Bài Giảng Thực Hành Một Số Phép Tu Từ Cú Pháp

Bài tập 2: Thường phối hợp với phép đối trong một cặp câu câu có thể dài nhưng tương đối cân bằng về số lượng tiếng trong các vế “Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà ma ní hồn

Giáo viên thực hiện: Đỗ Thị Trúc Linh

Trường: THPT số I Nghĩa Hành

Tiết : 36 - Tiếng Việt

THỰC HÀNH MỘT SỐ PHÉP TU TỪ CÚ PHÁP

Hãy nêu các biện pháp tu từ cú pháp

I Phép lặp cú pháp:

1.Bài tập 1:

Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta đã thành thuộc địa của Nhật, chứ không phải là thuộc địa của Pháp nữa Khi Nhật đầu hàng Đồng minh thì nhân dân cả nước ta đã nổi dậy giành chính quyền, lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Sự thật là dân ta đã lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật, chứ

không phải từ tay Pháp.

Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỉ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hoà.

(Hồ Chí Minh, Tuyên ngôn Độc lập)

a Đoạn văn:

Phân tích kết cấu cú pháp của

những câu sử dụng phép lặp trên:

 -” Sự thật là nước ta đã chứ không phải ”

TP phụ

- “Dân ta… đã đánh đổ các xiềng xích… để…”

- “Dân ta… lại đánh đổ chế độ quân chủ… mà…”

CN

 -” Sự thật là dân ta đã chứ không phải ”

Việc sử dụng phép lặp mang lại hiệu quả diễn đạt như thế nào cho

b Đoạn thơ:

Trời xanh đây là của chúng ta

Núi rừng đây là của chúng ta Những cánh đồng thơm mát

Những ngã đường bát ngát

Những dòng sông đỏ nặng phù sa

b Đo n th : ạ ơ

b Đo n th : ạ ơ

+ Kết cấu: C- V (câu khẳng định)

“Trời xanh đây là của chúng ta Núi rừng đây là của chúng ta”

Tác dụng

Khẳng định mạnh mẽ chủ quyền của chúng ta

và bộc lộ cảm xúc tự hào, sung sướng khi đất nước giành được quyền làm chủ

c Bài tập trong SGK trang 151

(hs làm ở nhà)

*TÁC DỤNG:

Biểu hiện nỗi nhớ da diết của người ra đi đối với cảnh sinh hoạt và cảnh vật thiên nhiên ở Việt Bắc

2 Bài tập 2:

a.Tục ngữ:

Bán bà con xa, mua láng giềng gần

Kết cấu: (CN khuyết)/ ĐT- DT – TT (cả hai vế)

=> Hai vế lặp cú pháp nhờ phép đối chặt chẽ về số lượng tiếng, về từ loại, về kết cấu ngữ pháp của từng vế.

b Câu đối:

Cụ già ăn củ ấu non.

Chú bé trèo cây đại lớn

Kết cấu: C(DT) – V(ĐT) – BN (DT-TT)

Cụ già – ăn - củ ấu non

Chú bé - trèo - cây đại lớn

2 Bài tập 2:

Đòi hỏi mức độ chặt chẽ cao: số tiếng bằng nhau, phối hợp với phép đối (về từ loại, nghĩa, dùng từ đồng nghĩa, trái nghĩa tương ứng)

c Thơ Đường luật:

Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ, Người khôn, người đến chốn lao xao.

Kêt cấu: ĐN, C – V - BN

Đòi hỏi mức độ chặt chẽ cao: kết cấu ngữ pháp giống nhau,

số tiếng bằng nhau, các tiếng đối nhau về từ loại và nghĩa

2 Bài tập 2:

d Văn biền ngẫu:

2 Bài tập 2:

Thường phối hợp với phép đối trong một cặp câu

(câu có thể dài nhưng tương đối cân bằng về số lượng tiếng trong các vế)

“Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà ma ní hồn kinh; bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu sắt tàu đồng súng nổ.”

GIỐNG VÀ KHÁC GIỮA CÁC THỂ LOẠI

Khác nhau

Tục ngữ, câu đối, thơ Đường

luật ,văn biền ngẫu :

- Về số tiếng : ở vế trước và

vế sau; câu trước và câu

sau phải bằng nhau

- Về từ loại : không nhất thiết phải cùng từ loại

- Về nhịp điệu : không nhất thiết lặp lại rõ ràng

Ôn lại kiến thức:

 Lặp cú pháp: là sự lặp lại kết cấu cú pháp trong câu, trong đoạn nhằm nhấn mạnh,

khẳng định nội dung được đề cập hoặc tạo nên sự hài hòa, cân đối về từ ngữ, âm điệu…

Thế nào là phép lặp cú pháp?

II/.Phép liệt kê :

- Phân tích hiệu quả của phép lặp cú pháp phối hợp với phép liệt kê trong đoạn trích sau :

*Kết cấu : Hoàn cảnh + “thì” + giải pháp.

*Tác dụng : Nhấn mạnh và khẳng định sự đối đãi chu đáo, đầy nghĩa tình của Trần Quốc Tuấn đối với tướng sĩ trong mọi hoàn cảnh khó khăn.

Thế nào là biện pháp tu

từ liệt kê?

Ôn lại kiến thức :

loạt từ (cụm từ ) cùng loại để diễn tả được đầy đủ, sâu sắc hơn các khía cạnh khác nhau của thực tế hay của

tư tưởng, tình cảm.

III: Pheùp cheâm xen.

III: Phép chêm xen.

1.Bài tập 1/152:

a. Thị Nở xích lại Đặt bàn tay lên ngực hắn

(thị suy nghĩ đến bây giờ mới xong), thị

hỏi hắn :

- Vừa thổ hả?

(Nam Cao, Chí Phèo)

* Dấu hiệu: Giữa hai dấu ngoặc đơn

nhận xét của người viết về đầu ĩc kém hiểu biết của Thị Nở.

b Chí Phèo hình như đã trông trước thấy tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc,

cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau.

(Nam Cao, Chí Phèo)

* Vị trí: Phần chêm xen nằm ở cuối câu

* Dấu hiệu: Được tách ra bằng dấu phẩy trước

đĩ

*Tác dụng: Bổ sung thơng tin, thể hiện sự đánh

giá của người viết đối với sự việc được nĩi

trước đĩ (Sự cơ độc thật đáng sợ).

c Cô bé nhà bên(có ai ngờ)

Cũng vào du kích.

Hôm gặp tôi vẫn cười khúc khích

Mắt đen tròn(thương thương quá đi thôi)

*Vị trí: Hai TP chêm xen nằm ở cuối câu

*Dấu hiệu: Giữa hai dấu ngoặc đơn

*Tác dụng: Thông tin về thái độ ngạc nhiên và tình cảm thương mến của người viết đối với đối tượng

d Bởi thế cho nên, chúng tôi, Lâm thời Chính phủ

của nước Việt Nam mới, đại biểu cho toàn dân Việt Nam, tuyên bố thoát li hẳn quan hệ thực dân

với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã

kí về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.

*Vị trí: TP chêm xen nằm giữa câu

*Dấu hiệu: được tách ra bằng các dấu phẩy

*Tác dụng: Bổ sung thêm thông tin về chủ thể của người nói – Chúng tôi- chính phủ nước VN mới dân tộc VN

Tĩm lại : Vị trí, vai trị, dấu hiệu và tác dụng của phép chêm xen là :

* Tác dụng: : Giải thích, ghi chú cho từ ngữ đi trước, bổ sung thêm sắc thái về sắc thái tình cảm, cảm

xúc của người viết

* Vị trí: Nằm ở giữa hoặc cuối câu.

* Vai trò: Thể hiện sự nhìn nhận đánh giá của

người nói, người viết đối với sự việc, hiện tượng mà các thành phần khác biểu hiện.

* Dấu câu tách biệt:: Dấu () hoặc dấu phẩy.

2 Bài tập 2/153: ( HS làm ở nhà)

IV Củng cố:

• Làm bài tập 1:

Đọc 4 câu thơ sau:

Cô gái như chùm hoa lặng lẽ

Nhờ hương thơm nói hộ tình yêu

(Anh vô tình anh chẳng biết điều

Tôi đã đến với anh rồi đấy)

(Hương Thầm – Phan Thị Thanh Nhàn)

Xác định phép tu từ cú pháp được sử dụng trong 4 câu thơ trên và tác dụng của nó?

 Trả lời:

ngoặc đơn.

nói thầm kín của cô gái đối với chàng trai

“hương thơm, chùm hoa” là cách bộc lộ tình yêu của cô gái.

• Làm bài tập 2 :

Phân tích phép lặp kết hợp với phép liệt kê trong đoạn thơ sau:

Này đây, hoa của đồng nội xanh rì.

Này đây, lá của cành tơ phơ phất

Của yến anh, này đây khúc tình si.

(Vội vàng – Xuân Diệu)

 Trả lời:

Phép lặp cùng một kiểu cấu trúc ngữ

pháp kết hợp với phép liệt kê hàng loạt

các biểu hiện sinh động của thiên nhiên

có tác dụng khẳng định niềm vui say ngây ngất của nhà thơ trước bức tranh mùa

xuân tràn đầy hương sắc.