TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Chính sách BHXH được Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm ban hành, thực hiện ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công và thường xuyên bổ sung, đ
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
ISO 9001:2008
NGUYỄN GIÁP NGUYÊN
GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH
Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH
Mã số: 60340102
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS BÙI VĂN TRỊNH
TRÀ VINH, NĂM 2015
Trang 2-iii-
TÓM TẮT
Thu BHXH không những là khâu đầu tiên của một quá trình thực hiện chính sách, chế độ BHXH, mà bản thân nó thường chiếm một khối lượng lớn công việc, chi phối đến các hoạt động của toàn ngành BHXH Vai trò của công tác thu BHXH được khẳng định là cơ sở hình thành nguồn quỹ BHXH và cũng là cơ sở để giải quyết các chế độ BHXH cho người lao động Số thu và lao động tham gia BHXH như là sự sống còn của sự nghiệp BHXH; vì vậy, quản lý thu BHXH luôn được sự quan tâm thường xuyên, là một trong những nhiệm vụ then chốt của toàn Ngành
Trang 3-iv-
SUMMARY
Collectingsocial insuranceis not onlythe first stageofaprocess ofpolicy implementation, the regulation of socialinsurance which itselfaccounts foralarge numberof workgovernstheoperationof the entire social insurance industry.The roleofthe collection ofsocial insurancewas confirmedthat it’s a basis to take form ofsocial insurancefundsas well as a basis forsolvingthesocialinsurance policies for employees Totalrevenuesandemployees who join in social insuranceasthe survival ofsocial insurancebusiness; therefore,collection management of social insuranceis observedfrequently It isone of thekey tasksofthe whole industry
Trang 4-v-
MỤC LỤC
Trang Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
SUMMARY iv
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT ix
DANH SÁCH CÁC HÌNH x
DANH SÁCH CÁC BẢNG xi
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 3
2.1 Mục tiêu chung 3
2.2 Mục tiêu cụ thể 3
2.3 Câu hỏi nghiên cứu 3
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5
4.1 Phương pháp thu thập số liệu 5
4.2 Phương pháp phân tích và xử lý số liệu 5
5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 5
6 NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN 6
7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 6
PHẦN NỘI DUNG 8
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 8
1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI 8
1.1.1 Khái niệm bảo hiểm xã hội 8
Trang 5-vi-
1.1.2 Bản chất của chính sách bảo hiểm xã hội 10
1.1.3 Vai trò của chính sách bảo hiểm xã hội 13
1.2 QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 14
1.2.1 Khái niệm quản lý thu bảo hiểm xã hội 14
1.2.2 Nguyên tắc quản lý thu bảo hiểm xã hội 16
1.2.3 Vai trò quản lý thu bảo hiểm xã hội 17
1.2.4 Mục đích quản lý thu bảo hiểm xã hội 18
1.2.5 Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội 19
1.2.5.1 Quy định các mức thu BHXH các thời kỳ 19
1.2.5.2 Quản lý mức đóng và phương thức đóng BHXH 23
1.2.5.3 Quản lý trình tự, thủ tục tham gia BHXH 26
1.2.6 Tạm dừng đóng bảo hiểm xã hội 29
1.3 CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ THU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 30
1.3.1 Chính sách tiền lương 30
1.3.2 Tuổi nghỉ hưu 30
1.3.3 Chính sách lao động và việc làm 31
1.3.4 Tốc độ tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người 32
1.3.5 Nhận thức, ý thức, tâm lý, thói quen của người lao động và người sử dụng lao động; sự quan tâm lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền 33
1.4 KINH NGHIỆM Ở MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG TRONG NƯỚC VỀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI 34
1.4.1 Kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh 34
1.4.2 Kinh nghiệm của tỉnh Nam Định 35
Chương 2: PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 36
2.1 ĐẶC ĐIỂM QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 36
2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên-kinh tế-xã hội tỉnh Trà Vinh đến quản lý thu bảo hiểm xã hội 36
Trang 6-vii-
2.1.1.1 Đặc điểm về tự nhiên và dân số 36
2.1.1.2 Đặc điểm về kinh tế - xã hội 37
2.1.2 Tổ chức và nhân sự thực hiện quản lý thu bảo hiểm xã hội của Bảo hiểm xã hội tỉnh Trà Vinh 39
2.1.3 Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ở Trà Vinh 41
2.2 ĐÁNH GIÁ VIỆC THỰC HIỆN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 44
2.2.1 Triển khai các quy định về quản lý thu bảo hiểm xã hội 44
2.2.2 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 47
2.2.2.1 Kết quả thu đạt được 47
2.2.2.2 Nguyên nhân đạt được 61
2.2.3 Hạn chế và nguyên nhân 64
2.2.3.1 Những hạn chế 64
2.2.3.2 Nguyên nhân hạn chế 66
Chương 3: GIẢI PHÁP CẢI THIỆN QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 70
3.1 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 70
3.1.1 Tồn tại và nguyên nhân từ kết quả phân tích: 70
3.1.1.1 Đối với công tác triển khai các qui định quản lý thu bảo hiên xã hội trên địa bàn: 70
3.1.1.2 Đối với kết quả thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn qua các năm gần đây 74 3.1.2 Tham khảo kinh nghiệm quản lý thu BHXH của các địa phương khác 75
3.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU BHXH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TRÀ VINH 76
3.2.1 Tăng cường phát huy triển khai thực hiện các quy định quản lý thu 76
3.2.2 Khắc phục sai sót trong triển khai các qui định quản lý thu 76
3.2.3 Cải tiến phương thức quản lý thu bảo hiểm xã hội 77
3.2.3.1 Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý thu BHXH 77
3.2.3.2 Đổi mới phong cách phục vụ 79
3.2.4 Tổ chức tuyên truyền, giáo dục thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội 80
Trang 7-viii-
3.2.5 Mở rộng, phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội 82
3.2.6 Khắc phục nợ đọng tiền đóng bảo hiểm xã hội 83
3.2.7 Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra 85
KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ 88
1 KẾT LUẬN 88
2 KIẾN NGHỊ 88
2.1 Kiến nghị với chính phủ 88
2.2 Kiến nghị với Ủy ban nhân dân tỉnh 90
2.3 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
PHỤ LỤC 95
Trang 8-ix-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
BHXH : Biểm hiểm xã hội
LĐTB&XH : Lao động Thương binh và Xã hội
LĐLĐ : Liên đoàn Lao động
WTO : Tổ chức thương mại thế giới
HCSN : Hành chính sự nghiệp
BHYT : Bảo hiểm y tế
BHTN : Bảo hiểm thất nghiệp
ILO : Tổ chức lao động quốc tế
DNNN : Doanh nghiệp nhà nước
DNFDI : Doanh nghiệp có vốn nước ngoài
DNNQD : Doanh nghiệp ngoài quốc doanh
TLĐLĐ Tổng Liên đoàn lao động
BLĐTB&XH : Bộ Lao động Thương binh và Xã hội
Trang 9-x-
DANH SÁCH CÁC HÌNH
Số hiệu
Hình 2.2 Biểu đồ phát triển Lao động tham gia BHXH 50
Hình 3.1 Mô tả mức quan trọng các khâu trong qui trình thu BHXH 72 Hình 3.2 Đồ thị mô tả qui trình thu BHXH phát sinh sai sót 72
Trang 10-xi-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu
Bảng 1.1 Các mức đóng BHXH cơ bản qua từng thời kỳ 19
Bảng 1.3 Tỷ lệ đóng góp vào quỹ BHXH của người lao động 21 Bảng 1.4 Mức đóng của người LĐ và người SDLĐ trong các quỹ thành phần 21 Bảng 2.1 Cơ cấu loại hình, đối tượng, tiền lương tham gia BHXH năm 2011 43 Bảng 2.2 Cơ cấu loại hình, đối tượng, tiền lương tham gia BHXH năm 2012 43 Bảng 2.3 Cơ cấu loại hình, đối tượng, tiền lương tham gia BHXH năm 2013 44
Bảng 2.6 Tổng quỹ tiền lương đóng BHXH (2009 – 2013) 52
Bảng 2.8
Sự biến động tiền đóng BHXH khi Nhà nước điều chỉnh
lương tối thiểu chung qua các thời kỳ của nhóm đối tượng hưởng
lương từ Ngân sách
53
Bảng 2.9 Kết quả tiền thu BHXH trong các năm (2009 – 2013) 54 Bảng 2.10 Tình hình giải quyết nợ tồn đọng BHXH (2009-2013) 57 Bảng 2.11 Tổng hợp đối tượng hưởng BHXH dài hạn (2009- 2013) 59 Bảng 2.12 Tổng hợp kinh phí chi BHXH dài hạn (2009 –2013) 59 Bảng 2.13 Kết quả chi trả hai chế độ BHXH ngắn hạn (2009 – 2013) 59 Bảng 2.14 Tình hình giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo về BHXH 61
Bảng 2.15 Tiền lương tháng đóng BHXH của người lao động ở doanh
Bảng 3.1 Các bước trong qui trình thu Bảo hiểm xã hội tại tỉnh Trà Vinh 71
Trang 11-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Chính sách BHXH được Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm ban hành, thực hiện ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công và thường xuyên bổ sung, điều chỉnh cho phù hợp yêu cầu thực tiễn của từng thời kỳ; đảm bảo cuộc sống cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, tạo thành sức mạnh toàn dân, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới: hoà bình, thống nhất, độc lập và vững bước
đi lên chủ nghĩa xã hội
Để thực hiện chính sách BHXH phù hợp với công cuộc đổi mới của đất nước, hoà nhập với xu thế phát triển của thời đại, thực hiện Hiến pháp năm 1992 và Bộ Luật lao động, Chính phủ ban hành Nghị định số 12/CP ngày 26/01/1995 kèm theo Điều lệ BHXH đối với cán bộ, công nhân, viên chức, người lao động và Nghị định số 45/CP ngày 15/7/1995 kèm theo Điều lệ BHXH đối với sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ
sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và công an nhân dân Theo đó, ngày 16/02/1995, Chính phủ ban hành Nghị định số 19/CP thành lập BHXH Việt Nam trên cơ sở thống nhất các tổ chức BHXH ở Trung ương và địa phương thuộc hệ thống LĐTB&XH và LĐLĐ Việt Nam Thực hiện chủ trương cải cách tổ chức bộ máy của Chính phủ trong tình hình mới, từ ngày 01/01/2003, BHXH Việt Nam có thêm nhiệm vụ quản lý quỹ và
tổ chức thực hiện chính sách BHYT theo Nghị định số 100/2002/NĐ-CP ngày 06/12/2002 của Chính phủ Đặc biệt, ngày 26/9/2006, Quốc hội khoá XI, kỳ họp thứ 9 thông qua Luật BHXH, có hiệu lực từ ngày 01/ 01/2007, đây là cơ sở pháp lý vững chắc thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia BHXH, nội dung của Luật thể hiện quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong lĩnh vực BHXH
Cùng với sự hình thành của hệ thống BHXH, BHXH tỉnh Trà Vinh được thành lập theo Quyết định số 62/QĐ-TCCB ngày 22/07/1995 của Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Qua gần 19 năm tổ chức hoạt động, với những kết quả đạt được,
Trang 12-2-
BHXH Trà Vinh đã góp phần ổn định chính trị, thúc đẩy sự phát triển kinh tế- xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn Tuy nhiên, quá trình thực hiện chính sách BHXH ở tỉnh Trà Vinh trong thời gian qua còn bộc lộ một số hạn chế, thiếu sót, đặc biệt trong công tác quản lý thu BHXH, đã và đang đặt ra những vấn đề cần quan tâm giải quyết, đó là:
- Việc phát triển đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nhất là khu vực Doanh
nghiệp ngoài quốc doanh Đây là khu vực có nhiều lao động, nhưng tỷ lệ tham gia BHXH còn quá thấp, chưa tương xứng với tiềm năng của tỉnh
- Vấn đề quản lý lao động trong độ tuổi có việc làm trong các thành phần
kinh tế Đây là cơ sở để phát triển đối tượng tham gia BHXH, nhưng cũng là khâu còn yếu, hoặc có thể đánh giá là chưa quản lý được
- Việc tuyên truyền, thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật BHXH đối với chủ doanh nghiệp cố tình không đóng, đóng không đúng, không kịp thời, đóng không đầy đủ BHXH cho người lao động; vấn đề giải quyết nợ tồn đọng BHXH đang là một trong những bức xúc hiện nay
- Việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính, đổi mới phong cách phục vụ
của đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác thu BHXH và ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý thu BHXH bắt buộc
Những vấn đề trên, nếu không được quan tâm khắc phục sẽ tác động xấu đến toàn bộ hoạt động BHXH trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Đây là sự tác động khách quan
do quá trình hội nhập mang lại và do chính vị trí và vai trò của quản lý thu BHXH
Sự hội nhập WTO của nước ta cũng đồng nghĩa với việc nước ta tham gia vào quá trình phân công lao động quốc tế Tuy nhiên, sự phân công lao động lần này không phải là sự phân công lao động thuần tuý theo nghĩa của sự hợp tác kinh tế quốc tế giữa các quốc gia nhằm đảm bảo một cách cân đối và có kế hoạch mà là sự phân công thực hiện trên cơ sở của sự cạnh tranh gay gắt; nó kéo theo sự di chuyển nguồn lao động từ trong nước ra nước ngoài cũng như dòng lao động từ nước ngoài vào nước ta Tương ứng như vậy, việc đóng BHXH cũng như quyền lợi về BHXH
Trang 13-3-
của ngườilao động Việt Nam tại nước ngoài cũng như người lao động nước ngoài tại Việt Nam cần phải được đảm bảo theo hướng phù hợp với chính sách BHXH của nước sở tại Những thách thức đối với hoạt động BHXH rất lớn, đó là sự biến động của đối tượng lao động tham gia BHXH trong khu vực doanh nghiệp khi phải hoạt động trong môi trường cạnh tranh khắc nghiệt hơn Tất cả điều đó đang đặt ra những vấn đề bức xúc cần có những giải pháp mang tính khả thi cao, vì vậy thực hiện tốt việc quản lý thu BHXH có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc.Là người trực tiếp làm công tác quản lý thu
BHXH ở địa phương tôi chọn vấn đề "Giải pháp cải thiện công tác quản lý thu
bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Trà Vinh” để phân tích thực trạng về quản lý thu
BHXH, chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, thiếu sót và những vấn đề đang đặt ra hiện nay trong quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Đồng thời, đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện công tác quản lý thu BHXH, góp phần phát triển sự nghiệp BHXH bền vững trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu chung
Đề tài nghiên cứu những yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Trà Vinh.Từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm cải thiện công tác quản lý thu BHXH, góp phần phát triển sự nghiệp BHXH một cách bền vữngtrên địa bàn tỉnh Trà Vinh
2.2 Mục tiêu cụ thể
(1) Phân tích thực trạng thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Trà Vinh;
(2) Đánh giá tồn tại và nguyên nhân quản lý thu bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Trà Vinh;
(3) Đề xuất giải pháp cải thiện quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
2.3 Câu hỏi nghiên cứu
(1) Cơ sở lý luận nào để rút ra kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Trà Vinh?
Trang 143 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
BHXH mang nội hàm rất rộng, với chức năng cơ bản là thực hiện các chế độ BHXH cho người lao động (hình thức BHXH bắt buộc với 5 chế độ áp dụng cho đối tượng tham gia BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện với 2 chế độ áp dụng cho đối tượng tham gia BHXH tự nguyện) ở cơ quan HCSN, các tổ chức Đảng, đoàn thể, các doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, hợp tác xã, các đơn vị ngoài công lập, bán công, tư thục Thực hiện chế độ BHYT cả hai loại hình bắt buộc và
tự nguyện; quản lý các nguồn quỹ Để thực hiện các chức năng trên, ngành BHXH
có 15 nhiệm vụ, có thể nhóm lại gồm: Thu BHXH, BHYT, BHTN; cấp sổ BHXH, thẻ BHYT; chi lương hưu và trợ cấp BHXH; thẩm định, giải quyết các chế độ BHXH, BHYT, BHTN; ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý; lưu trữ hồ sơ các đối tượng tham gia và thụ hưởng chế độ BHXH, BHYT, BHTN; kiểm tra, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo; thực hiện đầu tư xây dựng cơ bản, trang thiết bị công nghệ thông tin; công tác tổ chức, bộ máy và cán bộ
Trong giới hạn của luận văn, chỉ tập trung vào một nội dung trong nhiệm vụ thu BHXH:
- Phạm vi về không gian: chỉ nghiên cứu đối với những đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trên địa bàn tỉnh Trà Vinh
- Phạm vị về thời gian: Đề tài sử dụng số liệu sơ cấp được thu thập từ cuộc điều tra trực tiếp 180 đơn vị sử dụng lao động và người lao động trên địa bàn tỉnh Trà Vinh từ tháng 1 năm 2014 đến tháng 2 năm 2014 Ngoài ra, để phân tích thực trạng quản lý thu trên địa bàn tỉnh Trà Vinh, các tài liệu thứ cấp cũng được thu thâp
từ năm 2009 đến năm 2013
