Bài giảng Phương pháp Nghiên cứu Khoa học

Phân loại Luận cứ khoa học... Ví dụ chứng minhGiả thuyết Luận điểm Không thể loại bỏ cây bạch đàn ra khỏi cơ cấu cây trồng rừng Luận cứ 1 Thế giới có trên 100 nước nhập nội... 3 Phươ

Vũ Cao Đàm

Phương pháp

Đã đăng ký bản quyền tác giả © Copyright

Bước III Chứng minh luận điểm khoa học

 C s logic ơ ở

 Lu n cậ ứ

 Phương pháp

Logic của chứng minh

1 Gi thuy tả ế = Lu n i m c n ch ng minh ậ đê â ứ

Các bước chứng minh

Gi thuy t Khoa h c ả ế ọ

Luận cứ khoa học

Lu n cậ ứ

Phán oán ã đ đ đượ c ch ng minh, ứ đượ c s d ng làm ử ụ

b ng ch ng ă ứ đê ch ng minh gi thuy tứ ả ế

Lu n c g m ậ ứ ô

- Lý thuy t khoa h cế ọ : t nghiên c u tài li uừ ứ ệ

- S ki n khoa h cự ệ ọ : t nghiên c u tài li u/ quan sát/ ừ ứ ệ

ph ng v n/ h i ngh / i u tra/ th c nghi mỏ â ộ ị đ ề ự ệ

Phân loại Luận cứ khoa học

Kỹ thuật tìm luận cứ:

►N i dung c t lõi: Thu th p thông tin và ộ ô ậ

th c hi n công vi c suy lu n t các thông ự ệ ệ ậ ừ

tin thu th p ậ đượ c

►V y làm th nào thu th p ậ ế ậ đượ c thông tin?

Phương pháp tìm kiếm luận cứ

Ví dụ chứng minh

Giả thuyết

(Luận điểm)

Không thể loại bỏ cây bạch đàn ra khỏi

cơ cấu cây trồng rừng

Luận cứ 1) Thế giới có trên 100 nước nhập nội

Luận cứ

Lý thuy t ế

Tìm kiếm luận cứ lý thuyết

3 Phương pháp lập luận

DIỄN DỊCH từ cái chung  đến riêng

QUY NẠP từ cái riêng  đến chung

LOẠI SUY từ cái riêng  đến riêng

Kết quả chứng minh giả thuyết khoa học

►Gi thuy t khoa h c ả ế ọ đượ c ch ng minh ứ

 Lu n i m khoa h cậ đ ê ọ

Xây dựng cơ sở lý thuyết

1. Xây d ng “Khái ni m”, bao g mự ệ ô

 Chu n xác hóa các khái ni mâ ệ

 Th ng nh t hóa các khái ni mô â ệ

 B sung n i hàm/ngo i diên các k/nô ộ ạ

 Mượ n k/ni m c a các khoa h c khácệ ủ ọ

 Đặt các khái ni m hoàn toàn m iệ ớ

Xây dựng cơ sở lý thuyết

Xây dựng cơ sở lý thuyết (3)

3. Xác l p các “Liên h ”ậ ệ

 S ơ đô hóa các liên h h u hìnhệ ữ

 Mô t toán h c m t s liên h có th s ả ọ ộ ô ệ ê ử

d ng c u truc toán h cụ â ọ

 Mô t b ng ngôn ng logic các liên h ả ă ữ ệ

còn l i không th th c hi n nh trênạ ê ự ệ ư

Luận cứ

Th c t ự ế

Tổng kết kinh nghiệm (1)

1. Nghiên c u các báo cáo nghi p v c a ứ ệ ụ ủ

Tổng kết kinh nghiệm (2)

M c ích:ụ đ

Tìm ki m các lu n c th c t ế ậ ứ ự ế đê ch ng ứ

minh lu n i m khoa h c (t c gi thuy t ậ đ ê ọ ứ ả ế

khoa h c) c a tác gi ọ ủ ả

Tổng kết kinh nghiệm (3)

S n ph m:ả â

 Kinh nghi m th c t r t phong phu và a d ng V y ệ ự ế â đ ạ ậ

người nghiên c u ch n l c gì t kinh nghi m th c ứ ọ ọ ừ ệ ự

Tổng kết kinh nghiệm (4)

Phương pháp

Thu th p thông tin ậ

Khái niệm thu thập thông tin

Mục đích thu thập thông tin

Quá trình thu thập thông tin:

1. Ch n phọ ươ ng pháp ti p c nế ậ

2. Thu th p thông tinậ

3. X lý thông tinử

4. Th c hi n các phép suy lu n logicự ệ ậ

Liên hệ logic của các bước:

Các phương pháp thu thập thông tin

 Nghiên c u tài li uứ ệ

 Phi th c nghi mự ệ

 Th c nghi mự ệ

 Tr c nghi m / th nghi mắ ệ ử ệ

Các phương pháp thu thập thông tin

Các phương pháp Gây biến đổi

trạng thái môi trườngGây biến đổi Nghiên cứu tài liệu Không Không

Phi thực nghiệm Không Không

Phương pháp

Ti p c n ế ậ

Phương pháp tiếp cận

Khái ni m:ệ

Ti p c n = Approach (E) / Approche (F)ế ậ

T i n Oxford (1994): A way of dealing with ừđê

Nội quan / Ngoại quan

Khái ni m:ệ

►N i quan: T mình suy raộ ừ

►Ngo i quan: T khách quan xem xét l i ạ ừ ạ

lu n i m c a mìnhậ đ ê ủ

Nội quan / Ngoại quan

Claude Bernard:

Không có n i quan thì không có b t c ộ â ứ

nghiên c u nào ứ đượ c b t ắ đâ u; Nh ng ư

ch v i n i quan thì không có b t c ỉ ớ ộ â ứ

nghiên c u nào ứ đượ c k t thucế

Phương pháp

Nghiên c u tài li u ứ ệ

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

M c ích nghiên c u tài li u: K th a lý ụ đ ứ ệ ế ừ

thuy t và kinh nghi mế ệ

►Nghiên c u tài li u c a ứ ệ ủ đô ng nghi pệ

►Nghiên c u tài li u n i b c a ta: T ng ứ ệ ộ ộ ủ ô

k t kinh nghi mế ệ

Phương pháp nghiên cứu tài liệu

► Thu th p tài li uậ ệ

► Phân tích tài li uệ

► T ng h p tài li uô ợ ệ

Thu thập tài liệu

1. Ngu n tài li uô ệ

• Tài li u khoa h c trong ngànhệ ọ

• Tài li u khoa h c ngoài ngànhệ ọ

• Tài li u truy nệ ề thông đại chung

2. C p tài li uâ ệ

• Tài li u c p I (tài li u s c p)ệ â ệ ơ â

• Tài li u c p II, III,…ệ â (tài li u th c p)ệ ứ â

Phân tích tài liệu (1)

1 Phân tích theo c p tài li uâ ệ

• Tài li u c p I (nguyên g c c a tác gi )ệ â ô ủ ả

• Tài li u c p II, III,… (x lý t tài li u c p trên)ệ â ử ừ ệ â

1 Phân tích tài li u theo chuyên mônệ

• Tài li u chuyên môn trong/ngoài ngànhệ

• Tài li u chuyên môn trong/ngoài nệ ước

• Tài li u truy n thông ệ ề đại chung

Phân tích tài liệu (2)

3. Phân tích tài li u theo tác gi :ệ ả

Phân tích tài liệu (3)

4. Phân tích tài li u theo n i dung:ệ ộ

Phân tích tài liệu (4)

Phân tích c u truc logic c a tài li uâ ủ ệ

Lu n i m (Lu n ): (M nh/Y u)ậ đê ậ đề ạ ế

Tổng hợp tài liệu (1)

Tổng hợp tài liệu (2)

Tổng hợp tài liệu (3)

X lý k t qu phân tích c u truc logic:ử ế ả â

► Cái m nhạ đượ c s d ng ử ụ đê làm:

 Luận cứ (để chứng minh luận điểm của ta)

 Phương pháp (để chứng minh luận điểm của ta)

► Cái y uế đượ c s d ng ử ụ đê :

 Nhận dạng Vấn đề mới (cho đề tài của ta)

 Xây dựng Luận điểm mới (cho đề tài của ta)

Phương pháp

Phi th c nghi m ự ệ

Các phương pháp phi thực nghiệm

 Quan sát

 Ph ng v nỏ â

 H i ngh / H i ộ ị ộ đô ng

 i u tra ch n m uĐ ề ọ â

Phương pháp

Quan sát

Phân loại quan sát

Phương tiện quan sát

- Quan sát bằng trực tiếp nghe / nhìn

Phương pháp

Ph ng v n ỏ â

Phỏng vấn (1)

Khái ni m:ệ

►Ph ng v n là quan sát gián ti pỏ â ế

►Đ ềi u ki n thành công c a ph ng v nệ ủ ỏ â

 Thiết kế bộ câu hỏi để phỏng vấn

 Lựa chọn và phân tích đối tác

Người nghiên c u có th ghi âm cu c ph ng v n, ứ ê ộ ỏ â

nh ng ph i có s th a thu n và xin phép ư ả ự ỏ ậ đôi tác

Phương pháp

H i ngh ộ ị

Tấn công não và Delphi

T n công nãoâ (Brainstorming):

Khai thác tri t ệ đê “não” chuyên gia b ng cách:ă

► Nêu câu h iỏ

► H n ch th i gian tr l i ho c s ch vi tạ ế ờ ả ờ ặ ô ữ ế

► Ch ng “nhi u” ô ê đê chuyên gia đượ c t do t tự ư ưởng

Phương pháp Delphi:

► Chia nhóm chuyên gia thành các nhóm nhỏ

► K t qu t n công não nhóm này ế ả â đượ c x lý ử đê nêu câu h i cho nhóm sauỏ

Các loại hội nghị khoa học

Kỷ yếu hội nghị khoa học

1. Bìa chính / Bìa lót / Bìa phụ

Phương pháp

i u tra ch n m u

Điều tra chọn mẫu (1)

Điều tra chọn mẫu (2)

Nguyên t c xây d ng b ng câu h i:ắ ự ả ỏ

► C n â đưa nh ng câu h i m t ngh aữ ỏ ộ ĩ

► Nên h i vào vi c làm c a ỏ ệ ủ đôi tác

► Không yêu c u â đôi tác ánh giáđ

“Nhân viên ây có yên tâm công tác không?”ở đ

► Tránh đụng nh ng ch ữ ủ đề nh y c mạ ả

“Ông/Bà ã b can án bao gi ch a?”đ ị ờ ư

Điều tra chọn mẫu (3)

Nguyên t c ch n m u:ắ ọ â

► M u quá l n: chi phí l nâ ớ ớ

► M u quá nh : Thi u tin c y.â ỏ ế ậ

► M u ph i â ả đượ c ch n ng u nhiên, theo ung ch ọ â đ ỉ

d n v phâ ề ươ ng pháp:

- Ng u nhiên / Ng u nhiên h th ngâ â ệ ô

- Ng u nhiên h th ng phân t ngâ ệ ô â

- v.v

Điều tra chọn mẫu (4)

Case Study No 3 Xây dựng bảng hỏi gián tiếp

Ví d : Tìm hi u trách nhi m các c quan h u quan ụ ê ệ ơ ữ

trong vi c ệ đưa n i dung giáo d c môi trộ ụ ường vào nhà

trường

C âu h i:ỏ Thày/Cô bi t ch trế ủ ương giáo d c môi ụ

trường b ng con ă đườ ng nào:

Phương pháp

Th c nghi m ự ệ

Các phương pháp

thực nghiệm

 Th và saiử

 Heuristic  Tương tự

Phương pháp

Th c nghi m ự ệ

Th và Sai ử

Phương pháp

Th c nghi m Phân o n ự ệ đ ạ

(Heuristic)

B n ch t:ả â

► Th và sai theo nhi u b c.ử ề ướ

► M i b c ch th và sai 1 m c tiêuô ướ ỉ ử ụ

Phương pháp

Th c nghi m ự ệ

Mô hình

Tương tự (1)

B n ch t:ả â

Dùng mô hình th c nghi m thay th vi c ự ệ ế ệ

th c nghi m trên ự ệ đô ượi t ng th c ự

(vì khó kh n v k thu t, nguy hi m, ă ề ỹ ậ ê độ c

h i, và nh ng nguyên nhân b t kh kháng ạ ữ â ả

khác)

Xử lý

Thông tin

Phân loại xử lý thông tin

 X lý thông tin nh lử đị ượng

 X lý thông tin nh tínhử đị

Xử lý

Thông tin nh l Đị ượ ng

Xử lý thông tin định lượng

4 c p â độ ử x lý thông tin nh lđị ượ ng:

►S li u ô ệ độ ậc l p

►B ng s li uả ô ệ

►Bi u ê đô

Xử lý thông tin định lượng

Bi u ê đô hình c t: ộ

 So sánh các đạ ượi l ng

Xử lý thông tin định lượng

Bi u ê đô hình qu t:ạ

 Mô t c u trucả â

Xử lý thông tin định lượng

Bi u ê đô tuy n tính:ế

 Quan sát động thái

Xử lý thông tin định lượng

th hàm s :

Đô ị ô

 Quan sát động thái

Xử lý

Thông tin nh tính Đị

Liên hệ hữu hình (1)

ó là nh ng liên h có th v thành s

►Liên h n i ti p / Liên h song songệ ô ế ệ

►Liên h hình cây / Liên h m ng lệ ệ ạ ưới

►Liên h h n h pệ ô ợ

Liên hê hỗn hợp trong

3 Phương pháp lập luận

DIỄN DỊCH từ cái chung  đến riêng

QUY NẠP từ cái riêng  đến chung

LOẠI SUY từ cái riêng  đến riêng

Viết công trình khoa học

 Bài báo khoa h cọ

 Báo cáo khoa h cọ

 Chuyên kh oả khoa h c ọ

Viết báo khoa học

5 LOẠI BÀI BÁO Vấn

đề

Luận điểm

Luận cứ

Ph ươ ng pháp

Công bố kết quả nghiên cứu (x) (x) x x

Đề dẫn thảo luận khoa học x (x) o o

Đề cương nghiên cứu

8 Gi thuy t khoa h c ả ế ọ (Lu n i m c a tôi ra sao?)ậ đ ê ủ

9 Phương pháp ch ng minh lu n i m ứ ậ đ ê Tôi ch ng minh lu n ứ ậ

i m c a tôi b ng cách nào?)

đ ê ủ ă

10 .

Đề cương nghiên cứu

1 Tên tàiđề

2 Lý do nghiên c u ứ (Vì sao tôi nghiên c u?)ứ

3 L ch s nghiên c u ị ử ứ (Ai ã làm gì?)đ

4 M c tiêu nghiên c u ụ ứ (Tôi s làm gì?)ẽ

5 Ph m vi nghiên c u ạ ứ (Tôi làm n âu)đế đ

6 M u kh o sát â ả (Tôi làm âu)ở đ

7 Câu h i (V n ) nghiên c u ỏ â đề ứ (Tôi c n tr l I câu h i nào trong â ả ờ ỏ

nghiên c u)ứ

8 Gi thuy t khoa h c ả ế ọ (Lu n i m c a tôi ra sao?)ậ đê ủ

9 D ki n lu n c ự ế ậ ứ(Tôi l y gì ch ng minh?)â đê ứ

10 Ph ng pháp ch ng minh lu n i m ươ ứ ậ đê Tôi ch ng minh lu n i m c a ứ ậ đê ủ

Cấu trúc báo cáo khoa học

PHẦN I Lý do nghiên cứu

Lịch sử nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu Mẫu khảo sát

Vấn đề khoa học Câu hỏi Luận điểm khoa học Luận điểm Phương pháp chứng minh Phương pháp

PHẦN II Cơ sở lý luận / Biện luận Luận cứ lý thuyết

Trích dẫn khoa học (2)

M t s ngộ ô ườ i không tôn tr ng nguyên tác ọ

trích d nâ (Zuckerman):

►Ngườ ẻi tr mu n nhanh chóng n i danhô ô

►Ngườ i già (lão làng) mu n níu kéo ánh ô

hào quang ã t tđ ắ

►Tâm lý đô ỵ ặ ả k , m c c m b thua kém ị

Trích dẫn khoa học (3)

M t s m u vi t trích d n:ộ ô â ế â

1. Bernal J.: The Social Functions of

Science, Roudlege, London, 1939, p 29.

2. Bernal J (1939), The Social Functions

of Science, Roudlege, London, p 29.

trong tổng 20 phút quy định cho một báo cáo

Thuyết trình khoa học (3)

►Không trình bày theo chương m cụ

►Trình bày theo c u truc logicâ

Đề cương thuyết trình (25-30 slides)

1 Tên tàiđề 1 slide

8 Lu n i m (Gi thuy t) khoa h cậ đê ả ế ọ 1-3

9 Ph ng pháp ch ng minh lu n i mươ ứ ậ đê 1

10 K t qu nghiên c u:ế ả ứ 10-15

 Luận cứ lý thuyết

Chiếu một trang chữ (1)

C n có c ch và â ơ ế đâ y m nh vi c t v n ạ ệ ư â

và ph n bi n chính sách khoa h c, giáo d c ả ệ ọ ụ

T ng că ường vai trò c a các trủ ường đạ ọi h c, vi n ệ

nghiên c u trong ánh giá, ph n bi n chính sách ứ đ ả ệ

nói chung và chính sách khoa h c, giáo d c nói ọ ụ

riêng

Chiếu một trang chữ (2)

tr ờng Nếu biết tận dụng thời cơ và môi tr ờng hay duy trì đ ợc

mối quan hệ giữa thể và lực của hệ thống thì hệ thống tồn tại và

triển vững mạnh Vì đây là đòi hỏi hệ thống phải luôn tồn tại,

phát triển vững mạnh và nhanh chóng, đạt đ ợc mục tiêu của hệ

năng, đa lĩnh vực và đa ngành thì hoạt động quản lý sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc phối hợp, chỉ đạo và quản lý thống nhất.

Chiếu một trang chữ (3)

Trong thời đại hiện nay, thời đại của nền kinh tế tri thức

và xã hội học tập, KH&CN phát triển mạnh mà vai trò của công nghệ thông tin đứng hàng đầu, đã làm cho quá trình lạc hậu nhanh chóng về kiến thức và kinh nghiệm con ng ời Một lý thuyết khoa học từ chỗ hàng nghìn năm tồn tại, đến nay chỉ còn tính bằng năm, tháng Đội ngũ trí thức trong tr ờng đại học phải là những ng ời tiêu biểu cho lực l ợng xã hội sáng tạo những tri thức mới và hiện

đại Vì vậy, quy hoạch đào tạo và bồi d ỡng cán bộ, hình thành đội ngũ có năng cập nhật tri thức, hạn chế sự

thiếu hụt đội ngũ cán bộ khoa học có trình độ cao là yêu cầu khách quan, tất yếu có tính quy luật trong tất cả các cơ quan, đơn vị đào tạo và khoa học-công nghệ hiện nay.

 It is particularly evident that the river basin

management regimes and institutions committed to bilateral and/or multilateral management of transboundary water

resources have been increased.

 The International Network of Basin Organization was

established in 1996.

 The International Conference on Water and Sustainable Development was held in 1998, which declared that “ a

common vision of riverine countries is needed for the

efficient management and effective protection of

transbondary water resources” (Tác giả Trung Quốc)

Chiếu một trang chữ (4)

Chiếu một trang chữ (5)

Today’s world requires problem solving skills and flexibility The higher education must teach their student not only what is known, but also how to keep their knowledge up to date.

The new paradigm – good university

governance such as academic freedom,

autonomy, the need for monitoring and

Mẫu thiết kế các slides

Nờu một dàn ý (Trương Quang Học)

(planning, organizing & leadership skills);

problem solving);

2/3 khei l ợng kiến thức này chỉ có đ ợc qua hoạt

động NCKH và thực tiễn

Trỡnh bày một tư tưởng

(Trương Quang Học)

định trong chất l ợng của sản phẩm giáo dục.

Chất L ợng Giáo Dục và quản lý CLGD

(Trương Quang Học)

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng “đầu vào”;

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng “đầu ra”;

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng giá trị gia tăng;

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng “giá trị học thuật”;

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng “văn hóa tổ chức riêng”;

 Chất l ợng đ ợc đánh giá bằng “kiểm toán” tăng;

 Chất l ợng là sự phù hợp với mục tiêu và;

 Có sự gia tăng

Cấu trúc chức năng của tr ờng đại học

sở vật chất trang thiết bị, dịch vụ)

Tổ chức hoạt động hành chính

Phẩm chất nhân văn

Thuyết minh một slide

►Thuy t minh m t slide c ng theo c u truc ế ộ ũ â

logic:

Cấu trúc logic của bản thuyết trình

1 Lu n i m:ậ đê  nguyên lý chung

M i ngọ ười trình bày n i dung nh nhauộ ư

2 Lu n c : ậ ứ  k thu t & logicỹ ậ

Quy t nh ế đị tính phong phu c a thuy t trình ủ ế

3 Phương pháp:  ngh thu t & logicệ ậ

Quy t nh ế đị tính h p d n â â c a thuy t trình ủ ế

3 Phương pháp thuyết trình

DIỄN DỊCH từ cái chung  đến riêng

QUY NẠP từ cái riêng  đến chung

LOẠI SUY từ cái riêng  đến riêng

Chúc các bạn đồng nghiệp hạnh phúc và thành đạt trong hoài

H Ế T