Bài viết đóng góp những ý kiến góp ý cho dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mà Bộ giáo dục và Đào tạo vừa đưa ra mới đây. Đây là một số ý kiến tham khảo gửi tới các thầy cô giáo cùng tham khảo.
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI
Ý KIẾN GÓP Ý
DỰ THẢO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG TỔNG THỂ
(Kèm theo Công văn số 1677/BGDĐT-GDTrH ngày 25/4/2017 của Bộ GDĐT)
Ngày 12/4/2017, dự thảo chương trình (CT) giáo dục phổ thông (GDPT) tổng thể (sau đây gọi tắt là CT tổng thể) đã được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) để xin ý kiến rộng rãi của các tầng lớp nhân dân Để có thêm căn cứ hoàn thiện dự thảo CT tổng thể, Bộ GDĐT tạo trân trọng
đề nghị các Thầy, Cô tập trung góp ý các vấn đề sau:
I MỘT SỐ NỘI DUNG DỰ THẢO CT TỔNG THỂ
1 Những vấn đề chung
1.1 Dự thảo CT tổng thể đã thể hiện việc quán triệt các quan điểm và tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu tại các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Chính phủ chưa, ở mức độ nào?
Trả lời:
- Dự thảo CT tổng thể đã thể hiện việc quán triệt các quan điểm và tinh thần đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu tại các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Quyết định của Chính phủ ở mức độ tốt
Nhìn chung, Dự thảo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể đã quán triệt Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo
Trang 2Dự thảo đã quán triệt tinh thần chuyển định hướng giáo dục từ chủ yếu trang
bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học; Đã xác lập 2 giai đoạn của giáo dục phổ thông: giáo dục cơ bản (từ bậc tiểu học đến hết THCS) và giáo dục định hướng nghề nghiệp (3 năm học ở bậc THPT); có giải pháp khắc phục tình trạng quá tải của Chương trình giáo dục phổ thông, nhất là ở cấp THPT
1.2 Dự thảo CT tổng thể đã tiếp cận xu hướng phát triển CT GDPT của các nước tiên tiến chưa, ở mức độ nào?
Trả lời:
Dự thảo CT tổng thể đã tiếp cận xu hướng phát triển CT GDPT của các nước tiên tiến ở mức độ tốt
Ban soạn thảo đã xây dựng Chương trình giáo dục phổ thông với định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa và từng bước hội nhập với thế giới
Định hướng đó thể hiện ở việc tăng cường các môn học Ngoại ngữ, Tin học, Nghệ thuật, tích hợp một số môn truyền thống thuộc lĩnh vực khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, áp dụng mô hình giáo dục STEM vận dụng tổng hợp các lĩnh vực: toán học - khoa học - công nghệ - kỹ thuật và hoạt động trải nghiệm sáng tạo, giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn và quan hệ cộng đồng
CT tổng thể mới chỉ là bộ khung của chương trình GDPT Để đánh giá mức
độ nặng nhẹ của CT, cần phải có CT cụ thể của các môn học Tuy nhiên, có thể nêu ra so sánh về số lượng môn học và HĐGD như sau:
Trang 3Ở giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (THPT), theo CT mới, lớp 10
có 13 môn học và 2 HĐGD; lớp 11 và lớp 12 có 9 môn học và HĐGD CT hiện hành có 13 môn học và 4 HĐGD ở tất cả các lớp Trong các môn học và HĐGD, môn Giáo dục thể chất được tổ chức dưới hình thức các câu lạc bộ thể thao tự chọn; Hoạt động trải nghiệm sáng tạo, môn Giáo dục quốc phòng và an ninh chủ yếu là thực hành, luyện tập Thực chất, chỉ có 6 môn có lý thuyết và thực hành là Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ và 3 môn định hướng nghề nghiệp tự chọn
So sánh với CT nước ngoài: CT tú tài quốc tế (IB), CT của VQ Anh có 6 môn học bắt buộc; CT Australia, Đức, Pháp có từ 5 đến 6 môn bắt buộc; CT của Mỹ có 4 môn bắt buộc toàn quốc và một số môn bắt buộc khác tùy theo từng bang; CT Malaysia bắt buộc học 10 môn; CT Trung Quốc có 12 môn bắt buộc hoặc tự chọn
có giới hạn,…
* Thời lượng học tập ít hơn các nước OECD
Theo số liệu của OECD (The Learning Environment and Organisation of Schools,
https://www.oecd.org/education/skills-beyond-school/48631122.pdf), trong độ tuổi
từ 7 đến 15, tương đương từ lớp 1 đến lớp 9, trung bình mỗi HS học 7.390 giờ (60
Trang 4phút/giờ) Còn theo dự thảo CT tổng thể của Việt Nam, từ lớp 1 đến lớp 9, mỗi HS học nhiều nhất 6.957 giờ, kể cả thời gian tự học dành cho HS tiểu học và thời gian học các môn tự chọn
Tóm lại, CT mới đã giảm số môn học, thời lượng học so với CT hiện hành và còn thấp hơn CT các nước
1.3 Dự thảo CT tổng thể có kế thừa các CT GDPT đã có của Việt Nam không, ở mức độ nào?
Trả lời:
Dự thảo CT tổng thể đã kế thừa các CT GDPT đã có của Việt Nam, ở mức độ tích cực
Bản tính, toàn bộ các môn học trong dự thảo CT đại quát đều được tăng trưởng trên hạ tầng những môn đã có trong chương trình hiện hành Ví dụ, từ lớp một đến lớp 3 có môn Cuộc sống quanh ta, được vun đắp trên cơ sở môn tự nhiên trong chương trình hiện hành
Chương trình nhiều nước cũng có môn học này với tên gọi tương tự Cuộc sống quanh ta giúp HS có những hiểu biết đầu tiên về các hiện tượng thiên nhiên và thị trấn quanh đó Lên lớp 4, lớp 5, môn học này phân hóa thành 2 môn Tìm hiểu bỗng nhiên và Đánh giá xã hội; ở cấp THCS là hai môn khoa học Lịch sử và Địa lý
Việc dạy học tích hợp mạnh ở các lớp dưới, phân hóa dần ở các lớp trên tiện cả đôi đường với giai đoạn nhận thức của HS, theo đúng bắt buộc của quyết nghị 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về cải cách CT, SGK GDPT
1 HĐGD cũng đang được để ý nhiều là hoạt động trải nghiệm thông minh Trong
CT mới có hai loại hoạt động trải nghiệm sáng tạo:
Trang 5Loại 1: Hoạt động trải nghiệm thông minh trong từng môn học nhằm trải nghiệm kiến thức môn học trong thực tiễn;
Loại 2: Hoạt động trải nghiệm thông minh mang tính tích hợp, trong đó HS dựa trên sự toàn tập kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm khả năng khác nhau
để trải nghiệm thực tiễn đời sống và tham gia hoạt động dùng cho cộng đồng dưới
sự chỉ dẫn và doanh nghiệp của nhà giáo dục
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được phân bổ thời lượng giáo dục riêng trong
dự thảo CT nói chung thuộc loại 2 Nội dung Hoạt động trải nghiệm sáng tạo bao gồm các hoạt động tập thể (chào cờ, sinh hoạt lớp, sinh hoạt Sao Nhi đồng Tháng Tám, đội Thiếu niên Tiền phong Thành phố Hồ Chí Minh, Đoàn tuổi teen Cộng sản Hồ Chí Minh), các hoạt động tham quan, nghiên cứu thực tiễn, lao động, vui chơi, thiện nguyện, dùng cho cộng đồng,… được thực hiện theo tinh thần HS là người đơn vị hoạt động dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, tiện cả đôi đường với lứa tuổi, nhu cầu và điều kiện thực hiện của cơ sở vật chất giáo dục và địa phương đầy đủ các hoạt động tập thể, hoạt động ngoại khóa là những hoạt động thân thuộc
ở toàn bộ các trường phổ thông một số nội dung hoạt động mới trên thực tại cũng
đã được khai triển ở các trường từ nhiều năm nay
1.4 Các phẩm chất chủ yếu cần hình thành và phát triển cho học sinh trong
dự thảo CT tổng thể đã phù hợp chưa? Nếu chưa thì cần thay đổi như thế nào?
Trả lời:
Các phẩm chất chủ yếu cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dự thảo CT tổng thể đã phù hợp
Yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực (NL) của HS được đặt ra trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước về đổi mới CT, sách giáo khoa GDPT Đó là sự tiếp nối truyền thống xây dựng con người toàn diện có đức có tài, vừa hồng vừa
Trang 6chuyên của dân tộc Trong giáo dục cũng như trong đời sống, phẩm chất được đánh giá bằng hành vi, còn NL được đánh giá bằng hiệu quả của hành động
Căn cứ để xác định các phẩm chất chủ yếu là những đức tính của người Việt Nam được nêu ra trong các nghị quyết của Đảng về xây dựng văn hoá, con người Việt Nam, đặc biệt là Năm điều Bác Hồ dạy HS và yêu cầu giáo dục đạo đức, lối sống cho HS hiện nay
Về các NL cốt lõi nêu trong chương trình tổng thể, 3 NL chung (NL tự chủ và
tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo) và 7 NL chuyên môn là những NL mà ai cũng cần có để sống, làm việc trong xã hội hiện đại Các
NL đó đã được xác định trong nhiều chương trình và tài liệu giáo dục nước ngoài, đặc biệt là các tài liệu Xác định và lựa chọn các năng lực cốt lõi của OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) năm 2005, Các năng lực cốt lõi để học tập suốt đời – Khung tham chiếu châu Âu của EU (Liên minh Châu Âu) năm 2006 và Tầm nhìn mới về giáo dục – Mở khóa tiềm năng về công nghệ của WEF (Diễn đàn Kinh
tế Thế giới) năm 2015
1.5 Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dự thảo CT tổng thể đã phù hợp chưa? Nếu chưa thì cần thay đổi như thế nào?
Trả lời:
Các năng lực chung cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dự thảo
CT tổng thể đã phù hợp
Các NL đã được để ý đúng mức trong dự thảo CT đại quát Ví dụ, tư duy phản biện là nội dung cần phải có, xuyên suốt của NL khắc phục vấn đề và thông minh Một trong những bộc lộ của tư duy phản biện ở HS các cấp học được dự thảo
CT nói chung chỉ ra là: “nêu được thắc mắc về sự vật, hiện tượng; không e sợ nêu
Trang 7ý kiến cá nhân trước các nguồn tin khác nhau về sự vật, hiện tượng” (HS tiểu học);
“quan tâm tới các chứng cớ khi nhìn nhận, Nhận định sự vật, hiện tượng; Nhận định vấn đề, cảnh huống dưới những góc nhìn khác nhau” (HS THCS); “không dễ dàng chấp nhận nguồn tin 1 chiều; không định kiến khi xem xét, Nhận định vấn đề;
để ý tới các lập luận và minh chứng thuyết phục; sẵn sàng coi xét, Phân tích lại vấn đề” (HS THPT)
1.6 Các năng lực chuyên môn cần hình thành và phát triển cho học sinh trong dự thảo CT tổng thể đã phù hợp.
1.7 Biểu hiện yêu cầu cần đạt về phẩm chất của học sinh ở từng cấp học trong dự thảo CT tổng thể đã phù hợp.
1.8 Biểu hiện yêu cầu cần đạt về năng lực của học sinh ở từng cấp học trong
dự thảo CT tổng thể đã phù hợp.
2 Kế hoạch giáo dục
2.1 Dự thảo CT tổng thể nêu: “Hệ thống các môn học của CT GDPT được chia thành các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hóa, môn học tự chọn
và môn học tự chọn bắt buộc” đã hợp lý
2.2 Dự thảo CT tổng thể nêu: “Trong một năm học, thời gian thực học các môn học của CT GDPT tương đương với 37 tuần, gồm: 35 tuần thực học dành cho các môn học bắt buộc, môn học bắt buộc có phân hoá và môn học tự chọn bắt buộc; 2 tuần thực học dành cho các môn học tự chọn và nội dung giáo dục của địa phương” đã hợp lý
2.3 Số lượng các môn học và hoạt động giáo dục ở từng lớp của mỗi cấp học
ít hơn khác nước khác
2.4 Tên các môn học và hoạt động giáo dục ở từng lớp của mỗi cấp học đã hợp lý
Trang 82.5 Thời lượng giáo dục của từng môn học, hoạt động giáo dục ở từng lớp của mỗi cấp học đã hợp lý
2.6 Về kế hoạch dạy học ở tiểu học, dự thảo CT tổng thể nêu: “Đối với những lớp chưa thực hiện dạy học 2 buổi/ngày, không bố trí thời gian tự học có hướng dẫn trên lớp và dạy học nội dung giáo dục của địa phương” Quy định như vậy đã hợp lý
2.7 Việc cho phép học sinh lớp 11 và lớp 12, ngoài các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc, được tự chọn 1 chuyên đề học tập và 3 môn học (trong số
11 môn học nêu trong dự thảo CT tổng thể) phù hợp với nguyện vọng của bản thân
và điều kiện tổ chức của nhà trường có ưu điểm học sinh tích cực học tập, tuy vậy
có thể lơ là một số môn học sinh không thích
Xuất hiện nhiều môn học lạ
GS Nguyễn Minh Thuyết cho biết, dự thảo chương trình đã hoàn thành và dự kiến đầu tháng 4 sẽ công bố để lấy ý kiến trước khi được ban hành chính thức vào tháng 9/2017
Theo GS Thuyết, chương trình mới thực hiện giáo dục toàn diện, tích hợp ở các cấp tiểu học và THCS, thực hiện giáo dục phân hóa và tự chọn ở cấp THPT
Hệ thống các môn học của chương trình GDPT được chia thành 4 nhóm môn học: Bắt buộc, bắt buộc có phân hóa, tự học và tự chọn bắt buộc
Các môn ở cấp tiểu học:
Các môn bắt buộc gồm Tiếng việt, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục lối sống, Cuộc sống quanh ta, Tìm hiểu xã hội, Tìm hiểu tự nhiên, Tìm hiểu công nghệ
Các môn học bắt buộc có phân hóa: Thế giới công nghệ, Tìm hiểu tin học, Giáo dục thể chất, Nghệ thuật, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Trang 9Môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số.
Ngoài ra, ở cấp tiểu học còn có hoạt động tự học có hướng dẫn (tự học trên lớp của học sinh tiểu học học 2 buổi/ngày, có sự hướng dẫn, giúp đỡ của giáo viên)
Các môn học THCS
Các môn bắt buộc: Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục công dân, Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý
Các môn học bắt buộc có phân hóa: Tin học, Công nghệ và hướng nghiệp, Giáo dục thể chất, Nghệ thuật, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2
Các môn học THPT
Lớp 10: Dự thảo chương trình mới xác định lớp 10 là lớp hướng nghề nghiệp Các
môn học bao gồm:
Các môn học bắt buộc: Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục Kinh tế và pháp luật, Lịch sử, Địa lý, Hóa học, Vật lý, Sinh học, Thiết kế và Công nghệ, Giáo dục quốc phòng và an ninh
Các môn học bắt buộc có phân hóa: Tin học, Giáo dục thể chất, Hoạt động nghệ thuật, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiếu số, Ngoại ngữ 2
Lớp 11 và lớp 12:
Các môn học bắt buộc: Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Các môn học tự chọn bắt buộc: Học sinh chọn 3 môn và 1 chuyên đề học tập trong
số các môn Giáo dục kinh tế và pháp luật, Lịch sử, Địa lý, Vật Lý, Hóa học, Sinh
Trang 10học, Khoa học máy tính, Tin học ứng dụng, Thiết kế và công nghệ, Mỹ thuật, Âm nhạc, Chuyên đề học tập
Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2
Đối với nội dung giáo dục của đại phương: Theo quy định của chương trình, các tỉnh, TP trực thuộc Trung ương tổ chức xây dựng thẩm định nội dung giáo dục văn hóa, Lịch sử, Địa lý, Kinh tế môi trường, Hướng nghiệp… của địa phương và báo cáo Bộ GD&ĐT phê duyệt
Đối với lớp 11 và 12, nội dung giáo dục địa phương có thể được xây dựng thành chuyên đề học tập cho học sinh tự chọn
Theo GS Thuyết, chương trình mới không quy định số tiết học trong từng tuần mà chỉ quy định học bao nhiêu tiết trong năm học quyền sắp xếp phụ thuộc vào hiệu trưởng và ban giám hiệu
Chương trình GDPT mới giúp học sinh hình thành 6 phẩm chất (yêu đất nước, yêu con người, chăm học, chăm làm, trung thực, trách nhiệm) và 2 năng lực (cốt lõi và chuyên môn)
Phụ huynh và học sinh cùng tham gia đánh giá
Đánh giá thường xuyên, do giáo viên phụ trách môn học thực hiện dựa trên kết quả đánh giá của giáo viên, của phụ huynh học sinh, của bản thân học sinh được đánh giá và của học sinh khác trong tổ, trong lớp
Đánh giá định kỳ, do cơ sở giáo dục tổ chức thực hiện Học sinh hoàn thành các môn học, tích lũy đủ kết quả đánh giá theo quy định của Bộ GD&ĐT được cấp bằng tốt nghiệp THPT
Đánh giá trên diện rộng ở cấp quốc gia, cấp địa phương, do tổ chức kiểm định chất lượng cấp quốc gia hoặc cấp tỉnh, TP trực thuộc trung ương tổ chức để phục vụ
Trang 11công tác quản lý các hoạt động dạy học, phát triển chương trình và nâng cao chất lượng giáo dục
Học sinh được học ngoài khuôn viên nhà trường
Một trong những trọng tâm của đổi mới chương trình phổ thông chính là sự thay đổi về phương pháp giáo dục
Theo chương trình mới, các môn học và hoạt động giáo dục trong nhà trường áp dụng các phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học, trong đó giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn hoạt động cho học sinh, tạo môi trường học tập thân thiện và những tình huống có vấn đề để khuyến khích học sinh tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, tự phát hiện năng lực, nguyện vọng của bản thân, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, phát huy tiềm năng và những kiến thức, kỹ năng đã tích lũy được để phát triển
Các hoạt động học tập của học sinh bao gồm hoạt động khám phá vấn đề, hoạt động luyện tập và hoạt động thực hành (ứng dụng những điều đã học để phát hiện
và giải quyết những vấn đề có thực trong đời sống), được thực hiện với sự hỗ trợ của đồ dùng học tập và công cụ khác, đặc biệt là công cụ tin học và các hệ thống tự động hóa của kỹ thuật số
Các hoạt động học tập nói trên được tổ chức trong và ngoài khuôn viên nhà trường thông qua một số hình thức chủ yếu sau: Học lý thuyết; thực hiện bài tập, thí nghiệm, trò chơi, đóng vai, dự án nghiên cứu; tham gia xêmina, tham quan, cắm trại, đọc sách; sinh hoạt tập thể, hoạt động phục vụ cộng đồng
Tùy theo mục tiêu cụ thể và mức độ phức tạp của hoạt động, học sinh được tổ chức làm việc độc lập, làm việc theo nhóm hoặc làm việc chung cả lớp Tuy nhiên, dù làm việc độc lập, theo nhóm hay theo đơn vị lớp, mỗi học sinh đều phải được tạo điều kiện để tự mình thực hiện nhiệm vụ học tập và trải nghiệm thực tế