YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ PHÒNG NGỪA ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

• Người bệnh đái tháo đường típ 2 thường không nhận biết triệu chứng đường huyết cao • ĐH cao trên ngưỡng thận mới có triệu chứng => Đái tháo đường típ 2 thường được phát hiện muộn.. =>

YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ PHÒNG NGỪA

ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

BS Lại Thị Phương Quỳnh

BM NỘI TIẾT- ĐHYD TPHCM

Lối sống thay đổi

Tỷ lệ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG gia tăng

50% chưa được chẩn đoán

50% không được chẩn đoán

- Đái tháo đường là nguyên nhân 4,8 triệu tử vong /năm 2012

- Tiêu tốn: 376 tỷ USD năm 2010, 465 tỷ USD năm 2011,

471 tỷ USD năm 2012 chăm sóc bệnh đái tháo đường,

DỊCH TỄ ĐTĐ (THEO IDF 2012)

IDF Diabetes Atlas 5th ed , International Diabetes Federation 2011

Tại sao phải tầm soát bệnh đái tháo

đường ?

• Người bệnh đái tháo đường típ 2 thường không

nhận biết triệu chứng đường huyết cao

• ĐH cao trên ngưỡng thận mới có triệu chứng

=> Đái tháo đường típ 2 thường được phát hiện

muộn

=> 50% bệnh nhân Đái tháo đường típ 2 mới chẩn đoán đã phát hiện biến chứng

Undiagnosed diabetes

ĐTĐ không được chẩn đoán trong các cuộc điều tra

Yếu tố nguy cơ đái tháo đường ?

• Lớn tuổi

• Yếu tố dân tộc (vd: African American, Latino, Native American, Asian American, Pacific Islander)

• Béo phì hay/ và béo phì vùng bụng.

• Thói quen ăn uống: giàu năng lượng, nhiều CH

• Ít vận động thể lực

• Đã được chẩn đoán RLĐH đói, RLDNĐ.

• Gia đình (cha mẹ) có người bị đái tháo đường

• Tiền căn đái tháo đường thai kỳ, sanh con to…

• H/chứng chuyển hóa: tăng HA, TG cao, HDL-C thấp

• Hội chứng buồng trứng đa nang.

• Yếu tố trong tử cung, sanh nhẹ cân

Tần suất (%) bệnh theo vùng và tuổi, phái

Tiêu chuẩn của WHO chẩn đoán béo phì ở Châu Á.

Phân loại BMI (kg/m2 Nguy cơ bệnh lý

BEÙO PHÌ

• Béo phì dạng nam (dạng trái táo)

đa số mỡ ở tạng (mỡ xấu có hại)

• Béo phì dạng nữ ( dạng trái lê )

chủ yếu mỡ dưới da

Mỡ tạng Mỡ dưới da

Top 10 nước có bệnh nhân đái tháo đường

cao nhất

HIỆN TẠI:

Gia tăng tỷ lệ béo phì trẻ em

Thói quen ăn ngọt và Thức ăn

nhanh (Fast food)

Ít vận động

Vòng xoáy bệnh lý của Béo Phì

ở Trẻ Em

TẦM SOÁT ĐTĐ

• Không tầm soát với đái tháo đường típ 1

• Tỷ lệ ĐTĐ típ 1 thấp nên tầm soát không hiệu quả

TẦM SOÁT ĐÁI THÁO ĐƯỜNG

Chỉ tầm soát đối với ĐTĐ típ 2 để phát hiện tiền ĐTĐ Mục đích THAY ĐỔI LỐI SỐNG ngăn ngừa xuất hiện bệnh ĐTĐ

- Đối với người > 45 tuổi: nên tầm soát tất cả

mỗi 3 năm/lần

- nếu có RLĐH (tiền đái tháo đường ) nhất là

người có BMI > 25 kg/m2, kiểm tra đường

huyết mỗi năm

TẦM SOÁT ĐTĐ

Đối với người < 45 tuổi: nếu BMI > 25 kg/m2 và

kèm 1 trong yếu tố sau :

• Ít vận động

• Cha hoặc mẹ bệnh ĐTĐ

• Dân tộc

• Sanh con > 4kg, hay đã có ĐTĐ thai kỳ

• Tăng huyết áp, hay tăng TG, giảm HDL

• Có buồng trứng đa nang

• Tiền căn RLĐHĐ, RLDN Glucose

• LS kháng Insulin: gai đen, béo phì

Tầm soát đái tháo đường trẻ em không triệu

chứng (< 18 tuổi)

• Thử máu mỗi 3 năm /lần

• Tuổi tầm soát: 10 tuổi hay lúc dậy thì (nếu dậy thì trước 10

tuổi)

• Tiêu chuẩn: TE dư cân (BMI 85th percentile theo tuổi,giới hay cân theo ccao 85th percentile, hay cân 120% cua cân lý tưởng theo ccao)

Có thêm trên 2 yếu tố sau:

• tiền căn gia đình đái tháo đường (cha mẹ, ông bà )

• dân tộc, chủng tộc (Native American, African American, Latino, Asian American, Pacific Islander)

• Có triệu chứng hay bệnh lý kháng Insulin (dấu gai đen

(acanthosis nigricans), tăng HA, RLLM, buồng trứng đa nang, sanh nhẹ cân

• Mẹ tiền căn ĐTĐ hay ĐTĐ thai kỳ

Áp dụng cho người có RLĐH đói ( IGT), RLDNĐ (IFG), hay A1C từ 5.7–6.4%

1- thay đổi lối sống

3- Tầm soát và điều trị yếu tố nguy cơ tim mạch

Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

Yếu tố nguy cơ không thay đổi được

• Tuổi gia tăng

• Tiền căn gia đình

• Yếu tố chủng tộc

• ĐTĐ thai kỳ hay sanh

con to >4kg

(> 9pounds)

Yếu tố nguy cơ có thể thay đổi

• Lối sống thụ

động

• Béo phì

Phòng ngừa bệnh đái tháo đường

1- Thay đổi lối sống

• Tăng vận động thể lực

• Sống tích cực: tham gia sinh họat và họat động ngòai trời, họat động tập thể

• Chế độ ăn uống phù hợp:

GIẢM ngọt, béo, muối

TĂNG chất xơ, trái cây và rau xanh

• Giảm cân và giữ cân mức phù hợp

• Tập giảm stress trong cuộc sống

• Bỏ thói quen hút thuốc, bia rượu

Giảm cân – kiểm soát cân nặng

• Giảm ăn cholesterol, chất béo

• Ngưng, giảm bia rượu

• Tăng vận động thể lực

Transfat

Cần tránh

Cần tránh

CẦN TRÁNH BÉO PHÌ VÀ LỐI SỐNG THỤ

ĐỘNG

Không nên

Nên vận động thường xuyên trong cuộc sống

hàng ngày

Nên vận động thường xuyên

Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày

hay 150 phút /tuần

Ăn giảm muối ± dùng thuốc hạ áp

HA  140/80 mmHg

Kiể m so

át h uy

ết á p

Ngưng hút thuốc lá

43.8 41.1 46.0

0 20 40 60 80

Adapted from Pan XR et al Diabetes Care 1997; 20: 537–44.

Nghiên cứu Da Qing: tác dụng thay đổi lối sống trên BN

Trung Quốc có rối loạn dung nạp glucose

Đối tượng BN được theo dõi trong vòng 6 năm

CĐA: 31% giảm nguy cơ (P < 0.03) Tâp TL: 46% giảm nguy cơ (P < 0.0005) CĐA và tập thể lực: 42% giảm nguy cơ (P <

0.005).

Mỹ: Chương trình phòng chống bệnh ĐTĐ (Diabetes Prevention Programme)

V n đ ng th l c giúp ngăn ng a đái ậ ộ ể ự ừ

Pan XR, et al Diabetes Care 1997;20(4):537-44.

Tuomilehto J, et al N Eng J Med 2001;344:1343-50.

V n đ ng th l c giúp ngăn ng a đái tháo ậ ộ ể ự ừ

Giảm 31% tần suất mới mắc đái tháo đường ở nhóm “metformin”

Giảm 58% tần suất mới mắc ở nhóm “chế độ ăn

và luyện tập”

Diabetes Prevention Program Diabetes Care 2002;25(12):2165-71.