Nhà văn không quan sát là hết đời.Hemingway luôn quan niệm như thế về cuộc đời cầm bút của mình.Vì thế mà ra đời nguyên lí Tảng băng trôi nổi tiếng ngàn đới sau.Cơ sở của “loại bỏ” là kiến thức, kiến thức viên mãn về một vấn đề nào đó trong kho dự trữ lớn lao mà nhà văn có được. Nếu không, sẽ không phải là phần chìm mà là lỗ hổng. Với thao tác lược bỏ này, E.Hemingway đặc biệt quan tâm đến phần chìm; trong khi đó với thao tác lựa chọn, chúng ta dễ hướng tới phần nổi. Điều này giúp lý giải hiện tượng ngôn ngữ trong tác phẩm.Và điều cuối cùng, với Hemingway, điều quan trọng đối với ông không phải qui mô đồ sộ của tiểu thuyết và dung lượng đời sống được phản ánh trong đó, mà ông muốn qua những cuốn sách cuả mình độc giả phải nhận được những thông điệp về đời sống, để “nó có thể đi sâu vào tiềm thức người đọc và trở thành một bộ phận trong kinh nghiệm cá nhân cuả bản thân họ” .Văn Hêmingway có một hơi thở đời rất nồng cháy, rất mãnh liệt mà người đọc muôn đời vẫn không thôi dứt bỏ.
Trang 1Mặc dù qua đời đã 53 năm (ngày 2/7/1961), nhưng cho tới hôm nay, Ernest Hemingway vẫn còn rất thu hút
sự chú ý của công chúng không chỉ ở riêng nước Mỹ Cho tới hôm nay, ngay cả sau khi sách báo viết về ông đã lên tới con số hàng chục nghìn, người ta vẫn
tò mò muốn biết thêm về đời tư của ông Ông vẫn có
vô số người bắt chước, cả nghiêm túc lẫn không quá nghiêm túc Nhiều cây bút văn học ở Mỹ tới nay vẫn còn cảm thấy sự ảnh hưởng to lớn của phong cách Hemingway đối với mình.
Và mỗi dịp kỷ niệm sinh nhật ông (21/7) hàng năm vẫn có vô
số những hoạt động hướng về tác giả của những “Giã từ vũ khí” (1929), “Chuông nguyện hồn ai” (1940), “Ông già và biển cả” (1952) Mới đây nhất, đầu tháng 5 vừa qua, các nhà làm phim ở Hollywood đã thông báo rằng họ sẽ bắt tay vào thực hiện thêm một bộ phim mới về Hemingway và các cảnh quay sẽ được thực hiện ở ngay Cuba, nơi ông đã tự sát
Không ngừng náo động
Cuộc sống mà Hemingway đã trải qua được các nhà viết tiểu
sử của ông gọi là “cuộc nổi loạn không ngừng” để chống lại thành phần xuất thân và cách giáo dục tiểu tư sản của gia đình Ông là con trai của một bác sĩ và lớn lên ở khu ngoại ô Chicago trong môi trường mà phụ nữ chiếm đa số và ưu thế.
Mẹ nhà văn tương lai từng nhiều năm bắt cậu con trai phải mặc đồ mà các chị gái đã để lại Bà còn buộc cô chị Marcelline phải đi học muộn một tuổi để cùng tới lớp một với cậu em trai Ernest như một cặp song sinh Năm 15 tuổi,
Trang 2nhà văn tương lai đã bỏ trốn khỏi nhà nhưng rồi đã phải quay về để học nốt trung học.
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất mà Hemingway đã tham gia với vai trò một lái xe cấp cứu, ông đã sang Paris công cán với tư cách một nhà báo Chính ở “kinh đô ánh sáng”, Hemingway đã rèn giũa phong cách sáng tạo độc đáo của mình và giành được thành công văn học đầu tiên Lọt vào được tâm điểm chú ý của dư luận, ông đã bỏ ra nhiều công sức để xây dựng, củng cố và phát triển hình ảnh của mình trong công chúng như một người lính và phóng viên chiến trường, dũng cảm, ham thích mạo hiểm, mê quyền Anh, câu
cá, săn bắn và xem đấu bò tót
Sau khi cách mạng Cuba thành công năm 1960, Hemingway
đã trở về Ketchum, bang Idaho Nhưng cho tới cuối đời, ông vẫn rất yêu trang trại mà ông đã để lại ở Cuba Chính ở giai đoạn đó, ông đã bị khủng hoảng tinh thần nặng nề và gần như không sáng tác được thêm gì nữa Hemingway đã phải hai lần vào Bệnh viện Mayo trị bệnh tâm lý Trở về nhà sau hai ngày của lần chữa bệnh thứ hai, ông đã dùng súng săn tự sát
Hemingway đã cố gắng làm tất cả mọi việc để tôn tạo hình ảnh mình như một người tình vĩ đại Ông đã từng không chỉ một lần khoe trong các bài phỏng vấn về việc thời trẻ ở Paris, tâm tính của ông nồng nhiệt đến mức ông có thể yêu tình nhân tới ba lần một ngày, thậm chí phải uống cả thuốc giảm cường độ nam tính mới yên tâm để ngồi sáng tác Trong khi đó thì theo lời kể của cha mẹ nhà văn, Hemingway bắt đầu hò hẹn với bạn gái ở độ tuổi khá muộn, khi đã học ở lớp cuối cấp trung học Có lần Hemingway đã
Trang 3so sánh việc yêu đương của ông như đi xe đạp và bảo, càng làm nhiều thì càng trở nên thiện nghệ hơn Nhà văn là người có tính gia trưởng rất nặng trong quan hệ với những người phụ nữ yêu quý của mình Ông đã luôn cho rằng, giới mày râu phải điều khiển tiến trình diễn ra các quan hệ thể xác Ba trong số bốn người vợ của ông đã đồng tình với ý kiến này nhưng chỉ có người vợ thứ ba, Martha Gellhom đã kịch liệt phản đối Sau này chính bà Gellhom đã nói rằng,
“bố” Hemingway chẳng có phẩm chất gì khác ngoài việc viết văn hay Về phần mình, Hemingway sau này cũng nói rằng, cuộc hôn nhân giữa ông với Gellhom là “sai lầm lớn nhất trong đời”
Cần cù bù mọi thứ
Trước khi trở thành nhà văn nổi tiếng toàn thế giới, Hemingway nhiều năm hành nghề báo Lối tư duy và làm việc của một phóng viên bẩm sinh đã khiến cho ngòi bút của ông trở nên khác lạ, gần như trở thành đặc trưng cho phong cách tiểu thuyết thời hiện đại, vô cùng gần gũi với báo chí.
Trang 4Có lần Hemingway đưa cho nhà báo Nga Henryk Borovik, một người bạn của ông, xem tờ giấy trong đó có ghi những hàng chữ số Với vẻ rất nghiêm túc, ông nói rằng đấy là bảng thống kê của ông - cuối mỗi ngày (Hemingway làm việc hàng ngày từ 5 giờ sáng tới 1 giờ chiều), ông đếm xem mình đã viết ra được bao nhiêu chữ Trung bình mỗi ngày Hemingway viết được khoảng 700-800 từ tiếng Anh Cũng có một ngày ông chỉ viết được 208 chữ - bên cạnh con số thống
kê này ông ghi: “Có những lá thư vụ việc cấp thiết” Ông tự bào chữa cho mình trước bản thân! Như ông tự nhận xét, ông từ lâu “đã bán mình cho nề nếp kỷ luật cá nhân” Không
gì có thể bắt ông không làm việc Ngay trong thời gian chiến tranh ở Tây Ban Nha, ông vẫn ngồi một mình ở Madrid trong khách sạn vắng hoe để đều đặn viết bài cho chuyên mục thường kỳ “Cột thứ năm”.
Sự thật nghệ thuật cao hơn
Trang 5Từng có hai nhà báo Pháp tung ra giả thuyết, Gregoryo Fuentes, một người đánh cá ở làng chài Kojima (Cuba) đã
kể lại cho Hemingway cốt truyện Ông già và biển cả Tuy nhiên, sau khi tác phẩm này được hoàn thành, nhà văn lại quên đi nguyên mẫu của mình Fuentes về sau gần như trở thành một VIP của làng chài Ông cụ tham gia vào đủ các hoạt động tưởng niệm Hemingway sau khi nhà văn đã mất Fuentes qua đời ngày 14/1/2002, ở tuổi 105.
Hemingway có vẻ như không đồng tình với việc Fuentes cứ khăng khăng nhận mình là nguyên mẫu cho nhân vật chính trong Ông già và biển cả Theo chứng nhận của nhà báo Borovik, dường như Hemingway từng nhận xét về Fuentes như sau: “Tay đánh
cá ấy nói bá láp đấy Ông ta làm nghề chài lưới kém lắm Tôi
có lấy của ông ta một chữ nào đâu Ông ta vì muốn có được vài ba đô của mấy phóng viên nên cứ tự nhận mình là nguyên mẫu Ông già trong truyện của tôi”.
Theo lời kể của Borovik, Hemingway đã nói rằng: Ông già
và biển cả là tác phẩm duy nhất mà ông đã viết xong rất nhanh và rất dễ dàng:
- Tôi không nhớ là đã mất mấy ngày, nhưng tôi viết lẹ lắm Nhưng trước đó tôi đã nghĩ về cốt truyện này cả 13 năm Khi
vụ việc xảy ra ở làng chài Kojjima, tôi quyết định viết truyện ngắn Tuy nhiên, tôi đã hiểu ngay rằng, sẽ không thành công nên quay sang tìm hiểu về làng chài đó Điều này theo đúng
lý thuyết của Stanislavsky: người diễn viên có nhiệm vụ nói hai câu thôi nhưng cần phải biết mọi điều xung quanh nhân vật của mình Còn nguyên mẫu ư? Sự thật nghệ thuật phải mạnh mẽ hơn sự thật đời sống - nhà văn phải mang tất cả
Trang 6những “sự thật” mà anh ta đã nhận thấy ở cuộc đời, ghép kiến thức và quan sát cá nhân để tạo ra sự thật của mình.
Khi hay tin mình được trao giải Nobel Văn học nhờ tác phẩm Ông già và biển cả, nhà văn đã bật cười và kể lại rằng: sau khi tiểu thuyết Bên kia sông, dưới bóng cây của ông bị giới phê bình văn học đồng giọng chê bai, ông đã quyết định
“lập thân tối hạ thị văn chương” và thề sẽ không viết thêm tác phẩm nào nữa Tuy nhiên, vài năm sau đó, do quá túng thiếu và bị các chủ nợ truy nã, ông quyết định viết một truyện ngắn để kiếm tiền vượt khó Thế là xuất hiện Ông già
và biển cả “Từ đó trở đi tôi đã tự hỏi mình, có khi sự túng thiếu mới có thể tạo cho nhà văn đủ cảm hứng để viết nên những tác phẩm lớn?”.
Chân lý nằm trong rượu
Hemingway thích uống rượu Ông giải thích: “Tôi ngồi vào bàn viết từ sáng Rồi sau đó, để khỏi bị ám ảnh bởi những gì vừa viết, tôi bắt đầu uống rượu và chỉ như thế mới cảm thấy mình được nghỉ ngơi một chút Chứ không thì có thể hoá dại khi ta cứ phải nghĩ về mọi việc tiếp diễn với các nhân vật, chàng sẽ nói gì và nàng sẽ đáp lại như thế nào ”.
Có lần Hemingway ngồi trong quán rượu cùng vợ Bỗng có một phóng viên của một tạp chí Mỹ nào đó vào, trông thấy ông, hồ hởi tới mời ông cụng ly Ông từ chối: “Không, tôi đang trong chế độ kiêng!” “Sao lại kiêng, tôi thấy anh cũng đang cầm ly rượu cơ mà?” Hemingway đáp: “Tôi có chế độ kiêng đặc biệt - tôi không uống rượu cùng những kẻ vớ vẩn!” Tay phóng viên tím mặt không nói vì nhà văn không
Trang 7quên những “ân oán giang hồ” với những cây bút mà ông coi thường về nghề nghiệp và nhân cách
Sống phải khoẻ
Sinh thời, Hemingway luôn luôn cố gắng tỏ ra ông là một nhân cách mạnh Các nhân vật của ông cũng toàn những người rất có cá tính và mạnh mẽ cả về tinh thần lẫn thể xác Với Hemingway, có khoẻ mới đáng sống Có lạc quan mới đáng sống Nhưng cuối đời ông, mọi sự không còn như ý ông nữa Ông có quá nhiều kẻ đố kỵ, vu cáo Những vết thương
cũ cũng làm cho ông khốn đốn Vậy nên ý nghĩ tự sát đã ám ảnh ông Có lần ông định nhảy ra ngoài máy bay nhưng may thay, cửa sổ không mở
Mùa hè năm 1961, Hemingway đã bất ngờ tự sát bằng súng sau khi từ bệnh viện về Cha ông cũng đã dùng súng tự sát ở tuổi 40 Về sau, cháu gái ông, Margaux, cũng tự sát, vào đúng ngày 2/7/1996 Dường như có một gen di truyền u ám nào đó…
Home Nghiên cứu VH nước ngoài & VH so sánh Tiếp cận tác phẩm Hemingway từ tính đồng dạng của nhân vật
Tiếp cận tác phẩm Hemingway từ tính đồng dạng của nhân vật
Thứ năm, 24 Tháng 9 2009 12:09 Nguyễn Hữu Hiếu
Trang 8Thế giới nghệ thuật của Ernest Hemingway là độc đáo
và đa nghĩa Nó cho phép người đọc tiếp cận từ nhiều hướng khác nhau Tiếp cận từ tính đồng dạng của nhân vật là cách đánh giá tính thống nhất và đa dạng của tác phẩm của ông
***
Đọc liên văn bản đã được người ta nhắc đến nhiều khi nói về trường hợp nhà văn hiện đại Mỹ Ernest Hemingway(1899-1961) Cơ sở của cách đọc đó bắt nguồn từ chính cấu trúc của toàn bộ chỉnh thể nghệ thuật ( cả truyện ngắn
và tiểu thuyết ) mà nhà văn đã tạo ra Có một mô hình nhân vật đồng dạng trong tác phẩm của ông, có khi là nhân vật lặp lại, kiểu nhân vật Nick Adams, có khi là
những nhân vật được xây dựng dựa trên những motif đã
có, được sáng tạo lại và mở rộng phạm vi ý nghiã Tiếp cận tác phẩm Hemingway từ tính đồng dạng cuả nhân vật
có ý nghiã làm rõ tính phong phú và nhất quán trong
phong cách nghệ thuật và ưu thế riêng của Hemingway
ở khả năng quan sát và thể hiện đời sống
Trừ tác phẩm đầu “Ba truyện ngắn và mười bài thơ” (1923), trong tập truyện đầu tiên đáng chú ý “Trong thời
Trang 9đại chúng ta” (In our time, 1925), một cuốn sách gồm
nhiều truyện ngắn, nhân vật Nick đã xuất hiện như một dựbáo, một tiên cảm về những vấn đề của đời sống mà sau này Nick và các nhân vật khác sống trong đó Sau “Trong thời đại chúng ta”, trong các tập truyện “Đàn ông không cóđàn bà” (Men without Women, 1927), rồi “Kẻ chiến thắng chẳng có gì” (Winner take nothing, 1933), nhân vật Nick lại tái xuất hiện với những trường hợp khác nhau Trong những tập truyện trên, một số truyện viết về Nick đáng chú ý như “Trại người da đỏ” (The Indian camp), “Bác sĩ
và người vợ” (The doctor and the doctors wife), “Người chiến đấu” (Battler), “Những kẻ giết người” (The Killers)….Trong gần một trăm truyện ngắn trong “Tuyển tập truyện ngắn Hemingway “ có một khối lượng lớn truyện trong đó nhân vật Nick xuất hiện : 13 truyện hoàn chỉnh, 08 phác thảo và 02 chương trong “ trong thời đại chúng ta “ ( phần tác giả còn để chữ in thường) Sự tái xuất hiện của Nick
tự nó có giá trị khẳng định ý nghĩa của nhân vật Tuy
nhiên vấn đề ở đây không dừng lại ở sự xuất hiện nhiều, tần số xuất hiện dày cuả nhân vật cùng tên, mà quan
trọng hơn là sự lặp lại ở mức độ khác nhau trong nội dunghình tượng các nhân vật cùng tên ấy, và trong những
hoàn cảnh xuất hiện khác nhau ý nghiã cụ thể của mỗi câu chuyện được xác định Ở câu chuyện đầu tiên “Trại người da đỏ”, Nick xuất hiện là một cậu bé ngây thơ, hồn nhiên, có mặt cùng bố là một bác sĩ trong vụ cứu sống một người phụ nữ da đỏ đang quằn quại đau đớn khi sinh con Như đã nói, ở đây nhân vật Nick xuất hiện giống như một sự dự báo về tình trạng con người phải đối diện với những điều kinh khủng nhất Để cứu sống được người mẹ
và đứa con, ông bố đã phải mạo hiểm dùng con dao bỏ
Trang 10túi, không có phương tiện gây mê; mặc dù người phụ nữ
la hét dữ dội, ông ta vẫn tiến hành giải phẫu để cứu hai
mẹ con chị Hemingway đã để nhân vật được chứng kiến những trạng huống éo le và kinh khủng đến tột độ : người phụ nữ nằm giữa lằn ranh giữa sự sống và cái chết, còn Nick thì đóng vai trò phụ giúp cầm chiếc chậu dính đầy máu trong khi người bố tiến hành phẫu thuật Chưa hết, một cảnh tượng rùng rợn hiện ra trước cậu ta: người
chồng của người đàn bà da đỏ do không chịu đựng được những điều kinh khủng và trong tình trạng bất lực đã tự giết mình bằng lưỡi dao cạo trên một chiếc giường treo
Đó là những ám ảnh đầu tiên mà Nick được chứng kiến như vai trò của một nhân chứng Từ đây, từ một chú bé hồn nhiên ngây thơ, Nick bước vào một thế giới khác, thế giới của những điều khủng khiếp mà cậu ta chưa từng gặp
Ở những câu chuyện khác như “Những kẻ giết người”,
“Chỗ tốt lành cuối cùng”, “Người chiến đấu” Nick lại xuất hiện có khi là nhân chứng, có khi là nạn nhân của những sự khủng khiếp tương tự như những điều anh ta
đã gặp Trong “Những kẻ giết người”, nhân vật lạc lõng trong một thế giới, nói đúng hơn là một tổ quỉ, giữa một đám những tay ganster và chứng kiến họ đang tính toán
để giết một người đàn ông Thụy điển Ole Anderson vì những lý do chẳng vào đâu Cũng như nhiều truyện khác, trọng tâm của câu chuyện này là thái độ của Nick trước các sự kiện chứ không phải những sự kiện được mô tả Nick đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác, chưa hiểu
vì sao Anderson bị giết đã phải sững sờ vì thái độ thản nhiên của anh ta, khi anh ta từ chối chạy trốn cái chết
đang đe dọa và chấp nhận nó như một mặc nhiên Nick
Trang 11đứng trước một thế giới đầy những phi lí, càng khám phá anh ta càng bất lực Nick chỉ biết chắc một điều: anh ta đang bị vây bủa trong thế giới này Trong “Nguời chiến đấu” (có bản dịch “Gã võ sĩ”) nhân vật cũng có tâm trạng gần như vậy khi anh ta bất ngờ bị người gác phanh tàu làm bật ra khỏi toa tàu chở hàng, sau đó Nick tiếp xúc với
gã võ sĩ dị dạng, mất trí trên mình đầy thương tích Ở
truyện ngắn “Chỗ tốt lành cuối cùng” Nick lại xuất hiện cùng đứa em gái trong cuộc chạy trốn sự truy lùng của chính quyền, ở đó nhen nhóm nỗi khao khát của con
người về một sự bình yên Nick cũng xuất hiện trong những tư cách rất khác nhau, có khi là một đứa bé còn ngây thơ, khi là một chàng thanh niên, có khi lại là người dạn dĩ đã từng chứng kiến và là nạn nhân của chiến tranh thế giới lần thứ nhất , nhưng nhân vật này hầu như đều xuất hiện và vận động trên một cái nền chung: chịu đựng những đau đớn mất mát về tinh thần hoặc thể xác, mang theo những ám ảnh triền miên trước bạo lực, hoặc sống ởtrong môi trường đầy sự đe dọa và luôn phải đối diện với bạo lực và cái chết Khi đặt nhân vật trong thế đối diện vớinhững vấn đề gai góc của cuộc sống, Hemingway đã tạo cho nhân vật của mình những “trường hoạt động”, mà ở
đó buộc con người phải luôn căng ra trong sự chịu đựng, những nỗi ám ảnh, từ đó những tra vấn về cuộc sống xuấthiện Chung quanh nhân vật Nick bao trùm bởi một bầu không khí của những sự bất an, của những đe doạ tiềm
ẩn chỉ rình rập hủy diệt con người, của những điều tồi tệ kinh khủng Trong thế giới đầy những sự bất an đó Nick
có điều kiện quan sát và phần nào bằng sự nhạy cảm, anh ta biểu hiện một cách kín đáo thái độ của mình đối vớicái thế giới mà anh ta đang sống Có người cho rằngNick
Trang 12có dáng dấp của một nhân vật tự thuật, là một hóa thân khá hoàn hảo một phần cuộc đời của Hemingway Tuy nhiên không hoàn toàn như vậy mặc dầu khi qui chiếu mộtcách giản đơn tiểu sử nhà văn và nhân vật có những điểmgần gũi, bởi vì tuy có những liên hệ tương ứng, nhưng ý nghĩa hình tượng được mở rộng hơn nhiều, liên quan chủ yếu đến phong cách nghệ thuật độc đáo của tác giả
Trong văn học Mỹ, Hemingway cũng như William
Faulkner, tác giả của những cuốn sách nổi tiếng như
“Sartoris”, “Âm thanh và cuồng nộ” (The Sound and the Fury), “Khi tôi đang hấp hối” (As I lay dying), “Thánh
đường” (Sanctuary), “Nắng tháng tám” (Light in August),
“Absalom, Absalom!” được mệnh danh là những người
có phong cách nghệ thuật độc đáo (stylist), có ảnh hưởng nhiều đến thế hệ nhà văn đương thời và sau đó Giống như W Faulkner, Hemingway có thiên hướng đi sâu vào những phần gai góc nhất của cuộc sống, có thế mạnh trong việc thể hiện những mảnh đời có màu sắc bạo lực, liên quan đến những căng thẳng thần kinh và sự chịu
đựng của con người Thiên hướng này ít nhiều có làm chúng ta nghĩ tới những trải nghiệm cá nhân của nhà văn,một con người mạnh mẽ, sôi nổi, ham thích những hoạt động cần sự dũng cảm, giàu nam tính ( đấm bốc, săn thú lớn, từng tham gia chiến tranh ) Nhưng những liên hệ đókhông phải là nhân tố chính tạo nên những đặc tính của nhân vật trong tác phẩm Hemingway Nếu có chăng thì những hoạt động ngoài đời của nhà văn sẽ góp phần làm gia tăng cường độ những ấn tượng về cuộc sống nằm trong thiên hướng sự quan sát hiện thực của ông Khi đặt Nick vào môi trường đầy những căng thẳng như thế, nhà văn hiện thực Hemingway muốn thu hẹp sự quan sát vào
Trang 13một phần rất xác định cuả đời sống, dồn hết nhãn lực vào
đó với mục đích tạo ra những hình tượng nghệ thuật gây được ấn tượng mạnh về cái hiện thực mà con người trong
kỷ nguyên hiện đại đang phải đối diện Cách làm đó cuả nhà văn tạo khả năng huy động sự chú ý cao độ cuả
người đọc “Đời sống được quan sát từ một khe hở cuả bức tường”, theo cái cách cuả Hemingway có tác dụng tạo ra hiệu quả nghệ thuật ấy Nick Adams là hình tượng nghệ thuật đầy thuyết phục về mối bận tâm của
Hemingway đối với số phận con người Anh ta là nạn
nhân trong cái - như người ta thường nói - kỷ nguyên của nhạc jazz và thế kỷ sắt thép Những lo âu căng thẳng và những mất mát đau đớn của Nick giống như lời đáp đầy hài hước của tác giả với câu nói “Hãy mang lại hòa bình trong thời đại chúng ta” (give peace in our time) mà chính tác giả đã ý thức được khi đặt tên cho tác phẩm đầu tiên của mình
Sự lặp lại của hình tượng nhân vật Nick có thể làm
chúng ta liên tưởng đến hiện tượng nhân vật tái xuất hiện trong văn học thế kỷ trước ở một số nhà văn hiện thực lớn, khi các nhà văn có ý thức sáng tạo loại nhân vật này
để làm tăng dung lượng cuộc sống được phản ánh, nâng cao tính đồ sộ sử thi của tiểu thuyết cổ điển Trong bộ
“Tấn trò đời” của H Balzac xuất hiện nhiều nhân vật khátiêu biểu, kiểu như nhân vật De Rastignac hay Vautrin Tuy nhiên, chủ đích nghệ thuật của Balzac và Hemingway
có sự khác biệt Balzac dùng các nhân vật lặp lại, tạo cho
nó một trường hoạt động rộng rãi, ở đó nhân vật đóng vai trò làm chất keo kết dính các bức tranh đời sống lại với nhau, tạo nên một công trình kiến trúc hoàn chỉnh - bộ
“Tấn trò đời”, phản ánh một cách đầy đủ nhất bằng nghệ
Trang 14thuật chân dung của một xã hội duy nhất: nước Pháp nửa đầu thế kỷ XIX Với Hemingway, điều quan trọng đối với ông không phải qui mô đồ sộ của tiểu thuyết và dung
lượng đời sống được phản ánh trong đó, mà ông muốn qua những cuốn sách cuả mình độc giả phải nhận được những thông điệp về đời sống, để “nó có thể đi sâu vào tiềm thức người đọc và trở thành một bộ phận trong kinh nghiệm cá nhân cuả bản thân ho” {[] Hoàng Nhân, “Ba nhà văn hiện đại, nxb Trẻ, 1989, tr.237.] Sự tái xuất hiện cuả Níck với những motif ít biến đổi đã làm tăng thêm ấn tượng cuả người đọc đối với tình thế cuả con người trong thế kỷ hiện tại Đương nhiên sự khác biệt giữa
Hemingway so với các tác gia hiện thực cổ điển ( như Balzac) có sự chi phối cuả yếu tố thời đại, thể loại văn học và cả màu sắc dân tộc nữa ( Hemingway đươc xem là một trong những nhà văn Mỹ tiêu biểu nhất cuả văn học hiện đại ) Sự so sánh cho ta thấy rằng sự xuất hiện trở lại nhiều lần của một nhân vật xuất phát từ lý do sâu xa trong ý thức nghệ thuật của nhà văn và mối bận tâm thường xuyên của ông đối với những vấn đề nóng hổicủa đời sống, trong đó những kinh nghiệm cá nhân của cuộc đời hoạt động sôi nổi của tác giả có ý nghĩa làm cho khả năng biểu hiện của nhà văn thêm sung mãn
Nick không chỉ là nhân vật tái xuất hiện mà còn đóng vai trò nhân vật gốc trong sáng tác của Hemingway, mà rất nhiều nhân vật chính trong các tác phẩm khác là
những biến thể khác nhau, tạo nên một hệ thống các nhânvật vừa đa dạng nhưng lại vừa thống nhất trong tác phẩm của ông Philip Young, một người nghiên cứu khá toàn diện và sâu sắc về sáng tác của Hemingway, khi nói về câu chuyện đầu tiên có Nick xuất hiện, truyện “Trại người
Trang 15da đo” ( The Indian camp ), đã chỉ ra một cách xác đáng
ý nghĩa của nhận vật này trong sáng tác của ông
Đồng thời P Young cũng gợi ra một khía cạnh có ý
nghĩa về cách tiếp cận phổ biến đối với sáng tác của nhà văn này: truyện “Trại người da đỏ” “tiết lộ một phần lớn những gì mà tác giả của nó đã làm trong ba mươi lăm năm cầm bút của ông ta Hemingway không quan tâm hàng đầu đến những sự kiện rùng rợn mà lại chú ý tới tác động của những sự kiện đến đứa trẻ, người đã chứng kiến những sự kiện đó” [[] Philip Young, “Bảy nhà văn hiệnđại Mỹ”, 1968, tr 147.2 ]
Thực tế tác phẩm cuả Hemingway cho thấy có một quan hệ đồng dạng giữa Nick và nhiều nhân vật chính khác, thậm chí có nhân vật giống như được nhà văn xây dựng dựa trên tiền thân trực tiếp từ nhân vật Nick Các nhân vật khác không những chỉ lặp lại một số motif hình thức dễ nhận, mà cái chính là lặp lại ở những đặc tính bêntrong Hầu hết các nhân vật đồng dạng này là những
người nhạy cảm, họ mang trong mình nỗi đau mất mát, phải đối diện với những tình huống căng thẳng, thậm chí đối diện với cái chết Em bé trong “ Một ngày chờ
đợi”cũng hồn nhiên, ngây thơ như Nick trong “ Trại
người da đỏ”, ám ảnh và chờ đợi cái chết trong suốt một ngày chỉ vì cơn sốt mà em chưa phân biệt được độ C và
độ F Ông thiếu tá đau đớn khi nghĩ tới cái chết cuả người
vợ trẻ và những thương tích vì chiến tranh trên bàn tay cuả mình, thầm lặng ước mơ về một thế giới hoàn hảo từ khung cửa một bệnh viện quân đội ( Ở một xứ khác ) Mộtông già ngồi trầm ngâm dường như bất động để nhìn và nghĩ về cơn lốc chiến tranh đang có nguy cơ cuốn đi tất
cả ( Ông già ngồi bên cầu ) Một ông già khác đã có lần tự
Trang 16tử không thành đang tìm một góc bình yên trong quán café nhỏ ( Một nơi sạch sẽ và sáng suả ) Anh chàng đi săn Francis Macomber vừa tìm được khoảnh khắc hạnh phúc cuả sự dũng cảm thì cái chết oan nghệt đã định đoạt
số phận anh ta ( Cuộc đời hạnh phúc ngắn ngủi cuả
Francis Macomber) Đó là những nhân vật rất tiêu biểu trong truyện ngắn, dù ít nhiều, ở mức độ đậm nhạt khác nhau, đều có liên quan với nhân vật gốc Nick Adams
Trong tiểu thuyết, do khuôn khổ thể loại, bóng dáng nhân vật Nick trở lại nhiều ý nghiã hơn Tiểu thuyết “ Mặt trời cũng mọc “ ( The Sun also rises, 1926 ), nhân vật chính Jake Barker chưa xa nhiều so với nhân vật Nick Anh ta đau khổ vì thương tích, bị tước đoạt sinh lực trong chiến tranh Những ám ảnh, sợ sệt theo anh ta vào cả giấc ngủ Tuyệt vọng vì bất lực, để bù lại, Jake chán
chường thả mình vào những cuộc vui, lúc câu cá, lúc lao vào rựu chè say sưa và những quan hệ tình dục bừa bãi với phụ nữ Hành động cuả nhân vật trong cuốn sách là
sự buông thả, tự huỷ hoại, nhưng sâu xa nó giống như một hệ quả tất yếu cuả chiến tranh mà nhân vật đã phải gánh chịu
Nhân vật Henry trong “Giã từ vũ khí” ( A Farewell
to Arms, 1929) là trường hợp tiêu biểu khác cuả sự trở lại với nhân vật Nick Cần thấy rằng trước khi viết cuốn tiểu thuyết này Hemingway đã có một số phác thảo ngắn về nhân vật có tên Nick Trừ phần nói về tình yêu Henry và Catherine, nếu làm một công việc gọi là mô hình hoá nhânvật, thì Nick và Henry trên những nét cơ bản có nhiều
điểm tương đồng Giống như Henry, Nick cũng mang trên mình thương tích chiến tranh, cũng đau khổ căng thẳng
và cuối cùng đào thoát khỏi cuộc chiến Từ phác thảo đến
Trang 17tiểu thuyết, Hemingway đã thể hiện một con người dường như đã đi đến tận cùng của sự bất hạnh: Henry bị thương,nỗi đau ám ảnh anh trong những đêm không ngủ hoặc có ngủ cũng chập chờn trong ác mộng Tình yêu Henry và Catherine là tình yêu khá đẹp Anh chờ mong đứa con được sinh ra nhưng rồi vợ chết và tất cả kết thúc trong bi kịch Henry là hình tượng tập trung, cô đọng những bất hạnh của con người, là đỉnh cao tính chất nạn nhân của con người trong chiến tranh ở tác phẩm của Hemingway Ngoài những hình tượng tiêu biểu trên, những ám ảnh
về đời sống mà Nick mang lại còn tái xuất hiện ở một số nhân vật khác, như Harry Morgan trong “Có và không có” (To Have and Have not, 1937), Robert Jordan trong
“Chuông cầu hồn cho ai” (For whom the bell tolls, 1940), ông lão Santiago trong “Ông già và biển cả” (The Old manand the Sea, 1952) Nhìn các nhân vật trong tác phẩm củaHemingway trong mối liên hệ bên trong như thế ta thấy rõ ràng rằng đằng sau những trang viết tưởng chừng rời rạc,những tác phẩm có vẻ độc lập, lại được nối kết bởi mối quan tâm chủ đạo của Hemingway về thân phận con
người trong một bối cảnh đầy bất trắc, con người luôn đứng trước nguy cơ của sự phá hủy Họ là những người mất mát, cái mất là chủ yếu, cái được chỉ có trong khoảnh khắc, kiểu như tình yêu Henry - Catherine (Giã từ vũ khí), Francis Macomber (Cuộc đời hạnh phúc ngắn ngủi của Francis Macomber), hay như Harry Morgan trong “Có và không có”, từ một người đàn ông tốt nhưng bất lực, đã phải từ bỏ cuộc sống lương thiện để trở thành kẻ sống ngoài vòng pháp luật và kết thúc bằng cái chết khi vừa kịpnhận ra một chân lý trong đời: con người không thể tồn tạimột cách cô độc Nhìn chung, họ là những con người của
Trang 18sự cô đơn, đã và đang chịu đựng hoặc sẽ phải chịu đựng
sự phá hủy ghê gớm Họ là một dạng của nhân vật vỡ mộng, đã ít nhiều trải qua và cảm nhận được phần bi đát của hoàn cảnh mà họ sống trong đó Nhận xét tổng quát
về sáng tác của Hemingway, Philip Young cho rằng : thế giới của Hemingway là một thế giới mà trong đó “mọi thứ không lớn lên, không sinh hoa kết trái mà là một thế giới bùng nổ, đổ gãy, phân hủy, hoặc xói mòn” [ [] Philip
Young, sđd, tr 176.]
Tuy vậy cách nhìn của P Young trong lời nhận xét trên
là chưa đầy đủ Từ nhân vật Nick đến một bộ phận các nhân vật khác trong tác phẩm Hemingway, mặc dầu tác giả vẫn lặp lại một số chi tiết của nhân vật gốc, song đó không phải là sự trùng khít, sự chồng thêm lên, mà là một
mô hình vận động và luôn mở rộng, bồi đắp thêm những ýnghĩa mới Mỗi khi các nhân vật của Hemingway đối diện với những đau đớn, bất hạnh, thậm chí là cái chết thì đó chính là lúc ý thức về hạnh phúc, về một sự bình yên và những điều tươi sáng về cuộc sống xuất hiện ở họ Ý thứcnày có khi được trình bày trực tiếp, có khi người đọc phải suy luận từ logic các sự kiện và số phận nhân vật, từ đằngsau hay bên dưới những điều được nói tới Các nhân vật như Krebs (Người lính trở về), ông già (Ông già ngồi bên cầu), Francis Macomber (Cuộc đời hạnh phúc ngắn
ngủi ), viên thiếu tá (Ở một xứ khác) cho đến những nhân vật trong tiểu thuyết như Jake Barker (Mặt trời cũng mọc), Robert Jordan (Chuông cầu hồn cho ai), Henry (Giã
từ vũ khí), ông lão Santiago (Ông già và biển cả) các nhân vật không chỉ là những người chỉ có mất mát, căng thẳng, cô đơn hay phân hủy mà họ còn là những con
người tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời, khao khát giao cảm và