỏ sãm - đỏ nhạt - đỏ hồng - trắng hồng, v.v Với các màu khác cũng vậy Những màu trên khác nhau về độ đậm nhạt, nhng cùng một màu Vậy trong độ đậm nhạt có sự pha trộn mà ra Ví nh màu hồng pha với ít vàng thành da cam nhạt (vàng cam); hoặc xanh lá cây pha với nhiều vàng sẽ ra màu hoa lý

2.3 Sắc độ:

Do tác động sức mạnh của màu, sắc độ gây đợc cảm giác nhẹ nhàng, vui buồn qua màu sắc khác nhau Do đấy, ngời ta phân ra màu nóng và màu lạnh Nóng và lạnh chỉ là cảm giác gây ấn tợng thông qua thực tế Ví dụ: màu của lửa là

đỏ Nớc là lam Bản thân của hai vật chất này là nóng và lạnh, vì vậy nên tất cả các màu có liên quan đến hai màu trên đều ở trong một hệ thống của nó, đồng thời ngời ta phân loại ngay trong 6 màu của quang phổ thành hai hệ thống

Đỏ, vàng, da cam thuộc nóng

Lam , xanh, tím thuộc lạnh

Những màu gốc ở nóng nh nâu – lạnh là tím

Tất cả các màu mà gốc chính chiếm liều lợng nhiều nhất của mỗi màu thuộc hệ thống nào thì nó là thuộc hệ thống ấy, nhng màu tím là do đỏ và lam có liều lợng pha trộn đúng mức mà ra, nếu trong khi pha trộn quá liều lợng về đỏ, biến thành màu nâu chẳng hạn, thì sẽ thuộc hệ nóng Trong hai hệ nóng lạnh này, thì trắng đen ở hệ trung lập Thí dụ: