skkn Kinh nghiệm tổ chức dạy tốt môn làm quen văn học lớp mẫu giáo bé

Sự tiếp xúc đầu tiên của trẻ Mẫu giáo với tác phẩm văn học đợc chọn lọc , nhất là những câu chuyện kể về thế giới cổ tích thần kì , các câu truyện truyền thuyết , thần thoại , những tác

Sở giáo dục và đào tạo tỉnh gia lai PHOỉNG GIAÙO DUẽC & ẹ.T THAỉNH PHOÁ PLEIKU

Tên đề tài:

Kinh nghiệm tổ chức dạy tốt môn làm

quen văn học lớp mẫu giáo bé

Mã skkn: .

Họ và tên ngời viết: Trần Thị Thanh Tân Chuyên môn: S phạm mầm non

Đơn vị: Trờng mầm non 3/2

Năm học: 2008 - 2009

I Đặt vấn đề:

Làm quen văn học là một loại hình nghệ thuật , là một nội dung quan trọng của chơng trình giáo dục Mầm non Văn học giữ vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ Là tiếng nói hồn nhiên của tâm hồn trẻ thơ rất dễ đi vào lòng ngời Em bé nằm trong nôi , qua lời ru của

mẹ dù cha biết thởng thức nghệ thuật nhng ngay từ lúc đó nhịp điệu êm dịu của lời thơ góp phần tạo nên thế giới tình cảm của em bé Đó là sự mở cửa cho trẻ những bớc đi chập chững đầu tiên vào thế giới những giá trị phong phú chứa đựng trong các tác phẩm văn học Sự tiếp xúc đầu tiên của trẻ Mẫu giáo với tác phẩm văn học đợc chọn lọc , nhất là những câu chuyện kể về thế giới

cổ tích thần kì , các câu truyện truyền thuyết , thần thoại , những tác phẩm là thơ ca … sẽ kích thích ở trẻ sự nhạy cảm thẩm mĩ , óc tởng tợng , sự phát triển ngôn ngữ , trí tuệ… Thậm chí khi trẻ lớn lên và cả sau này trẻ vẫn còn nhớ lại một cách sâu sắc những cảm giác ban đầu khi đợc nghe lời ru của bà , của mẹ

và ký ức đó đã ảnh hởng sâu sắc đến nhân cách mỗi con ngời

Văn học góp phần hình thành tình cảm đạo đức cho trẻ ở lứa tuổi Mẫu giáo việc hình thành và phát triển hoạt động văn học là một hình thức quan trọng để phát triển tính tích cực cá nhân , tính độc lập , sáng tạo của trẻ Các cháu đến với những tác phẩm văn học , những nhân vật trong thơ , trong truyện , với tất cả những tình cảm , những rung động ngọt ngào nhất , say mê nhất ,

đồng cảm nhất Những tác phẩm văn học đã là một phần của cuộc sống gợi lên cho trẻ những xúc cảm lành mạnh có ảnh hởng to lớn đến cuộc sống mai sau của trẻ

Trong năm học này, Ban giám hiệu nhà trờng phân công cho tôi giảng dạy lớp Mẫu giáo 3- 4 tuổi Là một giáo viên đã nhiều năm giảng dạy chơng trình

đổi mới hình thức tổ chức giáo dục Mầm non, mỗi năm đúc rút thêm cho bản thân những kinh nghiệm trong giảng dạy và kiến thức mới trong chuyên môn,

điều đó đã nói lên bản thân có rất nhiều điều kiện thuận lợi nhng bên cạnh đó vẫn còn nhiều khó khăn mà thực tế trong giảng dạy tôi vẫn còn nhiều băn khoăn

Về thuận lợi:

- Đợc sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trờng cũng nh Phòng Giáo dục Thành phố Pleiku thờng xuyên quan tâm và coi trọng việc đầu

t về chuyên đề làm quen văn học và chữ viết Nhà trờng đã đầu t phòng th viện chung cho toàn trờng và chỉ đạo xây dựng góc th viện riêng ở các lớp Việc thực hiện cho trẻ tiếp cận với góc th viện ở lớp cũng nh lịch cho trẻ hoạt động

ở th viện trờng tơng đối đầy đủ và có hiệu quả Đồ dùng, dụng cụ đặc biệt là các loại tranh truyện, truyện chữ to, truyện tranh, thơ có tranh minh hoạ, các

bộ rối mang nội dung của các câu truyện, bài thơ rất đầy đủ và hấp dẫn trẻ

- Đa số các cháu đã đợc học qua lớp Nhà trẻ nên việc phát âm , đọc thơ cũng

nh tiếp thu nội dung các câu truyện có phần dễ dàng hơn, trẻ đã biết đọc thơ theo cô, kể lại truyện cùng cô và biết kết hợp các điệu bộ, nét mặt cử chỉ, sử dụng nhịp điệu, giọng điệu để thể hiện các tác phẩm văn học đợc thuận lợi hơn

- Bản thân cũng có năng khiếu về giọng đọc, giọng kể, nắm vững vàng về yêu cầu của việc đổi mới hình thức tổ chức giảng dạy trong chơng trình Mầm non

Đặc biệt chuyên đề làm quen văn học và chữ viết đã đợc thể hiện thờng xuyên trong giáo án, lên lớp một cách thuần thục

Về khó khăn:

- Vẫn còn một số ít các cháu cha học qua các nhóm trẻ nên việc tiếp thu và sức cảm thụ nghệ thuật về các tác phẩm văn học cha đợc đồng đều

- Một vài cháu cha đủ độ tuổi, còn nói ngọng, phát âm cha rõ lời, lời nói cha mạch lạc nên việc dạy trẻ đọc thuộc thơ và đọc thơ diễn cảm vẫn còn gặp không ít khó khăn

- Hiện nay có quá nhiều tài liệu hớng dẫn giảng dạy nên các phơng pháp lên lớp thuần thục cũng nh việc sáng tạo trong giờ dạy vẫn cha xem là việc thống nhất cao Không có bài soạn mẫu, chủ yếu giáo viên tự mày mò sáng tạo là chính

Để tổ chức thực hiện tốt một giờ dạy làm quen văn học, tôi thờng quan tâm

đến việc nghiên cứu kỹ yêu cầu về đề tài của các chủ điểm đã đề ra trong

ch-ơng trình Từ đó bản thân có một kế hoạch định hình cho bài soạn, đồng thời chuẩn bị các phơng tiện, giáo cụ trực quan chủ yếu quan trọng, các kỹ năng hoạt động trong giờ dạy

Ví dụ : ở chủ điểm 2: “ Bản thân”

- Yêu cầu đợc đặt ra là giúp trẻ hiểu biết về họ, tên, tuổi, sở thích, khả năng của bản thân Các bộ phận cơ thể Biết địa chỉ , nơi ở, tên các thành viên trong gia đình Biết nhà là nơi gia đình sống, biết tên công cụ, chất liệu của một số

đồ dùng gia đình Miêu tả bản thân và ngời thân, các đồ dùng phục vụ cho bản thân thông qua hoạt động hát, đọc thơ, kể chuyện Giúp trẻ giao tiếp ứng xử phù hợp của bản thân với bạn bè, lớp học, với cô giáo và truyền thống gia

đình trẻ đợc đọc thơ, kể chuyện đóng kịch những tác phẩm văn học về bạn bè, cô giáo và gia đình có nội dung về sự yêu thơng, chia sẽ với bạn bè, với các thành viên trong gia đình, kính trọng ngời trên, nhờng nhịn em bé, bạn bè ; Biểu lộ đợc cảm xúc gần gũi, thân thơng về tình cảm ấm áp của bạn bè với nhau, với sự vỗ về của cô giáo, với tình thân gia đình

- Với tác phẩm văn học có đề tài là thơ “Đôi mắt của em”, “ Cái lỡi” Tôi đã xây dựng lồng ghép các nội dung tích hợp cho tiết học này có cả về âm nhạc, làm quen môi trờng xung quanh

* Nhờ lời diễn giải về tác phẩm của cô giáo, trẻ hiểu đợc rằng cơ thể mình đợc

mẹ sinh ra, đợc sự chăm sóc nuôi nấng và lớn lên từ bàn tay cha mẹ nên trẻ phải biết giữ gìn và bảo vệ thân thể, biết yêu thơng cha mẹ và mọi ngời trong gia đình, tôi đã lồng ghép với các môn học nh Giáo dục âm nhạc, làm quen môi trờng xung quanh:

+ Tích hợp môn âm nhạc: “ Bàn tay mẹ”, “ Ngọn nến lung linh”

- Ngoài ra tôi còn chọn nội dung tích hợp với môn học khác nh làm quen môi trờng xung quanh nói về tình cảm gia đình, tình cảm của cha mẹ dành cho con cái và con cái thì phải chăm ngoan nghe lời cha mẹ Mọi ngời trong gia đình phải biết quan tâm yêu thơng lẫn nhau

- Bên cạnh đó không thể thiếu phần chuẩn bị về đồ dùng trực quan, các phơng tiện dạy học hỗ trợ cho tiết dạy nh:

+ Đàn Organ

+ Tranh vẽ về cơ thể trẻ, các giác quan trên cơ thể và sự chăm sóc của mẹ

đối với con cái

Tôi đã chuẩn bị khá chu đáo và lên lớp tự tin, mạnh dạn, đi đúng trình tự các bớc, truyền thụ đúng kiến thức, đúng trọng tâm và còn có cả kiến thức mở rộng phù hợp với đề tài, với chơng trình nhng kết quả đem lại không cao, chỉ khoảng 55% - 60% cháu hiểu bài và tham gia vào hoạt động nghệ thuật đạt yêu cầu giờ dạy, số cháu còn lại thiếu linh hoạt, còn ở t thế bị động, lớp học có

vẻ trầm, buồn Về bản thân còn thấy thiếu sự sôi nổi và hứng thú và không tránh khỏi sự băn khoăn thắc mắc: Làm thế nào để khi xong một tiết dạy cảm thấy thoải mái và nhẹ nhàng, lôi cuốn đợc tất cả trẻ cùng tham gia theo hình thức đổi mới là “ trẻ chủ động” ; “ cô tung cháu hứng” và mình làm gì để tổ chức một giờ làm quen văn học đúng với yêu cầu đổi mới và phù hợp khả năng của một giáo viên ở thời kỳ đổi mới này

II Những biện pháp giải quyết vấn đề:

ẹoồi mụựi phửụng phaựp leõn lụựp vaứ naõng cao chaỏt lửụùng giaỷng daùy laứ ủieàu maứ baỷn thaõn toõi luoõn traờn trụỷ suy nghú nhaỏt trong quaự trỡnh coõng taực

Từ những băn khoăn, trăn trở và từ những kết quả đạt đợc và cha đạt đợc đã nói ở trên tôi cũng đã tìm ra cho mình một số giải pháp có khả năng phù hợp

để khắc phục khó khăn nh sau:

- Tiếp tục nghiên cứu kỹ các tài liệu có liên quan làm quen văn học và chữ viết ở chơng trình Mầm non cả 3 độ tuổi, tài liệu hớng dẫn đổi mới, một số tập san, tạp chí của các nhà chuyên môn, vụ Giáo dục Mầm non và Khoa đầu ngành ( Khoa giáo dục Mầm non - Đại học S phạm Hà nội)

- Tài liệu bồi dỡng thờng xuyên

Tuy nhiên, không thể bỗng dng mà hình tợng văn học lại trở nên phù hợp với đặc điểm t duy của trẻ, điều đó phụ thuộc rất nhiều vào ngời đem văn học

đến cho trẻ em, đó chính là cô giáo Cô giáo phải là ngời có giọng phát âm chính xác, có khả năng đọc thơ, ngâm thơ , khả năng về âm nhạc, về kể truyện diễn cảm, biểu hiện đúng sắc thái, ngữ điệu, nhịp điệu, giọng điệu của ngôn ngữ thơ ca và truyện để truyền đạt tới trẻ Trẻ đọc thơ chính xác các từ , các câu rõ, đúng dần tới mạch lạc Biết phối hợp kể truyện cùng cô, kể nối tiếp với bạn, kể truyện từ từng đoạn đến một phần câu truyện và cả câu truyện

Nh đã nói ở phần khó khăn: Do một số cháu cha học qua lớp nhà trẻ nên khả năng tiếp thu và cảm thụ về các tác phẩm văn học không đồng đều, vì thế

mà điều tôi quan tâm là ở các cháu này.( Theo nh đặc điểm tâm lý của trẻ em thì có thể trẻ cha quen với hình thức hoạt động tập thể, vì thế mà trẻ còn nhút nhát, rụt rè, thiếu tự tin hoặc sự chú ý có chủ định của trẻ còn thấp ) Để tránh những trờng hợp trẻ không muốn tham gia vào đọc thơ hoặc đọc sai, không nhớ rõ nội dung truyện, tên truyện và tên các nhân vật trong truyện tôi thờng xuyên xếp xen kẻ những trẻ này với trẻ hiếu động, tích cực và linh hoạt để trẻ

có điều kiện hòa nhập vào hoạt động tập thể hơn

Song song với việc dạy trẻ đọc thuộc thơ diễn cảm, dạy trẻ nắm đợc cốt truyện thì giáo viên phải tạo không khí văn chơng ở lớp học phù hợp với nội dung của bài thơ hay câu truyện, trang trí lớp và có cả trang phục của cô để giúp cô và trẻ hóa thân vào nhân vật và sống trong hoàn cảnh cụ thể của tác phẩm

Cô giáo phải là ngời biết sử dụng các loại dụng cụ âm nhạc nh: Đàn Organ, các dụng cụ gõ đệm phát ra âm thanh vì trong lúc cho trẻ làm quen tác phẩm văn học là truyện thì cần có các nhạc cụ này để làm tiếng chim hót, suối chảy, cây cối xào xạc và các tiếng động để đa trẻ đến gần với hoàn cảnh của tác phẩm hơn

Giáo viên còn là ngời sử dụng các rối linh hoạt, phù hợp vì những câu truyện trong chơng trình Mẫu giáo thờng có nội dung gần gũi với cuộc sống thực tế của trẻ Thờng gắn để giáo dục trẻ những hành vi văn hóa đơn giản, những ớc mơ hoài bảo, những tấm gơng tốt, dũng cảm, đoàn kết biết giúp đỡ, tính hiếu thảo, chăm chỉ, hiền lành ; Và thờng đợc mợn hình ảnh của các con vật thân thơng gần gũi trẻ nh: Cóc, hơu, nai, rùa, thỏ đại diện cho phái nhân vật hiền lành Còn những con vật nh: Cọp, hổ, báo, sói đại diện cho phái nhân vật ác, nép dới tên các con vật hung dữ Mặc dù các con vật đợc nhân cách hóa những vẫn mang tính rất là động vật

Chính vì thế mà khi lựa chọn đồ dùng là rối, cô nên lựa chọn con rối phù hợp với đặc điểm, tính cách của các nhân vật trong tác phẩm và sử dụng thật phù hợp

ở đây, cô giáo phải làm cho những hình tợng ấy trở nên sống động trớc mặt trẻ có thể hình dung và cảm nhận đợc toàn bộ nội dung câu truyện, cảm nhận

đợc những khung cảnh, những sự kiện phẩm chất, tính cách của các nhân vật trong truyện Điều này phụ thuộc rất nhiều vào quá trình kể truyện cho trẻ nghe, giúp trẻ thâm nhập vào tác phẩm một cách sâu sắc qua sự thể hiện của cô giáo Cách sử dụng ngữ điệu, độ âm vang của giọng ngng, nghỉ, nét mặt, cử chỉ

* Ví dụ: ở chủ điểm : “ Gia đình” với câu truyện “ Cô bé quàng khăn đỏ” + Đồ dùng: Tạo môi trờng văn học: Mô hình khu rừng và sân khấu với

5 nhân vật (rối): Mẹ cô bé, cô bé quàng khăn đỏ, 1 chú Sói, 1 chú Sóc, 1 ngôi nhà và 1 bác hàng xóm

+ Mở đầu là cô dạo một đoạn nhạc kèm theo tiếng chim hót , tiếng suối chảy và có tiếng của cô: “ Là la lá la là ” (Cô bé vừa đi vừa hát) Cô bắt đầu :

“ Một ngày mới bắt đầu, bình minh toả sáng, bầu trời trong xanh và Cô bé quàng khăn đỏ đợc mẹ giao cho 1 công việc là đa bánh sang biếu bà ngoại,

nh-ng rồi để biết đợc cô bé quành-ng khăn đỏ có nh-nghe lời mẹ dặn khônh-ng? điều gì đã xảy ra với cô bé? Các con muốn biết không nào?

+ Cô bắt đầu kể truyện diễn cảm Cô kể bằng lời kèm cả cử chỉ minh họa, giọng của mẹ cô bé nhẹ nhàng, dịu dàng, chậm rãi ở các câu: “con đi thì đi đ-ờng thẳng”, đến những đoạn đối thoại giữa chó sói và cô bé, giọng cô bé trong trẻo, thể hiện sự hồn nhiên, nghi ngờ: “Bà ơi mẹ cháu bảo mang bánh sang biếu bà; bà ơi sao hôm nay tai bà dài thế?; sao hôm nay mắt bà to thế?”; giọng

của Sói ồm ồm, chậm rãi: “Thế à, bà cảm ơn cháu; tai bà dài để bà nghe cho

rõ, mắt bà to để bà nhìn cháu cho rõ ”; ngoài cách kể truyện diễn cảm của cô, cô dùng thêm các tiếng trống, mỏ ở trong đàn làm tiếng động để phụ họa thêm cho các phần nhằm mục đích tạo sự hấp dẫn hứng thú, lôi cuốn trẻ tập trung chú ý vào cô, ghi nhớ và hiểu đợc nội dung truyện, tính cách của nhân vật, bắt chớc giọng kể diễn cảm của cô ở ngữ điệu, giọng điệu, cách ngng, nghỉ, cử chỉ, điệu bộ, nét mặt phù hợp với từng tính cách của nhân vật

Khi cô kể truyện sử dụng mô hình và con rối, cô cũng vừa kể vừa sử dụng rối nhng các lần xuất hiện rối cũng là lúc mà lời kể của cô bắt đầu phù hợp với nội dung miêu tả nhân vật

+ Ví dụ: ở đoạn: Cô bé gặp chó Sói ở trong rừng thì điều khiển rối cô bé với tính cách nhẹ nhàng vừa có chút sợ hãi kèm giọng kể nhẹ, trong nhng hơi yếu Sói lúc này cũng đang đợc điều khiển nhẹ nhàng kèm lời kể hỏi han cặn

kể đầy vẻ toan tính trong đầu kèm cử chỉ nét mặt Ngợc lại đoạn kể đến câu

“mồm bà to để bà ăn thịt cháu đấy” kể với giọng hùng hồn, to tát nhng khi

đến đoạn xuất hiện của bác hàng xóm thì điều khiển rối nhanh, mạnh hơn nhằm lột tả đợc vẽ dũng cảm của bác hàng xóm Những lời kể cuối là những gì

mà cô giáo muốn đem đến cho trẻ nhất trong suốt cả câu truyện đó là “vì cô bé không nghe lời mẹ; may nhờ có bác hàng xóm tốt bụng và dũng cảm; nếu nghe lời mẹ thì cô bé đã không xảy ra chuyện gì; và từ đó trở đi, cô bé quàng khăn đỏ không bao giờ làm sai lời mẹ dặn” Lúc này nhân vật cô bé nh thẹn thùng, hối cãi, có vẻ nh khép mình nhận lỗi Nh thế sẽ diễn ra trớc mắt trẻ một bức tranh trong đó có sự vị tha của những ngời lớn xung quanh trẻ, có sự thẹn thùng ăn năn, nhận lỗi kèm theo những chi tiết có hình tợng của 1 cuộc cãi vả, một cuộc chiến mà điều mong đợi của trẻ có lẽ trở thành hiện thực đó

là “ mong cho cô bé không bị Sói ăn thịt, mong cho bác hàng xóm thắng chó Sói và cứu đợc cô bé quàng khăn đỏ”

Cũng bằng những biện pháp kể diễn cảm, cô lựa chọn lời kể ngắn gọn, súc tích tác động đến tình cảm, thẩm mĩ sẽ giúp cho quá trình tiếp nhận của trẻ

đ-ợc tốt hơn Trẻ có thể kể lại truyện bằng ngôn ngữ của trẻ chứ không phụ thuộc hoàn toàn vào ngôn ngữ của câu truyện Với lời kể diễn cảm và sinh

động có phần trong và vang của cô đã làm cho câu truyện nh có hồn, cô làm sống động trớc mắt trẻ những hình ảnh, những quang cảnh của câu truyện nh

đang diễn ra trớc mắt trẻ

* Ví dụ: ở câu truyện “Ba cô tiên” chủ điểm “ Gia đình”, khi kể truyện “ Ba cô tiên” với giọng kể diễn cảm dí dỏm và lỗi kể nh tự sự hay giải thích: “cậu

bé Tí Hon chỉ bằng ngón tay cái mọi ngời mà thôi, nhng Tí Hon rất yêu thơng cha mẹ; chăn trâu thay cha mẹ (cha mẹ phải đi chăn trâu cho địa chủ) Giọng

kể đầy vẻ ngạc nhiên: “Sao Tí Hon không ăn?”; Giọng kể kèm cử chỉ, thái độ lạ lùng, ngạc nhiên hiện lên trên nét mặt của Tí Hon và cha mẹ ở các câu: ồ nhà ai đẹp thế? Ruộng ai tốt thế? áo quần ai nhiều thế?”

+ Đoạn Tí Hon đi khỏi, cô tiên áo đỏ vẽ 1 cái nhà xinh đẹp Cô kể với giọng chậm, ngắt giọng sau mỗi câu kể về hành động của mỗi cô tiên ở đây cô cần chú ý nhấn vào các chi tiết “Vẽ xong tất cả hoá thành thật”

Đúng vậy, lúc này đây trớc mắt trẻ là cả một quang cảnh ruộng vờn, nhà cửa , thấy đợc 1 cô tiên áo đỏ, 1 cô tiên áo xanh, 1 cô tiên áo vàng lộng lẫy

b-ớc từ trong nhà đi ra chào bố mẹ Tí Hon Còn nữa, 1 Tí Hon ngày nào thật bé

tí chỉ bằng ngón tay cái mopị ngời ngồi trên sừng trâu bây giờ đã trở thành 1 chàng trai cao to lực lỡng đầy nghị lực “làm việc rất chăm chỉ, khéo léo Tí Hon bây giờ thì đã lớn rồi” Nh đã nói ở trên về ngữ điệu, giọng kể kèm thái

độ, cử chỉ và điệu bộ của cô, điều mong đợi của trẻ đã đến, trẻ sẽ thở phào nhẹ nhỏm rằng Tí Hon không bé, bạn đã giúp đỡ đợc bố mẹ, bố mẹ Tí Hon không khổ nữa vì đã có nhà cửa đẹp, ruộng vờn tốt, quần áo đẹp cả đứa con bé tí năm nào bây giờ đã là 1 chàng trai cao to và khoẻ mạnh Qua ngữ điệu, cử chỉ kèm theo âm thanh phụ họa của cô mang đến cho trẻ một quang cảnh núi non, sông nớc và cuộc chuyện trò đầy cảm động càng giúp trẻ gợi cảm và càng khơi mạnh sức tởng tợng của trẻ hơn Điều này cũng cho thấy rằng việc cô sáng tạo trong ngôn ngữ kèm âm thanh minh hoạ giúp trẻ phát triển trí tởng tợng, phát triển vốn từ Trẻ không chỉ có khả năng nói đợc các câu đủ thành phần, đúng ngữ pháp mà còn có khả năng nói đợc những câu nói giàu sắc thái biểu cảm Hay hơn, ý nghĩa hơn và đẹp hơn đó là cô đã kích thích ở trẻ niềm say mê sáng tạo nghệ thuật đầy ớc mơ: “Giá nh mình là cô tiên áo đỏ, giá nh mình là cô tiên áo xanh thì mình sẽ , giá nh và giá nh ”, và không chỉ lúc này mà cả khi tan học trẻ muốn đợc làm một điều gì đó nh các cô tiên để giúp bố mẹ, liệu trẻ có muốn mình nhỏ bé nh Tí Hon không? có! và hơn hết đó là sự hoá thân vào câu truyện, sự cảm nhận và muốn đợc bắt chớc đầy ngây ngô của trẻ

Tuy nhiên với mỗi đề tài, mỗi câu truyện lại có cách lựa chọn về đồ dùng trực quan, đồ dùng dạy học và chất giọng lại khác nhau Với các câu truyện cổ tích thần kì nh “ Tấm cám” thì lời kể mở đầu phải là “ Ngày xửa, ngày xa ” Lời kể mở đầu này cô không nên để lộ chất giọng hàng ngày ở lớp của cô giáo Không để trẻ dễ dàng nhận ra giọng cô hàng ngày, vì đó là lời của quá khứ vọng về Giọng cô phải hạ xuống, trầm ấm xa xôi, kể chậm rãi nh đang chuẩn bị vào câu truyện sắp kể Với câu truyện “ Tấm cám” tôi đã sử dụng lần một kể diễn cảm với biện pháp “ Kể truyện trên nền nhạc nhẹ” ( Nhạc nhẹ, trầm có vẻ buồn, không sôi nổi, không mạnh mẽ) Biện pháp này làm cho câu truyện nh huyền bí và lôi cuốn ngời nghe hơn Thực tế biện pháp này trẻ rất hứng thú, tập trung chú ý và bản thân tôi lên lớp cũng cảm thấy bình tỉnh tự tin

và thao tác rất thuận lợi

Lúc nào cũng vậy, với phơng pháp và trình tự cho trẻ làm quen văn học nh

đang hiện hành, sau khi giảng giải nội dung tác phẩm ở lần 1, cô bắt đầu vào

đọc thơ hoặc kể lần 2 Nếu chọn đồ dùng trực quan minh họa không phải rối

mà là tranh thì cô đặt (hoặc treo) tranh lên phía trớc để trẻ cùng nhìn rõ ở phần này tôi thờng chú ý đến mặt ngôn ngữ và hình thể của cô giáo, nó hỗ trợ,

bổ sung làm sâu sắc hơn, sống dậy hình tợng của tác phẩm, ánh mắt cử chỉ nét mặt, điệu bộ khi trình bày tác phẩm giúp trẻ cảm nhận bằng trực giác Còn đồ

dùng trực quan ( tranh minh họa) cũng là một phơng tiện rất thực tế và sinh

động Việc sử dụng tốt sẽ gây đợc hứng thú tạo tình huống, cũng cố những kiến thức, biểu tợng, khắc sâu ấn tợng nghệ thuật Ví dụ tác phẩm là truyện thì cô có thể sáng tạo truyện bằng cách kể và chỉ tranh để đảm bảo nội dung cho trẻ Cách chỉ tranh của cô cũng hết sức quan trọng Bởi nó tăng tính tò mò và chính xác hóa biểu tợng cần cung cấp cho trẻ Lời kể lúc này cần diễn cảm và khớp với nội dung tranh, cảm giác lúc này cô nh vừa là nhà s phạm, vừa là một nghệ sỹ

Khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là thơ, đối với trẻ Mầm non cha

tự mình đọc thơ nên sự cảm thụ trông chờ vào cô giáo Mỗi lần soạn bài gặp

đề tài là thơ tôi thờng xác định tác phẩm ở loại thể thơ gì? Vì thơ có đặc trng riêng, ngôn ngữ của thơ hàm súc, âm hởng và vẻ đẹp của thơ không chỉ do nhạc điệu, nhịp điệu mà còn cả vần điệu, nối các câu thơ với nhau Tôi thờng

có quan niệm trong thơ có nhạc, nhạc trong thơ thể hiện một quan niệm về một dãy âm thanh đẹp, đầy cảm xúc, đầy du dơng hài hòa ngân vang Thơ ca còn là tinh hoa của ngôn ngữ, là kết tinh vẻ đẹp của tiếng mẹ đẻ Biết bao điều của cuộc sống đợc diễn đạt trong thơ một cách uyển chuyển, giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh làm nảy sinh trong lòng ngời đọc những tình cảm thiết tha với cuộc đời Các tác phẩm là thơ cho trẻ mẫu giáo đều mang nội dung về những

-ớc mơ trong sáng về tơng lai, những vần thơ hay không chỉ gieo tiếng nói dân tộc vào lòng trẻ thơ mà còn ánh lên vẻ đẹp của tâm hồn Việt Nam, thiên nhiên Việt Nam Chính vì thế mà sau cuối tiết học tôi thờng ngâm lại bài thơ cho trẻ nghe Hiện nay, thơ đợc viết cho trẻ em rất nhiều vẫn là thể thơ lục bát, thơ lục bát thể hiện rõ nhất nét nhạc ấy Lục bát có sức mạnh ở cái hồn trong thơ, âm

điệu ngọt ngào, là loại thơ mang tính chất “ ru” rõ nét nhất Cho trẻ tiếp xúc với thơ ca là việc hoàn toàn đúng và không thể thiếu trong chơng trình nhng dạy thơ nh thế nào để phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ nhỏ bây giờ là vấn đề mà bản thân tôi luôn suy nghĩ và tìm cách bắt đầu từ lúc soạn giáo án, chuẩn bị giáo cụ trực quan cho đến khi lên lớp

* Ví dụ: Bài thơ: “ Em yêu nhà em”( Sáng tác của nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến)

+ Mở đầu là một mô hình nhà xinh xắn và có ngôi nhà, bên cạnh có ao muống nhỏ, phía trớc sân có đàn gà đang mổ thức ăn, vài cây chuối, cây bắp

đợc đặt ở từng vị trí khác nhau Cô cháu vừa đi tham quan mô hình nhà, lúc này có giai điệu của bản nhạc “ Nhà của tôi” nhng trẻ không hát mà chỉ nghe giai điệu kết hợp quan sát nhà với sự diễn giải của cô giáo và cô cùng trẻ trò chuyện về nhà

+ Với bài thơ này, biện pháp dùng rối là không thích hợp, dùng tranh minh họa cũng không có ấn tợng gì mà cô đọc thơ diễn cảm trên nền nhạc cho trẻ nghe( Cô dạo nhạc nhẹ, không nhất thiết phải theo giai điệu bài hát nào, mà cô dạo nhạc tự do lúc trầm lúc bỗng phù hợp với khung cảnh thơ là đợc.)

ở lứa tuổi này do tiếp xúc nhiều với môi trờng xung quanh nên vốn từ của trẻ

đã đợc tăng, cảm xúc về ngôn ngữ và năng lực biểu cảm lại ngôn ngữ cũng đợc phát triển Những mối quan hệ giữa con ngời với nhau, những thái độ thân

thiện giữa con ngời với thiên nhiên đều là nội dung phong phú bồi bổ cho đời sống tinh thần của các cháu nhỏ

* Ví dụ bài thơ: “Rong và cá” (Sáng tác: Phạm Hổ)

+ Đồ dùng trực quan của tôi tiết này nhất định sẽ là 1 bể cá trong đó có vài cây rong, dăm ba con cá cảnh nhỏ Vào đầu bài là 1 đoạn nhạc dạo bài “Cá vàng bơi” cho trẻ hát, cô hỏi:

+ Cá vàng bơi ở đâu các con?

+ Thế trong hồ cá vàng còn làm bạn với ai nữa?

+ Để khám phá về những ngời bạn nhỏ trong thiên nhiên quanh chúng ta, hôm nay cô sẽ dạy các con đọc thơ về rong và cá nhé !

Nh đã nói ở trên, những vẻ đẹp trong thiên nhiên và trong cuộc sống con

ng-ời giúp trẻ có cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm hồn nhiên trong sáng đối với thế giới xung quanh, nhạy cảm trớc cái đẹp của thiên nhiên trẻ lại liên tởng tới vẻ

đẹp cao cả của con ngời với nhau, của sự đoàn kết về tình bạn bao la ví nh bầu

và bí vậy, do đó trẻ rất dễ tiếp nhận điều hay lẽ phải Ví dụ những câu thơ về cô rong xanh:

“Đẹp nh tơ lụa Giữa hồ nớc trong”

Trong hồ còn có một đàn cá nhỏ nhng cuộc sống của “họ” vẫn tiếp diễn vui vẻ thân thiện hàng ngày không có gì xảy ra:

“Một đàn cá nhỏ

Đuôi đỏ nhuộm hồng Quanh cô rong đẹp Múa làm văn công”

ở những bài thơ dạng tứ tuyệt này, tất nhiên là tôi thờng tự phổ nhạc để dạy trẻ hát về bài thơ Dạng nhạc đối với những bài thơ này yêu cầu không cần đủ chi tiết câu chữ, không nhất thiết với kiểu ngắt nghỉ ở “tính thơ” trong bài thơ,

có thể thêm bớt một vài từ cho phù hợp miễn hợp “tính nhạc” nhằm mục đích lồng ghép nhẹ nhàng giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ, tăng sự hứng thú của trẻ trong tiết học, mặt khác phát triển tính tích cực và khả năng tái hiện lại những gì vừa đợc học từ thơ:

Ví dụ: “Có cô rong xanh, đẹp nh tơ lụa, giữa hồ nớc trong Một đàn cá nhỏ

đuôi đỏ nhuộm hồng, đang cùng cô rong múa làm văn công Ai yêu cô rong xanh nh con cá vàng.”

Tuy chỉ có vài câu hát nh vậy nhng thực tế trong quá trình soạn bài và lên tiết, phơng pháp sáng tạo này tuy nhỏ bé nhng tôi thấy rất thích và thực sự mang lại hiệu quả vừa cho bản thân cảm thấy tự tin trong truyền thụ kiến thức vừa cảm thấy tiết dạy xôm tụ, hấp dẫn và hứng thú với trẻ, tránh đợc tính đơn điệu trong tiết dạy rất nhiều

Nh chúng ta đã biết, thơ ca mẫu giáo góp một phần lớn vào sự phát triển trí tởng tợng cho trẻ Sự phản ánh hiện thực của thơ ca vừa thực lại vừa h, điều đó càng làm cho trẻ phát triển mạnh mẽ trí tởng tợng

* Ví dụ: ở bài thơ “Thỏ con và mặt trăng” (Sáng tác: Phạm Hổ)

+ Trong bài thơ này, dĩ nhiên trẻ sẽ không hiểu đợc vì sao lại “khi thỏ chạy trăng cũng chạy và vì sao khi thỏ đứng trăng lại dừng? Có phải trăng cũng có chân giống mình? ” , trẻ sẽ lạ lùng khó hiểu, có trẻ mạnh dạn thì hỏi cô: “Cô

ơi vì sao trăng lại đi đợc? Vì sao trăng lại đứng đợc, trăng có chân giống ngời không? ”; thế nhng có trẻ nhút nhát chẳng giám hỏi cô mà chỉ thủ thỉ thắc mắc với bạn ngồi cạnh mà thôi Gặp tình huống này cô giáo cần làm gì?

+ ở đây tôi lại quay về phần trên đó là diễn giải nội dung, giải thích từ khó

là điều cần làm cho dù lời giải thích của cô giáo cha thật thoả mãn tính tò mò, hiếu kỳ của trẻ:

"à, vì trăng quá yêu thỏ con đó mà, thỏ đứng ở mặt đất còn trăng ở trên trời cũng có thể nói chuyện với nhau đợc đó, khi trái đất xoay thì làm cho thỏ con tởng rằng trăng cũng có chân đi đợc nh mình vậy, thực ra trăng không có chân nh ngời đâu các con Lớn lên các con sẽ hiểu điều này hơn nhé !

+ Trong bài thơ này thực tế tác giả đã sử dụng một chút nghệ thuật nhân cách hoá và bản thân tôi nghĩ rằng nhiệm vụ của mình cần phải đem đến cho trẻ hiểu đợc đó là sự kết hợp giữa tình yêu thơng với trí tởng tợng và đó chính

là đặc điểm tâm lý nổi bật của trẻ nhỏ Sự vật xung quanh trong con mắt của trẻ thơ bao giờ cũng có hồn, nhuốm màu xúc cảm và bay bổng đến diệu kỳ Bằng sức tởng tợng, nội dung bài thơ còn còn giúp trẻ có một tâm hồn đầy ớc mơ, sớm hình thành những tiền đề của hoạt động sáng tạo, hình dung ra những cái sẽ có và mong muốn làm nên những điều tốt lành

+ Đối với bài thơ này, sự chuẩn bị một vài bức tranh đẹp của các hoạ sĩ hay của cô su tầm trên báo, lịch phù hợp với nội dung bài thơ là cần thiết Vì thờng cuối giờ tôi sẽ tổ chức cho trẻ thể hiện khả năng tạo hình đó là vẽ Trẻ sẽ

có cơ hội tái tạo lại những hình ảnh biểu hiện xúc cảm của mình đối với con ngời, thiên nhiên và cảnh vật hoặc những gì trẻ cảm nhận đợc ở bài thơ theo cách cảm, cách nghĩ, theo trí tởng tợng của mình Sau khi trẻ vẽ theo xúc cảm

và sự hình dung chân thực của mình về bài thơ, tôi thờng cho trẻ xem một vài bức tranh (nh đã nói ở trên, phần chuẩn bị ) để trẻ có sự so sánh thật ngây ngô:

“ai vẽ đẹp hơn”, tiếp tục cô chọn một số tranh trẻ vừa vẽ có phần tiêu biểu và hỏi trẻ là đã vẽ gì? con có ớc mơ gì nh trong bức tranh? Có phải bạn nhỏ này

là con không? tại sao không ở dới mặt đất mà ở gần trăng nh thế này?

+ Thực tế có trẻ sẽ nói: “Con thích lên chơi với ông trăng”, thậm chí là

“con đã lên chơi với trăng rồi !” Nh vậy cần làm gì để chắp cánh cho ớc mơ trong tởng tợng của trẻ đây? và tôi lại nói: “Con phải chăm ngoan vâng lời cô giáo và cha mẹ, học giỏi ngay từ bây giờ sau này lớn lên con sẽ đợc bay vào vũ trụ và chơpi đừa với ông trăng” (Thực tế có rất nhiều ngời đã lên mặt trăng,

điều này không có gì là lạ nên tôi có thể giúp trẻ thoả mãn ớc mơ trong tởng t-ợng của mình) Tất cả những cách làm này cuối cùng nhằm mục đích giúp trẻ cảm nhận và hiểu nội dung bài thơ, mặt khác càng làm cho trẻ có tình cảm thân thiện với mọi sự vật, hiện tợng xung quanh hơn

Nh đã nói ở phần trên, lứa tuổi này do tiếp xúc nhiều vói môi trờng xung quanh nên vốn từ của trẻ đã đợc tăng Cảm xúc về ngôn ngữ và năng lực biểu