Vấn đề đặt ra là đòi hỏi cấp uỷ, chính quyền địa phương cần có những phương hướng, giải pháp hữu hiệu để khắc phục và tạo điều kiện để các yếu tố văn hoá trong các gia đình phát huy hết
Trang 1Công trình nghiên cứu này, chúng tôi cố gắng đi tìm nhữngvấn đề xây dựng gia đình văn hoá ở nước ta gắn với chủ trương đường lối đổi mới, phát triển đất nước
do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo Trong nhiều năm qua, xây dựng gia đình văn hoá
đã trở thành phong trào, ngày càng có tác động tích cực đến đời sống văn hoá vật chất
và tinh thần của xã hội
Chương 1: Luận văn đề cập đến một số khái niệm công cụ và đặc điểm văn hoá văn hóa gia đình, tiếp cận các lý thuyết chuyên ngành văn hoá học, để làm nền tảng, cơ sở lý luận nhận diện văn hóa gia đình ở xã Chánh Hội huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long
Luận văn cũng đã khái quát về môi trường địa lý, sự hình thành nên vùng đất Chánh Hội là nơi hội tụ của các gia đình người Kinh là đa số với những phong tục tập quán, truyền thống văn hoá nơi đây mang những nét đặc trưng của người dân miền sông nước miệt vườn Cùng chung của cả nước, Chánh Hội hưởng ứng tích cực phong trào xây dựng gia đình văn hoá và đã thu được những thành quả bước đầu Có thể quan niệm rằng: gia đình văn hoá ở Chánh Hội là gia đình phát triển cả vật chất lẫn tinh thần, là nơi lưu truyền các giá trị văn hoá từ nhiều đời và phát triển trong giai đoạn mới vững bền, có quan hệ tốt với xóm làng, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân, làm tốt chức năng gia đình, đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới
Chương 2: Khảo sát thực trạng văn hoá gia đình và gia đình văn hoá Chánh Hội hiện nay phản ánh sự vận động và biến đổi của quê hương Chánh Hội Cái mới,
Trang 2-iv-
cái tiến bộ đang hình thành và ngày càng phát huy tác dụng tích cực của nó Bên cạnh
đó, cái cũ, cái tiêu cực cũng ảnh hưởng không nhỏ tới mọi mặt của đời sống xã hội Vấn đề đặt ra là đòi hỏi cấp uỷ, chính quyền địa phương cần có những phương hướng, giải pháp hữu hiệu để khắc phục và tạo điều kiện để các yếu tố văn hoá trong các gia đình phát huy hết vai trò tích cực của mình trong giáo dục đào tạo con người cũng như trong môi trường xã hội tạo tiền đề vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá của quê hương Có thể khẳng định, văn hoá gia đình truyền thống Chánh Hội mang một nét riêng trở thành niềm tự hào của mỗi người dân nơi đây Dù đi đâu
về đâu, hay làm gì thì văn hoá gia đình cũng là hành trang giúp họ tự tin và vươn lên trong cuộc sống Văn hoá gia đình Chánh Hội hôm nay tiếp tục phát huy những giá trị truyền thống nhưng đồng thời từng bước tiếp thu những tư tưởng tiên tiến của thời đại để góp phần vào sự giàu mạnh của quê hương
Chương 3: Phải khẳng định rằng, những yếu tố quê hương, dân tộc và thời đại
đã có tác động lớn tới vấn đề văn hoá gia đình cũng như gia đình văn hoá ở Chánh Hội Vì vậy, trong thời gian tới cần tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật trên cơ sở đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của địa phương để tạo điều kiện thuận lợi cho vấn đề xây dựng văn hoá gia đình và gia đình văn hoá, bên cạnh đó cần có sự
kế thừa và phát huy những giá trị của truyền thống văn hoá dân tộc, tiếp thu những giá trị văn hoá của gia đình hiện đại Đồng thời, phải sử dụng một loạt những biện pháp mang tính cấp thiết và lâu dài để thực hiện được mục đích xây dựng gia đình mới - gia đình văn hoá
Trang 3In this research, we aim to identify ways to construct the standard family concerning new policies under the initiation and leadership of the Party In the past few years, constructing the standard family has become a movement, increasingly afffecting the society’s material life and cutural life positively
Chapter 1: The author introduces some relevant definitions and traits of family culture, as well as some culture researching definitions, to help identify standard families in Chanh Hoi ward, Mang Thit district, Vinh Long province
The thesis also state general information of geographical features, the formation of Chanh Hoi ward which mainly consists of Kinh ethnic group family The region’s culture and traditions is of a typical hick town Along with the whole country, Chanh Hoi has actively participated in constructing standard families and has got some initiative results It can be understood that a standard family in Chanh Hoi is developed both financially and culturally, continuing to grow but still retaining long-lived traditions, on good terms with neighbors, fulfilling all civilian duties and family functions
Chapter 2: Assessing the current state of family culture in Chanh Hoi ward which reflects the development of Chanh Hoi itself The new, the modern is forming and beginning to take effect Moreover, the old, the negative is still affecting all aspects of social life From these reasons, local authorities need to have solutions in order that cultural elements in family can help train people to build a steady
Trang 4-vi-
foundation for the development of the homeland as well as the nation Family culture
in Chanh Hoi has become every person’s pride, assissting them in life wherever they
go, whatever they do Family culture in Chanh Hoi today continues to develop traditional values, but also adopting to ideas of the new era, contributing to the well-being of the nation
Chapter 3: The elements of homeland, era and nation have strongly affected family culture in Chanh Hoi So in the near future there needs to be improvements in technology for the industrialisation and modernisation of the region, which will be the bases for the development of family culture The retainment and inheritance of traditional values and the acquisition of modern values need to be simultaneous At the same time there should be immediate and long-term solutions to constructing the standard family
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT x
DANH SÁCH CÁC BẢNG xi
DANH SÁCH CÁC HÌNH xii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài 3
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 4
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 5
5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn 5
6 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận văn 6
7 Kết cấu của luận văn 6
PHẦN NỘI DUNG 7
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 7
1.1 Cơ sở lý luận 7
1.1.1 Khái niệm về văn hóa 7
1.1.2 Khái niệm về gia đình 8
1.1.3 Khái niệm về văn hóa gia đình 12
1.1.4 Khái niệm gia đình văn hóa 15
1.2 Cơ sở thực tiễn 18
1.2.1 Đặc điểm gia đình Việt Nam 18
Trang 6-viii-
1.2.2 Đặc điểm gia đình Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại 21
1.2.1.1 Đặc điểm của gia đình truyền thống 21
1.2.2.1 Đặc điểm của gia đình hiện đại 23
1.2.3 Khái quát chung về xã Chánh Hội 25
1.2.3.1 Lịch sử về vùng đất và con người xã Chánh Hội 25
1.2.3.2 Địa lý hành chính 27
1.2.3.3 Địa thế - cảnh quan 28
1.2.3.4 Đặc điểm dân cư 30
1.2.3.5 Phong tục – tín ngưỡng 30
1.2.3.6 Vài nét về kinh tế - xã hội địa phương 31
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VĂN HÓA GIA ĐÌNH Ở XÃ CHÁNH HỘI, HUYỆN MANG THÍT, TỈNH VĨNH LONG 34
2.1 Quan niệm hôn nhân – gia đình 34
2.2 Ứng xử giữa các thành viên trong gia đình 38
2.3 Vấn đề bạo lực gia đình 41
2.4 Vấn đề giáo dục gia đình 46
2.5 Tín ngưỡng của gia đình và nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của người dân 51
2.6 Công tác xây dựng gia đình văn hóa 55
CHƯƠNG 3: BẢO TỒN PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA GIA ĐÌNH CỦA NGƯỜI DÂN Ở CHÁNH HỘI 62
3.1 Đánh giá chung 62
3.1.1 Nguyên nhân của những thành tựu và yếu kém còn tồn tại 63
3.1.2 Những bài học kinh nghiệm 65
3.2 Giải pháp xây dựng văn hóa gia đình ở xã Chánh Hội 66
3.3 Giải pháp về xây dựng chính sách của Đảng ủy và Ủy ban nhân dân xã Chánh Hội về văn hóa gia đình 70
3.4 Một số khuyến nghị 73
KẾT LUẬN 75
Trang 9-xi-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 2.1 Yếu tố quyết định tạo nên hạnh phúc của vợ chồng 35
Bảng 2.3 Ứng xử của Con cái đối với ông bà, cha mẹ 39
Bảng 2.5 Cách thức giáo dục của cha mẹ đối với con cái trong gia đình 49 Bảng 2.6 Phối hợp với nhà trường trong giáo dục con cái 50 Bảng 2.7 Các thành viên trong gia đình thường xuyên ăn cơm với nhau 54
Trang 10-xii-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Hình 1.1 Bản đồ ranh giới hành chính xã Chánh hội 28
Trang 11-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Gia đình là tế bào của xã hội, trong tiến trình phát triển của lịch sử xã hội, gia đình có một vị trí và vai trò đặc biệt Từ gia đình con người được sinh ra và trưởng thành cả về thể chất và nhân cách Sức mạnh trường tồn của quốc gia, dân tộc Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào sự tồn tại và phát triển của gia đình
Ngày nay, vấn đề gia đình được thế giới rất quan tâm Liên hiệp quốc đã lấy năm 1994 là “năm quốc tế gia đình”, các quốc gia trên thế giới cũng nhận thức rõ rằng: củng cố sự vững chắc của gia đình là nhân tố quan trọng để ổn định và phát triển xã hội
Ở Việt Nam, chúng ta đã nhận thức đúng vị trí của gia đình trong sự phát triển
và tiến bộ xã hội, cũng như hạnh phúc của mỗi cá nhân Gia đình Việt Nam là nơi hội
tụ, gắn kết mỗi thành viên trong gia đình với nhau Khi vui người ta luôn san sẻ cùng gia đình và khi buồn cũng tìm sự an ủi, chở che từ gia đình Bởi thế, đối với mỗi người Việt Nam gia đình là nơi thiêng liêng nhất, thực sự là tổ ấm của sự yêu thương,
sự kính trọng và tình thương yêu của mỗi thành viên trong gia đình Nét đẹp văn hóa gia đình trở thành nét đẹp văn hóa của dân tộc Việt Nam, góp phần làm phong phú hơn bản sắc văn hóa của cư dân Việt
Từ văn hóa gia đình truyền thống đến hiện đại đã có sự biến đổi lớn, đặc biệt
là đối với nước ta đang trong giai đoạn phát triển của nền kinh tế thị trường, bên cạnh các yếu tố tích cực cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực do những mặt trái của nó
đã ảnh hưởng trực tiếp và có nguy cơ làm băng hoại các giá trị văn hóa gia đình truyền thống Việt Nam
Từ thực tế đó, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến vấn đề xây dựng gia đình Nghị quyết lần thứ V Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh đến trách nhiệm của gia đình: Giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam, nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa, xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội
Trang 12-2-
Nghị quyết Đại hội IX của Đảng chỉ rõ: Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình trong lối sống văn hóa, làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội Một điều đặc biệt là muốn có gia đình văn hóa phải có văn hóa gia đình Hay nói cách khác, gia đình văn hóa chính là một biểu hiện mới của văn hóa gia đình nhưng ở trình độ cao hơn và được cụ thể hóa bằng các tiêu chí cụ thể
Khi thực hiện chủ trương xây dựng gia đình văn hóa ở các địa phương, đòi hỏi
sự nghiên cứu tổng kết quá trình vận dụng chủ trương của Đảng về xây dựng gia đình văn hóa nhằm phổ biến cách làm mới với những quy trình hiệu quả tối ưu, tìm ra những điểm chưa phù hợp với đòi hỏi của thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp hữu hiệu
và những kiến nghị kịp thời đó là việc làm cần thiết đối với các cấp, các ngành và các địa phương
Xã Chánh Hội là một trong 13 đơn vị hành chính của huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long, được tách ra từ Thị trấn Cái Nhum vào ngày 18 tháng 03 năm 1994 Xã
có 09 ấp.Người dân sống bằng nghề làm ruộng, vườn, chỉ có một số ít sống bằng nghề buôn bán và đánh bắt cá, tôm Người dân nơi đây theo nhiều tôn giáo khác nhau, đa
số theo tập quán thờ cúng ông bà, tổ tiên, kế đến là đạo Phật, đạo Thiên chúa, đạo Cao Đài, đạo Hòa Hảo Dù theo tôn giáo nào, người dân Chánh Hội cũng mang phong cách của người nông dân Nam bộ “trọng nghĩa khinh tài” sống có đạo lý, có tình có nghĩa, sẵn sàng hành động cho lẽ phải, chan hòa trong tình làng nghĩa xóm Tuy nhiên, nước ta trong quá trình mở cửa và hội nhập của nền kinh tế thị trường, văn hóa gia đình ở Chánh Hội cũng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp như tệ nạn xã hội, trẻ em hư hỏng, làm ăn bất chính, …Những biểu hiện về sự sa sút đạo đức, lối sống, sự đảo lộn
về trật tự kỷ cương trong gia đình…, đó là những vấn đề cần được quan tâm và đánh giá một cách nghiêm túc
Ngoài ra, bản thân tôi công tác tại Phòng Văn hóa và Thông tin huyện Mang Thít, Do đó công tác quản lý văn hóa - xã hội ở địa phương trong việc nắm bắt được thực trạng đời sống văn hóa của gia đình là hết sức cần thiết Vì vậy nghiên cứu về văn hóa gia đình sẽ cung cấp những luận cứ khoa học, giúp các nhà quản lý văn hóa
Trang 13-3-
ở các cấp của địa phương có một cái nhìn toàn diện trong xây dựng đời sống văn hóa,
mang hiệu quả thiết thực cho cộng đồng.Vì vậy tôi chọn đề tài: “Văn hóa gia đình ở
xã Chánh Hội, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long” làm luận văn tốt nghiệp chương
trình đào tạo sau đại học, ngành Văn hóa học
2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề gia đình từ lâu đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu
Trước hết là tác phẩm của Ph Ăngghen: “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ
tư hữu và nhà nước” trong C.Mac - Ph.Ăngghen, toàn tập, tập 21, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội Có thể nói đây là tác phẩm đầu tiên đặt nền móng cho việc nghiên cứu về gia đình và văn hóa gia đình trong bộ môn văn hóa học Ở tác phẩm này, Ph Ăngghen
đã đề cập đếp một số vấn đề liên quan đến gia đình như: các hình thức gia đình, tình yêu, hôn nhân…Sau Mac – Angghen còn có một số tác phẩm quan trọng khác…
Ở Việt Nam, trước hết phải kể đến công trình “Những nghiên cứu xã hội học
về gia đình Việt Nam” (1991), do tập thể tác giả của Viện Xã hội học thuộc trung tâm
Khoa học Xã hội học Trường Đại học Gothenburg (Thụy Điển) nghiên cứu, do Nxb Khoa học xã hội xuất bản Trong công trình này, các tác giả Việt Nam và Thụy Điển
đã tiến hành khảo sát thực tiễn ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước về đặc điểm gia đình
Việt Nam trước những năm 1990; Cuốn “nhận diện gia đình Việt Nam hiện nay”
(1991) của tác giả Lê Ngọc Văn; Công trình nghiên cứu của Viện sĩ Nguyễn Duy Quý
và Giáo sư Đỗ Huy: “Xây dựng nền văn hóa mới ở nước ta hiện nay” (1992) có đề
cập đến một số vấn đề về văn hóa gia đình ở nước ta Năm 1994, Trung tâm Khoa
học Xã hội và Nhân văn Quốc gia còn cho xuất bản cuốn “Văn minh Phương Đông
và gia đình Việt Nam truyền thống”, do quỹ Toyota Foundation tài trợ, đã có những
khảo sát và nghiên cứu về gia đình truyền thống ở Việt Nam qua một số mốc lịch sử
Công trình nghiên cứu: “Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới”
(1997) của tập thể tác giả do Trần Hữu Tòng và Trương Thìn chủ biên Trong công trình nghiên cứu, các tác giả đã cố gắng tập trung làm rõ một số vấn đề cơ bản về văn hóa gia đình và xây dựng gia đình văn hóa, quan hệ văn hóa truyền thống và hiện
Trang 14-4-
đại… trên cơ sở những quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng nếp
sống văn minh; Cuốn “Gia đình Việt Nam với chức năng xã hội hóa” (1998); Cuốn
“Văn hóa gia đình và sự phát triển xã hội” của nhiều tác giả
Trung tâm Nghiên cứu khoa học về gia đình và Phụ nữ, thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia đã tiến hành nghiên cứu nhiều đề tài về vấn đề gia
đình Sau nhiều năm nghiên cứu, Trung tâm đã xuất bản công trình “Một vài nét nghiên cứu về gia đình Việt Nam” (1999), do tập thể tác giả của Trung tâm nghiên cứu Trong
công trình này, các tác giả đề cập tới một số vấn đề lý luận nghiên cứu về vai trò, vị trí
của gia đình trong xã hội, nhưng chỉ mới đặt vấn đề và gợi ý là chủ yếu.cuốn “Người phụ nữ trong văn hóa gia đình đô thị” của Tiến sĩ Lê Quí Đức và Thạc sỹ Vũ Thị Huệ (2003); cuốn “Văn hóa gia đình với việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ em” của Phó giáo sư Tiến sĩ Lê Như Hoa; cuốn “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới” của Giáo sư Lê Thi Ngoài ra, phải kể đến cuốn “Văn hóa gia đình Việt Nam” của Giáo sư Vũ Ngọc Khánh (2007);Trong các tác phẩm này, các tác giả đã đề
cập tới những vấn đề lý luận và thực tiễn về văn hóa gia đình, những vấn đề của gia đình Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại, cũng như ảnh hưởng của văn hóa gia đình đối với sự phát triển của cá nhân nói riêng và xã hội nói chung nghiên cứu khoa học về gia đình, xây dựng gia đình văn hóa đã có bước phát triển
Tóm lại, các kết quả nghiên cứu của các nhóm đề tài, công trình khoa học nêu trên là những tư liệu tham khảo có giá trị Những công trình đó đã đề cập đến gia đình, văn hóa gia đình, gia đình văn hóa nói chung, song chưa đề cập đến vấn đề văn hóa gia đình ở xã Chánh Hội, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long Có thể khẳng định, cho đến nay ở huyện Mang Thít chưa có một công trình nào nghiên cứu về vấn đề này Vì vậy, chúng tôi mạnh dạn nghiên cứu với mong muốn bước đầu nhìn nhận toàn diện và hệ thống hơn vềvăn hóa gia đình ở xã Chánh Hội, huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích
Trên cơ sở tiếp thu làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn về gia đình, văn hóa gia đình, luận văn đi sâu khảo sát,đánh giá thực trạng xây dựng gia đình văn
