skkn Một số kinh nghiệm nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo làm quen văn học chương trình 26 tuần

Sau khi trẻ nghe chuyện thái độ của trẻ bao giờ cũng đứng về phía nhân vật có hành động dũng cảm cao thượng, những hành động tốt đẹp, những tấm gương sáng như các nhân vật trong câu chuy

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP PLEIKU

TÊN ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO LÀM QUEN VĂN HỌC

CHƯƠNG TRÌNH 26 TUẦN

NĂM HỌC 2010 - 2011

MỘT SỐ KINH NGHIỆM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO LÀM QUEN VĂN HỌC

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Môn làm quen văn học trong trường Mầm non có một ý nghĩa hết sức quan trọng Trong những câu chuyện, bài thơ mà trẻ được học sẽ cung cấp thêm những khái niệm mới, đáp ứng nhu cầu ham hiểu biết của trẻ Những câu hỏi tại sao? Vì sao? Cũng như mọi ngỡ ngàng trong cuộc sống trẻ được người lớn giải đáp, vì thế đã phần nào giúp trẻ hiểu rõ hơn về cuộc sống xung quanh trẻ Mỗi bài thơ, câu chuyện mà trẻ được học trong trường mầm non đều có tác dụng giáo dục Song mỗi bài lại có một nội dung giáo dục khác nhau Với

bài “Trăng ơi từ đâu đến “ của tác giả Trần Đăng Khoa đã giáo dục trẻ tình

cảm yêu mến rất tự nhiên đối với quê hương đất nước Ngoài việc giáo dục tình cảm yêu thiên nhiên thơ, chuyện mẫu giáo đã gợi lên cho trẻ những tình cảm

yêu mến và trân trọng đối với người lao động qua bài “ Hạt gạo làng ta” của

tác giả Trần Đăng Khoa

Trong chuyện kể nội dung giáo dục đạo đức cho trẻ cũng rất rõ Sau khi trẻ nghe chuyện thái độ của trẻ bao giờ cũng đứng về phía nhân vật có hành động dũng cảm cao thượng, những hành động tốt đẹp, những tấm gương sáng

như các nhân vật trong câu chuyện “ Chú dê đen” “ Ai đáng khen nhiều hơn

”, “ Ba cô gái ”, “Tấm Cám ”,… trẻ đã phân biệt được tốt xấu, ngoan hư, yêu

cái thiện và ghét cái ác Ngoài ra văn học còn có tác dụng rất lớn trong việc

cung cấp vốn từ cho trẻ là con đường giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách nhanh nhất và hiệu quả nhất

Từ những yêu cầu của môn học thì nhiệm vụ của cô giáo Mầm non hết sức quan trọng Việc đem văn học đến cho trẻ mẫu giáo không chỉ là bằng trách nhiệm mà còn bằng tình cảm yêu mến đối với các cháu Hiệu quả giáo dục của bộ môn này phụ thuộc rất lớn vào cô giáo Vì vậy yêu cầu đầu tiên đòi hỏi là cô giáo phải nắm vững phương pháp nghệ thuật đọc – kể, áp dụng phù hợp, sáng tạo vào tiết dạy để góp phần nâng cao chất lượng giờ dạy thơ, chuyện Nhận thức rõ tầm quan trọng của môn học này đối với trẻ mẫu giáo, vì thế nhiều năm qua tôi đã đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu kĩ bộ môn, cũng đã áp

dụng chuyên đề “ Nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen văn học” vào tiết

dạy và các hoạt động trong ngày Song đối chiếu với yêu cầu của môn học thì tôi thấy kết quả đạt được sau mỗi giờ dạy chưa cao vì còn phải gặp nhiều yếu tố sau:

 Thuận lợi:

- Nhiều năm liên tục được dạy chương trình 26 tuần nên các câu chuyện, bài thơ hầu như tôi đã thuộc, nên rất thuận lợi cho việc cung cấp nội dung thơ – chuyện đến với trẻ

- Đại đa số các cháu thích học môn này nhất là khi được nghe cô kể chuyện, đọc thơ , được xem tranh ảnh, các mô hình, các con rối trẻ rất chăm chú và hứng thú

 Khó khăn

Học sinh ghép từ 3 đến 5 tuổi nên nhận thức của các cháu không đồng đều Nhiều cháu mới vào học nên còn nhút nhát, chưa mạnh dạn hoà đồng với các bạn, số học sinh nói ngọng, nói lắp nhiều

Phụ huynh học sinh chưa hiểu về ngành học nên chưa quan tâm đến con mình, còn khoán trắng cho giáo viên

Đồ dùng, tranh ảnh phục vụ cho môn học còn đơn điệu, đa số do tôi tự vẽ, tự làm nên chưa đẹp, chưa kích thích được sự chú ý của trẻ

Phương pháp lên lớp của tôi chưa thực sự sáng tạo, còn cứng nhắc, rập khuôn chưa có sự linh hoạt Giọng đọc, kể chưa biểu cảm, chưa thể hiện sắc thái của nhân vật, của tác phẩm

II NHỮNG BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Từ những khó khăn mà tôi vừa nêu ở trên, bản thân tôi suy nghĩ để từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy tốt môn làm quen văn học cũng như việc làm thế nào để gây hứng thú cho cháu trong tiết dạy thì việc đầu tiên của cô giáo mầm non là phải yêu ngành, yêu nghề, yêu các cháu và phải có một trình độ nghiệp vụ chuyên môn tốt Muốn được như vậy thì bản thân phải nhiệt tình không ngừng học hỏi, chuyên sâu vào môn học

Bước đầu tiên tôi đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu kĩ môn học, để nắm chắc các phương pháp giảng dạy của từng loại tiết, thiết kế giờ dạy một cách có hệ thống phù hợp với lứa tuổi của trẻ, phù hợp với tình hình của lớp để giờ dạy đạt kết quả cao hơn

Để có giọng đọc, kể truyền cảm tôi đã dành một thời gian khá dài để rèn luyện giọng đọc, kể của mình cho thật diễn cảm

Nghiên cứu thiết kế nhiều loại đồ dùng trực quan như tranh ảnh động, rối … để phục vụ cho môn học, mạnh dạn đăng kí các tiết dạy mẫu môn làm quen văn học để Ban giám hiệu và bạn bè đồng nghiệp góp ý tạo cho tôi sự mạnh dạn, tự tin và có kinh nghiệm trong giảng dạy nhiều hơn, vận dụng phương pháp linh hoạt hơn Ngoài những việc làm trên để cĩ một giờ học tốt bản thân tơi

đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp sau để nâng cao chất lượng giờ dạy Trong bài viết này tơi mạnh dạn đưa ra để các bạn tham khảo:

Trong quá trình cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, nếu chỉ đơn thuần kể một câu chuyện, đọc một bài thơ mà khôngốc phần giới thiệu, có thể có nhiều từ trẻ sẽ không hiểu hoặc không hiểu nội dung Bới vậy trước khi vào bài tôi thường chú ý cho trẻ làm quen với bối cảnh câu chuyện, bài thơ, các nhân vật và những từ chính Tôi dành thời gian để dựng cảnh và tạo một không khí học tập vui vẻ, thoải mái cho trẻ để trẻ có thể tham gia vào câu chuyện, bài thơ một cách có ý nghĩa

Để có giờ dạy tốt ngoài việc chuẩn bị giáo cụ trực quan đầy đủ ra thì việc giới thiệu bài là hết sức quan trọng Tôi nghĩ rằng giới thiệu bài tốt là yếu tố quan trọng thu hút sự chú ý của trẻ và kích thích sự hào hứng nghe kể chuyện của trẻ Để thu hút được sự chú ý của trẻ thì mỗi nội dung câu chuyện, bài thơ cần phải phù hợp với từng thể loại Vì vậy trước mỗi bài dạy tôi chú ý kĩ nội dung của từng bài để tìm cách giới thiệu độc đáo nhằm kích thích sự hứng thú nghe kể chuyện, đọc thơ của trẻ Tôi có thể mở đầu bằng cách cho trẻ xem một bức tranh, một mô hình,… đẹp, hoặc đọc cho trẻ nghe một bài thơ, hát cho nghe một bản nhạc cĩ nội dung phù hợp với bài dạy

Ví dụ: Với câu chuyện “ Ai đáng khen nhiều hơn ” tôi chuẩn bị các con rối tay gồm thỏ mẹ, thỏ anh và thỏ em Vào bài tôi cho trẻ chơi “ Trời tối, trời

sáng ” khi trẻ nhắm mắt tôi đưa rối ra, sau đó trẻ dậy, và nói bằng giọng của

thỏ mẹ “ Xin chào các cháu ” cô là thỏ mẹ Còn đây là thỏ anh và các thỏ em.

Hôm nay cô đưa gia đình tới thăm các cháu Cô đố các cháu trong hai anh em nhà thỏ ai ngoan hơn nào? ( Để trẻ suy nghĩ đoán và trả lời ) Để biết rõ thỏ nào ngoan hơn cô nhờ cô giáo các cháu kể về gia đình thỏ cho các cháu nghe Các cháu hãy chú ý theo dõi nhé! Với hình thức giới thiệu này cháu sẽ rất thích và tò mò được biết, được giải đáp thắc mắc nên trẻ rất chăm chú lắng nghe cô kể

Ví dụ: Với bài thơ “Hoa kết trái”

Tôi chuẩn bị một mô hình có nhiều loại hoa, cây trái trang trí thật đẹp như một khu vườn nhỏ Vào bài tôi cho trẻ vừa đi vừa hát bài “màu hoa”, đến khu vườn nhỏ tôi cho trẻ dừng lại và nói: Các cháu ạ! Trong khu vườn này có rất nhiều loài hoa, mỗi loài hoa có một màu sắc khác nhau, chúng mình cùng nói xem có những loaì cây, hoa gì nhé! Tôi cho trẻ trao đổi và nêu suy nghĩ của mình sau đó tôi nói: Các cháu nói rất đúng! đây là cây mướp có hoa màu vàng, đây là cây cà có hoa màu tím, đây là hoa bưởi, hoa mận màu trắng Các loại hoa đua nhau nở trơng rất đẹp phải khơng nào Nhưng cĩ một điều cĩ thể các cháu cịn chưa biết vì các lồi cây này ngồi việc khoe sắc hoa làm cho thiên nhiên thêm tươi đẹp thì hoa cịn kết thành quả ngon, ngọt cho chúng ta ăn đấy! Nhà thơ Thu

Hà rất yêu quí các lồi hoa và rất yêu quí các cháu nên đã viết một bài thơ nĩi về các lồi hoa để tặng các cháu đấy! các cháu hãy lắng nghe cơ đọc bài thơ “Hoa kết trái ”thì sẽ rõ nhé!

Việc kể chuyện có đạt được kết quả tốt hay không đều phù thuộc vào giọng đọc, kể của cô Giọng kể của cô phải thật diễn cảm, xác định đúng thanh điệu, ngữ điệu… của câu chuyện Xác định rõ vai trò trung gian của mình giữa tác phẩm và trẻ cho nên công việc của cô giáo không phải là học thuộc lòng chuyện rồi nhắc lại nội dung đó một cách vụng về, mà tôi luôn chú ý đọc, kể bằng sự thay đổi của giọng nói , của nét mặt, cử chỉ để thể hiện từng nhân vật Nhằm mang lại cho cháu niềm vui thích và qua đó phát triển trí tuệ tình cảm, ngôn ngữ cho trẻ Khi miêu tả những sự kiện hành vi, cảm xúc của nhân vật tôi đã chú ý tránh những thủ pháp tự nhiên như vui cười quá mức, hoặc vung tay bừa bãi Bởi vì, tôi nghĩ nếu làm như vậy sẽ quên chú ý đến nội dung chuyện, giảm chất lượng giờ dạy

Ví dụ : Với chuyện “ Tấm Cám ” thì giọng của Cám là giả dối, hơi cao

hơn bình thường, giọng của Tấm thì dịu dàng, giọng của mẹ Cám thì đay

nghiến, mỉa mai… Hoặc khi kể chuyện “ Chú dê đen “ tôi sử dụng các mô hình

con vật dùng nghệ thuật dật dây để đưa từng con vật ra theo câu chuyện Khi kể chuyện tôi luôn chú ý thể hiện giọng điệu của từng nhân vật

Ví dụ:

Giọng Dê Trắng nhỏ nhẹ,ï nhút nhát

Giọng Dê Đen dũng cảm, đanh thép

Giọng chó Sói quát nạt khi gặp Dê Trắng và hạ giọng khi gặp Dê Đen Trong khi đọc, kể tôi chú ý không hỏi trẻ vì làm như thế sẽ phân tán tư tưởng của trẻ Trong quá trình kể nếu có cháu mất trật tự tôi không quát mắng trẻ mà dùng các câu hỏi liên quan đến nội dung bài nhằm nhắc nhở

Ví dụ ï: Ngọc Anh ơi ! Con hãy lắng nghe xem Dê Đen trả lời chó Sói

như thế nào nhé ?

Sau mỗi lần kể chuyện cho trẻ nghe, để giúp trẻ nhớ tên truyện, củng cố thêm sự hiểu biết về nội dung câu chuyện và luyện cách phát âm, cung cấp thêm vốn từ cho trẻ thì ở phần cuối giờ dạy tôi thường tự sáng tác bài thơ phù hợp với nội dung câu chuyện để cho trẻ đọc nhằm tạo không khí vui tươi phấn khởi sau một giờ học và lồng ghép để giáo dục trẻ giúp trẻ hiểu sâu hơn bài vừa học

Ví dụ: Sau khi dạy bài “ Sự tích bánh chưng bánh dày ”Tôi cho trẻ đọc bài thơ “ Chiếc bánh chưng xanh ”do tôi tự sáng tác

Chiếc bánh chưng xanh

Do tay mẹ gói

Gạo nếp dẻo thơm

Và nhân đậu xanh

Đón chào xuân mới!

Hôm nay cô kể

Sự tích bánh chưng

Hoàng tử Lang Liêu

Hiền lành chăm chỉ

Lao động sáng tạo

Tự mình nghĩ ra Cả hai thứ bánh Tượng trưng đất trời Đem dâng vua cha Hai thứ bánh quí Vua cha đắc ý

Ra lệnh truyền ngôi Từ đó đến nay Nhà nào cũng có Bánh chưng, bánh dày Vào ngày lễ tết

Đối với thơ, ý nghĩa giáo dục không chỉ phụ thuộc vào nội dung bài thơ mà còn phụ thuộc vào việc đọc diễn cảm của cô giáo Vì vậy khi trình bày bài thơ cũng như khi dạy trẻ học thuộc lòng bài thơ Tôi đã chú ý đến đọc diễn cảm của mình và yêu cầu trẻ đọc diễn cảm, thể hiện đúng sắc thái, ngữ điệu của bài thơ Trong quá trình đọc diễn cảm tôi luôn chú ý đến cách ngắt giọng thi ca

Ví dụ : khi dạy bài thơ: “ Em vẽ ” của tác giả Hoàng Thanh Hà, tôi đọc

với âm điệu vui, vừa phải và chú ý ngắt giọng sau mỗi đoạn văn ngắn, nhấn vào các từ : mào đỏ tươi, con mèo lười, tung tăng, toả sáng, ngát, tươi … sau mỗi câu tôi ngắt giọng thi ca như sau:

“ Em vẽ/

Con gà trống/

Mào đỏ tươi/

……….”

Tôi đọc ngắt sau từ “Em vẽ” nếu đọc liền không ngắt, người nghe

cảm thấy đứt hơi

Trong thơ chuyện, phương pháp đàm thoại là rất quan trọng vì nó là công cụ để giáo viên có thể kiểm tra những gì trẻ đã biết và hiểu và đây chính là một trong những biện pháp có giá trị để phát triển ngôn ngữ và giúp trẻ nắm vững nội dung câu chuyện, bài thơ Song việc sử dụng phương pháp đàm thoại đối với trẻ mẫu giáo phải có mức độ và nghệ thuật, nếu không giờ dạy trở nên nhạt nhẽo, thiếu hấp dẫn Vì vậy trong các giờ cho trẻ làm quen văn học tôi đã chú ý tôi đã chú ý đặt những câu hỏi đơn giản và câu hỏi mở để khuyến khích trẻ tư duy và sử dựng lời nói một cách sáng tạo Nhiệm vụ của cô giáo là chủ động hỏi, chủ động giải thích nếu trẻ không trả lời được, còn nhiệm vụ chủ yếu

của trẻ là tri giác, rồi suy nghĩ trả lời Vì thế các câu hỏi của từng bài tôi đều chuẩn bị kĩ phù hợp với từng loại tiết, phù hợp với trình độ nhận thức của trẻ Tôi đã chú ý tránh những câu hỏi dài, hạn chế sử dụng những câu hỏi mà trẻ chỉ trả lời “ có hoặc không ”

Ví dụ : Trong câu chuyện “ Ba cô gái “ ở tiết 1 tôi đặt câu hỏi:

- Cô vừa kể cho các cháu nghe câu chuyện gì?

- Trong chuyện có những nhân vật nào?

- Bà mẹ nhờ ai mang thư đi?

Nếu là đàm thoại giúp trẻ thể hiện thái độ nhận thức của mình thì nội dung câu hỏi yêu cầu trẻ phải phán đoán, so sánh mới trả lời được Vì thế tôi cũng chú ý đặt câu hỏi ngắn gọn dễ hiểu

Ví dụ: Trong chuyện “ Ba cô gái “ cháu yêu cô nào?

Vì sao cháu lại yêu cô út mà không yêu những cô khác ?

Trong thơ chuyện phương pháp trực quan là một phần không thể thiếu được và rất quan trọng, nó có tác dụng khắc sâu thêm ấn tượng nghệ thuật cho trẻ, giúp trẻ củng cố những điều được nghe, được thấy Khi nghe cô kể chuyện, đọc thơ kết hợp với đồ dùng minh hoạ sẽ giúp trẻ hiểu truyện hơn; có thể khuyến khích trẻ sử dụng đồ dùng minh hoạ để kể lại câu chuyện; hoặc khi trẻ đã thuộc truyện trẻ có thể sử dụng đồ dùng minh hoạ để kể lại câu chuyện theo cách riêng của mình và nó sẽ hỗ trợ trẻ sử dụng chính xác các từ khó có liên quan đến truyện Chính từ ý nghĩa của việc sử dụng đồ dùng trực quan trong môn làm quen văn học như thế nên tuỳ từng bài mà tôi chuẩn bị tranh ảnh, tranh động, rối tay, mô hình,… Qua quá trình giảng dạy tôi thấy hình thức dùng tranh động và rối tay là tạo được hứng thú cho trẻ nhất, tuy làm hơi công phu

một chút Khi đã có đồ dùng rồi thì việc phải biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ hết sức cần thiết, tránh tình trạng sử dụng tuỳ tiện Có thể dùng giới thiệu bài, giải thích từ mới

Ví dụ:Khi dạy trẻ bài thơ : “Hoa kết trái” của tác giả Thu Hà

Tôi chuẩn bị mô hình một vườn hoa có các loại hoa, quả có ở trong bài thơ Khi đọc đến câu thơ nào thì tôi đưa loại hoa tương ứng đó ra để trẻ tri giác và hiểu rõ hơn về nội dung bài thơ Ngoài ra tôi còn sử dụng mô hình các loại hoa để giải thích từ “Hoa kết trái” tức là hoa nở rồi đến một lúc nào đó hoa sẽ kết thành quả, tôi chỉ và giới thiệu cho trẻ biết : Hoa vừng là bông mè; hoa đỗ là bông đậu,…Ngoài việc được đọc, được xem trực tiếp các loại hoa trẻ sẽ rất thích thú tham gia vào tiết học và hiểu bài sâu hơn

Đối với những tiết kể chuyện khi trẻ đã thuộc truyện, tôi khuyến khích trẻ sử dụng đồ dùng minh hoạ để kể lại câu chuyện theo cách riêng của trẻ Với cách làm này trẻ có thể sử dụng các từ có liên quan đến truyện giúp cho ngôn ngữ của trẻ ngày càng phát triển

Để phát triển tư duy của trẻ, trong mỗi tiết học tôi đều dành một phần thời gian ở cuối giờ học mời một vài trẻ kể lại chuyện một cách sáng tạo Trẻ có thể kể lại, thay đổi câu chuyện thành câu chuyện mới hoặc thể hiện bằng động tác đóng vai các nhân vật Tuỳ vào từng bài tôi cho trẻ kể lại chuyện kèm theo hành động minh hoạ; Một vài trẻ khác thực hiện các hành động minh hoạ một cách sáng tạo; Hoặc tôi sẽ là người dẫn chuyện trẻ là người kể những đoạn đối thoại

Như trên tôi đã trình bày, học sinh lớp tôi có rất nhiều cháu nhút nhát nên việc giúp trẻ mạnh dạn, tự tin khi đến lớp là một điều rất khó Để cho trẻ