TÌM HIỂU DÂN TỘC NGƯỜIKHƠME VÀ TẾT KHƠME NAM BỘ

Nguồn : bảo tàng dân tộc học Việt Nam Đây là những dụng cụ làm lúa nước của người Khơme Sóc Trăng.... Các công cụ cầm tay được trưng bày ở bảo tàng dân tộc học Việt Nam, giới thiệu có h

TÌM HIỂU VỀ DÂN TỘC NGƯỜI KHƠME VÀ TẾT KHƠME NAM BỘ

Sinh viên : Lương Minh Khang Lớp K8A Quản Lý Văn Hóa

1.Dân tộc Khơme

Nguồn : bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Tên gọi khác

Cur, Cul, Cu, Thổ, Việt gốc Miên, Khơ me Krôm

Nhóm ngôn ngữ

Môn – Khmer

Dân số

Cư trú

Sống tập trung tại các tỉnh Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cần Thơ, Kiên Giang, An Giang

2 Đặc điểm kinh tế

Nguồn : Bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Người Khơme đã biết thâm canh lúa nước từ lâu đời Đồng bào biết chọn giống lúa, biết làm thủy lợi và lợi dụng thủy triều để thau chua, xổ phèn cải tạo đất, có địa phương trồng nhiều dưa hấu Đồng bào cũng phát triển kinh tế toàn diện như chăn nuôi trâu bò để cày kéo, nuôi lợn, gà, vịt đàn, thả cá và phát triển các nghề thủ công như dệt, gốm, làm đường từ cây thốt nốt

Nguồn : bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Đây là những dụng cụ làm lúa nước của người Khơme Sóc Trăng Gồm Nọc Cấy, Móc vơ cỏ, Dao phát cỏ, Dụng cụ nạo dẫy

Các công cụ cầm tay được trưng bày ở bảo tàng dân tộc học Việt Nam, giới thiệu có hệ thống về sản xuất nông nghiệp của người Khơme từ các thế kỷ trước, cho thấy sự khéo tay của các nghệ nhân thời xưa, cũng như phản ánh một cách rõ nét về đời sống kinh tế, sinh hoạt văn hoá, tôn giáo, và tín ngưỡng Và mô hình sân khấu Rô băm, Dù kê (loại hình sử dụng ngôn ngữ múa còn gọi là nghệ thuật kịch múa cổ nhất còn lưu giữ được) được thiết

kế công phu giúp khách tham quan hiểu nghệ thuật sân khấu của người Khơme Nam Bộ

Nguồn : Bảo tàng dân tộc học Việt nam

Đây là sản phẩm nghề nhộm vải khơme gồm váy, khăn và váy nam giới

Nguồn : Bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Đây là đàn nguyệt của người khơme Trà Vinh, Hộp thuốc lá ( Khơme Sóc Trăng)

và Bình vôi Khơme Sóc Trăng

3 Văn hóa

Từ lâu và hiện nay, chùa Khơme là tụ điểm sinh hoạt văn hóa - xã hội của đồng bào Trong mỗi chùa có nhiều sư (gọi là các ông lục) và do sư cả đứng đầu Thanh niên người Khmer trước khi trưởng thành thường đến chùa tu học để trau dồi đức hạnh và kiến thức Hiện nay ở Nam Bộ có trên 400 chùa Khơme Nhà chùa thường dạy kinh nghiệm sản xuất, dạy chữ Khơme

Đồng bào Khơme có tiếng nói và chữ viết riêng, nhưng cùng chung một nền văn hóa, một lịch sử bảo vệ và xây dựng tổ quốc Việt Nam Đồng bào khơme sống xen kẽ với đồng bào Kinh, Hoa trong các phum, sóc, ấp

Sách lá buông của người khơme

Đồng bào Khơme Nam Bộ có nhiều phong tục tập quán và có nền văn hóa nghệ thuật rất độc đáo Những chùa lớn thường có đội trống, kèn, đàn, có đội ghe ngo Hàng năm người Khơme có nhiều ngày hội, ngày tết dân tộc

Nguồn : Bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Nhạc cụ cung đình cổ

Về hình thức, nhạc ngũ âm được dàn dựng khá tinh xảo, mỗi nhạc cụ được định

âm một cách chính xác, đảm bảo các yếu tố hòa âm cho cả dàn Bộ nhạc này có 6 nhạc cụ chính, gồm: Đàn thuyền bằng tre bass, đàn thuyền bằng tre trép, cồng bằng đồng bass, cồng bằng đồng trép, hai trống lớn và một trống sampho Ngoài sự hòa âm ở những nhạc

cụ chính trong dàn, nhạc ngũ âm còn phối hợp hài hòa với các nhạc cụ khác như đàn cò, đàn hai dây… hoặc có thể tách ra thành những nhạc cụ riêng lẻ để dễ thể hiện trong các điệu múa khác

Đồng bào Khơme có các ngày lễ lớn là Chôn Chơ nam thơ mây (năm mới), lễ Phật đản, lễ Đôn ta (xá tội vong nhân), Oóc bom boóc (cúng trăng)

4 Nhà cửa

Người Khơme vốn ở nhà sàn, nhưng nay nhà sàn chỉ còn lại rất ít ở dọc biên giới Việt - Campuchia và một số nhỏ trong các chùa phật giáo Khơ me là nơi hội họp sư sãi và tín đồ Cách bố trí trên mặt bằng sinh hoạt của nhà Khơ me khá đơn giản

Nay số đông người Khơme ở nhà đất Bộ khung nhà đất được làm khá chắc chắn Nhiều nơi làm theo kiểu vì kèo của nhà Việt cùng địa phương Trong nhà được bài trí như sau: Nhà chia làm hai phần theo chiều ngang, một phần làm nơi ở, một phần dành cho bếp núc

Phần dành để ở lại chia thành hai phần theo chiều dọc: phần phía trước, ở giữa kê bàn ghế tiếp khách, bên cạnh thường có tủ kính đựng những chiếc gối thêu vừa để trang trí vừa tiện dùng có khách Sau bộ bàn ghế tiếp khách là bàn thờ Phật Nữa sau, bên phải là

buồng của vợ chồng chủ nhà Về bên trái là phòng con gái

Qua nhà ở và cách bài trí trong nhà của người Khơme Nam bộ ta thấy được sự bình đẳng trong mối quan hệ gia đình, dòng họ cũng như thấy được cả về tính cách của họ Đó

là lối sống không bon chen, không màu mè Theo tinh thần Phật giáo, họ quan niệm, giá trị đích thực của con người được thể hiện qua việc làm được nhiều điều thiện hay điều ác trong cuộc sống hàng ngày

Người Khơme ít quan trọng trong vấn đề nhà ở nhưng họ lại quan tâm đến việc xây dựng,

tu bổ cho ngôi chùa Theo thống kê hiện nay tại Đồng bằng sông Cửu Long có tới gần 450 ngôi chùa Khơme Các chùa Khmer này được xây dựng vào các thời điểm khác nhau và trong đó có nhiều ngôi chùa đã được công nhận là di tích lịch sử, văn hóa và kiến trúc cấp tỉnh và cấp quốc gia

Chùa Khơme Nam bộ là nơi lưu giữ và phổ biến kinh sách Phật giáo cũng như các tác phẩm văn học, nghệ thuật; là trung tâm đào tạo giáo lý, dạy chữ Khơme, chữ Pali cho các

sư sãi; là trung tâm sinh hoạt văn hóa xã hội gắn với tập tục; nơi tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao truyền thống và phổ biến thông tin của cộng đồng Thanh niên Khmer vào chùa để tu luyện và rèn đạo đức, nhân phẩm Sư sãi sinh hoạt tại chùa là những trí thức tiêu biểu của xã hội Khơme truyền thống Cho tới ngày nay, sự giao lưu với bên ngoài đã có nhiều mở rộng, đa dạng và phong phú nhưng các sư sãi vẫn tiếp tục đóng vai trò tích cực trong các hoạt động xã hội của người Khơme Vì vậy, nói đến văn hóa tộc người Khơme là phải nói đến chùa Khơme Người Khơme có một tâm lý rất đặc biệt, nơi nào có người Khơme cư trú thành phum sóc, có điều kiện kinh tế, đất đai thì ở đó sớm muộn gì cũng sẽ lập chùa để thờ Phật Người Khơme rất tự hào nên luôn chăm sóc ngôi chùa của mình và họ coi các chùa như là bộ mặt văn hóa của phum sóc

Kiến trúc nhà của người Khơme có sự tương phản rõ rệt với chùa Ngôi nhà ở của người dân được xây dựng bằng tre lá đơn sơ bao nhiêu (của tầng lớp bần cố nông) thì ngôi chùa lại được xây dựng lộng lẫy bấy nhiêu

Với người Khơme, Phật giáo là quốc đạo

Nguồn : Bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Chim Thần Maha Krut

theo Phật giáo Tiểu thừa, chỉ thờ duy nhất Đức Phật Thích Ca, luôn được đặt ở vị trí trung tâm trên bệ thờ cao nhất của chính điện Nóc trần và dọc 4 bức tường trong chính điện được phủ kín bằng nhiều bức tranh kể về cuộc đời Đức Phật Bên cạnh đó nhiều môtíp của

Bà La Môn giáo và tín ngưỡng dân gian vẫn hiện diện sống động, là nguồn cảm hứng bất biến trong trang trí kiến trúc của chùa qua hệ thống phong phú tượng các linh thần, linh thú như đầu vị thần 4 mặt "Mara Prưm" (tiền thân của Brama - vị thần sáng tạo ra thế giới của Bà La Môn giáo), nữ thần "Kầyno" nửa người, nửa chim, chim thần "Maha Krút", phúc thần "Tévođa, sư tử, voi, khỉ, nữ thần đất "Him tholny", rắn là biểu tượng của Thần nước, gắn liền với nghi lễ cầu mưa của tín ngưỡng dân gian Nhiều hoạ tiết hoa lá, nhất

là dạng hoa dây, hoa cúc, hoa reang được trang trí trên các bệ cửa, phù điêu, riềm tường

từ giản đơn đến phức tạp, tinh tế như một nét đặc thù tài hoa của mỹ thuật cổ điển Khơme

Nguồn Bảo tàng dân tộc học Việt Nam

Mâm đựng lễ vật ( khơme Sóc Trăng) ở giữa, Hộp gỗ đựng tro hài cốt ( khơme Bạc Liêu )

bên trái, Hộp đồng đựng tro hài cốt (khơme Bạc Liêu) bên ph

5 Trang phục

Trang phục cổ truyền có cá tính ở lối mặc váy và phong cách trang phục gắn với tín giáo đạo Phật

+ Trang phục nam

Thường nhật nam giới trung niên và người già thường mặc bộ bà ba đen, quấn khăn rằn trên đầu Trong dịp lễ, tết họ mặc áo bà ba trắng, quần đen (hoặc áo đen, quàng khăn quàng trắng chéo ngang hông vắt lên vai trái Trong đám cưới chú rể thường mặt bộ "xà rông" (hôl) và áo ngắn bỏ ngoài màu đỏ Đây là loại áo xẻ ngực, cổ đứng cài cúc, quàng khăn trắng vắt qua vai trái và đeo thêm 'con dao cưới' (kầm pách) với ý nghĩa bảo vệ cô dâu Thanh niên hiện nay khi ở nhà thường không mặc áo và quấn chiếc 'xà rông' kẻ sọc

Trang phục nữ

Cách đây ba, bốn mươi năm phụ nữ Khơ Me Nam Bộ thường mặc 'xăm pốt' (váy) Đó là loại váy bằng tơ tằm, hình ống (kín) Chiếc váy điển hình là loại xăm pốt chân khen, một loại váy hở, quấn quanh thân nhưng khác nhiều tộc người khác cũng có loại váy này là cách mang váy vào thân Đó là cách mang luồn giữa hai chân từ sau ra trước, rồi kéo lên dắt cạnh hông tạo thành như chiếc quần ngắn và rộng

Nếu cách tạo hình váy và một số mô tip hoa văn trên váy có thể có sự tiếp xúc với các tộc người khác thì cách mặc váy này có thể xem là đặc trưng độc đáo của Khơ Me Nam Bộ

Họ thường mặc váy trong những ngày lễ lớn, mỗi ngày mặc một màu khác nhau trong suốt tuần lễ đó Đó là loại xăm pốt pha muông

Ngày nay các loại trên ít thấy, có khả chăng chỉ trên sân khấu cổ truyền mà thôi Người Khơ Me có kỹ thuật nhuộm vải đen tuyền bóng lâu phai từ quả mặc lưa để may trang phục Thường nhật hiện nay người Khơ Me ảnh hưởng văn hóa Kinh qua trang phục

Trong lễ, Tết lại mặc loại áo dài giống người Chăm Ngoài ra phụ nữ Khơ Me còn phổ biến loại khăn Krama dệt ô vuông màu xanh, đỏ trên nền trắng Ngày cưới các cô dâu thường mặc chiếc xăm pốt hôl màu tím sẫm hay hồng cánh sen, áo dài tăm pông màu đỏ thẩm, quàng khăn chéo qua người, đội mũ pkel plac hay loại mũ tháp nhọn nhiều tầng bằng kim loại hay giấy bồi

Trang phục cưới của phụ nữ dân tộc Khmer

Photography: Khang Minh produce :Khang Minh