CHỨC NĂNG THẦN KINH CAO CẤP VÀ SA SÚT TRÍ TUỆ

NGUYÊN NHÂN IIBệnh mạch máu não 20% Tai biến mạch máu não • Nhồi máu não lớn • Xuất huyết não • Nhồi máu não lỗ khuyết yên lặng do cao HA hoặc TĐ đáng sợ nhất • Dạng hổn hợp Là nguyê

CHỨC NĂNG THẦN KINH CAO CẤP VÀ SA

SÚT TRÍ TUỆ

TS.BS Trần Công Thắng

Bộ môn Thần Kinh- ĐHYD TP.HCM

Nội dung

• Giải phẫu chức năng vỏ não

• Triệu chứng học tổn thương các vùng vỏ não

• Sa sút trí tuệ

Giải phẫu chức năng vỏ não

Tổn thương vỏ não vận động

Liệt chức năng nhìn

Tổn thương bán cầu: mắt nhìn về bên tổn

thương (đối bên liệt) Tổn thương cầu não: mắt nhìn về bên liệt

Tổn thương vỏ não cảm giác

Mất ngôn ngữ

Tổn thương thùy thái dương

• Thính giác: ù tai, ảo thính

• Động kinh thái dương

• Mất trí nhớ thoáng qua

(3)

(2) (1)

Trình tự tổn thương trong bệnh

Alzheimer

Bán manh- Mù vỏ não

Ảnh hưởng tia thị ở thùy đính, thùy

TD, diện 17 trên hoặc dưới: góc

SA SÚT TRÍ TUỆ

GIỚI THIỆU

• Sa sút trí tuệ tăng dần theo tuổi.

– Vào khoảng 40 tuổi: 0,1% dân số

– Trên 65 tuổi: 5-8%

– Sau 75 tuổi:15-20%

– Trên 85 tuổi: 25-50% dân số

NGUYÊN NHÂN (I)

Sa sút trí tuệ tuổi già (bệnh Alzheimer)

• Teo não và chết các tế bào não là nguyên nhân gây ra SSTT

• 55%

QUÁ TRÌNH TRÍ NHỚ Ghi nhận  Mã hóa  Lưu trử  Truy xuất TT

(Hạch nền, Hải mã )

Nguyeân nhaân (I):

Beänh Alzheimer (1890)

Nguyeân nhaân (I):

Beänh Alzheimer (1890)

Nguyên nhân (I):

Bệnh Alzheimer (1890)

Đám rối sợi thần kinh (Tau protein

bất thường) Mảng tuổi già (Nhân Amiloid)

Yếu tố nguy cơ bệnh Alzheimer

• Yếu tố gia đình: 10%

• Lớn tuổi

• Giới nữ

• Chấn thương đầu

• Học vấn thấp

• Apolipoprotein E-4

• Cao HA, tiểu đường, tăng cholesterol

(không điều trị hiệu quả)

NGUYÊN NHÂN (II)

Bệnh mạch máu não (20%) ( Tai biến mạch máu não )

• Nhồi máu não lớn

• Xuất huyết não

• Nhồi máu não lỗ khuyết yên lặng do cao HA hoặc

TĐ (đáng sợ nhất)

• Dạng hổn hợp

Là nguyên nhân sa sút trí tuệ hàng đầu của các nước châu Á (60%).

Yếu tố nguy cơ SSTT mạch máu

NGUYÊN NHÂN khác

• Thoái hóa: bệnh Parkinson

• Di truyền

• Chấn thương đầu, u não

• Nghiện rượu, ngộ độc kim loại.

• Bệnh lý nội tiết

• Thiếu Vit.B12, B1,…

• Nhiễm trùng: giang mai, AIDS.

• Do thuốc.

• Trầm cảm

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Mất trí nhớ gần

Tất cả chúng ta đều quên đồ vật hay công việc trong chốc lát và sau đó nhớ lại Người bệnh sa sút trí tuệ cũng thường quên nhưng không bao giờ nhớ lại được Họ có thể hỏi bạn lập đi lập lại một câu hỏi, mỗi lần họ đều quên rằng bạn vừa mới trả lời rồi Thậm chí họ không thể nhớ rằng họ vừa hỏi câu hỏi đó.

? ?

?

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Khó khăn trong việc

thực hiện các công

việc quen thuộc

Người bệnh sa sút trí

tuệ có thể nấu ăn

được nhưng quên

đem ra ăn, và thậm

chí có thể quên là họ

đã nấu thức ăn đó

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Có các vấn đề về ngôn ngữ.Người bệnh sa sút trí tuệ có thể quên những từ đơn giản hoặc dùng từ không đúng Điều này làm cho người khác khó hiểu được ý họ muốn nói

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Rối loạn định hướng thời

gian và nơi chốn

Người bệnh sa sút trí tuệ

có thể bị lạc ở một nơi

đã từng rất quen thuộc

với họ, hoặc không nhớ

được làm sao họ đến

được nơi đó hoặc làm

sao quay trở về nhà

?

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Giảm khả năng đánh giá.Người bệnh sa sút trí tuệ đôi khi chọn quần áo hoàn toàn không phù hợp với thời tiết hoặc với hoàn cảnh Ví dụ, mặc áo choàng tắm khi đi mua sắm hoặc mặc áo lạnh trong một ngày hè nóng bức

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Có các vấn đề về tư duy

Người bệnh sa sút trí tuệ

có thể không nhận ra

được các con số hoặc

không thực hiện được

các phép tính đơn giản

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Quên vị trí đồ vật

Người bệnh có thể để đồ vật vào chỗ hoàn toàn

không thích hợp Họ có thể cho bàn ủi vào trong tủ lạnh hoặc đồng hồ đeo tay vào chén đường

Nói cách khác, họ không nhớ gì về nơi họ đặt đồ vật cả

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Thay đổi khí sắc

Khí sắc con người có thể

thay đổi, nhưng người

bệnh sa sút trí tuệ có thể

thay đổi khí sắc một cách

nhanh chóng, từ bình tĩnh

sang khóc lóc âu sầu

sang giận dữ trong vòng

vài phút

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Thay đổi cá tính.Khi lớn tuổi, cá tính người

ta có thể thay đổi chút ít

Sa sút trí tuệ làm cá tính người bệnh thay đổi trầm trọng Họ có thể trở nên dễ kích động, nghi ngờ hoặc sợ sệt

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG

Mất tính chủ động

Người bệnh trở nên thụ

động Họ có thể mất đi sự

say mê công việc, không

quan tâm đến thú vui của

mình; họ có thể không

muốn đi đến các nơi khác

hoặc gặp những người

khác

DIỄN TIẾN (Giai đoạn sớm)

-Giảm trí nhớ là triệu chứng nổi bật

-Thay đổi khí sắc và hành vi nhẹ -Giảm khả năng đánh giá

DIỄN TIẾN (Giai đoạn giữa)

Thay đổi tính tình,

hành vi

Mất khả năng học/

nhớ thông tin mới

hàng ngày

DIỄN TIẾN (Giai đoạn nặng)

Rối loạn vận động,

rối loạn tiêu tiểu

Không tự săn sóc

được bản thân (ăn,

uống, tiêu, tiểu)

Nằm một chỗ

Tử vong (suy dinh

dưỡng, nhiễm trùng,

bệnh lý nội khoa

khác)

CẦN LÀM GÌ khi QUÊN nhiều?

• Bác sĩ sẽ đánh giá:

– Kiểm tra sức khỏe tổng quát.

– Hỏi các câu hỏi về bệnh sử gia đình.

– Hỏi người nhà về biểu hiện giảm trí nhớ

– Thực hiện các bài đánh giá về trí nhớ và kỷ

năng

– Làm các xét nghiệm máu và nước tiểu

– Chụp hình kiểm tra não bộ (CTScan hoặc MRI não)

Test vẽ đồng hồ

Có thể điều trị được không?

• Bệnh thuộc nhóm có thể điều trị được như thiếu

vitamin, suy dinh dưỡng, bệnh tuyến giáp…

• Hiện chưa có phương pháp chữa lành bệnh

Alzheimer và sa sút trí tuệ mạch máu

• Tuy nhiên, phát hiện bệnh sớm và điều trị sớm

bằng các thuốc ức chế men Acetylcholinesterase

như donepezil (Aricept), rivastigmin (Exelon),

galantamin (Reminyl)…

• Bên cạnh đó, thành công trong việc điều trị mất

ngủ và điều chỉnh các rối loạn hành vi sẽ giúp

giảm bớt gánh nặng về mặt thể chất và tinh thần

của người chăm sóc bệnh nhân

Có thể phòng ngừa

được không?

• Điều trị hiệu quả các yếu tố nguy cơ

bệnh lý mạch máu não:

– Cao huyết áp

– Tiểu đường

– Hút thuốc lá

– Béo phì, rối loạn lipid máu

• Chế độ ăn ít béo, nhiều rau trái cây, và tập thể dục thường xuyên.

• Giữ tinh thần ổn định thoải mái

SĂN SÓC TRÍ NHỚ

• Sổ ghi chép những điều cần nhớ: lịch hẹn khám bệnh, tên con cháu và bạn bè, việc cần hoàn tất trong ngày.

• Để danh sách các số điện thoại cần gọi gần điện thoại, kể cả các số cấp cứu.

• Dán nhãn lên tủ để liệt kê tên các đồ vật bên trong.

BN nhớ

• Giữ thuốc, chìa khóa, tiền bạc ở nơi an toàn.

• Nhờ con cháu hoặc bạn thân gọi điện thoại báo trước khi đến thăm để BN chờ đón.

Tài liệu đọc thêm

• Sách Thần kinh học – BM TK- 2013

• Sổ tay LS TK – BM TK