Di chúc hợp pháp – quy định của pháp luật dân sự

Nhận thức được vấn đề đó, trong quá trình thực tập của mình tại xã Yên Sơn huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn tôi đã chọn đề tài “Di chúc hợp pháp – quy định của pháp luật dân sự và thực tiễn thi hành tại địa phương” làm đề tài thực tập của mình.

LỜI CẢM ƠN

Báo cáo thực tập tốt nghiệp “Di chúc hợp pháp – quy định của pháp luật

dân sự và thự tiễn thi hành tại địa phương” đã được hoàn thành thể hiện kết

quả tổng hợp, cô đọng của hai năm học tại trường Trung cấp Luật Thái Nguyên

và thời gian thực tập tại UBND xã Yên Sơn huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn

Tôi xin được trân trọng bày tỏ lòng biết ơn các thầy, cô đã nhiệt tình trongkhoa Pháp luật trường trung cấp Luật Thái Nguyên đã tận tình, nghiêm túc, trựctiếp hướng dẫn, chỉ đạo tôi hoàn thành khóa học và hoàn thiện báo cáo này đặcbiệt là cô Trần Thị Hà giáo viên hướng dẫn cho tôi

Cảm ơn các cán bộ, công chức trong UBND xã Yên Sơn, đã tiếp nhận yêucầu thực tập và nhiệt tình giúp đỡ, hướng dẫn, cung cấp các thông tin về hoạtđộng và tổ chức của UBND xã Yên Sơn, thông tin về vấn đề di chúc hợp phápcủa địa phươngvà giúp tôi hoàn thành báo cáo này./

NGƯỜI THỰC HIỆN

Hoàng Thị Mai Loan

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về di chúc

1.2.2 Ý nghĩa của pháp luật về quy định di chúc hợp pháp 9

Chương 2: Quy định pháp luật về di chúc hợp pháp

và hình thức di chúc hợp pháp

11

2.1 Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di

chúc không bị lừa dối đe dọa hoặc cưỡng ép

11

2.2 Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội,

hình thức của di chúc không trái quy định của pháp luật.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Pháp luật dân sự là một công cụ pháp lý của Nhà nước và công dân, gópphần thúc đẩy giao lưu dân sự, tạo điều kiện thuận lợi cho các quan hệ dân sựphát triển trong nền kinh tế - xã hội Trong đó thì thừa kế là một quan hệ phápluật dân sự, các chủ thể tham gia bao gồm người người để lại di sản và ngườithừa kế Người để lại thừa kế chỉ có thể là một cá nhân, không thể là pháp nhânhay một cơ quan Nhà nước nào khác, nhưng người nhận thừa kế có thể là cánhân, hoặc bất kì một pháp nhân nào khác

Người để lại di sản thừa kế để lại di chúc, di chúc có thể là di chúc bằngvăn bản hay bằng lời nói Điều 649 Bộ luật dân sự 2005 đã quy định rất rõ ràng

về di chúc Di chúc là sự bày tỏ, thể hiện ý chí, nguyện vọng của một con người

cụ thể sẽ định đoạt tài sản của mình ra làm sao Sự bày tỏ này có thể được thểhiện dưới các hình thức bằng chúc thư hoặc là những lời dặn dò, những lời trăngtrối lúc hấp hối Hình thức của di chúc là sự thể hiện ý chí của người lập di chúc

ra bên ngoài cho người khác biết, để sau này đó sẽ là những căn cứ pháp lý màthực hiên ý chí của người đã chết Tóm lại di chúc phải được lập theo quy địnhcủa pháp luật nghĩa là di chúc phải hợp pháp

Di chúc hợp pháp trước hết phải đảm bảo yêu cầu theo quy định về nộidung, hình thức và các quy định khác, di chúc có thể được lập thành văn bản hoặc

là di chúc miệng Khoản 3 Điều 5 Hiến pháp 2013 đã có quy định: " Các dân tộc

có quyền dùng tiếng nói, chữ viết, giữ gìn bản sắc dân tộc, phát huy phong tục,tập quán, truyền thống và văn hóa tốt đẹp của mình" Tuy nhiên di chúc có thểđược viết bằng tiếng dân tộc mình hoặc bất kì dân tộc nào khác Di chúc miệngchỉ được lập ra khi người để lại thừa kế không có điều kiện để lập di chúc bằngvăn bản

Tuy nhiên, hiện nay việc thực hiện và làm theo di chúc của người quá cố

đã nảy sinh nhiều vấn đề Di chúc để lại không hợp pháp, di chúc đó được lập lúc

khi không còn minh mẫn, bị đe dọa về tinh thần… và nhiều vấn đề khác nên việchiệu quả của việc lập di chúc đôi khi chưa cao.

Nhận thức được vấn đề đó, trong quá trình thực tập của mình tại xã Yên

Sơn huyện Hữu Lũng tỉnh Lạng Sơn tôi đã chọn đề tài “Di chúc hợp pháp – quy

định của pháp luật dân sự và thực tiễn thi hành tại địa phương” làm đề tài thực

tập của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Di chúc hợp pháp là một vấn đề khá phức tạp, nó có lịch sử hình thành vàphát triển khá phong phú Pháp luật quy định về di chúc hợp pháp trong Bộ Luậtdân sự năm 2005 đã được hoàn thiện hơn Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học vềvấn đề này vẫn chưa nhiều, chủ yếu là nghiên cứu một cách khái quát về quy địnhcủa pháp luật về di chúc hợp pháp, hình thức, điều kiện của di chúc hợp pháp

Chính vì thế tôi đã chọn đề tài “Di chúc hợp pháp – quy định của pháp luậtdân sự và thực tiễn thi hành tại địa phương” để tìm hiểu rõ hơn về di chúc hợppháp trong thời gian thực tập của mình

3 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu về đề tài này, tôi sử dụng nhiều phương pháp khác nhau Chủyếu nhất vẫn là dựa trên phương pháp nghiên cứu chủ nghĩa duy vật biện chứngcủa C.Mác-Lênin; nhìn nhận vấn đề trong mối quan hệ tổng thể, giữa cái chung

và cái riêng của từng vấn đề, có logic, có qua có lại giữa các vấn đề; và tất cả đềuhướng tới trọng tâm chính của đề tài là những giá trị pháp lý di chúc hợp pháp

Ngoài ra, tôi còn sử dụng các phương pháp như so sánh, phân tích, chứngminh để làm sáng tỏ, từng vấn đề cụ thể giữa các quy định cũ và mới, giữa nhữngquy định chung và riêng nhằm đưa ra nhận xét, quan điểm của cá nhân để làm nổibật lên vấn đề cần nghiên cứu

4 Kết cấu của đề tài

Báo cáo thực tập tốt nghiệp “Di chúc hợp pháp – quy định của pháp luật dân sự và thực tiễn thi hành tại địa phương” có kết cấu gồm ba phần như sau:

Phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận Phần nội dung gồm có ba phần

- Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về di chúc và di chúc hợp pháp

- Chương 2: Quy định pháp luật về di chúc hợp pháp và hình thức di chúchợp pháp theo BLDS năm 2005

- Chương 3: Thực tiễn địa phương áp dụng và phương hướng hoàn thiện

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DI CHÚC

VÀ DI CHÚC HỢP PHÁP 1.1 Một số vấn đề lý luận chung về di chúc

1.1.1 Khái niệm di chúc

Di chúc là một thuật ngữ được đề cập và sử dụng nhiều trong đời sống.Thuật ngữ này từ xưa đến nay thường được thường được nhân dân ta hiểu mộtcách đơn giản, truyền thống “Di chúc là sự dặn lại của một người trước lúc chếtnhững việc người sau cần làm và nên làm” Tuy nhiên, bản di chúc này lại không

có hiệu lực gì đối với việc phân chia di sản thừa kế vì di chúc đó không thể hiệnđược ý chí của người chết trong việc trong việc dịch chuyển di sản, không có nộidung định đoạt tài sản Do đó, dù ngừơi chết có để lại di chúc thì cũng không cócăn cứ để chia theo di chúc mà vẫn phải chia di sản theo pháp luật

Xuất phát từ thực tế trên pháp luật nước ta qua nhiều thời kì với nhiều vănbản pháp lí đã ngày càng thực hiện và chuẩn hóa những thuật ngữ di chúc trong

luật Điều 646 BLDS quy định: “ Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.

Như vậy, di chúc là ý chí cuối cùng và sự định đoạt về tài sản của mộtngười sau khi chết Hình thức của di chúc có thể là di chúc bằng văn bản hoặc dichúc miệng Người lập di chức phải là người thành niên, những người chưa thànhniên đủ 15 tuổi nhưng chưa đủ 18 tuổi cũng được lập di chúc nếu được cha mẹhoặc người giám hộ đồng ý

1.1.2 Các hình thức di chúc

Hình thức của di chúc là sự thể hiện ý chí của người để lại di sản ra bênngoài cho người khác biết, để sau này có căn cứ vào đó mà thực hiện ý chí củangười để lại di sản sau khi người đó chết Vì vậy trước hết di chúc phải được lậpthành văn bản Di chúc bằng văn bản được chia ra làm nhiều loại:

- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng

Trong một số trường hợp nhất định như ốm đau, bệnh tật hiểm nghèo, tìnhthế cấp thiêt ảnh hưởng đến tính mạng thì người để lại di sản có quyền lập dichúc bằng miệng, và giá trị pháp lý của di chúc miệng tương đương với di chúcbằng văn bản.

Điểm b, khoản 1, Điều 652, BLDS 2005 quy định: “Hình thức di chúckhông trái quy định của pháp luật” Nếu pháp luật quy định về hình thức của dichúc phải được thể hiện dưới những hình thức nhất định hoặc phải thoả mãnnhững điều kiện cụ thể thì người lập di chúc phải thỏa mãn những điều kiện, hìnhthức đó, nếu không, di chúc sẽ vô hiệu Theo quy định tại Điều 649, BLDS 2005thì: “Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được lập di chúcbằng văn bản thì có thể di chúc miệng Người thuộc dân tộc thiểu số có quyền lập

di chúc bằng chữ viết hoặc tiếng nói của dân tộc mình”

Theo điều 652 Bộ luật dân sự 2005 thì di chúc được coi là hợp pháp khiđáp ứng đủ các điều kiện sau:

- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bịlừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép;

- Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức di chúckhông trái quy định của pháp luật

Đối với di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổiphải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý

Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữphải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứngthực

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi làhợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này

Di chúc miệng được coi là hợp pháp, nếu người di chúc miệng thể hiện ýchí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đónhững người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ Trong thời hạnnăm ngày, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúcphải được công chứng hoặc chứng thực

Từ những vấn đề trên, có thể đưa ra khái niệm di chúc hợp pháp như sau:

“Di chúc hợp pháp là di chúc được lập lúc cá nhân còn minh mẫn, không bị lừadối, đe dọa và không trái với pháp luật, đạo đức xã hội thể hiện ý chí của một cánhân trước khi chết Di chúc hợp pháp có thể được lập bằng văn bản hoặc là dichúc miệng Nếu di chúc của người đủ từ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi thì phải có sựđồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ”

1.2.2 Ý nghĩa của pháp luật về quy định di chúc hợp pháp

Quan hệ thừa kế là một loại quan hệ pháp luật có nội dung kinh tế, xã hộisâu sắc, tồn tại và phát triển song hành cùng với sự phát triển của loài người Dichúc là hình thức để cá nhân tuyên bố ý định của mình sau khi chết thì di sản sẽđược giải quyết như thế nào thông qua hai hình thức di chúc bằng văn bản và dichúc miệng Dù bằng hình thức nào thì di chúc đó cũng phải hợp pháp, phải tuânthủ các quy định của pháp luật.

Việc đưa ra các quy định của pháp luật về di chúc và di chúc hợp pháp đãgóp phần tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiến hành các thủ tục khi muốnlập di chúc Việc hướng dẫn cụ thể sẽ giảm thiểu được tình trạng di chúc đượclập nhưng không có hiệu lục pháp lý

Quy định về di chúc hợp pháp cũng giúp cho các cơ quan chức năng nắm

rõ hơn về trình tự, thủ tục, điều kiện từ đó sẽ phổ biến tới người dân, hướng dẫnthực hiện và giải quyết các vấn đề phát sinh của di chúc cụ thể và có hiện quả

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ DI CHÚC HỢP PHÁP, HÌNH THỨC DI

CHÚC THEO QUY ĐỊNH BLDS 2005 2.1 Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc không

bị lừa dối đe dọa hoặc cưỡng ép

Theo quy định tại khoản 1 điều 652 Bộ Luật dân sự năm 2005: Người lập

di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ hoặccưỡng ép

Người để lại di sản lập di chúc phải ở trong tình trạng minh mẫn, sáng

suốt Lập di chúc là hành vi của chủ sở hữu (chủ sử dụng tài sản) định đoạt tàisản của mình nên họ phải nhận thức được hành vi đó khi thực hiện quyền địnhđoạt tài sản Đây là điều kiện tiên quyết, có ý nghĩa rất quan trọng trong việcđánh giá giá trị pháp lý của di chúc, đảm bảo tính chính xác theo ý chí của chủthể - người lập di chúc trong việc định đoạt tài sản của mình

Việc lập di chúc là phải hoàn toàn tự nguyện trên tinh thần không bị épbuộc, nếu di chúc lập khi bị ép buộc tức là di chúc đó không hợp pháp và không

có hiệu lực pháp lý Người để lại di chúc phải hoàn toàn tự nguyện, không bị chiphối về mặt tinh thần , tâm lý hoặc thể chất, không bị ép buộc phải lập di chúctheo ý chí của người khác Đây là điều kiện rất quan trọng vì di chúc là sự thểhiện ý chí của người lập di chúc nên không thể ép buộc một ai đó lại lập di chúckhác tría với ý muốn của họ được

Một trường hợp cụ thể như ông M, ông có hai người con một trai, một gái.Trước khi mất ông lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho người con trai của ông

mà không để lại cho người con gái Ông có nói chuyện này với mọi người tronggia đình Khi người con gái biết được đã đến gặp ông M và nói với ông rằng connào cũng là con, ông thiên vị để lại hết tài sản cho con trai, cô con gái khóc lóccầm dao và dọa rằng nếu ông không viết lại di chúc cô ta sẽ tự tử ngay trước mặtông Sợ cô con gái làm liều, ông M đành viết lại di chúc trước mặt các con, thay

đổi nội dung di chúc rằng: Toàn bộ tài sản ông để lại được chia làm ba phần, haiphần cho người con trai và một phần cho người con gái.

Như trường hợp trên, ông M phải viết lại di chúc vì sự đe dọa của chínhngười con gái của ông Chiểu theo quy định của pháp luật, di chúc ông viết lạisau này không có giá trị vì khi lập di chúc lại ông ở trong tình thế bị đe dọa,cưỡng ép

2.2 Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội, hình thức của di chúc không trái quy định của pháp luật.

Cũng theo quy định tại khoản 1 điều 652 của Bộ Luật dân sự năm 2005:Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức di chúc khôngtrái quy định của pháp luật

Nội dung của di chúc không trái với pháp luật, không đúng với lợi ích của

xã hội Vì đây sẽ là điều kiện để bảo đảm lợi ích của nhà nước cũng như toà xãhội Người để lại di chúc không được định đoạt tài sản không thuộc sở hữu củamình, nội dung của di chúc không thể ép buộc người thừa kế đi ngược lại lợi íchcuả nhà nước, xã hội và không được trái pháp luật

Ví dụ: Một người đàn ông 72 tuổi có 03 người con trong đó có 02 ngườicon trai, 01 người con gái Năm ông 30 tuổi ông có góp vốn làm ăn với mộtngười bạn Nhưng vì không biết cách sử dụng số vốn đầu tư nên cả hai người thấtbại trong làm ăn Người bạn của ông ra làm riêng và thành lập được một công ty

Vì nghĩ bạn lừa mình lấy hết số vốn làm của riêng (Vì sau khi bị thua lỗ ngườibạn kia vay mượn tiền để xây dựng lại, ông nghĩ là số vốn đó là của mình do bạnlừa mà có chứ không phải vay ai) nên trước khi mất để lại di chúc như sau: Nếutrong ba người con của ông ai khiến cho công ty của bạn ông bị phá sản thì người

đó được hưởng toàn bộ tài sản ông để lại

Như vậy, di chúc ông để lại là hoàn toàn trái pháp luật Vì theo như quyđịnh, di chúc hợp pháp là không trái với pháp luật, trái với đạo đức Thế nhưng,

di chúc ông để lại đã làm trái với quy định của pháp luật, nếu các con ông làm

theo như di chúc thì đã phạm tội, hơn nữa những gì ông nói cũng trái với đạođức Vậy, bản di chúc đó không hợp pháp.

2.3 Di chúc của người từ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi

Điều 652, khoản 2 Bộ Luật dân sự quy định: Di chúc của người từ đủmười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phảiđược cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý

Người tuy chưa đủ 18 tuổi nhưng đã đủ 15 tuổi cũng có thể được lập dichúc với điều kiện phải có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ vào việc lập

di chúc Đây là quy định phù hợp, đúng tinh thần như Bộ luật lao động về độ tuổitối thiểu có thể tham gia lao động là 15 tuổi trở lên

Người từ đủ 15 tuổi trở lên có thể có tài sản riêng, bởi vậy họ có quyền lập

di chúc để định đoạt tài sản của mình Tuy nhiên, vì người 15 tuổi trở lên và chưa

đủ 18 tuổi là người chưa thành niên, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chongười chưa thành niên, pháp luật quy định việc lập di chúc phải được sự đồng ýcủa cha mẹ hoặc người giám hộ về việc lập di chúc

Cụ thể, trường hợp của bạn Nguyễn Văn D trú tại phường Tân Thạnhthành phố Hồ Chí Minh, 16 tuổi Bạn D được bố mẹ cho ra ở riêng để tạo tính tựlập Bạn được bố mẹ mua cho 01 căn hộ diện tích 45m2 và 01 xe mô tô thể thao.Bạn D muốn lập di chúc về số tài sản của mình đang sở hữu và được bố mẹ đồng

ý Như vậy, trường hợp của bạn D muốn lập di chúc là hoàn toàn hợp pháp

2.4 Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ

Khoản 3, điều 652 bộ Luật dân sự quy định: Di chúc của người bị hạn chế

về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thànhvăn bản và có công chứng hoặc chứng thực

Người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ nhưng đã thànhniên cũng có quyền lập di chúc, Tuy nhiên, việc lập di chúc của đối tượng này

phải được người làm chứng lập thành văn bản và có chứng nhận của cơ quancông chứng hoặc chứng thực của Uỷ ban xã, phường, thị trấn.

Ví dụ: Bà Dương Thị Bé thường trú tại xã Yên Sơn muốn lập di chúc Tuynhiên, bà Bé không biết chữ, vì thế bà đã nhờ con dâu của bà là chị Hà Kim Oanhlập di chúc cho bà Sau khi viết di chúc theo nội dung mà bà Bé yêu cầu, chịOanh đã đọc lại bản di chúc, sau khi nghe lại bản di chúc do con dâu viết lại bà

Bé đã điểm chỉ vào di chúc Để di chúc có tính hiệu lực, chị Oanh đã đưa bà Bélên UBND xã Yên Sơn chứng thực về nội dung văn bản

2.5 Di chúc bằng văn bản không công chứng, chứng thực

Theo khoản 5 điều 652 Bộ Luật dân sự 2005 thì Di chúc bằng văn bảnkhông có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điềukiện được quy định tại khoản 1 Điều này

Pháp luật dân sự Việt Nam đã dự liệu các trường hợp người lập di chúckhông thể đến các cơ quan công chứng hoặc UBND để chứng thực, chứng nhận

di chúc, thì nhứng người có thẩm quyền chứng nhận theo quy định tại Điều 660của Bộ luật dân sự 2005 như sau;

Di chúc của quân nhân tại ngũ có xác nhận của thủ trưởng đơn vị cấp đạiđội trở lên, nếu như trong tình huống người quân nhân này không có điều kiện đểthực hiện việc chứng nhận, chứng thực di chúc của mình theo các quy định củapháp luật

Di chúc của người đang trên tàu biển, máy bay có xác nhận của người chỉhuy phương tiện đó Đây là trường hợp dự liệu bất khả kháng của nhà làm luậtkhi có các trường hợp mà người lập di chúc không thể đến các cơ quan nhà nước

để công chứng hoặc chứng thực bản di chúc đó

Di chúc của người đang điều trị tại bệnh viện, cơ sở chữa bệnh, điều dưỡngcần phải có xác nhận của người phụ trách nơi đó Trong trường hợp này cũngvậy, ở đây người để lại di chúc không thể hoặc không có điều kiện để có

Di chúc của người đang làm công việc nghiên cứu, khảo sát, thăm dò, ở

các vùng rừng núi, hải đảo thì phải có xác nhận của người phụ trách đơn vị đó.

Di chúc của người Việt Nam đang ở nước ngoài (Người có quốc tịch ViệtNam và không cư trú ở trong nước), thì phải có xác nhận của cơ quan lãnh sựhoặc đai điện ngoại giao của Việt Nam ở nước đó

Di chúc của người đang bị tạm giam, đang chấp hành các hình phạt tù,người đang chấp hành các biện pháp xử lý hành chính tại các cơ sở giáo dục, cơ

sở chữa bệnh thì phải có xác nhận của người phụ trách cơ sở đó

Như vậy pháp luật dân sự Việt Nam đã dự liệu các trường hợp người để lại

di sản không có điều kiện để công chứng, chứng thực di chúc, điều này thể hiệnmột sự tiến bộ lớn của chế định thừa kế của luật dân sự Việt Nam, đây cũng là tấtyếu khách quan, nhu cầu bức thiết vì không phải lúc nào người để lại di sản cũng

có đầy đủ các vì nhiều lí do và hoàn cảnh khác nhau nữa

Chẳng hạn như trường hợp của anh Lò Văn Sông 59 tuổi phạm tôi buônbán, tàng trữ chất ma túy và bị kết án 20 năm tù giam Anh có ba người con trainhưng con trai cả của anh đã bị nghiện ma túy Trong quá trình thụ án sợ cótrường hợp bất khả kháng, anh Sông đã viết di chúc nội dung di chúc như sau:Toàn bộ tài sản mang tên anh và vợ của anh gồm: 6.000 m2 trồng keo, 02 xưởng

gỗ và 01 căn nhà 4 tầng do vợ chồng anh chị làm ăn chân chính mà xây dựngđược sẽ để lại cho hai người con trai thứ hai và người con trai út của anh Nếutrường hợp người con trai cả của anh có thể cai nghiện được và làm ăn đànghoàng thì số tài sản đó được chia đều làm ba phần cho ba người con trai

Sau khi lập di chúc, anh Sông đã đến xin xác nhận của trưởng trại giam.Như vậy theo quy định, di chúc của anh Sông là di chúc hợp pháp

2.6 Di chúc miệng

Di chúc miệng là sự thể hiện ý chí của người để lại di sản, thông qua lờinói và được những người làm chứng ghi lại bằng văn bản Tuy nhiên không phảibất cứ cá nhân nào cũng có thể được lập di chúc miệng

Bộ luật dân sự 2005 đã có quy định rất rõ rang về việc lập di chúc miệng

tại Điều 651 như sau:

“1 Trong trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa do bệnh tật hoặc các nguyên nhân khác mà không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập

di chúc miệng

2 Sau ba tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sang suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.”

Từ các căn cứ trên, có thể đưa ra một số nhận xét như sau:

Thứ nhất, chỉ có thể lập di chúc miệng nếu cá nhân đang bị đe dọa về tính

mạng bởi bệnh tật hoặc nguyên nhân khác mà không thể lập di chúc bằng văn bảnđược Đây là trường hợp cá nhân đang ở trong tình trạng như liệt tay, nằm bấtđộng do tai nạn hoặc bệnh tật khác , mà không thể lập di chúc bằng văn bản.Cũng cần lưu ý ở đây, một người không biết chữ ở trong tình trạng bình thường

về sức khỏe cũng không được lập di chúc miệng Đối với những người bị hạn chế

về thể chất (khiếm thính hoặc khiếm thị) mà không thuộc đối tượng mà đang bị

đe dọa về tính mạng, sức khỏe thì cũng không được lập di chúc miệng Tuy nhiêntrường hợp này người lập di chúc miệng vẫn cần người làm chứng lập ra thànhvăn bản và có công chứng, chứng thực Mặc dù pháp luật dân sự đã có quy địnhnhư vậy, nhưng đối vơi người không biết chữ và người có nhược điểm về thể chấtkhi lập di chúc thì về bản chất cũng giống như di chúc miệng, tuy vậy di chúc lậptrong trường hợ nay khong bị giới hạn về thời gian như tại khoản 2 Điều 651 Bộluật này

Thứ hai, việc lập di chúc miệng phải có ít nhất hai người làm chứng, và

nhứng người làm chứng không thuộc các trường hợ được quy định tại Điều 654,

Bộ luật dân sự 2995

Thứ ba, sau khi làm chứng cho việc lập di chúc miệng, những người làm

chứng phải cùng nhau chép lại nội dung của di chúc và cùng ký tên hoặc điểmchỉ

Thứ tư, trong thời hạn năm ngày (Khoản 5, Điều 652, Bộ luật dân sự 2005)

kể từ ngày người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng trước người làmchứng thì di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực Đây cũng là một điểmmới hơn của Bộ luật dân sự 2005 so với Bộ luật dan sự 1995.

Thứ năm, theo quy định sau ba tháng kể từ ngày lập di chúc miệng nếu

người lập di chúc miệng còn sống, minh mẫn, sang suốt thì di chúc miệng này

Một trường hợp cụ thể là ông Nông Văn Yêu trú tại thôn Hạ xã Yên Sơn,tháng 9 năm 2014 ông Yêu đột ngột bị tai biến và qua đời trước khi qua đời vìkhông thể tự viết được di chúc, ông Sơn đã dặn dò con cháu bằng lời, trong đó

có việc phân chia tài sản của ông và việc chăm lo thờ cúng của dòng họ (Vì ôngYêu là trưởng tộc), trong đó có yêu cầu con trai cả của ông là anh Nông VănQuyết được thừa hưởng toàn bộ tài sản của ông để lại và có nghĩa vụ chăm sóc

mẹ già, chăm lo việc thờ cúng của dòng họ

Khi ông Yêu dặn dò con cháu thì có 05 người hàng xóm có mặt đó làmchứng Sau khi ông Yêu qua đời, cả năm người hàng xóm có mặt lúc đó viết lại

di chúc của ông Yêu, cùng nhau ký tên và lên xin chứng thực của UBND xã YênSơn Như vậy, theo quy định, di chúc của ông Yêu là di chúc miệng và là di chúchợp pháp