BÀI THAM LUẬN làng nghề dệt lanh truyền thống xã lùng tám, quản bạ, hà giang

Bà Vàng Thị Mai, Chủ nhiệm HTX dệt lanh Lùng Tám giới thiệusản phẩm cho khách du lịch Muốn biết rõ hơn về nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Mông tôi đã tìm hiểu thêm qua các chị em

BÀI THAM LUẬN Nghề truyền thống

Làng nghề dệt lanh truyền thống Xã Lùng Tám, Quản Bạ, Hà Giang.

Theo lời giới thiệu của chị Vi Thị Dung nhân viên bán hàng tại điểm dừng chân Quản Bạ, chúng tôi đã đến với làng nghề dệt lanh Lùng Tám Từ trung tâm huyện đến đây qua những đoạn đường quanh

co, được trải nhựa phẳng lì không gây chút khó khăn nào cho bất cứ

ai muốn đến Lùng Tám là nơi cư trú của đồng bào dân tộc Mông nổi tiếng với nghề dệt lanh truyền thống, nhuộm chàm và vẽ sáp ong Hình ảnh đầu tiên mà tôi bắt gặp đó chính là những người phụ

nữ Mông đang cần mẫn bên khung dệt Các chị em ai nấy đều say sưa chăm chú làm việc, đôi tay nhanh thoăn thoắt như không biết mỏi.

Bà Vàng Thị Mai, Chủ nhiệm HTX dệt lanh Lùng Tám giới thiệu

sản phẩm cho khách du lịch Muốn biết rõ hơn về nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Mông tôi đã tìm hiểu thêm qua các chị em đang làm việc tại đây May mắn cho tôi, mặc dù các chị em rất chăm chú, say sưa làm việc nhưng vẫn vui vẻ tiếp chuyện và trả lời những gì mà chúng tôi muốn hỏi… Đã thành truyền thống, mỗi người phụ nữ Mông đến tuổi trưởng thành đều

có những mảnh nương riêng để trồng lanh Những đám ruộng lanh mọc đều thẳng tắp chỉ hơn hai tháng đã cho thu hoạch, sau đó cắt về rồi đem phơi khô để chế biến thành sợi Khi tách lấy vỏ lanh, đôi tay người phụ

nữ phải hết sức khéo léo cho sợi lanh có độ mảnh đều nhau và không bị đứt nửa chừng Những bó vỏ lanh được cuộn chặt lại rồi cho vào cối giã đánh bong hết bột chỉ, còn lại sợi dai, rồi cuộn lại thành những con sợi

lớn Qua vài lần luộc nước tro bếp và một lần luộc nước sáp ong, sợi lanh đã trắng và mềm hơn và đó là lúc những phụ nữ người Mông bắt đầu ngồi vào khung dệt của mình Người Mông thường dệt bằng khung cửi đai lưng Tấm vải được dệt xong còn phải giặt đi giặt lại nhiều lần cho thật trắng Sau đó tấm vải được trải lên khúc gỗ tròn, rồi dùng một phiến đá chà sáp ong trượt đi, trượt lại cho đến khi tấm vải thật phẳng Làm ra những tấm vải lanh tốt là niềm tự hào của mỗi người phụ nữ Mông, có lẽ cũng chính vì vậy mà họ luôn thận trọng trong từng công đoạn, dù là căng sợi hay luồn khung Khi dệt xong, vải còn thô, người ta phải giặt nhiều lần, ngâm nước tro và phơi cho vải trắng và mịn để có thể đem may mặc Vải đẹp là vải nhẵn, sợi đều, trắng, nhỏ… khi mặc luôn tạo cảm giác mềm mại và thoáng mát Vải lanh không chỉ bền mà còn được biết đến là một loại sản phẩm có lợi cho sức khỏe, không bị mốc, luôn tạo cho làn da sự thông thoáng mỗi khi mặc Vải lanh mặc mùa hè mặc thì mát, mùa đông lại rất ấm

Các xã viên HTX lanh Cán Tỷ trao đổi kinh nghiệm để sản phẩm

ngày càng chất lượng

Qua câu chuyện thấy các chị nhắc rất nhiều đến vợ chồng bà Vàng Thị Mai người dân tộc Mông ở xã Lùng Tám là người đã luôn trăn trở với việc bảo tồn, phát huy nghề truyền thống đang ngày càng mai một Chính vì vậy vợ chồng bà Mai đã quyết tâm đứng ra thành lập Hợp tác

xã sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến Cũng như nhiều hộ nông dân trong thôn, những năm trước do không có vốn phát triển kinh tế nên gia đình chỉ trồng cây lúa Cuộc sống quanh năm lam lũ với ruộng đồng mà không thoát được cảnh đói nghèo Năm 1998, gia đình bà Mai mạnh dạn đứng ra vận động bà con trong xã góp vốn xây dựng Cơ sở dệt lanh Hợp Tiến Đồng thời, tiếp cận được với Dự án “Duy trì và phát triển làng nghề truyền thống” trong Chương trình hợp tác Việt Nam -Thụy Điển

Thời điểm đó, chính quyền địa phương cấp cho HTX 300m2 đất xây dựng nhà xưởng, tạo điều kiện cho cơ sở đi vào ổn định sản xuất Năm

2001, HTX sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến ra đời, đánh dấu bước phát triển mới trong sản xuất thổ cẩm Lùng Tám

Dệt lanh là nghề truyền thống của đồng bào Mông Sản phẩm lanh sản xuất ra với hoa văn, sắc màu mang đậm bản sắc văn hóa người Mông, có sự kết hợp với sắc màu hiện đại nên được thị trường trong nước và quốc tế ưa chuộng Ban đầu chỉ có 24 hội viên, đến nay HTX Dệt lanh Hợp Tiến đã có trên 130 hội viên trong xã và các xã lân cận, chủ yếu là chị em phụ nữ Mông tham gia làm việc được chia làm 9 tổ, mỗi tổ có 1 tổ trưởng, 1 tổ phó để quản lý và đứng ra nhận sản phẩm về cho các hội viên làm Năm 2013 tổng doanh thu của hợp tác xã sản xuất lanh Hợp Tiến đã đạt trên 3 tỷ đồng, thu nhập của các hội viên đã được tăng lên đáng kể, những năm trước các thợ chính thu nhập 750 nghìn đồng/tháng thì năm 2015 này thu nhập đã đạt từ 1 triệu 5 trăm nghìn đến

3 triệu đồng/người/tháng, đời sống của các hội viên và bà con đã được cải thiện rõ rệt

Được sự hỗ trợ từ các nguồn khuyến công, dệt lanh Lùng Tám (Quản Bạ) ngày càng phát triển thương hiệu và sản phẩm ( Nguồn ảnh:

Báo Hà Giang )

Kể từ khi hợp tác xã sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến được thành lập là chị Lù Thị Và lại có cơ hội nhiều hơn để gắn bó với nghề dệt lanh truyền thống của dân tộc mình Đến nay việc dệt lanh đối với chị lại càng thành thạo hơn Bất cứ người phụ nữ Mông nào đến tuổi trưởng thành cũng phải biết se lanh thành sợi để dệt vải, phục vụ cho cuộc sống hàng ngày của gia đình.Việc se lanh dệt vải còn thể hiện sự khéo tay, chăm chỉ, đó là một trong những tiêu chí để đánh giá tài năng, đạo đức của chị em phụ nữ Và cũng như bao cô gái dân tộc Mông khác,

Chị Vàng Thị Và đã gắn bó với nghề dệt lanh của dân tộc mình một cách

tự nhiên như thế

Nghề làm lanh dệt vải đòi hỏi sự cần mẫn, khéo léo, tỉ mỉ trên đôi tay của những người phụ nữ Chính vì thế mà từ người già đến các em nhỏ đều có thể tham gia làm việc Riêng những công đoạn khó chỉ có những nghệ nhân cao tuổi và nhiều kinh nghiệm mới có thể làm được, còn những người trẻ tuổi hay các em bé gái thì làm những công đoạn đơn giản Nhưng để đảm bảo chất lượng cho sản phẩm thì tất cả các hội viên đều phải qua đào tạo Hàng năm cứ vào dịp tháng 7 khi các cháu học sinh được nghỉ hè là hợp tác xã sản xuất lanh Hợp Tiến lại mở các lớp đào tạo truyền dạy nghề làm lanh, dệt thổ cẩm Giáo viên của các lớp đào tạo chính là các nghệ nhân dân tộc Mông có nhiều kinh nghiệm trong nghề dệt lanh truyền thống Năm 2015 Hợp tác xã đã mở được 3 lớp truyền dạy thu hút 105 học viên đến tham gia học tập Đặc biệt, lớp trẻ trong vùng đã được tiếp cận và ham thích học nghề, tạo cơ hội mới cho các em có thêm việc làm, phụ giúp gia đình tăng thêm thu nhập

Kế thừa nghề truyền thống

Cháu Thào Thị Mai năm nay mới 13 tuổi, mùa hè vừa qua cháu đã được đào tạo nghề, sau khi khoá học kết thúc cháu đã tự tin nhận sản phẩm về làm.

Sản xuất thổ cẩm phát đạt đã kéo theo du lịch làng nghề trong xã Lùng Tám phát triển chị em hội viên luôn luôn tất bật với nghề Những sản phẩm với nhiều mẫu mã phong phú ấn tượng đã cuốn hút rất nhiều

du khách đến thăm quan, tìm hiểu về nghề dệt lanh truyền thống Nhiều

du khách đã phải trầm trồ thán phục trước những sản phẩm thổ cẩm đẹp

đẽ ấn tượng khó quên với nhiều sản phẩm đa dạng như vải may mặc, quần áo, túi sách tay, khăn, gối, ví các loại được dệt, thêu từ chất liệu cây lanh địa phương với những nét hoa văn truyền thống của đồng bào Mông có tự ngàn đời trên mảnh đất Hà Giang

Là người Hà Giang nhưng đây là lần đầu tiên tôi đến với Lùng Tám và được tận mắt chiêm ngưỡng những sản phẩm thổ cẩm đã được vang tiếng gần xa và đã đi khắp trong nước và các bạn hàng châu Âu (Khối EU), rất được khách hàng ưa chuộng vì nét độc đáo của sản phẩm với chất liệu truyền thống tự nhiên bền, đẹp, nét hoa văn tinh sảo

Qua cuộc trò chuyện với các chị em tại HTX sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến tôi đã tìm đến nhà bà Vàng Thị Mai người khởi xướng

và vận động chị em trong thôn đầu tư vào cây lanh để dệt vải, không chỉ dung cho may mặc mà còn sáng chế ra nhiều loại sản phẩm khác với nhiều chủng loại, nét hoa văn của dân tộc để phục vụ nhu cầu thị trường

Có cầu ắt sẽ có cung, do nắm bắt được xu hướng phát triển của kinh tế

thị trường, phát huy được tiềm năng thế mạnh vốn có của địa phương Đến nay các sản phẩm thổ cẩm đã có chỗ đứng vững trên thị trường gây được tiếng vang không chỉ riêng trên địa bàn trong tỉnh mà còn gây tiếng vang với cả cộng đồng các dân tộc trong nước và thế giới điều đó càng làm cho chị em phấn khởi ngày càng tích cực làm việc, không ngừng lao động sáng tạo… Nghề dệt truyền thống, nét văn hoá đặc sắc của người Mông đã được khôi phục và ngày càng phát triển

Nhìn ngắm những sản phẩm thổ cẩm với hoa văn, sắc màu mang đậm bản sắc văn hóa người Mông Ngoài các sản phẩm thổ cẩm truyền thống còn có nhiều sản phẩm mới cách điệu các chị em hội viên đã tạo nên nhiều sản phẩm độc đáo: những khăn quàng cổ, túi xách, những tấm vải nhiều màu sắc với các hoạ tiết hoa văn tinh tế như hình hoa lá, chim, thú, trời, đất, thần linh làm rực rỡ thêm cho núi rừng nơi biên cương

Hà Giang khi mùa xuân đang đến Những tấm thổ cẩm rực rỡ ấy theo chân bao du khách đến mọi miền trong đó có những thị trường đặc biệt

ưa chuộng như Mỹ, Nhật, Pháp, Hà Lan

Sau khi tham khảo các sản phẩm trưng bày tôi lại được cô Vàng Thị Mai đưa đến nhà các hội viên Cái thuận lợi ở đây là các chị em phụ

nữ không phải đầu tư về vốn, chỉ cần theo học các lớp đào tạo nghề nâng cao tay nghề may, dệt thổ cẩm là đã có thể kiếm thêm thu nhập Nhận sản phẩm từ tổ trưởng, tổ phó các chị em có thể tự mình làm tranh thủ những lúc rỗi rãi để mà hoàn thiện từng khâu của sản phẩm Mỗi tổ một

công đoạn ai có tay nghề tốt về công đoạn nào thì chuyên làm về công đoạn ấy

Xã Lùng Tám, huyện Quản Bạ, tỉnh Hà Giang đang trở thành một điểm đến hấp dẫn với du khách bởi nghề dệt lanh truyền thống nhiều thú

vị này Nghề dệt vải lanh đã hình thành từ rất lâu và được truyền lại qua nhiều thế hệ HTX sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến thành lập không chỉ tập trung phát triển kinh tế, làm giàu cho những hộ gia đình trong hợp tác xã mà còn tích cực tạo điều kiện giúp đỡ nhiều hộ gia đình khác trong thôn trong xã cũng như các xã lân cận về kỹ thuật để họ biết cách làm kinh tế, vươn lên thoát nghèo Đồng thời, tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương có thu nhập, thu hút khách du lịch đến với xã Lùng Tám và góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa của xã, của huyện Uy tín của Hợp tác xã sản xuất lanh truyền thống Hợp Tiến ngày một nâng cao Những sản phẩm vải lanh Lùng Tám trở thành một hình ảnh đẹp ấn tượng và khó quên Đặc biệt, công nghệ dệt vải làm thủ công bằng khung dệt truyền thống, không có sự can thiệp của máy móc là yếu tố thu hút khách du lịch tìm mua thổ cẩm Lùng Tám Theo nhiều ý kiến của khách hàng thì chính những nét nguyên bản của nghề dệt lanh truyền thống là sự hấp dẫn họ lựa chọn sản phẩm Lùng Tám, huyện Quản Bạ, Tỉnh Hà giang Ngày một phát triển./

Nguồn thông tin ( Nxb Thương binh và xã hội ).