Đây là bài nghiên cứu tâm huyết của mình khi mình đã lên thư viện nghiên cứu tìm tòi đảm bảo là bài viết hay, chất lượng không copy. Bài này mình được 9 điểm bài tập lớn môn Luật thương mại tại trường Đại học Luật Hà Nội
Trang 1MỞ BÀI
Như chúng ta được biết, hợp tác xã là một loại hình kinh tế tập thể khá phổ biến, hoạt động trên nhiều lĩnh vực đời sống xã hội và hiện diện ở các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau Kinh nghiệm thế giới cho thấy, đến nay hợp tác xã vẫn tỏ
ra là mô hình hoạt động hiệu quả, phù hợp với điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt Và quan trọng hơn nữa, thông qua hợp tác xã, các hộ nông dân, các doanh nghiệp nhỏ hợp tác với nhau, tăng sức mạnh để đối phó với khó khăn và tránh các nguy
cơ thua lỗ cao Luật hợp tác xã năm 2012 được Quốc hội thông qua ngày 20/11/2012 và có hiệu lực từ ngày 01/7/2013 Nhằm làm rõ hơn những điểm đổi mới cơ bản của luật hợp tác xã năm
2012, em xin lựa chọn đề bài số 02 : “Phân tích và đánh giá một
số điểm mới của Luật hợp tác xã 2012 so với Luật hợp tác xã năm 2003( tối thiểu là năm điểm mới)” làm nội dung nghiên cứu trong bài tập học kỳ
NỘI DUNG
I Một số vấn đề cơ bản về hợp tác xã
a) Hợp tác xã
Sự tồn tại và phát huy tác dụng rõ nét của mô hình hợp tác
xã đã khẳng định sức sống mãnh liệt của mô hình này, đồng thời thể hiện sự phù hợp về quan hệ sản xuất với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội Hợp tác xã với vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế tư nhân, cá thể, đáp ứng nhu cầu phong phú của đời sống cộng đồng theo các nguyên tắc nhất định đã khẳng định sức sống của hợp tác xã
Trang 2Hợp tác xã là tổ chức kinh tế mang tính xã hội cao, hợp tác
xã hoạt động như một doanh nghiệp dựa trên các giá trị và nguyên tắc tương trợ, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết, tạo nên sức mạnh trong việc giúp các
hộ gia đình, cá thể, tiểu chủ hoạt động kinh doanh có hiệu quả hơn, tăng khả năng cạnh tranh mạnh hơn trên thị trường Hơn thế, ở nhiều nước, hợp tác xã được coi là tổ chức để thông qua
đó Nhà nước có thể thực hiện được nhiều chương trình quan trọng như: xoá đói giảm nghèo, ứng dụng công nghệ mới, công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn, khôi phục và phát huy ngành nghề truyền thống, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tham gia bảo đảm an ninh chính trị và xã hội
Đảng ta xác định phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vừa tuân thủ theo quy luật của kinh tế thị trường vừa phải theo định hướng xã hội chủ nghĩa Theo đó, cùng với tăng trưởng kinh tế cần hết sức coi trọng bảo đảm an sinh xã hội, bảo đảm tiến bộ và công bằng ngay trong từng bước đi và từng chính sách phát triển; tăng trưởng kinh tế gắn với xóa đói giảm nghèo, chăm lo cho những gia đình chính sách…
Với ý nghĩa này, hợp tác xã giúp kết hợp hài hòa và làm cho các quan hệ trong cơ chế thị trường không trở nên đối kháng nhau, loại trừ nhau mà ngược lại hỗ trợ lẫn nhau, thúc đẩy nhau cùng phát triển
Do vị trí và vai trò quan trọng của các hợp tác xã như vậy, nên số lượng người tham gia xã viên của hợp tác xã ngày càng đông, tổ chức của hợp tác xã ngày được hoàn thiện và mở rộng
Trang 3phạm vi hoạt động trong nước và quốc tế Mỗi nước đều có hệ thống tổ chức hợp tác xã từ cơ sở đến toàn quốc, rồi tổ chức hợp tác xã từng châu lục đến khu vực và toàn thế giới Liên minh hợp tác xã quốc tế (ICA) là tổ chức cao nhất của phong trào hợp tác xã toàn thế giới và từ năm 1946 ICA là đối tác của Liên hiệp quốc về các vấn đề kinh tế-xã hội thông qua Ủy ban kinh tế- xã hội (COPAC) của Liên hiệp quốc
b) Luật hợp tác xã
Luật hợp tác xã quy định việc thành lập, tổ chức và hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trong các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế
Đối tượng điều chỉnh của luật hợp tác xã là hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, thành viên hợp tác xã, hợp tác xã thành viên của liên hiệp hợp tác xã và tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có liên quan đến việc thành lập, tổ chức, hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã
c) Mục đích sửa đổi
Sự sửa đổi Luật hợp tác xã nhằm thể chế hoá đầy đủ quan điểm, chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế tập thể, xây dựng khung pháp luật cơ bản phù hợp với bản chất của tổ chức hợp tác xã (hợp tác xã); Tăng năng lực cạnh tranh của kinh tế
hộ gia đình, đặc biệt là kinh tế hộ nông dân và các cơ sở sản xuất, kinh doanh quy mô vừa và nhỏ trong điều kiện cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế
II Một số điểm mới của luật hợp tác xã 2012
1 Về hình thức
Trang 4Luật hợp tác xã năm 2012 có 9 chương và 64 điều Trong khi Luật hợp tác xã năm 2003 có 10 chương và 52 điều 9 chương của Luật hợp tác xã 2012 gồm:
- Chương I: Những quy định chung: gồm 12 Điều (1- 12)
- Chương II: Thành viên, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thành viên: gồm 6 Điều (13- 18)
- Chương III: Thành lập và đăng ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 10 Điều (19-28)
- Chương IV: Tổ chức quản lý hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 13 Điều (29- 41)
- Chương V: Tài sản, tài chính của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 10 Điều (42- 51)
Chương VI: Chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, giải thể, phá sản hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 5 Điều (52- 56)
- Chương VII: Tổ chức đại diện của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 2 Điều (57- 58)
- Chương VIII: Quản lý nhà nước đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã: gồm 3 Điều (59- 61)
- Chương IX: Điều khoản thi hành: gồm 3 Điều (62- 64)
Như vậy có thể thấy luật hợp tác xã 2012 đã bổ sung thêm nhiều điều khoản hơn so với luật hợp tác xã 2003 Bố cục mới của luật hợp tác xã thể hiện sự khoa học và thống nhất với các luật khác được Quốc hội ban hành
Đặc biệt, luật hợp tác xã 2012 không có chương về khen thưởng Phần Liên hiệp hợp tác xã được đưa chung vào với hợp tác xã và được sửa đổi bổ sung thêm một số quy định mới Cụ
Trang 5thể việc “khen thưởng, kỷ luật thành viên, hợp tác xã thành viên; khen thưởng các cá nhân, tổ chức không phải là thành viên, hợp tác xã thành viên nhưng có công xây dựng, phát triển hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã” được quy định tại điều 36 chương IV về tổ chức quản lý hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã Việc bỏ chương thi đua khen thưởng trong luật hợp tác xã 2012 cũng cho thấy quan điểm mới của nhà làm luật về hợp tác xã, thể hiện thái độ công bằng , không phân biệt giữa hợp tác xã và các doanh nghiệp Điều này sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp nước ngoài tăng cường đầu tư vốn vào Việt Nam
2 Sự thay đổi một số khái niệm cơ bản
Về định nghĩa hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã Điều 3 Luật
hợp tác xã 2012 quy định : “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập
thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.” Còn
theo luật hợp tác xã 2003, khái niệm hợp tác xã là “tổ chức kinh
tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất, kinh doanh
và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”.
Như vậy, ở đây luật mới đã quy định tư cách pháp nhân cho hợp tác xã đồng thời giới hạn số lượng thành viên tối thiểu của
Trang 6hợp tác xã Điều này sẽ giúp hợp tác xã tham gia vào các quan
hệ dân sự tốt hơn, đồng thời thể hiện được tính chất kinh tế tập thể khi quy định số thành viên tối thiểu Bên cạnh đó ,quy định
số lượng 7 thành viên tối thiểu giúp pháp luật thêm chặt chẽ bởi đây là số lượng ít nhất cần có để có thể duy trì khả năng hoạt động một cách hiệu quả cho hợp tác xã
Về khái niệm liên hiệp hợp tác xã theo Luật hợp tác xã 2012
là “tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân,
do ít nhất 04 hợp tác xã tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu chung của hợp tác xã thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý Liên hiệp hợp tác xã” Liên minh hợp tác xã Việt Nam được
thành lập ở trung ương; liên minh hợp tác xã cấp tỉnh được thành lập ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương Điều lệ liên minh hợp tác xã Việt Nam được đại hội liên minh hợp tác xã Việt Nam thông qua Khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; doanh nghiệp của hợp tác
xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động theo Luật doanh nghiệp
Còn theo Luật Hợp tác xã 2003 , tại điều 44 quy định liên
hiệp hợp tác xã “là tổ chức kinh tế hoạt động theo nguyên tắc
tổ chức và hoạt động của hợp tác xã quy định tại Điều 5 của Luật này, nhằm mục đích nângcao hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các hợp tác xã thành viên, hỗ trợ nhau trong hoạt động và đáp ứng các nhu cầu khác của các thành viên tham gia” Còn liên minh hợp tác xã là tổ chức kinh tế- xã hội do các
hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tự nguyện cùng nhau thành lập Liên minh hợp tác xã được tổ chức theo ngành và các ngành
Trang 7kinh tế Liên minh hợp tác xã được thành lập ở trung ương và tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương
Như vậy, có thể thấy Luật hợp tác xã 2012 làm rõ hơn bản chất hợp tác xã là tổ chức kinh tế thuộc thành phần kinh tế tập thể; quản lý dân chủ, tự chịu trách nhiệm, đồng sở hữu hợp tác xã; số lượng tối thiểu 7 thành viên mới được thành lập hợp tác
xã Mặc dù Luật không xác định hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, nhưng xác định hợp tác xã thành lập để hợp tác tương trợ nhau trong sản xuất, kinh doanh hợp tác xã vẫn được thành lập doanh nghiệp trực thuộc, nhưng chỉ khác là khi hợp tác xã phát triển đến trình độ cao hơn, có nghĩa là hợp tác xã mới thành lập hoặc hợp tác xã hoạt động yếu kém thì chưa được thành lập doanh nghiệp trực thuộc Đối với liên hiệp hợp tác xã, ít nhất 4 hợp tác xã mới được thành lập liên hiệp (thay vì hợp tác xã và doanh nghiệp có nhu cầu là có thể thành lập liên hiệp hợp tác xã như Luật hợp tác xã 2003)…
3 Một số đổi mới liên quan đến việc thành lập hợp tác xã
Luật hợp tác xã 2012 đã quy định tại Điều 13 thêm điều
kiện trở thành thành viên hợp tác xã là: “Cá nhân là người nước
ngoài đủ điều kiện như công dân Việt nam được tham thành viên hợp tác xã ; Đối với hợp tác xã tạo việc làm thì thành viên chỉ là cá nhân” Trong khi đó Luật hợp tác xã 2003 lại quy
định : “mọi cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có đủ điều kiện
theo quy định của Luật này, tán thành Điều lệ hợp tác xã đều
có quyền gia nhập hợp tác xã; xã viên có quyền ra hợp tác xã theo quy định của Điều lệ hợp tác xã” Như vậy có thể thấy Luật
Trang 8hợp tác xã 2012 đã quy định điều kiện để trở thành thành viên của hợp tác xã một cách chặt chẽ hơn
Về điều lệ của hợp tác xã thì theo Luật 2012 tại khoản 5
Điều 21 bổ sung thêm quy định về “mức độ thường xuyên sử
dụng sản phẩm, dịch vụ; giá trị tối thiểu của sản phẩm, dịch vụ; giá trị tối thiểu của sản phẩm, dịch vụ mà thành viên sử dụng; thời gian liên tục không sử dụng sản phẩm, dịch vụ của hợp tác
xã nhưng không quá 3 năm, đối với hợp tác xã tạo việc làm là không quá 2 năm;
Việc quy định như vậy sẽ giúp hợp tác xã tích cực sản xuất , đồng thời duy trì tính chất xã hội của hợp tác xã
4 Vấn đề hỗ trợ và ưu đãi của Nhà nước dành cho hợp tác xã
Theo Điều 5 Luật hợp tác xã 2012 đã bổ sung thêm quy định “bảo đảm của Nhà nước đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã” như sau :
“1 Công nhận và bảo hộ quyền sở hữu tài sản, vốn, thu nhập, các quyền và lợi ích hợp pháp khác của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.
Trường hợp Nhà nước trưng mua, trưng dụng tài sản của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã vì lý do quốc phòng, an ninh hoặc lợi ích quốc gia thì được thanh toán, bồi thường theo quy định của pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản.
2 Bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng giữa hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã với các loại hình doanh nghiệp
và tổ chức kinh tế khác.
Trang 93 Bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và không can thiệp vào hoạt động hợp pháp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã”.
Trong khi đó Luật hợp tác xã 2003 không nêu rõ các trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước đối với hợp tác xã như Luật hợp tác xã 2012
Một vấn đề quan trọng nữa là luật mới bổ sung thêm các chính sách hỗ trợ, ưu đãi của Nhà nước như: ưu đãi lệ phí đăng
ký hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật
về phí và lệ phí, hỗ trợ đào tạo nhân lực, ưu đãi về tín dụng, vốn đã được luật 2012 cụ thể hóa tại điều 6
Việc quy định chi tiết cụ thể các chính sách ưu đãi , hỗ trợ của Nhà nước đối với hợp tác xã sẽ kích thích việc mở thêm nhiều hợp tác xã, đồng thời giúp hợp tác xã phát triển tốt hơn nhờ các lợi thế đó Tuy nhiên, ở đây cần quy định chính sách ưu đãi thuế đối với một số ngành nghề, lĩnh vực hoạt động của hợp tác xã, không quy định chính sách ưu đãi chung đối với tất cả các loại hình hợp tác xã, nhằm tránh sự lợi dụng danh nghĩa hợp tác xã, trá hình hợp tác xã để hưởng chính sách ưu đãi
5 Về tổ chức của hợp tác xã
a) Cơ cấu tổ chức của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã
Luật hợp tác xã 2012 quy định “Cơ cấu tổ chức hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã gồm đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên: Theo đó, tổ chức của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã thống nhất chỉ có một mô hình Trong khi đó , Luật hợp tác xã
2003, cho phép chọn một trong hai mô hình tổ chức, gồm: một
Trang 10bộ máy vừa quản lý vừa điều hành (Điều 27); hoặc thành lập riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành(Điều 28)
b) Hội đồng quản trị hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã (Điều 35)
Theo Luật hợp tác xã 2012, Hội đồng quản trị hợp tác xã,
liên hiệp hợp tác xã là “cơ quan quản lý hợp tác xã, liên hiệp
hợp tác xã do hội nghị thành lập hoặc đại hội thành viên bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo thể thức bỏ phiếu kín Hội đồng quản trị gồm chủ tịch và thành viên, số lượng thành viên hội đồng quản trị do điều lệ quy định nhưng tối thiểu là 03 người, tối đa là 15 người”.
Trong khi đó, Luật 2003 lại không lập hội đồng quản trị hợp tác xã Chỉ có Liên hiệp hợp tác xã mới thành lập Hội đồng quản trị và Ban giám đốc( điều 44)
c) Về tên gọi một số chức danh trong hợp tác xã
Theo quy định của Luật hợp tác xã 2012, Ban quản trị đã được đổi thành Hội đồng quản trị; chủ nhiệm, phó chủ nhiệm được gọi là giám đốc, phó giám đốc hợp tác xã; xã viên được gọi chung là thành viên như Liên hiệp hợp tác xã
Nhìn chung tổ chức hoạt động của hợp tác xã theo hương gọn hơn và chặt chẽ hơn, bao gồm cả cơ quan quản lí và cơ quan giám sát Có thể thấy mô hình tổ chức của hợp tác xã đã học hỏi khá nhiều từ việc tổ chức doanh nghiệp Điều này nhằm mục đích góp phần tăng cường hiệu quả hoạt động của hợp tác xã
6 Về phân phối thu nhập và tài sản của hợp tác xã
Trang 11Theo luật mới, hợp tác xã sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, thu nhập của hợp tác xã được phân bổ như sau:
“-Trích lập quỹ đầu tư phát triển không thấp hơn 20%/thu nhập;
-Trích lập quỹ dự phòng tài chính không thấp hơn 5%/ thu nhập Phân chia chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ, công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã phần còn lại chia theo vốn góp.”
Một điểm khác biệt nữa là luật hợp tác xã mới quy đinh : thành viên, hợp tác xã thành viên và hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ
và theo quy định của điều lệ Thu nhập của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác
xã tạo việc làm
Theo Luật 2012, tài sản của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác
xã được hình thành từ nguồn sau đây:
a) Vốn góp của thành viên, hợp tác xã thành viên;
b) Vốn huy động của thành viên, hợp tác xã thành viên và vốn huy động khác;
c) Vốn, tài sản được hình thành trong quá trình hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã;
d) Khoản trợ cấp, hỗ trợ của Nhà nước và khoản được tặng, cho khác.