Ảnh hưởng của các tỉ lệ sử dụng bánh dầu dừa lên năng suất sinh trưởng, tỉ lệ tiêu hóa dưỡng chất và nitơ tích lũy của gà nòi lai

Xin chân thành cám n Ths.. Two experiments were conducted to access the effect of the replacement of dietary protein by protein copra meal on growth performance of 320 Noi Lai chickens t

TR NG I H C C N TH KHOA NÔNG NGHI P VÀ SINH H C NG D NG

Tác gi lu n v n

T n Hi p

I C M T

Lu n v n t t nghi p Cao h c là c m t quá trình dài h c t p và nghiên c u c a b nthân Bên c nh nh ng n l c c a cá nhân tôi còn nh n c s ng h , chia s , giúp

c a gia ình, b n bè và c a quý th y cô!

i u tiên con xin ghi n ông bà, cha m ã sinh thành và d y d con nên ng i.Xin c m n ng i v ã thay tôi ch m sóc, quán xuy n gia ình giúp tôi yên tâm

c t p

Xin Chân thành và ghi nh công n c a Cô PGs Ts Nguy n Nh t Xuân Dung ãdành th i gian t n tình h ng d n và t o u ki n t t nh t cho tôi trong su t th igian th c hi n lu n v n này

Chân thành c m n Ban Giám Hi u, b n bè, ng nghi p Tr ng i h c Trà Vinh

ã t o u ki n giúp và ng viên tôi su t khóa h c

Chân thành bi t n Ban Giám Hi u, Phòng ào t o, Khoa Sau i h c tr ng i

c C n Th và c bi t là quý Th y Cô và cán b Khoa Nông nghi p và SH D ã

n tình truy n t kinh nghi m, ki n th c tôi hoàn thành t t khóa h c

Xin chân thành cám n Ths Lê Th Hoa và Ths Ngô Th Minh S ng, hai ng i ã

t lòng h tr tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n

Xin c m n các b n l p Cao h c Ch n nuôi khóa 18 ã h tr tôi trong th i gian

C L C

I CAM OAN i

I C M T ii

C L C iii

DANH SÁCH B NG vi

DANH SÁCH HÌNH viii

DANH M C T VI T T T ix

TÓM L C xi

ABSTRACT xii

Ch ng 1 GI I THI U 1

Ch ng 2 L C KH O TÀI LI U 3

2.1 S l c v m t s gi ng gà th v n c nuôi t i mi n Nam Vi t Nam 3

2.1.1 Gà Nòi 3

2.1.2 Gà Tàu 3

2.1.3 Gà Ta 4

2.1.4 Gà l ng ph ng 5

2.1.5 Gà Ác 5

2.1.6 Gà Tre 6

2.2 c m c u t o và sinh lý tiêu hóa c a gia c m 7

2.2.1 M , xoang mi ng 7

2.2.2 Th c qu n và di u 7

2.2.3 D dày 8

2.2.4 Ru t 9

2.2.5 L huy t 10

2.3 Nhu c u dinh d ng c a gia c m 12

2.3.1 Nhu c u v protein 12

2.3.2 Nhu c u v n ng l ng 18

2.3.3 Nhu c u v lipid 20

2.3.4 Nhu c u v vitamin và khoáng 21

2.3.5 Nhu c u x 23

2.4 nh h ng c a các kh u ph n protein lên n ng su t sinh tr ng và ch t l ng thân th t c a gà 24

2.4.1 nh h ng c a các kh u ph n protein lên n ng su t sinh tr ng 24

2.4.2 nh h ng c a các kh u ph n protein lên ch t l ng thân th t c a gà 24

2.5 Các lo i th c n giàu ch t m 25

2.5.1 Th c n cung c p m có ngu n g c t th c v t 25

2.5.2 Th c n cung c p m có ngu n g c ng v t 29

Ch ng 3 V T LI U VÀ PH NG PHÁP THÍ NGHI M 30

3.1 V t li u thí nghi m 30

3.1.1 Th i gian thí nghi m 30

3.1.2 a m thí nghi m 30

3.1.3 Chu ng tr i thí nghi m 30

3.1.4 ng v t thí nghi m 31

3.1.5 Th c n và kh u ph n thí nghi m 32

3.1.6 D ng c thí nghi m 36

3.2 Ph ng pháp thí nghi m 36

3.2.1 B trí thí nghi m 36

3.2.2 Ch m sóc nuôi d ng 36

3.2.3 Phòng b nh 36

3.2.4 Thí nghi m cân b ng dinh d ng 37

3.2.5 Các ch tiêu theo dõi 37

3.2.6 Hi u qu kinh t 38

3.2.7 Các ch tiêu phân tích hóa h c 38

3.2.8 Phân tích th ng kê 39

Ch ng 4 K T QU VÀ TH O LU N 40

4.1 Nh n xét t ng quát 40

4.2 K t qu thí nghi m 1: nh h ng các m c thay th th c n b sung protein trong kh u ph n b ng bánh d u d a lên sinh tr ng c a gà Nòi lai 40

4.2.1 Giai n úm 40

4.2.2 Giai n t ng tr ng (5-10 tu n tu i) 40

4.2.3 Giai n v béo (11-14 tu n tu i) 43

4.2.4 K t qu m kh o sát 47

4.2.5 Hi u qu kinh t 51

4.3 K t qu thí nghi m 2: T l tiêu hóa d ng ch t và Nit tích l y c a gà Nòi lai 52

CH NG 5 K T LU N VÀ XU T 54

5.1 K t lu n 54

5.2 xu t 54

TÀI LI U THAM KH O 55

PH CH NG 62

DANH SÁCH B NG

ng 2.1 Kích th c h t s i b sung cho gà 9

ng 2.2 dài c a các n ru t gia c m 11

ng 2.3 M t s enzyme phát hi n trong ng tiêu hóa gia c m 11

ng 2.4 Nhu c u acid amin c a gà th t các giai n (th c n có 90 % VCK) 15

ng 2.5 M t s nhu c u acid amin lý t ng i v i gà th t 16

ng 2.6 Nhu c u dinh d ng cho gà th v n nuôi th t 19

ng 2.7 Nhu c u v m t s vitamin và khoáng cho gà 23

ng 2.8 Các ch tiêu thân th t m t s gi ng gà th v n 25

ng 3.1 Thành ph n hóa h c và giá tr dinh d ng bánh d u d a 34

ng 3.2 Công th c ph i tr n kh u ph n, thành ph n hóa h c và giá tr dinh ng c a các kh u ph n thí nghi m gà giai n 5–10 tu n tu i 35

ng 3.3 Công th c ph i tr n kh u ph n, thành ph n hóa h c và giá tr dinh ng c a các kh u ph n thí nghi m gà giai n 11–14 tu n tu i 36

ng 3.4 L ch tiêm phòng 37

ng 4.1 Kh i l ng và tiêu t n th c n c a gà giai n úm 41

ng 4.2 L ng th c n và d ng ch t tiêu th c a gà Nòi lai giai n t ng tr ng 5 - 10 tu n tu i 42

ng 4.3 nh h ng th c n thí nghi m lên kh i l ng, t ng tr ng, tiêu t n th c n và HSCHTA c a gà giai n 5-10 tu n tu i 44

ng 4.4 L ng th c n và d ng ch t tiêu th c a gà Nòi lai giai n v béo 11 -14 tu n tu i 44

ng 4.5 nh h ng th c n thí nghi m lên kh i l ng, t ng tr ng, tiêu t n th c n và HSCHTA c a gà giai n 11 -14 tu n tu i 47

ng 4.6 nh h ng c a th c n thí nghi m lên các ch tiêu thân th t 49

ng 4.7 nh h ng c a th c n thí nghi m lên các ch tiêu thân th t c a gà tr ng và gà mái 50

ng 4.8 nh h ng c a th c n thí nghi m lên các ch tiêu thân th t trong s t ng tác gi a nghi m th c và gi i tính 51

ng 4.9 Chi phí th c n trên kg t ng tr ng c a gà các nghi m th c 52

ng 4.10 T l tiêu hóa bi u ki n các d ng ch t s cân b ng Nit c a gà Nòi lai

trong thí nghi m giai n 11 tu n tu i 54

DANH SÁCH HÌNH

Hình 2.1 Gà Nòi 3

Hình 2.2 Gà Tàu 4

Hình 2.3 Gà Ta 4

Hình 2.4 Gà L ng Ph ng 5

Hình 2.5 Gà Ác 6

Hình 2.6 Gà Tre 6

Hình 3.1 Chu ng nuôi thí nghi m Sinh tr ng 32

Hình 3.2 Chu ng gà thí nghi m tiêu hóa 32

Hình 3.3 Gà thí nghi m lúc 5 tu n tu i 33

Hình 3.4 Gà thí nghi m lúc 11 tu n tu i 33

Hình 4.1 S l ng DM n vào t ng theo t l bánh d u d a trong kh u ph n 43

Hình 4.2 S tiêu th protein và NDF c a gà 45

Hình 4.3 nh h ng thay th protein kh u ph n b ng BDD lên kh i l ng và t ng tr ng gà giai n v béo 47

Hình 4.4 nh h ng thay th protein kh u ph n b ng BDD lên HSCHTA gà giai n v béo 48

DMD T l tiêu hóa v t ch t khô

OMD T l tiêu hóa ch t h u c

EED T l tiêu hóa béo thô

NDFD T l tiêu hóa x trung tính

TÓM L C

Hai thí nghi m c ti n hành ánh giá nh h ng c a các m c protein bánh

u d a (BDD) thay th protein c a kh u ph n lên n ng su t sinh tr ng, t l tiêu hóa d ng ch t và Nit tích l y c a 320 gà Nòi lai qua hai giai n t ng tr ng (G TT, 29-70 ngày tu i) và v béo (G VB, 71-98 ngày tu i) Thí nghi m c b trí theo th th c hoàn toàn ng u nhiên, v i 4 nghi m th c (NT), i ch ng không b sung bánh d u d a ( C) và 3 NT thay th protein BDD, GDTT v i các m c 15% (NT T1 ); 25% (NT T2 ), 35% (NT T3 ) và G VB là 20% (NT B1 ); 30%( NT B2 ); 40% (NT B3 ), m i giai n l p l i 4 l n Thí nghi m 2 là thí nghi m cân b ng d ng

ch t c th c hi n trên 32 gà Nòi lai (16 tr ng và 16 mái) lúc gà c 71 ngày

tu i trong 7 ngày K t qu thí nghi m nh sau:

Thí nghi m 1: th c n thí nghi m có nh h ng lên s l ng d ng ch t n vào hai giai n t ng tr ng và v béo(P<0,05) Gà nuôi kh u ph n NT3 TT và NT3 VB có l ng v t ch t khô, protein n vào cao nh t T ng t , l ng NDF và ME

ng t ng theo m c t ng c a BDD trong kh u ph n giai n t ng tr ng, các m c thay th protein c a BDD không nh h ng lên kh i l ng, t ng tr ng

và h s chuy n hóa th c n c a gà (P>0,05) Kh i l ng gà cu i k thí nghi m NT3 VB g n t ng ng v i NT C (P=0,06), tuy nhiên tiêu t n th c n cao nh t NT3 VB Th c n thí nghi m không nh h ng lên HSCHTA c a gà K t qu m kh o sát thân th t gà cho th y th c n thí nghi m c ng không nh h ng lên t l thân

th t, t l th t ùi, t l th t c c a gà thí nghi m (P>0,05) NT2 TT và NT2 VB mang l i

hi u qu kinh t cao nh t so v i các nghi m th c khác.

Thí nghi m 2: Các m c thay th protein kh u ph n b ng BDD ã làm gi m t l tiêu hóa v t ch t khô (DMD), ch t h u c (OMD) và s l ng Nit tích l y (N TL ) khác bi t có ý ngh a th ng kê (P<0,05) DMD cao nh t NT C (85,24%) và gi m

xu ng 77,65% NT3 TT Hàm l ng nit tích l y c ng gi m theo vi c t ng m c BDD t 78,93% (NT C) xu ng còn 64,57% (NT3) Tuy nhiên TLTH ch t béo t ng theo m c t ng BDD trong kh u ph n (P=0,05), th p nh t NT C TT (79,32%)

Two experiments were conducted to access the effect of the replacement of dietary protein by protein copra meal on growth performance of 320 Noi Lai chickens through two phases: grower (29-70 days old) and finisher (71 98 days old) and to evaluate the nutrient digestibility and nitrogen retention The first study was allocated according to a completely randomized design with four isonitrogenous treatments with four replicates Treatments were fomulated in which copra meal replaced 0 (controlG), 15 (T1), 25 (T2) and 35% (T3) of dieatry protein at growing phase and 0 (controlF), 20 (T4), 30 (T5) and 40% (T6) at finishing phase.

Feed DM, CP and ME intake of birds were increased as dietary levels of copra meal were increased in both phases (P<0.05) Growth performance was poor on the diets with copra meal in the growing phase, but apparently better daily gain on the diets with copra at 30 and 40% in the finishing phase For overall, contrasting results were obtained for feed conversion ratio in the control (3.86) as compared to the T6 (4.51) The replacement of dietary protein by copra did not affected on lean meat percentage in the carcasses (P>0.05).

A digestibility trial was conducted with 32 birds (equal in male and female) during late growing phase The digestibilities of DM, OM, NDF and nitrogen retention were reduced as dietary copra meal were increased (P<0,05).

It is concluded that the replacement of dietary protein by protein copra at 25% and 30% level for growing and finishing appeared to give the best economic return.

Key words: Noi chicken, protein, copra meal, digestibility, growth, carcass.

ng sông C u Long ( BSCL), ngoài nh ng gi ng gà nh p ngo i thì các gi ng gà

a ph ng nh gà Nòi, gà Tàu Vàng, gà Ác ang c r t nhi u ng i dân ch nnuôi do các gi ng gà này có c tính là th t s n ch c, có mùi th m h p d n, màu davàng phù h p v i th hi u ng i tiêu dùng Tuy nhiên, th i gian nuôi khá dài và

kh i l ng c th th p, lúc 18 tu n tu i, gà Nòi tr ng t tr ng l ng 1,4 kg và gàmái 1,2 kg (Nguy n V n Quyên, 2008) Ngoài ra, ng i ch n nuôi gà th v n còn

ph thu c vào th c n h n h p mà ch a t n d ng h t ti m n ng c a các ngu n ph

ph m s n có t i BSCL ph i h p kh u ph n th c n cho gà, nh m giúp c i thi n

kh n ng sinh tr ng, ng th i gi m chi phí, t ng l i nhu n trong ch n nuôi

Bánh d u d a là ph ph m c a ngành công nghi p ép d u, t lâu bánh d u d a c

bi t n nh là ngu n nguyên li u ch bi n th c n cho gia súc, gia c m, bánh d u

a c s d ng trên kh u ph n heo giai n t ng tr ng (Bùi Huy Nh Phúc,

2003; Lekule et al.,1982), bánh d u d a còn c s d ng trên kh u ph n gà

leghorn tr ng (Moorthy et al., 2010) Theo Lã V n Kính (2003) cho r ng bánh d u

a lo i t t nh t th ng có 17 - 18% protein, 9% béo và 14 - 15% x Bánh d u d atuy có hàm l ng x cao, CP t ng i th p so v i các lo i bánh d u khác nh ng

ây là ngu n nguyên li u r ti n, d ki m và h u nh có m t quanh n m BSCL,

t thích h p ch bi n th c n cho gia súc và gia c m c bi t là gà

nh ng v n trên, chúng tôi ti n hành nghiên c u tài: “ nh h ng c a các

l s d ng bánh d u d a lên n ng su t sinh tr ng, t l tiêu hóa d ng ch t

và Nit tích l y c a gà Nòi lai” Nh m m c ích t n d ng ngu n ph ph m s n có

i a ph ng ph i h p kh u ph n th c n cho gà nh m làm gi m chi phí trong

ch n nuôi, góp ph n t ng hi u qu kinh t

Thành công c a nghiên c u s xu t chuy n giao k t qu n ng i ch n nuôi,

nh m góp ph n gi m chi phí và nâng cao hi u qu kinh t trong ch n nuôi gà nòi lai

th ng ph m

Ch ng 2 L C KH O TÀI LI U

2.1 S l c v m t s gi ng gà th v n c nuôi t i mi n Nam Vi t Nam

2.1.1 Gà Nòi

ây là gi ng gà c nuôi lâu i các t nh Nam B , gà có màu lông r t a d ng:

gà có màu lông en g i là gà ô, gà có lông màu g i là gà u, gà có lông màu

tr ng g i là gà nh n, gà có lông màu g ch tàu g i là gà khét hay lông màu lem lu c

nh chim thì c g i là gà ó Lúc tr ng thành, con tr ng có tr ng l ng t

2,5-3 kg, con mái có tr ng l ng t 1,8-1,9 kg, s n l ng tr ng bình quân 50-60

tr ng/mái/n m, v tr ng màu h ng, da gà vàng, th t th m ngon và giá bán cao (H i

Ch n nuôi Vi t Nam, 2004)

(ngu n: www.thatdongian.com)

Hình 2.1 Gà NòiNgoài vi c s d ng làm th c ph m, ng i ta còn ch n nh ng con tr ng t t làm

gà ch i, ph c v cho nhu c u gi i trí lành m nh c a ng i dân

2.1.2 Gà Tàu

Gi ng gà này c nuôi ph bi n các t nh nam b Gà có b lông màu vàng, chânvàng, chân có lông màu en S n l ng tr ng t 70 - 90 tr ng/mái/n m (Tr nhQuang khuê và Nguy n V n Vinh, 2003) (Hình 2.2)

(ngu n: http://canthotv.vn)

Hình 2.2 Gà tàu

Tu i tr ng u tiên vào 180 ngày tu i, s n l ng tr ng bình quân 100

tr ng/mái/n m, tr ng l ng tr ng bình quân là 50 g/tr ng, t l tr ng có phôi là80%, t l p n t 88%, gà có tính p cao và nuôi con khéo Gà m i n có tr ng

ng trung bình 30 g/con, vào là 1,8 kg, lúc tr ng thành gà tr ng t tr ng

ng 3,0 kg, gà mái t tr ng l ng 2,1 kg Gà th ng c m th t lúc 16 tu n

tu i, con tr ng t tr ng l ng 2,0 kg, con mái 1,5 kg, t l thân th t 67%, th t và

tr ng th m ngon Gà tàu vàng d nuôi, ki m m i t t (Lê Minh Hoàng, 2002)

2.1.3 Gà Ta

Gà Ta có vóc dáng gi ng gà Tàu nh ng nh con h n, lông c ng màu vàng n nhi u

c lông nh , nâu, en, n và chu i, chân vàng và không có lông (Hình 2.3)

(ngu n: www.vatgia.com)

Hình 2.3 Gà ta

Gà mái th ng chân th p, lông mình và lông cánh màu vàng nh ng chót cánh vàchót uôi lông có màu en.

Kh i l ng c th lúc 6 - 7 tháng tu i, con mái t tr ng l ng t 1,6 -1,8 kg; con

tr ng t tr ng l ng kho ng 2 kg, s n l ng tr ng t 60 -70 tr ng/mái/n m, m i

t gà kho ng 13 – 15 tr ng, gà p và nuôi con r t gi i (Vi t Ch ng, 2003)

2.1.4 Gà l ng ph ng

Theo H i ch n nuôi Vi t Nam (2000), gà L ng Ph ng là m t trong nh ng dòng

a gi ng gà Tam Hoàng có ngu n g c t Qu ng ông – Trung Qu c, c nh pvào Vi t Nam n c ta vào n m 1992 Gà Tam Hoàng có 3 dòng: dòng 882, dòngJiangcun và dòng L ng Ph ng Gà L ng Ph ng c nuôi ph bi n n c ta

i 3 dòng LV1, LV2 và LV3 do Trung tâm nghiên c u gia c m Th y Ph ng lai

o và nhân gi ng (Hình 2.4)

(ngu n: http//hatthocvang.vn)

Hình 2.4 Gà L ng ph ng

Gà L ng Ph ng là gi ng gà có ngo i hình gi ng gà Ri, lông a d ng: s m, vàng,

en, cú, màu c , y m, tai màu h ng Gà mái u thanh, thân s n ch c, chân th p

nh , màu lông vàng tía n 80% Gà có t l nuôi s ng 96 – 98%, s n l ng tr ng

157 – 167 tr ng/mái/n m, kh i l ng tr ng 55 – 56 gam Gà nuôi th t 70 ngày tu icon tr ng t tr ng l ng kho ng 1,9 kg, con mái t tr ng l ng kho ng 1,6 kg, t nuôi s ng 93%, tiêu t n th c n 2,53 kg/kg t ng tr ng (Lê H ng M n và Bùi c

ng, 2004)

2.1.5 Gà Ác

Gà Ác có vóc dáng nh con, có b lông tr ng tuy n, m và da en, chân có 5 ngón

en xanh (Hình 2.5)

(ngu n: www.baomoi.com)

Hình 2.5 Gà ácTheo Nguy n H u V et al (2003) kh i l ng c th lúc tr ng thành, con mái t

tr ng l ng t 0,5-0,6 kg; con tr ng t tr ng l ng t 0,7-0,8 kg, s n l ng tr ng70-80 tr ng/mái/n m, gà theo t, m i t 8-12 tr ng Ng i ta nuôi gà Ác làm thu c ho c ch bi n nh m t món n c s n

Kh i l ng c th lúc tr ng thành, con mái t tr ng l ng t 0,6 - 0,7 kg, con

tr ng t tr ng l ng t 0,8 - 1,0 kg Gà mái bình quân 70 tr ng/mái/n m S

ng tr ng trung bình là 11 tr ng/ , tu i tr ng u tiên trung bình là 148 ngày(Hoàng Toàn Th ng và Ph m c Ch ng, 2004)

2.2 c m c u t o và sinh lý tiêu hóa c a gia c m

u t o chung b máy tiêu hóa c a gia c m bao g m: m , xoang mi ng, h u, th c

qu n, di u, h d dày (bao g m d dày tuy n và d dày c ), ru t non (bao g m tátràng, không tràng và h i tràng), ru t già (bao g m manh tràng và tr c tràng) và lhuy t Quá trình tiêu hóa gia c m di n ra nh t nhanh gà, th c n chuy n qua

ng tiêu hóa kho ng 8 gi , v t kho ng 16 - 26 gi Do v y c u t o ng tiêu hóa gia c m có khác v i gia súc Trong quá trình phát tri n c a phôi, ban u h tiêu hóa

ch là m t ng th ng, v sau nó hình thành xoang mi ng, th c qu n, di u, d dàytuy n, d dày c , ru t (ru t non, ru t già) t n cùng là h u môn (Nguy n c H ng,2006)

quan tiêu hóa c a loài chim nói chung và gia c m nói riêng là khác bi t r t nhi u

so v i ng v t có vú C u t o t ng quát b máy tiêu hóa c a gia c m bao g m các

ph n ch y u sau:

2.2.1 M , xoang mi ng

Gia c m có m (thay cho môi gia súc), ph n s ng c a m khá phát tri n Tác

ng c a m là l y th c n gà m nh n thích nghi cho vi c m r a l y th c ntrên c n L i c a gia c m khá phát tri n và có d ng nh m c a nó gà, ph n g c

i h i r ng, u l i nh n còn thu c m g c l i và u l i có r ng nhnhau

gia c m, h th ng tuy n n c b t phong phú và ph c t p h n ng v t có vú.Tuy n n c b t ti t ra n c b t nh ng r t ít và do th c n n m trong xoang mi ngquá nhanh nên tiêu hóa tinh b t do amylase là không áng k (Robert, 2008) Tác

ng chính c a n c b t là làm tr n d nu t và th m t th c n và làm nh s

n chuy n th c n vào th c qu n xu ng di u

2.2.2 Th c qu n và di u

ng th c qu n gia c m dài h n so v i ng v t có vú n ng th c qu n phía

tr c xoang ng c c phình to ra thành m t cái túi ch a th c n g i là di u, sau

ó nh l i bình th ng và n i v i d dày tuy n (D ng Thanh Liêm, 2003) Cáctuy n c a ng th c qu n ti t ra ch t nh y th m t b m t c a v nh y làm viên

th c n di chuy n d dàng trong di u, các tuy n nhày ch có thành phía trên ch

ti p giáp v i th c qu n (Lê H ng M n và Bùi Lan H ng Minh, 1989)

Di u là m t túi ch a th c n gia c m S c ch a c a di u t 100 - 200 gam Th c

n c gi di u v i th i gian ph thu c vào lo i gia c m và các lo i th c n

Th c n c ng kho ng 10 - 15 gi , th c n m m, b t kho ng 3 - 4 gi (Nguy n c

ng, 2006) Hình thái gi a th c qu n và di u c a gà r t d phân bi t lúc no c ng nhlúc ói Trong khi ó v t khó phân bi t gi a di u và th c qu n Di u là n i d tr và

u ti t l ng th c n i qua trong ng tiêu hóa Ngoài ra nó còn ti t ra d ch th m

t và làm m m th c n chu n b cho vi c tiêu hóa th c n d dày c bi t chim b câu di u còn ti t ra s a di u nuôi con Th c n l u l i trong di u tùy thu cvào l ng th c n tiêu th , c h t th c n và s l ng th c n ang có trong d dày c(Võ Ái Qu c, 2006) Th c n t di u c chuy n d n xu ng d dày tuy n

2.2.3 D dày

dày tuy n n m tr c d dày c , có d ng hình chai, có dung tích nh Th i gian

th c n n m l i ây c ng r t ng n, s c tiêu hóa t i ây là không áng k T i ây

có các tuy n ti t ra HCL và ti n enzyme pepsinogen, sau ó nó c ho t hóa thànhenzyme pepsin trong môi tr ng acid (pH = 2,5) b t u tiêu hóa protein(Robert, 2008) T i d dày tuy n có s phân gi i protid và ng hóa ch t khoáng(Nguy n c H ng, 2006) Th c n i qua d dày tuy n c th m t b i d ch v

và ti p t c c chuy n xu ng d dày c tiêu hóa ti p Khi d dày tuy n b t n

th ng nh b nh d ch t , gumboro thì kh n ng tiêu hóa protein c ng gi m (D ngThanh Liêm, 2003)

dày c th ng c g i là m , có d ng hình tròn ho c ô van, là m t b ph n c a dày có c u t o c bi t ch có loài chim N u so sánh v i d dày tuy n thì d dày

có dung tích l n h n Trong niêm m c d dày c có lót m t l p t bào s ng hóa r t

ng ch ng l i s va p, xay xát khi m nghi n th c n Ph n d i c a l p t bàonày là l p t bào t ng sinh thay th cho l p t bào th ng bì bên trên b bào mòn.Trên b m t c a l p t bào này có nhi u gai nh nhô lên làm cho niêm m c tr nênnhám nh t gi y nhám Ng i ta g i nh ng gai nh này là “r ng m ” Qua kh i l p bào t ng sinh là l p mô c r t phát tri n, màu s m Nh có h th ng này, giúpcho m co bóp r t m nh, nghi n nát th c n chu n b cho tiêu hóa ti p theo ru t

Ch t ti t trong d dày c có d ng l ng, có pH vào kho ng 3 - 4,5 Thành ph n d ch ddày g m n c, HCl, men pepsin D dày c có kh i l ng 50 gam, nh ng do l p cdày nên s c co bóp lên t i 100 - 150 mmHg gà, 180 mmHg v t, 260 - 280 mmHg

ng ng d dày c , hydratcarbon c c t ng n, chia nh ra, protein phân gi ithành các peptid và acid amin tuy ch a th t tri t (Nguy n c H ng, 2006)

co bóp có chu k , tùy theo tính ch t th c n mà chu k co bóp có thay i giúp cho vi c nghi n th c n loài chim th ng n nh ng h t s i nh granit N uthi u s i thì làm gi m kh n ng tiêu hóa th c n h t trên 10% Theo D ng ThanhLiêm, (2003) khi gà n nhi u x ho c n lông thì s i giúp nghi n nát nhanh h n, gàtiêu th th c n nhi u h n

Ru t non là m t ng dài có n r ng h p khác nhau và chia làm 3 n: n trên

là m t ng l n có d ng hình ch U g i là tá tràng (Duodenum) S tiêu hóa hóa h c

i enzyme c th và s h p thu di n ra r t mãnh li t ây n ru t non gi a(Jejunum) b t u t cu i tá tràng n i ra c a 4 ng tuy n (2 tuy n t gan và 2tuy n t t y) n ch cu ng noãn hoàng (t ng ng cu ng r n ng v t có vú)

n ru t non cu i (Ileum) b t u t cu ng noãn hoàng n ngã t manh tràng

i tác d ng c a các lo i enzyme t d ch v , d ch ru t, d ch t y và d ch m t dogan ti t ra, ph n l n các ch t dinh d ng nh carbohydrate, protein, lipid c tiêuhóa và h p thu Nh ng mãnh th c n còn c ng ch a c nghi n k c a

ng c l i d dày c nh nhu ng ng c c a ru t non d dày c nghi n ti p Vì

ó nên niêm m c c a d dày c có màu vàng c a m t Th i gian tiêu hóa ru tnon kho ng 6 - 8 gi (D ng Thanh Liêm, 2003)

Ru t già chia làm ba ph n g m manh tràng (Caecum), k t tràng (Colon) và tr ctràng (Rectum) Manh tràng có c u t o thành hai nhánh i x ng r t phát tri n, ch

ti p giáp gi a ru t non và ru t già có van g i là van h i manh tràng không cho

th c n i ng c t ru t già lên ru t non Tiêu hóa ru t già c ng có hai quá trìnhlên men và th i r a Lên men x y ra m nh manh tràng, th i r a tr c tràng.Manh tràng gia c m khá phát tri n nên quá trình lên men t ng i m nh, nh t là

nh ng gia c m n nhi u th c n th c v t x thô Ru t c a gia c m nói chung t ng

i ng n, th c n l u l i không quá m t ngày êm (Nguy n c H ng, 2006).Khi th c n chuy n xu ng n cu i ru t già, n c c h p thu m nh, ph n bã còn

i tr ng thái c, khi i vào xoang ti t ni u sinh d c nó tr n l n v i n c ti u trnên s n s t Khi gia c m th i phân ra ngoài, m t u c c phân gia c m n i m t l pmàu tr ng h i có d ng h t, bã ó là các th urat (mu i k t tinh c a acid uric)

h p thu các ch t dinh d ng gia c m c b n gi ng loài có vú, ch y u n

ru t non nh các nhung mao làm t ng di n tích h p thu d ng ch t

Manh tràng, ru t già có th h p thu n c, mu i khoáng, các d n xu t nit và các

n ph m lên men cellulose (các acid béo bay h i) Xoang ti t ni u - sinh d c h pthu n c

2.2.5 L huy t

huy t có c u t o gi ng nh m t cái túi, có các c a vào nh ru t già, hai ng d n

ni u, ng sinh d c Phân và n c ti u n m l huy t m t th i gian, ây có quá trình

p thu mu i và n c Vì v y làm cho phân gia c m c khô i N c ti u c ng b cô

ng l i thành mu i urate màu tr ng u c c phân N u cho gia c m n d th a proteinthì mu i urate sinh ra nhi u làm cho phân có màu tr ng nhi u và n u cho n thi u proteinthì phân có màu en nhi u h n (D ng Thanh Liêm, 2003)

ng chi u dài ru t 120 - 250 115 - 230 250 - 365 70 - 130

Ngu n: D ng Thanh Liêm (2003).

ng 2.3 M t s enzyme phát hi n trong ng tiêu hóa gia c m

ti t tiêu hóa Tên enzyme

ch t enzyme tác ng

n ph m th y phân cu i cùng

Mi ng N c b t Ptyalin (ít) Tinh b t Maltose (r t ít)

dày tuy n D ch v , HCl Pepsine Protein Pepton

Tuy n t y D ch t y

AmylasseLipaseTrypsine

Tinh b tLipidPepton

GlucoseAcid béo vàglycerine

EnterokinaseDisacchraseNuclease

TrypsinogenDisacchraridAcid nucleic

TrypsineMonosacchraridRibose,

p thu tr c

ti p

Ngu n: D ng Thanh Liêm (2003).

2.3 Nhu c u dinh d ng c a gia c m

2.3.1 Nhu c u v protein

Theo Bùi Xuân M n (2007) protein c n thi t cho duy trì t ng i th p, vì th yêu

u protein tr c h t tùy thu c vào l ng c n thi t cho m c ích s n xu t áp

ng nhu c u protein thì các acid amin thi t y u ph i c cung c p l ng và

ng l ng nit trong kh u ph n ph i và d ng thích h p m b o t ng

ng acid amin không thi t y u M t khi l ng protein t i thi u yêu c u c cung

p cho sinh tr ng ho c s n xu t tr ng t i a thì protein c n c ng thêm do b oxyhóa thành n ng l ng Trong th c t s n xu t, protein luôn là thành ph n th c n

t nh t c a m t kh u ph n, s không kinh t n u nuôi ng v t có m c proteinquá cao Vì lý do này mà m c protein trong kh u ph n cho v t nuôi luôn ph i gi

n v i m c nhu c u t i thi u h n là các ch t dinh d ng khác

Protein trong c th gia c m có các ch c n ng nh : tham gia c u t o nên t bào,mang thông tin di truy n, protein là ch t h u c quan tr ng nh t, không có ch tnào thay th vai trò c a nó trong t bào s ng Nh ng s n ph m th t, tr ng u c

u t o t protein Protein tham gia c u t o nên các h th ng men sinh h c vàhormone, các ch t này v a có vai trò xúc tác, v a u hòa quá trình ng hóa, dhóa các ch t dinh d ng t th c n, v a u hòa m i ho t ng nh p nhàng c a

s ng Ngoài ra, protein còn cung c p c n ng l ng cho c th ho t ng

Khi ph i h p kh u ph n th c n trong ch n nuôi ng v t nói chung và ch n nuôigia c m nói riêng, c n chú ý s d ng các lo i th c li u có giá tr sinh h c cao cân

i các th c li u có giá tr sinh h c th p ng th i b sung các acid amin t ng h p

có m t kh u ph n cân i hoàn ch nh S n ph m ch n nuôi gia c m là th t và

tr ng, ây là các s n ph m có giá tr sinh h c cao t o ra các s n ph m t n ng

su t cao, gia c m ph i có kh u ph n th c n t t, cân b ng dinh d ng y v

ch t l ng c ng nh s l ng N u cung c p protein th a trong th c n s lãng phí

và làm t ng giá thành s n ph m M t khác protein th a không tiêu hoá s gây lênmen th i ru t già và có th d n n tình tr ng tiêu ch y ng th i s d th a acidamin d n n ph n ng v acid amin quá m nh th i ra acid uric có h i cho gan và

th n S d th a protein làm cho n ng acid amin trong máu t ng, gi m tính thèm

n c a gia c m, không c i thi n c t ng tr ng mà còn làm gi m tr ng l ng S

ng c protein s x y ra khi kh u ph n có ch a t 30% protein tr lên (D ngThanh Liêm, 2003)

Ng c l i n u không c p protein, c th s thi u nguyên li u cho nhu c u duy trì

và t ng tr ng ng th i s c kháng c a gia c m c ng gi m Th c n thi u

protein nh t là thi u các acid amin gi i h n s làm quá trình trao i ch t b m t cân

ng, gi m kh n ng ch ng ch u v i u ki n ngo i c nh c a gia c m, ch m l n,

gi m s t o lông, thay lông không úng quy lu t và có th xu t hi n hi n t ng c n

l n nhau Ngoài ra s thi u protein trong th c n làm cho gà n nhi u h n ucân nh c quan tr ng nh t trong vi c áp ng nhu c u các acid amin là l ng th c ntiêu th M t l ng n nh protein t ng s và acid amin thi t y u trong th c n áp

ng nhu c u giúp cho t c t ng tr ng mô c th Tuy nhiên khi nhu c uprotein c bi u th theo ph n tr m trong kh u ph n thì m c protein n vào th c

s tùy thu c vào s tiêu th th c n M c n ng l ng trong kh u ph n có th là xem xét quan tr ng nh t trong vi c ánh giá l ng th c n n vào Vì lý do này

mà các nhu c u c bi u di n nh ph n tr m c a kh u ph n luôn có liên quan n

c n ng l ng c a kh u ph n ó (Bùi Xuân M n, 2007)

2.3.1.1 Nhu c u acid amin gia c m

Hi n có 22 acid amin trong protein c a c th gia c m và t t c là c n thi t cho ch c

ng sinh lý V dinh d ng, các acid amin có th c chia thành hai lo i: nh ng

lo i mà gia c m không th t ng h p áp ng yêu c u trao i ch t (acid aminthi t y u) và nh ng lo i gia c m có th t ng h p t các acid amin khác (acid aminkhông thi t y u) (NRC, 1994)

Nhóm acid amin mà c th ng v t không t ng h p c trong c th , ph i cung

p t th c n t o protein Nhóm này g m 10 acid amin có vai trò ch y u trong

th c n gia c m là: arginine, histidine, leucine, isoleusine, phenylalanine, valine,threonine, lysine, methionine, tryptophan, còn glycine c n cho th c n gà h u b ,

nh ng không quan tr ng cho th c n gà l n tr ng thành

Lysine: quan tr ng nh t là làm t ng sinh tr ng, t ng tr ng, c n cho t ng h pnucleoprotein, h ng c u, trao i ozot, t o s c t melanin c a lông, da, thi u lysin

gà ch m l n, gi m n ng su t th t, tr ng, h ng c u, gi m t c chuy n hóa canxi,phospho, gây còi x ng, r i lo n sinh d c, c thoái hóa Thi u Lysine có th bsung L-lysin t ng h p vào kh u ph n c a gà

Methionine: r t quan tr ng, có ch a l u hu nh (S) nh h ng n s phát tri n c

th , ch c n ng gan và t y, u hòa trao i ch t béo, ch ng m hóa gan, c n thi tcho s sinh s n t bào, tham gia quá trình ng hóa, d hóa trong c th Thi umethionine làm m t tính thèm n c a gà, thi u máu, c thoái hóa, gan nhi m m ,

gi m s phân h y ch t c, th i ra, h n ch t ng h p hemoglobin

Tryptophan: c n cho s phát tri n c a gia c m non, duy trì s s ng cho gia c m l n,

u hòa ch c n ng các tuy n n i ti t, tham gia t ng h p hemoglobin c a h ng c u,

n cho s phát tri n c a t bào tinh trùng, c a phôi Thi u tryptophan gi m t l

p n , phá h y tuy n n i ti t, gi m kh i l ng c th

Arginine: c n cho s phát tri n c a gia c m non, t o s n, x ng, lông Thi u arginin

ch t phôi cao, gi m s c phát tri n c a gà

Histidine: c n cho s t ng h p acid nucleotid và hemoglobin, u ch nh quá trìnhtrao i ch t, nh t là cho s phát tri n c a gia c m non Thi u histidine làm thi umáu, gi m tính thèm n, ch m l n

Leucine: tham gia t ng h p protein c a plasma, duy trì ho t ng c a tuy n n i ti t.Thi u leucine phá h y s cân b ng ozot, gi m tính thèm n, gà ch m l n

Isoleucine: c n cho s d ng và trao i các acid amin trong th c n Thi uisoleucine gi m tính ngon mi ng, c n tr phân h y các v t ch t ch a ozot th atrong th c n th i qua n c ti u, gi m t ng tr ng Trong th c n th ng isoleusine

Phenylalanine: duy trì ho t ng bình th ng tuy n giáp và tuy n th ng th n,tham gia t o s c t và thành th c c a tinh trùng, s phát tri n c a phôi tr ng

Valine: c n cho ho t ng c a h th n kinh, tham gia t o glycogen t glucose th c

n gia c m th ng valine

Threonine: c n cho vi c trao i ch t và vi c s d ng các acid amin trong th c n,kích thích s phát tri n c a gia c m non Thi u threonine gây s th i ozot ( tngu n th c n nh n c) theo n c ti u làm gi m kh i l ng s ng th c n ngu n

c ng v t có threonine cho gia c m

Kích th c c th , t c t ng tr ng và s n xu t tr ng c a gia c m c xác nh

i gen c a chúng Vì v y nhu c u acid amin c ng khác nhau theo t ng giai n,tùy thu c vào gi ng và tình tr ng khác nhau c a gia c m (NRC, 1994) (B ng 2.4)

ng 2.4 Nhu c u acid amin c a gà th t các giai n (th c n có 90 % VCK)

2.3.1.2 M i quan h gi a các acid amin

i quan h gi a các acid amin v i nhau c ng c xem là u ki n cân b ng

Ng i ta th ng l y nh ng acid amin tiêu hóa c so sánh nh ng không l yacid amin t ng s c a th c n vì t l h p thu c a các acid amin không gi ng nhau.Các nhà khoa h c v dinh d ng khuy n cáo nên xem Lysine là c t m c chu n100% so sánh v i các acid amin khác T l % gi a m t s lo i acid amin thi t

u trong protein lý t ng cho gà th t Broiler c trình bày B ng 2.5

ng 2.5 M t s nhu c u acid amin lý t ng i v i gà th t

Acid amin

NRC(1994)

Baker và Han (1994)

Lippens et

al (1997)

Gruber(1999)

Mack et al(1999)

Met: Methionine, Cys: Cystine

(Ngu n: Van Cauwenberghe và Burnham, 2001)

Khi nghiên c u cân b ng protein ng i ta nh n th y trong giai n t ng tr ng có

th thú có s tích l y protein cao, hàm l ng lysine trong c th r t cao, vì v y th i sinh tr ng gia c m c n nhi u lysine t ng tr ng c bi t gia c m trong giai

n m c lông thì c n nhi u acid amin ch a l u hu nh Ng i ta nh n th y khi chogia c m n nhi u protein thì hi u qu s d ng càng kém, có 2 lý do: do s tiêu hóa

gi m khi cho gia c m n nhi u, do s kh amin thú khai thác n ng l ng tacid amin, vì v y s tích l y gi m Xu h ng hi n nay trên th gi i không t ngprotein trong kh u ph n mà ch cân b ng các acid amin trong kh u ph n theo t nggiai n sinh tr ng (D ng Thanh Liêm, 1999)

Acid amin chuy n i thành vitamin: Niacin là vitamin duy nh t có th c t ng

p t m t acid amin Tryptophan có th c s d ng gi m b t thi u h t niacintrong kh u ph n nh ng t l chuy n i này th p (Baker et al.,1973) Khi

methionine c cung c p m c cao h n nhu c u s d ng t ng h p protein thìcác nhóm methyl b sung có th làm gi m các nhu c u choline trong kh u ph n(Pesti et al., 1980) S d ng acid amin thay th các ch t dinh d ng khác thìkhông kinh t trong u ki n ch n nuôi th c t

2.3.1.3 Hi u qu c a vi c b sung hai lo i acid amin t ng h p DMethionin và Lysine vào th c n cho gà

L-c ti p thu protein t th c n c th gia súc nói chung và gia c m nói riêng

c xác nh t các acid amin N u s l ng acid amin không theo yêu c u, s

làm gi m s h p th protein M i lo i acid amin không thay th có ý ngh a sinh lýxác nh trong c th và n u không b o m chúng trong kh u ph n th c n s nh

ng n s phát tri n làm gi m n n ng su t và s c s ng c a gia c m Theonhi u tác gi , trong các acid amin không thay th , thì lysine và methionine là 2 acidamin ng u, hay còn g i là 2 acid gi i h n th nh t T nh ng n m 50 tr l i

ây, nhi u n c có ngành ch n nuôi gia c m phát tri n nh M , Nh t, Pháp, Tây

c, Hà Lan, Liên Xô c ã s n xu t và s d ng m t s lo i acid amin t ng h pcho gia c m nh L-lysine, DL-methionine, tryptophan Nh ng ng d ng nhi u nh t

và hi u qu nh t v n là i v i L-lysine, DL-methionine (Bùi c L ng và Lê

Thông th ng l a tu i còn non kh ng tích y protein t t h n giai n sau, vì

th nhu c u protein gà con cao h n giai n gà l n; gi ng th t cao n cao h n

gi ng tr ng, gi ng l n ch m

V tính bi t thì gà tr ng t ng tr ng nhanh h n gà mái, nên s ng protein a

nó c ng t t h n, t t nhiên nhu c u protein a nó c ng cao h n

ng i ta th ng t ng m c protein trong th c n Tuy nhiên, n u t ng quá m clàm gi m s tiêu hóa, h p thu và ng protein, ng th i ng làm gi m tínhngon mi ng a gà

khu v c thành ph H Chí Minh và các nh lân c n, ng nh các nh BSCLvào tháng 3, 4, 5 d ng ch, th i ti t r t nóng b c, gà th ng n ít nên ng i ta

th ng t ng m c protein lên t 1 – 2 n v % so v i mùa m a và u mùa khô (ttháng 12 n m tr c n tháng 2 d ng ch n m sau) (D ng Thanh Liêm, 1999)

2.3.2 Nhu c u v n ng l ng

Trong kh u ph n gia c m ngu n dinh d ng tr c h t là carbohydrate, k n là t

và cu i cùng là protein (Ewing, 1963) Carbohydrate nh cellulose không th

n d ng c, vì v y n ng l ng có giá tr trong th c n c a gia c m là r t c nthi t Yêu c u v s l ng n ng l ng khác nhau cho t c c s bi n d ng, vì th sthi u h t n ng l ng nh h ng nhi u n n ng su t s n xu t c a gia c m N ng

su t c a gia c m công nghi p t cao nh t n u n ng l ng trong th c n h n h pcao (Rose, 1997)

Th c n t o n ng l ng cung c p cho các ho t ng c a c th Ban u n ng

ng th c n c áp ng cho nhu c u duy trì c a c th , khi th c n cung c p

ng l ng v t quá nhu c u duy trì c a c th thì c c th s d ng cho cácnhi m v s n xu t (D ng Thanh Liêm et al, 2002)

2.3.2.1 Nhu c u n ng l ng cho duy trì

Ch n nuôi gà cho m c ích s n xu t, tr c h t ph i nuôi d ng duy trì s s ng,

c dù chúng có s n xu t hay không M t l ng áng k th c n tiêu t n c a gia

m là s d ng cho duy trì s s ng Nhu c u n ng l ng duy trì c a gia c m bao

m s trao i c b n và ho t ng bình th ng Trao i c b n là s tiêu phí

ng l ng t i thi u ho c s sinh nhi t trong nh ng u ki n khi nh h ng c a

th c n, nhi t môi tr ng S sinh nhi t c b n thay i theo l n c a v t nuôi,nhìn chung khi l n c a v t nuôi t ng thì s sinh nhi t c b n trên m t n v th

tr ng gi m S sinh nhi t c b n c a gà con m i n kho ng 5,5 cal/g th tr ng trong

t gi , nh ng trái l i v i gà mái tr ng thành thì ch c n phân n a s n ng l ngnày N ng l ng c n thi t cho ho t ng có th thay i áng k , th ng c ctính b ng kho ng 50% c a s trao i c b n u này có th b nh h ng b i

nh ng u ki n nuôi c ng nh gi ng gia c m c nuôi S d ng chu ng l ng làm

gi i h n các ho t ng s d n n s tiêu phí n ng l ng th p h n kho ng 30% c a trao i c b n so v i nuôi n n (Bùi Xuân M n, 2007)

c dù th c t , nh ng ng v t l n h n có yêu c u n ng l ng cho duy trì th p h ntrên m t n v th tr ng, nh ng t ng n ng l ng c n cho nh ng ng v t l n l icao h n nhi u so v i ng v t nh h n M t gà mái s n xu t tr ng có l n c th

nh , kh n ng tr ng và s c s ng cao có kh n ng chuy n i th c n thành s n

ph m t hi u qu nh t, vì chúng tiêu phí n ng l ng duy trì th p Ch n nuôi gà và

gà tây th t t tr ng l ng xu t chu ng trong m t th i gian ng n nh t s t hi u

qu nh t v bi n i th c n thành s n ph m, vì n u kéo dài th i gian nuôi thì chiphí cho duy trì càng l n H u h t gà ang tr ng và gà th t ang sinh tr ng u

c cho n t do theo nhu c u s n xu t L ng th c n gia c m tiêu th có liênquan tr c h t n nhu c u n ng l ng c a gia c m Khi các ch t dinh d ng khác

có l ng trong th c n thì kh n ng tiêu th th c n c xác nh tr c tiên

a trên m c n ng l ng c a kh u ph n M c tiêu th n ng l ng c a gia c m hàngngày có th c o b ng kilocalo C n c và n ng l ng trao i thì n nh h n làtính t ng l ng th c n tiêu th , n u trong kh u ph n có ch a các m c n ng l ngkhác nhau (Bùi Xuân M n, 2007)

2.3.2.2 Nhu c u n ng l ng cho sinh tr ng

Nhu c u n ng l ng ít c trình bày m t cách chính xác nh nhu c u v acidamin, vitamin và khoáng Gia c m có th t m c t ng tr ng t t v i m t biên

ng các m c n ng l ng, b i vì gia c m có kh n ng u ch nh l ng th c n nvào duy trì m t m c tiêu th n ng l ng khá n nh Gà th t th ng c cho

3410 kcal ME/kg là t t nh t (Bùi Xuân M n, 2007)

Theo Vi n Ch n nuôi qu c gia (2005) thì yêu c u v thành ph n dinh d ng c a

ME: N ng l ng trao i, CP: Protein thô, T : Th c n

(Ngu n: Vi n ch n nuôi qu c gia, 2005)

i quan h gi a n ng l ng và protein (t l ME/CP) trong th c n

Thông th ng protein không c cho là ngu n cung c p n ng l ng nh ng nóóng góp áng k vào nhu c u n ng l ng c a gia c m Khi l ng lipid vàcarbohydrate cung c p không , protein s c s d ng nh ngu n cung c p n ng

ng chính cho gia c m (Jonh, 2000)

i quan h ch t ch n ng l ng trao i v i protein theo m t h ng s nh t nhtrong kh u ph n th c n theo t ng giai n phát tri n và s n xu t c a gia c m

ng s ó c tính b ng h ng s kcalo ME/% protein trong th c n Theo Bùi

c L ng và Lê H ng H ng (2001) g i ý h ng s ME/% protein trong th c n chocác l a gà nh sau:

Lipid là ngu n cung c p n ng l ng r t t t cho c th Khi phân h y 1 gam lipid s

có 9,3 kcal c gi i phóng Ngoài ra lipid còn là ngu n cung c p n c cho c th ,khi oxy hóa hoàn toàn 100g lipid s cho 107 gam n c c bi t, lipid d i da

th ng d n nhi t r t kém, cho nên nó h n ch s t a nhi t và b o v c th kh i b

nh Ngoài ra, lipid c n thi t cho s t o thành tr ng gia c m (D ng ThanhLiêm, 1999)

Trong quá trình chuy n hóa, n ng l ng t a nhi t c a ch t béo ít h n so v i chuy nhóa ch t m và ch t b t ng, nên vi c gi i quy t v n n ng l ng cho gà b ng

ch t béo cho gà trong mùa mùa hè t t h n ch t b t ng và protein (D ng ThanhLiêm, 1999)

Ngoài ra, ch t béo có tác d ng là ch t bôi tr n khi gà nu t th c n, cung c p acidbéo thi t y u, r t c n thi t cho c th nh acid linoleic, acid linolenic, acidarachidonic Tr c ây, ng i ta g i 3 acid béo này là vitamin F Linoleic acid r t

n thi t cho s sinh tr ng và m c lông c a gia c m, n u thi u chúng thì gia c m

b còi c c, r ng lông, l da, gan b tích m , kh n ng ch ng b nh ng tiêu

hóa gi m T acid linoleic có th chuy n thành acid arachidonic v i s có m t c avitamin B6 T ch t béo c ng có th chuy n hóa thành ch t khác và cùng tham gia

o s n ph m th t, tr ng c a gia c m (D ng Thanh Liêm, 2008)

u th c v t ch a n ng l ng trao i cao, do ó d u là nguyên li u b sung vào

th c n cho gia c m nh m cân b ng m c n ng l ng trong th c n h n h p (BùiThanh Hà, 2005)

2.3.4 Nhu c u v vitamin và khoáng

Vitamin là h p ch t h u c c n thi t cho gia c m v i s l ng nh Vitamin cphân chia làm thành 2 nhóm, nhóm vitamin tan trong n c có ch c n ng c acoenzyme chuyên ch trong trao i carbohydrate, ch t béo, acid amin hay tham giaxúc tác các ph n ng liên quan n v n chuy n n t Vitamin tan trong ch tbéo c h p thu vào c th thông qua kh u ph n có ch t béo và d tr gan.Vitamin A tham gia vào s t ng h p rhodopsin m t, d ch nh y da và s hìnhthành m t s hormone steroid Vitamin D là ti n ch t c a hormone steroid, màhormone này ch ph i v n chuy n calci trong c th Vitamin E và K là 2 vitamintan trong ch t béo c n thi t cho gia c m (Rose, 1997), vitamin v i li u r t nh trong

th c n nh ng vitamin có vai trò r t quan tr ng Vitamin tham gia vào các quá trìnhxúc tác sinh h c trong trao i các ch t dinh d ng nh protein, carbohydrate, ch tbéo, ch t khoáng, các ho t ng c a các hormone và enzyme Vitamin tham gia vàothành ph n c u t o m t s l n các hormone và enzyme Th a và thi u b t k m t

lo i vitamin nào u nh h ng n quá trình sinh tr ng và sinh s n c a gia súc,gia c m (D ng Thanh Liêm, 2003) Vitamin c n c b sung m b o nhu c u

i thi u c a gia c m và kho ng sai l ch trong b sung cho phép theo th t nhu c u

10 - 30 l n i v i vitamin A, 4 - 10 l n i v i vitamin D3 và 2 - 4 l n i v icholine chloride, Niacin, riboflavin, acid pantothenic có th ch p nh n m c cao t

10 - 20 l n nhu c u dinh d ng c a gia c m Vitamin E th ng c dung n p t t

c cao h n nhu c u 100 l n Pyridoxine có th dung n p t t m c g p 50 l nnhu c u (Aboaysha and Kratzer, 1979)

Ch t khoáng là thành ph n vô c trong th c n và mô Ch t khoáng c chia làm 2

lo i d a vào s l ng c yêu c u trong kh u ph n Khoáng c s d ng nh

ph n tr m trong kh u ph n, h n n a nhu c u nh ho c r t ít c tính b ng s mgtrong kg kh u ph n (NRC,1994)

Ch t khoáng chi m trên d i 3% kh i l ng c th gia c m, trong ó ch a 40nguyên t khoáng n nay ng i ta ã phát hi n ra 14 nguyên t khoáng c n thi tcho c th gia c m Các nguyên t a l ng g m Ca, P, Na, Mg, Cl, Các nguyên t

khoáng vi l ng g m Fe, Cu, Mn, Co, I, Zn, Se Các nguyên t khoáng tham gia

u t o b x ng, c u t o t bào d i d ng mu i c a chúng, là thành ph n c a máu,enzyme và vitamin (D ng Thanh Liêm, 2003)

Trong các nguyên t khoáng a l ng thì Calci và Phospho gi vai trò dinh d ngkhoáng quan tr ng, chúng là thành ph n tham gia c u trúc c a x ng và r ng.Phospho còn là thành ph n c a acid nucleic, photpholipid, tham gia vào nh ng ph n

ng phosphoryl hóa và nh ng ph n ng chuy n hóa n ng l ng

Calci, Magiê có vai trò quan tr ng trong kích thích th n kinh, hai nguyên t này cótác d ng c ch s h ng ph n cho nên n u thi u chúng s xu t hi n quá trình h ng

ph n, n u nghiêm tr ng s xu t hi n co gi t (V Duy Gi ng, 1997)

Khi b thi u calci và phospho s có bi u hi n x u n kh n ng sinh s n, t c sinh

tr ng c a v t nuôi gi m Khi không cung c p phospho, tri u ch ng th y tr ctiên là gi m tính ngon mi ng, kéo theo tu n hoàn n ng l ng gi m, phát tri n ch m

i Trong tr ng h p gia c m ang nh cao n u thi u calci và vitamin D, s

gi m n ng su t tr ng gi ng nh thi u phospho Bình th ng hàm l ng calci trongmáu c a gà mái là 15 mg/100ml máu Khi gà tr ng, m c canxi trong máu có thlên n 40 mg/100ml máu (D ng Thanh Liêm, 2002)

Khoáng vi l ng ch y u là Fe, Cu, Mn, Zn, I, Co, Se… óng vai trò quan tr ngtrong trao i ch t, gi c th th ng b ng và phát tri n bình th ng, giúp c th

ch ng l i b nh t t (National Reaserch Council, 1994)

Theo Tôn Th t S n (2005), gà thi u Zn thì sinh tr ng kém, lông l a th a, x ng

ng n, xu t hi n b nh ngoài da, gi m n ng su t tr ng, t l n th p Gà con n ra

ng 2.7 Nhu c u v m t s vitamin và khoáng cho gà

Tu n tu i Vitamin và khoáng

Ngày nay v i k thu t phân tích phát tri n, ng i ta chia ch t x thô thành 3 m c khác nhau theo kh n ng tiêu hóa gi m d n là NDF (neutral detergent fiber),ADF (acid detergent fiber) và ADL (acid detergent lignin), dù ch t x d ng h p

ch t nào thì gia c m tiêu hóa c ng r t khó kh n vì ng tiêu hóa c a chúng r t

ng n và h vi sinh v t phân gi i ch t x kém

Theo D ng Thanh Liêm (2003), gà con h u nh không tiêu hóa c ch t x do máy tiêu hóa ch a hoàn thi n gà tr ng thành manh tràng c a chúng có s

ho t ng c a vi sinh v t nên có th tiêu hóa c m t l ng ít ch t x (kho ng t

3 - 6%) Vì v y v m t giá tr dinh d ng coi nh chúng không có giá tr Tuy nhiên

m t tác d ng khác c a ch t x trong th c n c ng nên l u ý

Ch t x trong kh u ph n v i t l v a ph i s có tác d ng kích thích nhu ng di u, dày c và ru t già, giúp cho s v n chuy n th c n trong ng tiêu hóa và t o rakhuôn phân giúp cho gia c m i tiêu phân bình th ng i v i gia c m gi ng tronggiai n h u b , ch t x có tác d ng kích thích d dày c và dung tích ng tiêu hóaphát tri n Khi mu n h n ch th c n tránh s m p m c a gia c m chúng ta có th

ng ch t x trong kh u ph n lên tránh s c n m l n nhau

Khi t ng ch t x lên quá nhi u trong kh u ph n s có tác d ng x u là gi m th p stiêu hóa và h p thu các ch t dinh d ng trong th c n mà quan tr ng nh t là protein

2.4.1 nh h ng c a các kh u ph n protein lên n ng su t sinh tr ng

Nhu c u dinh d ng cho gà khác nhau tùy theo s thay i nhi t môi tr ng.Các kh u ph n th p protein c khuy n khích s d ng làm gi m s t a nhi t

gà trong u ki n nhi t cao (Musharaf and Latshaw, 1999) Baghel and Pradhan(1991) cho r ng t ng các m c protein kh u ph n có th t ng c ng m c tích l y

tr ng c a gi ng gà này t t h n so v i các kh u ph n cao protein khác

2.4.2 nh h ng c a các kh u ph n protein lên ch t l ng thân th t c a gà

Các ch tiêu v ch t l ng qu y th t gà Nòi cao h n gà Ta và gà Tam Hoàng âychính là u m c a gi ng gà Nòi nên c ng i tiêu dùng r t a chu ng, vì v ygiá bán c ng cao h n các gi ng gà n i khác t 15 n 20% và có nhi u ti m n ng

xu t kh u (Nguy n V n Quyên, 2008) M t s ch tiêu v thân th t c a m t s gi ng

62,4215,7621,7437,50

66,2016,2024,7040,90

(Nguy n V n Quyên, 2008)

t s nghiên c u khác ã ch ng minh r ng các kh u ph n th p protein nh h ng

u n n ng su t và thành ph n hóa h c c a thân th t gà khi chúng c nuôi trong

u ki n stress nhi t (Alleman and Leclerq, 1997; Furlan et al., 2004).

ch t béo này có nhi u acid béo thi t y u, acid linoleic u nành h t ngoài giá trcung c p m, nó còn là th c n r t giàu n ng l ng, cao h n b p vì v y s d ngtrong th c n gà th t cao s n r t t t S n ph m ph c a u nành sau khi ép d u làbánh d u d u nành, là lo i th c n cung c p m dùng r t ph bi n hi n nay, nó có

ch a hàm l ng protein thô cao t 42 - 45% M t s n c trên th gi i coi u nành

là th c n cung c p m ch y u trong th c n gia c m Bánh d u u nành làngu n th c n protein quan tr ng cho gia c m kh p n i trên th gi i Tuy nhiên

u nành không c tr ng nhi u Vi t Nam nên giá thành cao khi s d ng làm

th c n cho v t nuôi Bánh d u u nành ch a protein t ng i cao và h n h p c acác acid amine b sung, t lâu ã c ánh giá ngang b ng v i b t cá Do các chiphí áng k cho b t cá và m i quan tâm v gi i h n c a nó nên tìm m t s n ph mthay th thích h p cho b t cá ã c u tiên nghiên c u t lâu (Hardy, 1999)

Nh ng s n ph m có ngu n g c t u nành u ch a l ng protein khá cao, dao

ng t 38 - 49% và có s cân b ng c a h u h t các acid amine nh t trong t c ccác lo i th c n th c v t c a gia súc và có s l ng t ng i các acid amine thi t

u trong các s n ph m khác nhau thì r t t ng ng khi bi u th ph n tr m proteinthô (Lim and Akiyama, 1992) H t u nành có hàm l ng protein r t cao so v icác h t u khác, trong h t khô có th t t 36 - 38% protein, ch t béo thô trong

t t t 17-18%, trong ch t béo này có r t nhi u acid béo thi t y u acid linoleic

u nành h t ngoài giá tr cung c p m ra nó còn là lo i th c n giàu n ng l ngcao h n b p S n ph m ph c a u nành sau khi ép d u là bánh d u u nành là

lo i th c n cung c p m dùng r t ph bi n hi n nay, nó có ch a hàm l ngprotein thô t 42-45% M t s n c trên th gi i coi u nành là th c n cung c p

m ch y u trong th c n gia c m u nành sau khi rang, x lý nhi t có mùi

th m, kích thích tính thèm n c a gia c m Gia c m n b p và u nành thì ch t

ng th t th m ngon

ng trong th c n c a gia c m (D ng Thanh Liêm, 2003)

2.5.1.3 H t mè và bánh d u mè

ây c ng là lo i th c n cung c p protein khá ph bi n n c ta, có th s d ngnuôi gà Bánh d u mè có hàm l ng protein vào kho ng 35 - 38%, r t giàu acidamin ch a l u hu nh, hàm l ng lysine th p h n bánh d u u nành, có th s

ng trong th c n h n h p c a gà công nghi p kho ng 5% Vì bánh d u mè có

c n ng l ng th p (2.700 kcal ME/kg T ) do ó không nên dùng nhi u (D ngThanh Liêm, 2003)

2.5.1.4 Bánh d u d a

ây là lo i bánh d u có t ng i phong phú n c ta, s n l ng nhi u hay ít tùythu c theo vùng, a ph ng s n xu t Vì giá tr dinh d ng th p, x cao trong bánh

u d a Nh c m c a bánh d u d a là ch t béo r t d b ôi do oxy hóa làm thay

i mùi v th c n tr nên x u (D ng Thanh Liêm, 2003)

Cùi d a là ph n th t d a khô c l y ra sau khi ã b v và gáo d a, có ch akho ng 65% d u Cùi d a g m 2 ph n: Ph n th t và ph n v b c Ph n v bên ngoàicùi d a th ng khá c ng, màu nâu, b m t thô, ráp, còn ph n th t cùi d a l i màu

tr ng c, nhi u d u Sau khi c ép d u, ph n còn l i c a cùi d a là bánh d u

a, th ng có màu nâu nh t ho c nâu s m, g m các m nh không u, khô, d y,giòn, mùi khét Bánh d u d a lo i t t nh t th ng có 17-18% protein, 9% béo, 14-15% x T l bánh d u d a không nên v t quá 5% trong kh u ph n gà (Lã V nKính, 2003)

Các lo i bánh d u khi b o qu n d b m c, n m m c c a các lo i khô d u th ngsinh ra các c t n m m c (Mycotoxin) làm cho gia c m có th b ng c m c khác nhau tùy theo lo i c mà n m m c sinh ra (Nguy n Th Mai et al., 2009).

Bánh d u d a là nguyên li u d tìm trên toàn th gi i Trong n m 2010, s n l ng

là 5,2 tri u t n Trong ó Philippines là n c s n xu t d u d a và bánh d u d a l n

nh t (42% s n l ng d u trong n m 2009), ti p theo là Indonesia (25%) và n (12%) M t n a s n l ng bánh d u d a c s n xu t xu t kh u và Philippines

xu t kh u 0,5 tri u t n (62,5% t ng s n l ng) (FAO, 2011; Oil World, 2011;