CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ HÔN MÊ HẠ ĐƯỜNG HUYẾT

Hạ đường huyết sau ănHạ đường huyết phản ứng trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2: ĐH tăng 2 giờ sau ăn và lại giảm xuống mức HĐH 3-5 giờ sau ăn GĐ sớm của ĐTĐ típ 2 có tăng tiết Insulin

CHẨN ĐỐN VÀ ĐIỀU TRỊ HƠN MÊ HẠ ĐƯỜNG HUYẾT

ThS.BS Trần Quang Nam

Bộ môn nội tiết

Chuyển hóa đường bình thường

Mô ngoại biên (cơ và mỡ)

sản xuất glucose-gan

và thận Tụy

Dinh dưỡng

(carbohydrates)

Dự trữ glucose (glycogen) và chuyển hóa

Định nghĩa

• Hạ đường huyết= ĐH < 70mg/dL

• Thường có triệu chứng khi ĐH< 50 mg/dL

- Tân sinh đường ( neoglucogenesis) (20-25%):

• Cơ  lactat, pyruvat, alanin, các acid amin

• Mô mỡ: Triglycerides Glycerol, acid béo

- Não, hồng cầu chỉ có thể sử dụng được glucose

Hormon đối kháng Insulin

Triệu chứng hạ đường huyết

Rối loạn thần kinh tự chủ:

• Đói, mồ hôi

• Tim đập nhanh, hồi hộp

• Tái nhợt

• Run, yếu cơ

Rối loạn thần kinh trung ương: hạ ĐH kéo dài, nặng nhìn đôi, mờ mắt, lú lẫn

• Thay đổi tri giác hoặc hành vi

• Mất trí nhớ

• Co giật

• Hôn mê

Nguyên nhân hạ ĐH

không mê

• (2-4 giờ sau khi ăn)

• (sau 5-6 giờ ăn bữa cuối)

Hạ đường huyết sau ăn

Hạ đường huyết phản ứng trên bệnh nhân đái tháo đường típ 2:

ĐH tăng 2 giờ sau ăn và lại giảm xuống mức HĐH 3-5 giờ sau ăn

(GĐ sớm của ĐTĐ típ 2 có tăng tiết Insulin nhiều và trễ sau bữa ăn

Hạ đường huyết sau ăn

Hạ đường huyết phản ứng trên bệnh nhân ĐTĐ típ 2:

- Giai đoạn sớm: m t đỉnh tiết sớm của insuline (pha nhanh) ấ

- Đường huyết sau ăn 2 giờ tăng cao nhưng sẽ giảm sau 3-5 giờ

- Mập, có tiền sử gia đình ĐTĐ típ 2

- Ăn nhiều hydrat carbon

Hạ đường huyết khi đói

• Tam chứng Whipple:

• - Triệu chứng HĐH xuất hiện khi đói

• - ĐH đói nhiều lần <45-50 mg/dl

• - tr/c hết khi uống hoặc chích đường

• Có thể nặng, hôn mê, vào ban đêm, sau vận động

• Thường do nguyên nhân thực thể

Hạ đường huyết khi đói

Nguyên nhân

• Do thuốc:

vận động quá sức

• - Salicylat, Quinin, Propanolol, ethanol,

disopyramid (rythmodan), pentamidin

• YTTL: quá nhỏ hoặc lớn tuổi, thiếu ăn, nhịn đói lâu ngày, suy gan, suy thận

Hạ đường huyết khi đói

Hạ đường huyết do rượu

Hạ đường huyết khi đói

Bướu tế bào Bêta tụy

• Hiếm 1/250.000 , nữ nhiều hơn nam, tuổi 50

• Đa số 1 u lành

• 10% là u ác

• Có thể trong đa u nội tiết

• Hạ ĐH lúc đói

• < 20% BN tạng mập, 20% BN lầm là bệnh tâm thần

Hạ đường huyết khi đói

Bướu tế bào Bêta tụy

 NP nhịn đói 72 giờ: (xem cách thực hiện trong sách)

• - ĐH < 45 mg/dl + Insulin > 3 µU/ml là bất thường

- Proinsulin máu: BT từ 5-20% tổng số insulin, u

Điều trị bướu tế bào Bêta tụy

 Bướu lành: cắt bỏ bướu

 Dùng thuốc: Diazoxid ức chế sự tiết Insulin từ tụy, Streptozotocin phá hủy tế bào Bêta được dùng khi bướu ác tính

Hạ đường huyết khi đói

Bướu ngoài tụy

• 2/3 nằm ở bụng

• Bướu lành sợi, bướu cơ, bướu sợi TK,…

• Cơ chế:

• - tiết ra IGF II ( insulin like Growth Factor II)

• - bướu rất lớn sử dụng nhiều glucose

• - Di căn tới thượng thận, tuyến yên làm giảm hormon đối kháng insulin

• HĐH sẽ hết khi cắt u

Chẩn đoán hạ đường huyết

• Triệu chứng lâm sàng hạ ĐH

• Đo ĐH thấp <=70mg/dL

• HĐH khi đói hay sau ăn

• Bệnh sử: dùng thuốc hạ ĐH, uống rượu,

(quan trọng nhất)

• Đo nồng độ Sulfonylurea huyết tương

• Hình ảnh học: MRI t y Hình ảnh học: MRI t y ụ ụ

Chẩn đoán nguyên nhân HĐH

1. HĐH đói:

- Insulin thấp: do rượu, suy thượng thận, suy

tuyến yên, suy gan, suy thận, sốc nhiễm trùng,

u ngoài tụy

- Insulin cao (không thích hợp):

+ thường gặp nhất là do thuốc insulin

+ sulfonylurea (chú ý bệnh cảnh có thể nhầm insulinoma), có thể do dùng nhầm thuốc

+ insulinoma

Chẩn đoán nguyên nhân HĐH

Điều trị

• Bệnh nhân tỉnh táo :

Uống đường hấp thu nhanh (thí dụ: nước trái cây, viên đường, viên glucose, dung dịch chứa

Bấm lại ĐH mao mạch sau 10-15 phút, nếu

còn hạ <70 mg/dL thì cho ăn hoặc uống tiếp

1 phần đường hấp thu nhanh nữa

Điều trị

• Glucagon:

• - BN ngoại trú, ngủ gà không uống được

hoặc BN nội trú không uống được, không

truyền TM được

• - TB hoặc TDD glucagon 1mg, có thể lập lại 2-3 lần, mỗi lần cách nhau 10-15 phút, nếu không tỉnh

• - Td phụ: ói mửa và không dùng được ở bệnh gan

Điều trị

Hạ đường huyết do uống

sulfonylurea ( tác dụng còn kéo dài ) :

Theo dõi bệnh nhân trong 24-48 giờ,

Nếu ngưng truyền glucose quá sớm, bệnh nhân có thể hôn mê trở lại

Ngăn ngừa tái phát hạ đường

Thay thế các hormones nếu cần: suy th ng ượ

Thay thế các hormones nếu cần: suy th ng ượ

th n, suy tuy n yênậ ế

th n, suy tuy n yênậ ế

Luôn luôn ăn uống đúng bữa, đúng giờ

• Bệnh nhân nam 50 tuổi, bị đái tháo đường típ 2

đang dùng thuốc sulfonylurea, nhập viện vì hôn mê hạ đường huyết Tình huống nào sau đây phù hợp nhất đối với bệnh nhân:

A. Đường huyết 40 mg/dL và insulin máu bình

thường

B.Đường huyết 40 mg/dL và insulin máu giảm

C.Đường huyết 40 mg/dL và insulin máu tăng

D.Đường huyết 100 mg/dL và insulin máu tăng

E.Đường huyết 100 mg/dL và insulin máu bình

thường

• Bệnh nhân nữ 65 tuổi đang điều trị đái tháo đường típ 2 bằng thuốc uống hạ đường huyết sulfonylurea Nhập viện buổi sáng vì mê và co giật toàn thân,

đường huyết trong cơn là 28 mg/dL Sau khi tiêm mạch Glucose 30% 50ml bệnh nhân tỉnh táo và hết giật Xử trí tiếp theo nào thích hợp nhất cho bệnh nhân:

A.Tiếp tục truyền đường glucose10%

B.Tiêm bắp thêm glucagon 1mg

C.Bệnh nhân tỉnh táo có thể cho về nhà ngay

D.Kiểm tra lại đường huyết vào sáng hôm sau.

E.Câu B và D đúng