Chữ người tử tù CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ NGUYỄN TUÂN A. Mục tiêu bài học Giúp học sinh: 1. Về kiến thức Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao, đồng thời hiểu được quan niệm thẩm mỹ của Nguyễn Tuân qua các nhân vật. Nắm được nghệ thuật của tác phẩm: tình huống truyện đôc đáo, tạo không khí cổ xưa, thủ pháp đối lập, ngôn ngữ góc cạnh, giàu tính tạo hình. 2. Về kĩ năng Rèn kỹ năng phân tích truyện ngắn, đặc biệt là phân tích đặc điểm nhân vật trong tác phẩm tự sự. 3. Về thái độ, tình cảm

CHỮ NGƯỜI TỬ TÙ

-NGUYỄN

TUÂN-A Mục tiêu bài học

Giúp học sinh:

1 Về kiến thức

- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Huấn Cao, đồng thời hiểu được quan niệm thẩm mỹ của Nguyễn Tuân qua các nhân vật

- Nắm được nghệ thuật của tác phẩm: tình huống truyện đôc đáo, tạo không khí cổ xưa, thủ pháp đối lập, ngôn ngữ góc cạnh, giàu tính tạo hình

2 Về kĩ năng

- Rèn kỹ năng phân tích truyện ngắn, đặc biệt là phân tích đặc điểm nhân vật trong tác phẩm tự sự

3 Về thái độ, tình cảm

- Hình thành cho học sinh thái độ trân trọng nét văn hóa của dân tộc, hướng đến vẻ đẹp tâm hồn

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1 Phương tiện

- Giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án cá nhân, tài liệu tham khảo, chuẩn bị kiến thức và kĩ năng

- Học sinh: Sách giáo khoa, vở ghi bài, vở soạn.

2 Phương pháp

- Giáo viên kết hợp các phương pháp đọc - hiểu, đọc diễn cảm, phân tích, bình giảng, kết hợp so sánh, tái hiện, nêu vấn đề…

C Tiến trình dạy học

- Ổn định tổ chức

- Kiểm tra bài cũ

- Bài mới

Giới thiệu vào bài

Có thể nói trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam thì Nguyễn Tuân là một nghệ sĩ có lí tưởng thẩm mĩ và phong cách nghệ thuật độc đáo Trước cách mạng tháng Tám 1945, người nghệ sĩ có tâm hồn phóng khoán, yêu thích tự do và đầy cá tính này đã chán ghét xã hội nô lệ

tù túng Phản ứng trước xã hội ấy thì Nguyễn Tuân quay về ngợi ca những vẻ đẹp của một thời vang bóng Trên hướng sáng tác đó, thì Nguyễn Tuân đã viết nên nhiều thiên truyện đặc sắc trong đó có Chữ người tử tù và đây là một tác phẩm được nhiều thế hệ bạn đọc yêu mến Với phong cách tài hoa, uyên bác luôn cao tuyệt đối cái thật, cái đẹp trong cuộc sống Tác phẩm của ông luôn hấp dẫn bạn đọc bởi cách kể chuyện, cách xây dựng hình tượng nghệ thuật, cách sử dụng ngôn ngữ độc đáo.Vậy để hiểu rõ hơn tác giả Nguyễn Tuân cũng như về phong cách sáng tác của ông thì hôm nay cô và cả lớp

sẽ cùng nhau đi tìm hiểu truyện ngắn Chữ người tử tù

Dạy bài mới

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung

HS: Đọc tiểu dẫn SGK/107

Gv: Trình bày nhứng nét chính

về cuộc đời và sự nghiệp sáng

tác của Nguyễn Tuân

Hs: trả lời

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

-Nguyễn Tuân (1910-1987), quê

ở Hà Nội -Ông là một nghệ sĩ tài hoa, uyên bác, suốt đời đi tìm cái

Gv: Dựa vào phần tiểu dẫn, các

em hãy trình bày những nét tiêu

biểu về tập truyện Vang bóng

một thời

Hs: trả lời

Gv: Em hãy cho biết xuất xứ của

truyện ngắn Chữ người tử tù

Hs: trả lời

Gv: Em hãy tóm tắt truyện ngắn

Chữ người tử tù

Hs: tóm tắt

Hoạt động 2: Đọc hiểu văn

bản

Gv: Em hiểu như thế nào là tình

huống truyện Tình huống

truyện trong truyện ngắn Chữ

người tử tù là gì?

đẹp

Tác phẩm tiêu biểu: Một chuyến

đi (1938), Vang bóng một thời (1940), Chiếc lư đồng mắt cua (1941), Sông Đà (1960)…

2 Tác phẩm

a Tập truyện Vang bóng một thời

- Xuất bản năm 1940, gồm 11 truyện ngắn

- Chủ đề: Viết về những cái tài, những thú vui tao nhã phong lưu đậm chất văn hóa

-> Tập truyện là mốc đánh dấu cho sự nghiệp văn học và in đậm dấu ấn phong cách, tài năng của Nguyễn Tuân

b Truyện ngắn Chữ người tử tù

- Truyện ngắn Chữ người tử tù lúc đầu có tên là Dòng chữ cuối cùng, in 1939 trên tạp chí Tao đàn, sau đó được tuyển in trong tập Vang bóng một thời và đổi tên thành Chữ người tử tù

Tóm tắt tác phẩm.

II Đọc hiểu văn bản

1 Tình huống chuyện

Hs: trả lời

Gv: Em có nhận xét gì về tình

huống truyện trên

Hs: trả lời

Gv: Cách xây dựng tình huống

truyện như vậy có ý nghĩa gì?

Hs: trả lời

Gv: Vẻ đẹp của Huấn Cao được

thể hiện qua những phương diện

nào? (Nhân vật Huấn Cao được

xây dựng với những vẻ đẹp

nào?)

Hs: trả lời

GV: Khác với nhiều nhân vật

khác trong tập Vang bóng một

thời thường chỉ đại diện cho 1

khía cạnh của một vẻ đẹp Còn

với Huấn Cao trong Chữ người tử

tù tác giả tập trung thể hiện 3

vẻ đẹp ở nhân vật này: vẻ đẹp

Cuộc gặp gỡ khác thường của hai con người khác thường

- Viên quản ngục: đại diện cho quyền lực nhưng lại khao khát

và say mê cái đẹp

- Huấn Cao: tử tù có tài viết chữ đẹp, là kẻ cầm đầu cuộc nổi loạn chống lại triều đình phong kiến

Trên bình diện xã hội: họ là những kẻ đối địch

Trên bình diện nghệ thuật họ là tri kỉ, yêu quý cái đẹp

-> Nguyễn Tuân đã xây dựng một tình huống thật độc đáo, hấp dẫn Mối quan hệ đặc biệt

éo le của hai con người tri âm tri kỉ

=> Ý nghĩa: làm nổi bật hình tượng nhân vật Huấn Cao và quản ngục, đồng thời góp phần làm nổi bật chủ đề tác phẩm

2 Nhân vật Huấn Cao

a Vẻ đẹp tài năng

“Tài viết chữ rất nhanh và đẹp.”

“Chữ ông Huấn cao lắm, vuông lắm”

“có được chữ Huấn Cao mà treo như có vật báu trên đời”

tài năng, vẻ đẹp khí phách, vẻ

đẹp thiên lương

Gv: Tìm những chi tiết miêu tả

vẻ đẹp tài năng của nhân vật

Huấn Cao

Hs: trả lời

Gv: Thông qua tài năng viết chữ

nhanh và đẹp, tác giả còn thể

hiện Huấn Cao là một con người

như thế nào?

Hs: trả lời

Gv: Vẻ đẹp khác thường và lí

tưởng của Huấn Cao được thể

hiện qua những chi tiết nào?

Hs: Trả lời

Gv: Có ý kiến cho rằng: Huấn

Cao không chỉ là một nho sĩ có

tài, mà còn có khí phách hiên

ngang, bất khuất của một trang

anh hùng Ý kiến của em thế

nào?

Gv: Hãy chứng minh bằng

những dẫn chứng cụ thể ở trong

truyện

Hs: trả lời

Gv: Thái độ của Huấn Cao đối

với viên quản ngục như thế nào?

Hs: trả lời

Gv: Em có nhận xét gì về nhân

 Vẻ đẹp khác thường và lí tưởng

b Vẻ đẹp khí phách

- Dám chống lại triều đình

- Hành động dỗ gông và thái độ không chấp với tên lính áp giải -> Tư thế oai phong, đĩnh đạt

- Thái độ với viên quản ngục:

+ Đuổi thẳng quản ngục: “Ta

chỉ muốn có một điều Là nhà ngươi đừng đặt chân vào đây” + Thản nhiên nhận rượu

vật Huấn Cao thông qua những

hành động, cử chỉ trên

Hs: trả lời

Gv: Là một người viết chữ đẹp

nhưng Huấn Cao chỉ cho chữ

những ai? Vì sao ông chỉ cho chữ

họ

Hs: trả lời

Gv: Vì sao Huấn Cao lại cho chữ

viên quản ngục Điều đó nói lên

được phẩm chất gì của Huấn

Cao

Hs: trả lời

Gv: em có nhận xét gì về câu

nói: “Thiếu một chút nữa ta đã

phụ một tấm lòng trong thiên

hạ”

Hs: trả lời

Gv: Thông qua nhân vật Huấn

Cao, em có nhận xét gì về quan

niệm thẩm mĩ của nhà văn.

Hs: trả lời

Gv: Ngoài cái thiên lương trong

thịt:“Ông Huấn Cao vẫn thản

nhiên nhận rượu thịt”

 Ung dung làm chủ ngục tù

c Vẻ đẹp thiên lương

- Nhân cách trong sáng, chính trực, trọng nghĩa khinh lợi

+ Coi khinh tiền bạc và quyền thế

+ Do cảm tấm lòng biệt nhỡn liên tài của viên quản ngục, Huấn Cao mới cho chữ

 Huấn Cao chỉ cho chữ những người biết trân trọng cái tài và yêu cái đẹp

- Tỏ ra ân hận: Thiếu một chút

nữa ta đã phụ một tấm lòng trong thiên hạ

=> Huấn Cao mang vẻ đẹp của một trang anh hùng hiên ngang lẫm liệt, vừa có tài vừa có tâm Quan niệm thẩm mĩ:

+ Cái đẹp và cái tài không tác rời nhau

+ Một nhân cách cao đẹp bao giờ cũng thống nhất giữa cái tâm và cái tài

Thể hiện tình yêu nước thầm kín: Thái độ trân trọng, yêu mến

sáng của Huấn Cao, Nguyễn

Tuân còn làm bừng sáng thiên

lương của ai nữa?

Hs: trả lời

Gv: Qua truyện ngắn em thấy quản ngục

là người như thế nào?

Hs; trả lời

Gv: Vì sao nói đoạn tả cảnh Huấn Cao

cho chữ viên quản ngục là một cảnh

tượng xưa nay chưa từng có?

Hs: trả lời

GV có thể gợi ý cho HS trả lời câu hỏi

này bằng một số câu hỏi gợi mở sau:

- Cảnh cho chữ diễn ra ở lúc nào? ở đâu?

- Ý nghĩa của thời gian và không gian

trong việc thể hiện chủ đề của tác phẩm

như thế nào?

những giá trị truyền thống của dân tộc

3 Nhân vật viên quản ngục

- Quản ngục là người say mê, quý trọng cái đẹp

+ Đánh giá đúng tài năng của Huấn Cao, quản ngục là người đã phát hiện ra cái đẹp

+ Sở nguyện cao quý nhất của quản ngục là có chữ của Huấn Cao

+ Quản ngục khổ tâm vì sợ không xin được chữ Huấn Cao

+ Biệt đãi Huấn Cao, bị sĩ nhục vẫn điềm đạm “xin tuân lệnh”

-> Điều đó chứng tỏ quản ngục có tâm hồn nghệ sĩ, say mê, quý trọng cái đẹp

- Quản ngục cũng là người không sợ cường quyền, chăm lo, biệt đãi tù án chém

- Quản ngục suy nghĩ về nghề của mình

và cho rằng “chọn nhầm nghề”

4 Cảnh cho chữ

- Thời gian cho chữ: đêm khuya -Không gian cho chữ: nhà tù tăm tối và hôi hám, không gian chật hẹp

-> Cái đẹp xuất phát từ cái dơ bẩn, thiên lương được tỏa sáng từ nơi bóng tối và cái ác ngự trị

-> Cái đẹp ra đời mọi lúc, mọi nơi không

- Con người được miêu tả như thế nào

trong khung cảnh ấy

- Thái độ khúm núm và sự chuyển biến

hai lời nói (“xin lĩnh ý” → “xin bái

lĩnh”) nói lên điều gì ở viên quản ngục?

Có phải đây là thái độ của một người có

nhân cách thấp hèn hay không? Tại sao?

Gv: Theo em điều gì đã gây nên cuộc

đảo lộn vị thế này?

Hs: trả lời

Gv: Em hãy cho biết nội dung

chính của tác phẩm Chữ người

tử tù

Hs: trả lời

Gv: Đặc sắc nghệ thuật của

truyện ngắn Chữ người tử tù là

gì?

có gì ngăn cản được

- Sự thay đổi vị thế của ba nhân vật Huấn Cao, viên quản ngục và thơ lại làm cho câu truyện thêm đặc sắc

- Thái độ của viên quản ngục chứng tỏ tác dụng cảm hóa của lời khuyên cũng như cái đẹp

→ Trật tự xã hội bị đảo lộn, tù nhân trở thành người ban phát cái đẹp

=> Tác giả thể hiện niềm tin và sự khẳng định của nhân vật lịch sử về sự chiến thắng của ánh sáng với bóng tối, giữa cái đẹp với cái xấu, giữa cái thiện với cái ác

Sự tôn vinh cái đẹp, cái thiện và nhân cách con người bằng một bức tranh nghệ thuật đầy ấn tượng

III Tổng kết

1 Nội dung

- Trong truyện ngắn Chữ người tử tù, Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công hình tượng Huấn Cao, một con người tài hoa, có cái tâm trong sáng và khí phách hiên ngang, bất khuất Qua đó, nhà văn thể hiện quan niệm về cái đẹp, khẳng định sự bất tử của cái đẹp và bộc lộ thầm kín tấm lòng yêu nước

2 Nghệ thuật

Hs: trả lời Tác phẩm thể hiện tài năng nghệ thuật

của Nguyễn Tuân trong việc tạo dựng tình huống truyện độc đáo trong nghệ thuật dựng cảnh, khắc họa tính cách nhân vật, tạo không khí cổ kính, trang trọng, trong việc sử dụng biện pháp đối lập và ngôn ngữ giàu tính tạo hình

D Củng cố:

1 Hình tượng nhân vật Huấn Cao được mô phỏng từ nhân vật nào trong lịch sử? Qua đó ta thấy được tình cảm gì của tác giả?

2 Tại sao lại gọi cảnh cho chữ là “cảnh xưa nay chưa từng có”

E Dặn dò:

1 Học bài: phân tích hai nhân vật chính, cảnh cho chữ, chủ đề, nghệ thuật?

2 Soạn bài: Hạnh phúc của một tang gia