Máy công cụ 1 bài giảng dành cho sinh viên Đại học và cao đẳng

Máy công cụ 1 bài giảng dành cho sinh viên Đại học và cao đẳng là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

M C L C

L i nói đ u Trang 01

1.1 i c ng v máy c t kim lo i 02

1.1.1 Khái ni m v máy 02

1.1.2 Khái ni m v máy công c 02

1.1.3 Khái ni m v máy c t kim lo i 02

1.1.4 Phân lo i máy c t kim lo i 03

1.1.5 Ký hi u máy c t kim lo i 04

1.2 Chuy n đ ng t o hình c a máy c t kim lo i 04

1.2.1 Ph ng pháp hình thành b m t gia công 04

1.2.2 Chuy n đ ng t o hình c a máy c t kim lo i 06

1.3 Ph ng pháp t o hình 08

1.3.1 Ph ng pháp đ nh hình 08

1.3.2 Ph ng pháp theo v t 08

1.3.3 Ph ng pháp bao hình 09

1.4 S đ k t c u đ ng h c 09

1.4.1 Khái ni m 09

1.4.2 Xích truy n đ ng 09

1.4.3 T h p chuy n đ ng 13

1.5 i u ch nh chuy n đ ng 13

1.5.1 i u ch nh xích v n t c 14

1.5.2 i u ch nh xích c t renvit 14

CH NG 2: CÁC C C U TRUY N NG VÀ I U KHI N 2.1 Chuy n đ ng c a máy công c 16

2.1.1 Khái ni m v chuy n đ ng 16

2.1.2 Các đ i l ng đ c tr ng c a chuy n đ ng 17

2.1.3 T s truy n 17

2.2 Các c c u truy n đ ng 18

2.2.1 Truy n đ ng phân c p 18

2.2.2 Truy n đ ng vô c p 24

2.3 C c u đi u khi n c khí 27

2.3.1 Ch c n ng và yêu c u 27

2.3.2 K t c u c a c c u đi u khi n 28

2.3.3 C c u đi u khi n b ng c khí 29

CH NG 3: MÁY TI N 3.1 i c ng v máy ti n 36

3.1.1 Khái ni m 36

3.1.2 Công d ng 36

3.1.3 Phân lo i 37

3.1.4 Các b ph n chính 38

3.2 Máy ti n Renvít v n n ng T620 39

3.2.1 c tính k thu t 39

3.2.2 S đ k t c u đ ng h c 39

3.2.3 S đ đ ng h c 40

3.3 C t renvít 44

3.3.1 C t ren tiêu chu n 44

3.3.2 C t ren không tiêu chu n 46

3.3.3 C t ren chính xác 47

3.3.4 C t ren m t đ u 47

3.4 Các c c u đ c bi t 47

3.4.1 ai c b đôi 47

3.4.2 Ly h p m t chi u 48

3.4.3 Ch c đi u ch nh 49

3.4.4 C c u an toàn bàn xe dao 50

3.4.5 C m tr c chính 50

3.5 i u ch nh máy ti n 51

3.5.1 i u ch nh đ ti n côn 51

3.5.2 i u ch nh máy đ ti n ren 52

3.6 M t s máy ti n khác 54

3.6.1 Máy ti n c t 54

3.6.2 Máy ti n revolver 55

3.6.3 Máy ti n đ ng 55

CH NG 4: MÁY PHAY 4.1 i c ng v máy phay 57

4.1.1 Khái ni m 57

4.1.2 Công d ng 57

4.1.3 Phân lo i 57

4.1.4 Các b ph n chính 57

4.2 Máy phay v n n ng n m ngang P82 58

4.2.1 c tính k thu t 58

4.2.2 S đ k t c u đ ng h c 58

4.2.3 S đ đ ng h c 59

4.3 u phân đ v n n ng 61

4.3.1 u phân đ v n n ng có đ a phân đ 62

4.3.2 u phân đ v n n ng không có đ a phân đ 66

4.4 Các c c u đ c bi t 68

4.5 Các lo i máy phay khác 71

CH NG 5: MÁY GIA CÔNG BÁNH R NG TR 5.1 i c ng v máy gia công bánh r ng 73

5.1.1 Khái ni m 73

5.1.2 Công d ng 75

5.1.3 Phân lo i 75

5.2 Máy phay r ng E3-5 75

5.2.1 c tính k thu t 75

5.2.2 S đ k t c u đ ng h c 75

5.2.3 S đ đ ng h c 76

5.3 Máy l n r ng 5M324A 77

5.3.1 c tính k thu t 77

5.3.2 S đ k t c u đ ng h c 78

5.3.3 S đ đ ng h c 78

5.4 Máy x c r ng 514 83

5.4.1 c tính k thu t 83

5.4.2 S đ k t c u đ ng h c 84

5.4.3 S đ đ ng h c 84

Tài li u tham kh o 89

c a m i n c

Bài gi ng Máy công c 1 đ c biên so n theo n i dung phân ph i ch ng trình

do Tr ng i h c Ph m V n ng xây d ng N i dung đ c xây d ng theo tinh th n

ng n g n, d hi u và trên c s k th a nh ng n i dung đ c gi ng d y các tr ng,

k t h p v i nh ng n i dung m i nh m đáp ng yêu c u nâng cao ch t l ng đào t o

ph c v s nghi p công nghiêp hóa, hi n đ i hóa

N i dung c a bài gi ng Máy công c 1 bao g m 5 ch ng và s gi i thi u cho

sinh viên các ki n th c t ng quát v đ ng h c c a máy c t kim lo i, nguyên lý làm

vi c và c u t o c a các c c u truy n d n th ng dùng trong máy Bài gi ng c ng cung c p cho sinh viên nh ng ki n th c c b n v nguyên lý ho t đ ng, ký hi u, các chuy n đ ng trong máy, các xích truy n đ ng, s đ đ ng h c, c u t o và kh n ng công ngh c a các lo i máy c t kim lo i nh : Máy ti n, máy phay… ng th i c ng rèn luy n cho sinh viên các k n ng tính toán, thi t k trong k thu t

Tuy tác gi có nhi u c g ng khi biên so n, nh ng bài gi ng ch c không tránh

kh i nh ng sai sót Tác gi mong nh n đ c nhi u ý ki n đóng góp, xây d ng c a b n

đ c và đ ng nghi p đ n i dung bài gi ng đ c hoàn thi n h n Chúng tôi xin chân thành c m n

M i ý ki n đóng góp xin liên h qua email: tvthuy@pdu.edu.vn

Qu ng Ngãi, tháng 12/2014

Ng i biên so n

- Máy dùng đ th c hi n m t công vi c nh t đ nh đ c g i là máy công c

Máy công c là lo i máy dùng đ thay đ i hình dáng và kích th c c a các v t

th cho phù h p v i nhu c u s d ng Theo tiêu chu n Vi t Nam, máy công c bao

g m n m lo i:

- Máy c t kim lo i

- Máy gia công g

- Máy gia công áp l c

- Máy hàn

- Máy đúc

Nh ng máy công c dùng đ bi n đ i hình dáng c a các v t th kim lo i b ng cách l y đi m t ph n th tích trên v t th y v i nh ng d ng c và chuy n đ ng khác

nhau , đ c g i là máy c t kim lo i V t th c n làm bi n đ i hình dáng g i là phôi hay

chi ti t gia công L p kim lo i b c t b kh i chi ti t g i là phoi c t; D ng c tr c ti p

c t b l p l ng d gia công ra kh i chi ti t g i là dao c t

Toàn b quá trình làm thay đ i hình dáng c a v t th b ng ph ng pháp c t nh trên g i là quá trình gia công c t và nh ng máy công c th c hi n quá trình gia công

c t g i là máy c t kim lo i

Ngoài ph ng pháp gia công c t, ng i ta còn dùng nhi u ph ng pháp gia công khác nh : gia công cán ngu i, cán nóng, rèn, d p, hàn,…Th c hi n các ph ng pháp gia công này, ta có các lo i máy c t kim lo i t ng ng

Môn h c này l y máy c t kim lo i làm đ i t ng nghiên c u vì đây là lo i máy

có s ph i h p nhi u chuy n đ ng ph c t p nh t, đ t tr ng nh t, có yêu c u r t cao v thi t k và yêu c u kh t khe trong ch t o

Phân lo i Máy c t kim lo i có th đ c ti n hành theo nhi u ph ng pháp sau:

35 : đ ng kính m i khoan l n nh t gia công đ c trên máy (mm)

B m t hình h c c a nh ng chi ti t máy r t đa d ng và ch t o các b m t này

có r t nhi u ph ng pháp khác nhau Tuy nhiên, ta ch nghiên c u ph ng pháp hình thành các d ng b m t th ng gia công trên máy c t kim lo i Các d ng b m t th ng

Hình 1.1a th hi n m t tr đ c hình thành do đ ng sinh là m t đ ng th ng quay chung quanh đ ng chu n là vòng tròn

N u đ ng sinh không song song v i tr c quay s cho ra m t côn (H.1.1b)

N u đ ng sinh là đ ng cong hay đ ng g p khúc, ta s có m t tròn xoay (H.1.1c,d)

Hình 1.3 trình bày các d ng m t tr , m t nón không tròn xoay Ngoài ra b m t

đ c bi t còn có d ng thân khai , arsimet, cánh turbin, mái chèo…

Hình 1.3: Các d ng b m t đ c bi t

Tóm l i, t ph ng pháp hình thành các d ng b m t nói trên, n u xét trong l nh

v c ch t o máy thì có th chia đ ng sinh ra làm hai nhóm:

- ng sinh do các chuy n đ ng th ng và quay tròn đ u c a máy t o nên nh :

ng th ng, đ ng tròn hay cung tròn, đ ng thân khai, đ ng xo n c…

- ng sinh do các chuy n đ ng th ng và quay tròn không đ u c a máy t o nên nh : ng Parabol, hyperbol, ellip, xo n logarit… K t c u máy đ th c hi n các chuy n đ ng này r t ph c t p

Nh ng đ ng sinh nói trên chuy n đ ng t ng đ i v i m t đ ng chu n s t o

ra b m t c a các chi ti t gia công Do đó, m t máy c t kim lo i mu n t o đ c b m t gia công ph i truy n cho c c u ch p hành các chuy n đ ng t ng đ i đ t o ra đ ng sinh và đ ng chu n

Nh ng chuy n đ ng c n thi t đ t o nên đ ng sinh và đ ng chu n đ c g i

là chuy n đ ng t o hình c a máy c t kim lo i

- Chuy n đ ng t o hình có th do dao th c hi n ho c do phôi th c hi n, ho c

- Chuy n đ ng t o hình đ n gi n : là chuy n đ ng t o hình do các chuy n

đ ng thành ph n (chuy n đ ng th ng hay vòng) đ c l p th c hi n, không ph thu c vào chuy n đ ng khác theo b t kì qui lu t nào

Ví d :

- hình 1.5a chuy n đ ng t o hình đ c t đ t m t tr Phôi th c hi n chuy n

đ ng quay, dao t nh ti n theo ph ng h ng kính Hai chuy n đ ng c a dao và phôi

đ c th c hi n đ c l p

- hình 1.5b chuy n đ ng t o hình đ t o nên m t tr có th ch do chuy n

đ ng thành ph n I th c hi n ho c do chuy n đ ng thành ph n II th c hi n

Hình 1.5: Chuy n đ ng t o hình đ n gi n

- Chuy n đ ng t o hình ph c t p: là chuy n đ ng t o hình do hai hay nhi u

chuy n đ ng thành ph n t o nên Các chuy n đ ng này liên h v i nhau theo m t qui

lu t nh t đ nh

Ví d :

- Chuy n đ ng t o hình đ ng xo n c Phôi chuy n đ ng quay, dao chuy n

đ ng t nh ti n Hai chuy n đ ng này b ràng bu c nhau: Khi phôi quay m t vòng thì yêu c u dao ph i t nh ti n m t b c ren t (H.1.6a)

- Chuy n đ ng t o hình m t côn Chuy n đ ng t nh ti n II c a dao song song

v i đ ng sinh c a m t côn là t ng h p c a hai chuy n đ ng th ng 1 và 2 (H.1.6b)

Hình 1.6: Chuy n đ ng t o hình ph c t p

Chuy n đ ng t o hình có khi còn g m ba chuy n đ ng thành ph n ho c nhi u

h n, nh ng trong máy c t kim lo i hi m khi dùng s chuy n đ ng thành ph n l n h n

4, vì c c u này r t ph c t p

hình thành các d ng b m t c a các chi ti t b ng kim lo i, ng i ta dùng r t nhi u ph ng pháp ch t o nh : úc, cán, ép, c t g t… Máy c t kim lo i t o hình chi

ti t gia công b ng cách c t phoi v i các ph ng pháp sau:

Hình 1.7: Các ph ng pháp t o hình

nh hình là ph ng pháp t o hình b ng cách đ l i dao c t trùng v i đ ng sinh c a b m t gia công (H1.7a) đây l i dao m i ch hình thành m t đ ng sinh

Mu n hình thành b m t gia công, ta ph i cho đ ng sinh chuy n đ ng theo đ ng chu n

- N u đ ng chu n là đ ng th ng, ta s có b m t gia công là m t đ nh hình Máy th c hi n là máy bào đ nh hình ho c phay chép hình

- N u đ ng chu n là đ ng tròn, ta s có m t tròn xoay đ nh hình Máy th c

hi n là máy ti n chép hình

- N u đ ng chu n là đ ng cong, b m t gia công s có d ng cam

Các đ ng chu n này có th đ c hình thành b ng m u chép hình, b ng cam,

ho c đi u ch nh và ph i h p các xích truy n đ ng c a máy

1.3.2 Ph ng pháp theo v t

Ph ng pháp theo v t còn g i là ph ng pháp qu tích là ph ng pháp hình thành b m t gia công do t ng c ng các v t chuy n đ ng c a l i dao t o nên (H.1.7b) Nói m t cách khác: Qu tích các v t chuy n đ ng c a dao c t là đ ng sinh

c a b m t gia công

Theo hình 1.7b, đ t o nên đ ng sinh là t ng c a các v t chuy n đ ng A,

ng i ta có th dùng xích ch y dao , dùng th c chép hình… ây là ph ng pháp t o hình c a máy ti n, phay đ nh hình, mài, khoan

1.3.3 Ph ng pháp bao hình

Ph ng pháp bao hình là ph ng pháp t o hình do l i dao chuy n đ ng t o thành nhi u b m t ph , ti p tuy n liên t c v i b m t gia công Qu tích c a nh ng

đi m ti p tuy n này chính là đ ng sinh c a b m t gia công (hay còn g i là hình bao

c a l i c t) Hình 1.7c gi i thi u ph ng pháp bao hình trên máy x c r ng đây

d ng thân khai c a r ng chính là hình bao c a các m t c t do các l i c t hình thành các đi m 1, 2, 3…

Trên máy c t kim lo i, m i máy không ch th c hi n m t ph ng pháp t o hình, mà th ng đ c dùng các ph ng pháp ph i h p v i nhau nh trên máy ti n có

- Trong xích truy n đ ng có các c c u đi u ch nh hay các c c u ch p hành g i

là các khâu c a xích truy n đ ng

Ví d : Theo hình 1.8, ta có:

iv: là b ph n bi n đ i v n t c c a tr c chính

is: là b ph n bi n đ i l ng ch y dao

=> iv , is là nh ng khâu đi u ch nh c a xích truy n đ ng Tr s c a iv , is g i là

ch c đi u ch nh c a máy Nó bi u th t s truy n c n đi u ch nh trong xích truy n

Hình 1.10: S đ k t c u đ ng h c máy ti n ren vit

c Xích t o hình h n h p

Bao g m xích t o hình v a đ n gi n, v a ph c t p Hình 1.11 là s đ k t c u

đ ng h c c a máy phay renvit, đ c tr ng cho lo i xích t o hình này

Hình 1.11: S đ k t c u đ ng h c máy phay renvit

1.4.2.2 Xích phân đ

Trong máy c t kim lo i, ngoài các xích th c hi n chuy n đ ng t o hình, còn có xích phân đ Xích phân đ không th c hi n chuy n đ ng t o hình, nh ng c n thi t đ hình thành các b m t gi ng nhau , phân b đ u nhau trên b m t c a chi ti t gia công

Ví d khi gia công bánh r ng, then hoa

có th xét đ n m i liên h gi a chuy n đ ng phân đ và chuy n đ ng t o hình, ta đ c p m t vài chuy n đ ng phân đ đ n gi n nh sau (H.1.12)

Hình 1.12: S đ xích phân đ

a Phân đ b ng tay; b Phân đ b ng đ ng c

T h p chuy n đ ng phân đ và chuy n đ ng t o hình có r t nhi u ph ng án

ph thu c vào đ c tính c a chuy n đ ng trong t ng máy Hình 1.13 là s đ k t c u

đ ng h c máy phay r ng , đ c tr ng cho t h p chuy n đ ng phân đ và chuy n đ ng

i u ch nh chuy n đ ng c a máy, v c n b n là v n đ xác đ nh các thông s

c a c c u đi u ch nh Các thông s này s d n đ n l ng thay đ i c n thi t khâu

cu i cùng c a xích truy n đ ng L ng thay đ i trên khâu cu i cùng g i là l ng di

đ ng tính toán

Mu n xác đ nh các thông s đi u ch nh, tr c tiên ph i c n c vào xích truy n

đ ng đ l p ph ng trình truy n đ ng T ph ng trình truy n đ ng, ta tìm ra quan h

gi a các thông s c a c c u đi u ch nh g i là công th c đi u ch nh Công th c đi u

ch nh này ph thu c vào l ng di đ ng tính toán và các h s c đ nh c a xích truy n

đ ng

D a vào công th c đi u ch nh đ xác đ nh nh ng tr s ch a bi t c a thông s

đi u ch nh, sau đó ti n hành đi u ch nh máy, t c là đi u ch nh nh ng khâu bi n đ i

c a c c u đi u ch nh B c k ti p là k p ch t phôi, dao… đ gia công th m t chi

ti t làm m u Ki m nghi m chi ti t m u, n u đúng yêu c u s cho máy làm vi c bình

n

n

i 

Hai l ng di đ ng tính toán nf và nđc đã bi t Ta xác đ nh đ c thông s đi u

ch nh iv (th c t khi đi u ch nh , là đi u ch nh l ng di đ ng nđcx iv đã đ c tính

tr c)

- Khâu cu i cùng c a xích c t renvit: Tr c chính mang phôi và bàn dao

- L ng di đ ng tính toán: 1 vòng quay c a tr c chính mang phôi  m t b c ren t(mm) c a ren vít

1 Trình bày chuy n đ ng t o hình c a máy c t kim lo i

2 Trình bày xích truy n đ ng trong máy c t kim lo i

3 Ký hi u máy c t kim lo i

4 T h p chuy n đ ng trong máy c t kim lo i

5 Trình bày ph ng pháp đi u ch nh chuy n đ ng trong máy c t kim lo i

m t qui lu t nh t đ nh đ c g i là chuy n đ ng t o hình ng v m t công ngh , chuy n

đ ng t o hình có hai d ng c b n : Chuy n đ ng chính và chuy n đ ng ch y dao

C hai chuy n đ ng chính và chuy n đ ng ch y dao đ u có th do dao hay do phôi

th c hi n, và c hai đ u có th là chuy n đ ng liên t c ho c chuy n đ ng gián đo n Hai chuy n đ ng này g i là chuy n đ ng c b n c a máy

2.1.2 Các đ i l ng đ c tr ng c a chuy n đ ng

a V n t c c t

Là l ng d ch chuy n t ng đ i c a m t đi m trên l i c t c a dao so v i chi ti t gia công trong m t phút ( m/phút)

i v i nhóm máy có chuy n đ ng chính là chuy n đ ng quay vòng nh : Máy

ti n, máy khoan, máy phay…thì ta có :

L – đ dài chuy n đ ng c a dao hay phôi, mm

T - th i gian c n thi t đ gia công chi ti t, phút

b L ng ch y dao S

Là l ng d ch chuy n d c ho c ngang c a dao so v i phôi cho m t vòng quay c a phôi (mm/vòng),

i v i nhóm máy có chuy n đ ng chính là chuy n đ ng quay vòng nh : Máy

ti n, máy khoan, máy phay…thì ta có :

B s

htk

Trong đó :

L - đ dài chuy n đ ng c a dao hay phôi, mm

B - chi u r ng c a b m t gia công, mm

2

Z

Z n

2

D

D n

n

i 

1 2

k – S đ u m i c a tr c vít,

Z – S r ng c a bánh vít

N u trong xích truy n đ ng c a m t máy có n c c u th c hi n, thì t s truy n

chung c a máy b ng tích các t s truy n c a t ng c c u riêng biêt, ngh a là :

i = i1.i2.i3…in

C c u truy n d n trong máy c t kim lo i có th chia ra làm hai nhóm : Truy n

d n vô c p và Truy n d n phân c p

đ m b o vi c thay đ i s vòng quay, h p t c đ máy công c có th là h p t c

đ vô c p hay phân c p Tùy thu c vào nguyên t c truy n đ ng , tùy thu c vào nguyên

t c th c hi n t s truy n , vào ph m vi s d ng… H p t c đ phân c p c ng có r t nhi u

k t c u khác nhau đây ta ch xét đ n m t s c c u truy n đ ng đi n hình trong các

- Không th c hi n đ c nhi u t s truy n Mu n t ng s t s truy n, s d n đ n kích th c c ng k nh

Hình 2.2 : C c u Puli – ai truy n

b C c u bánh r ng di tr t

Hình 2.3: C c u bánh r ng di tr t

C c u bánh r ng di tr t [H.2.3] là lo i đ c dùng ph bi n nh t trong máy công

c , đ c bi t là các máy v n n ng Nó bao g m m t s bánh r ng n kh p nhau đ th c

hi n m t s t s truy n c đ nh gi a hai tr c, t o nên m t nhóm truy n đ ng Mu n m

r ng ph m vi đi u ch nh s vòng quay, ta m c n i ti p các nhóm truy n đ ng v i nhau

mà không làm t ng kích th c c a h p

 u đi m :

- Vi c th c hi n t s truy n và đi u ch nh v n t c đ c d dàng

- Có th truy n đ c momen và công su t l n v i kích th c t ng đ i nh

- Vì ch có nh ng bánh r ng làm vi c m i n kh p vào nhau, nên ti ng n nh , các bánh r ng ít mòn, đ t n th t n ng l ng, nâng cao đ c hi u su t truy n đ ng

 Nh c đi m :

- Ch dùng đ c bánh r ng th ng : r t khó dùng đ c bánh r ng nghiêng và không dùng đ c bánh r ng hình ch V

- Kích th c c a h p theo chi u tr c t ng đ i l n Thông th ng kích th c theo chi u tr c c a m t nhóm truy n đ ng :l < 2bp

b – chi u r ng bánh r ng

p – s t s truy n trong m t nhóm truy n đ ng

c C c u bánh r ng – ly h p

Hình 2.4 : C c u bánh r ng-ly h p

C c u ly h p có th là ly h p v u hay ly h p ma sát Trên nh ng máy hi n đ i, ly

h p v u v n th ng dùng d i d ng bánh r ng n kh p trong và ly h p ma sát th ng dùng là ma sát đ a đóng m b ng đi n t

Các bánh r ng Z1, Z’1 và Z2, Z’2 luôn luôn n kh p v i nhau Bánh r ng tr c I

l p ch t vào tr c và tr c II thì chuy n đ ng t do Khi c c u ly h p tr c II đóng v phía bánh r ng nào, thì bánh r ng đó nh n truy n đ ng và truy n cho tr c II, còn bánh

r ng kia quay t do trên tr c nh hình 2.4

 u đi m :

- ly h p v u, kho ng di đ ng đ đóng m ly h p nh i u khi n d dàng và l c đóng m ly h p không đáng k

- ly h p ma sát, có th thay đ i t c đ khi máy đang ch y

- Ly h p v u không th vào kh p khi v n t c chênh l ch quá l n vì d x y ra hi n

t ng gãy r ng Do đó, t n phí th i gian ph nhi u h n

Vì nh ng nh c đi m trên, vi c dùng c c u ly h p trong h p t c đ có ít nhi u

h n ch Thông th ng ch dùng trong nh ng tr ng h p sau :

- Khi c n thi t ph i dùng bánh r ng nghiêng và r ng ch V

- Khi c n thay đ i v n t c nh ng không d ng máy Tr ng h p này th ng dùng

Hình 2.6 là c c u then kéo đ n gi n nh t G m có 1 s bánh r ng c đ nh trên

m t tr c, và m t s bánh r ng khác cùng n kh p l ng không trên m t tr c khác Tùy theo v trí c a then kéo mà m t trong nh ng bánh r ng l ng không s đ c c đ nh v i

- b n và đ c ng v ng kém nên không th truy n momen xo n l n

 u đi m:

- Vì dùng bánh r ng trung gian Z0, nên t ng s r ng c a bánh r ng ch đ ng và b

đ ng không c n là m t h ng Do đó l a ch n s r ng đ c d dàng h n tr ng h p kho ng cách gi a hai tr c không đ i

g C c u Mean

Meand là m t lo i c c u truy n đ ng có 2 tr c [H.2.8] Trên 2 tr c y có nh ng

c p bánh r ng nh nhau l p l ng không và luôn luôn n kh p v i nhau Các c p bánh

r ng có th làm t m t chi ti t, hay t 2 chi ti t r i l p ch t vào v i nhau làm thành m t

kh i N i các c p bánh r ng này v i tr c công tác III là bánh r ng trung gian Z0

 Nh c đi m

- Hi u su t truy n đ ng kém

- Bánh r ng trung gian kém c ng v ng

gi m th i gian đi u ch nh s vòng quay, l ng chay dao và đi u ch nh đ c

ch đ c t thích h p nh t, trong h p ch y dao c ng nh trong h p t c đ c a máy công

c ng i ta dùng càng nhi u các c c u truy n đ ng vô c p thay th cho các c c u truy n đ ng phân c p

Truy n đ ng vô c p cho ta t c đ b t k gi a hai t c đ min và max

Truy n đ ng vô c p trong máy công c có th th c hi n b ng các ph ng pháp :

C khí, đi n và d u ép đây ta ch trình bày các c c u đi u ch nh vô c p b ng c khí

a Truy n đ ng ma sát

- Truy n đ ng c a b đai ph ng – Puly côn (H.2.9) : Truy n đ ng đ c th c hi n

t đ ng c qua Puli côn (1), dây đai (3) đ truy n chuy n đ ng qua Puli côn (4) Nh c

c u thay đ i v trí đai (2), ta có th thay đ i t s truy n c a c c u này

Hình 2.9 : C c u truy n đ ng vô c p đai ph ng-Puli côn

- Truy n đ ng ma sát tr : i n hình nh t là lo i có hai đ a ma sát ch đ ng và b

đ ng ti p xúc tr c ti p v i nhau nh hình 2.10 Truy n đ ng đ c th c hi n t đ ng c qua đ a ma sát (1) đ n đ a ma sát (2) Các t s truy n đ c th c hi n v i vi c di chuy n

đ a ma sát (1) theo h ng f đ thay đ i tr s r2

- Truy n đ ng Xvetôzarôp : là lo i c c u có hai đ a ma sát có b m t làm vi c là

m t m t xuy n do b m t tròn xoay c a cung tròn t o nên nh hình 2.12

Hình 2.12 : C c u truy n đ ng Xvetôzarôp

Bánh ma sát (1) và (2) có b m t làm vi c là do cung tròn R quay trên tr c c a nó Các con l n trung gian (3) c ng có b m t làm vi c là m t tròn xoay c a cung tròn R Do

đó, b m t ti p xúc c a đ a ma sát và con l n g n gi ng v i b m t ti p xúc c a hai m t côn có chung đ nh, nên chênh l ch v n t c c a đ a ma sát và con l n các đi m ti p xúc không đáng k , các b m t làm vi c ít b mòn Khi quay con l n (3) quanh tâm O và O’,

ta s làm thay đ i v trí c a đi m ti p xúc Do đó làm thay đ i các tr s r1 và r2

b Truy n đ ng đai xích

Trong các lo i h p t c đ truy n đ ng vô c p b ng ma sát k trên không đ m b o

đ c s vòng quay, và công su t truy n c đ nh do hi n t ng tr t và không chính xác

v kích th c gây nên Kh c ph c đ c nh ng nh c đi m trên, h p t c đ truy n đ ng

vô c p b ng đai xích đã th hi n đ c nhi u u đi m trong vi c th c hi n chuy n đ ng chính c a các lo i máy khoan, phay… c ng nh chuy n đ ng ch y dao

H p t c đ đai xích là lo i c c u truy n đ ng vô c p , th c hi n chuy n đ ng

c ng b c gi a tr c ch đ ng và tr c b đ ng nh đai xích có k t c u đ c bi t H p t c

đ đai xích có nhi u u đi m nh t và do đó, nó đ c dùng r ng rãi nh t S đ k t c u

c a nó đ c trình bày trên hình 2.13

Hình 2.13 : S đ k t c u c a đai xích

Khi ta quay vítme (1) có m t đ u ren ph i và m t đ u ren trái, cánh tay đòn (2) có

th quay quanh tâm O s đ ng b di đ ng d c tr c các c p bánh đai xích (3), làm thay đ i

tr s các bán kính làm vi c c a bánh xích và do đó làm thay đ i t s truy n Trên m t côn c a các bánh xích có rãnh h ng tâm , và nh ng ph n nhô ra c a đai xích (4) s n

kh p vào rãnh , t o nên chuy n đ ng c ng b c t tr c ch đ ng sang tr c b đ ng

2.3 C C U I U KHI N C KHÍ

C c u đi u khi n c a máy công c có nh h ng r t l n đ n đ c đi m s d ng,

n ng su t và đi u ki n làm vi c an toàn c a máy Tùy thu c vào đ c đi m công vi c th c

hi n trên máy và k t c u c a máy, c c u đi u khi n có nh ng ch c n ng chính y u sau đây:

- óng và m đ ng c đi n c a máy

- óng m các b ly h p, các kh i bánh r ng đ th c hi n chuy n đ ng chính, chuy n đ ng ch y dao và chuy n đ ng đi u ch nh c a máy (đ a nh ng chi ti t máy v v trí yêu c u)

- K p phôi,, l y phôi, c ng nh tháo l p các đ gá, d ng c

- Khóa ch t ho c tháo m các chi ti t c a máy nh tr máy, đ ng…

- óng m các h th ng bôi tr n và làm ngu i

- i u khi n quá trình làm vi c c a các h th ng ph khác nh : C p phôi t đ ng,

c c u phân đ làm vi c theo chu k , c c u đi u ch nh đá mài…

C c u đi u khi n có th th c hi n b ng c khí, đi n, d u ép, khí ép ho c t ng h p vài lo i khác nhau

đ m b o tính n ng s d ng c a máy đ c t t, nh t là đ đ m b o an toàn lao đ ng

và c i thi n đi u ki n làm vi c cho công nhân, c c u đi u khi n máy công c c n ph i

Là b ph n nh n l y tín hi u đi u khi n t phút đ u c a quá trình đi u khi n

N i phát ra tín hi u đi u khi n có th là tay hay chân công nhân, có th là c cùng chuy n đ ng v i bàn máy, có th là cam, m u chép hình…

b B ph n truy n đ ng

Là b ph n dùng đ truy n tín hi u đã nh n đ c t b ph n đi u khi n đ n b

ph n ch p hành, t o nên nh ng chuy n đ ng đi u khi n t ng ng Vi c truy n tín hi u

th ng đ c hình thành v i s thay đ i h ng và tr s chuy n đ ng c a b ph n đi u khi n, c ng nh hình thành l c tác đ ng vào b ph n đi u khi n

Vi c truy n tín hi u t b ph n truy n đ ng đ n b i ph n ch p hành trên máy công c hi n đ i th ng đ c th c hi n b ng c khí, đi n, d u ép, khí ép ho c t h p c a các bi n pháp nói trên m t s máy ng i ta còn dùng c c u quang h c máy đi u khi n theo ch ng trình , toàn b quá trình truy n tín hi u đ u đ c th c hi n b ng các thi t b đi n t

c B ph n ch p hành

ây là b ph n tr c ti p th c hi n các chuy n đ ng c n thi t cho các chi ti t c n

đi u khi n Nó có th là các c c u b ng c khí nh : đòn b y, thanh r ng, tay g t…có th

là c c u dùng áp su t c a d u ép hay khí ép đ di chuy n Pittong đ y các chi ti t c n

đi u khi n

L a ch n c c u đi u khi n đ c ti n hành ngay t khi b t đ u thi t k máy m i,

vì c c u đi u khi n có nh h ng r t l n đ i v i toàn b k t c u máy

N u máy dùng cho s n xu t hàng lo t và hàng kh i thì c c u đi u khi n th ng

t đ ng hay n a t đ ng

máy v n n ng, th ng dùng c c u đi u khi n b ng tay gi m nh các thao tác đi u khi n, ng i ta th ng dùng các lo i c đ t đ ng ng ng máy, t đ ng đóng

m ly h p, đóng m b m d u khi máy ch y hay ng ng…

i u khi n b ng d u ép th ng dùng nh ng máy có truy n đ ng b ng d u ép

i u khi n b ng đi n ho c đi n – d u ép, đi n – khí ép dùng r t phù h p trong

tr ng h p ph i đi u khi n máy t xa nh ng máy công c nhi u đ ng c th ng dùng

c c u đi u khi n b ng đi n

C c u đi u khi n b ng c khí có th là m t h th ng riêng r hay t p trung, có th

b ng tay hay t đ ng H th ng riêng r th ng dùng cho vi c đi u khi n ph c t p, k t

c u c ng k nh, th i gian đi u khi n l n, d gây m t mõi và nh m l n cho ng i s d ng

V i yêu c u gi m th i gian ph , hi n nay ph ng pháp đi u khi n t p trung s d ng r ng rãi h n

Thông th ng khâu đ u c a xích đi u khi n có chuy n đ ng vòng nh chuy n

đ ng c a vô l ng , tay quay, tay g t…Trái l i ph n l n các chi ti t c n đi u khi n l i c n chuy n đ ng th ng Do đó, trong xích đi u khi n, c n có nh ng c c u đòn b y, thanh

r ng, tr c vít, cam, bánh r ng…Nhi u khi ng i ta còn dùng t h p các lo i này trong

m t máy

Khi thi t k c c u đi u khi n, không nh ng ph i chú ý đ n v trí c a chi ti t đ u tiên và chi ti t cu i cùng trong xích đi u khi n, chú ý đ n kho ng cách và không gian l p

đ t cùng v i các y u t v công ngh mà còn ph i chý ý đ n hình dáng và k t c u c a toàn b xích đi u khi n D i đây, ta đ c p đ n m t s c c u đi u khi n b ng c khí

th ng dùng trong máy công c

a C c u qu t r ng, thanh r ng [H.2.14]

Hình 2.14: C c u đi u khi n b ng qu t r ng – thanh r ng

Chi ti t c n di chuy n đ c l p đ t trên thanh r ng (1), ho c l p vào gi a ngàm g t (2) Thanh r ng (1) n kh p v i qu t r ng (3) Khi ta quay qu t r ng (3) theo h ng f, thì chi ti t c ng đ c di chuy n theo h ng f’

Trong m t s máy hi n đ i, ng i ta thay qu t r ng b ng cánh qu t có 2 ch t (4) [H.2.14b] Nh th , c c u đ c đ n gi n h n, d ch t o và c ng d thay th h n

Thông s c b n đ xác đ nh kích th t c c u đi u khi n là chi u dài hành trình

g t L Chi u dài hành trình g t đ c xác đ nh trên c s các kích th c đã có c a b

ph n c n đi u khi n N u b ph n c n đi u khi n là kh i bánh r ng 2 b c, thì:

V i L đã bi t, ta ch n R và  tùy thu c vào không gian b trí tâm quay O

C n chú ý kho ng cách a sao cho các v trí c a ngàm g t (2) không r i kh i bánh r ng di

tr t

b C c u tr c vít

C c u đi u khi n b ng tr c vít ch y u dùng đ đi u khi n các chuy n đ ng đi u

ch nh N u c c u đi u khi n này ph i h p v i m t c c u truy n đ ng có t s gi m t c cao nh tr c vít – bánh vít, c c u hành tinh, thì kho ng di đ ng có th đ t đ c ch ng

vài m L ng di đ ng r t bé này dùng đ đi u ch nh l ng ch y dao máy mài, máy đánh bóng hay máy ti n chính xác cao

C c u đi u khi n b ng tr c vít còn dùng nh ng xích đi u khi n b ng tay có đ

di đ ng l n và không yêu c u chính xác, nh ng yêu c u đi u khi n đ c êm Trong

tr ng h p này ng i ta dùng tr c vít có b c ren l n [H.2.15]

Hình 2.15: C c u đi u khi n dùng tr c vít có b c ren l n

u đi m khác c a lo i c c u này là t o nên l c l n , có th dùng đ di đ ng

nh ng chi ti t n ng mà các c c u khác th ng không gi i quy t đ c

Lo i c c u này ch dùng trong tr ng h p kho ng di đ ng ng n N u mu n kho ng di đ ng dài, c n dùng c c u theo hình 2.16b Khi quay tay quay (2), đ ng th i

c ng làm quay bánh r ng (3) Bánh r ng (3) làm di đ ng thanh r ng (4) trên s ng tr t (5) l p ch t vào thân máy Ngàm g t (1) l p ch t v i thanh r ng và cùng di đ ng v i thanh r ng đ a chi ti t c n đi u khi n đ n v trí nh t đ nh

d C c u đi u khi n b ng đ a xuyên l

M t lo i c c u đi u khi n có m c đ t p trung cao, k t c u nh g n là c c u

đi u khi n b ng đ a xuyên l Lo i này đ c dùng đ đi u khi n các kh i bánh r ng di

tr t trong h p t c đ máy phay ngang 6H62 Nguyên lý làm vi c c a nó đ c trình bày trên hình 2.18

c đi m c a c c u này là hai đ a tròn (1) và (2) đ t song song và đ c c đ nh trên tr c (3) và có th quay và di đ ng theo chi u tr c v i tr c (3) Trên m i đ a có nhi u

l xuyên th ng trên nh ng vòng tròn đ ng tâm

Hình 2.18: S đ c c u đi u khi n b ng đ a xuyên l

Khi đi u khi n, ta dùng tay v n kéo tr c (3) mang theo hai đ a ra kh i các ch t (4)

và (5), và quay đ a v i m t góc nh t đ nh Sau đó, đ y hai đ a v v trí c (đ y sang trái) Tùy thu c vào m t đ a khi y có l hay không, các ch t có th xuyên ho c không xuyên qua đ a (1) ho c c đ a (2) K t qu là các ch t b đ y t ng đ i v i nhau, qua thanh r ng , làm quay bánh r ng (6) và (7) Thanh r ng (8) khi y s t nh ti n , mang ngàm g t đ y

kh i bánh r ng (9) di đ ng

Tùy theo v trí t ng đ i c a các l trên m t đ a, trên hình a, kh i bánh r ng (9) di

đ ng v phía bên trái; Hình (b) di đ ng v bên ph i và hình (c) v trí trung gian

Trong nh ng máy ph i thay đ i th ng xuyên v n t c, th i gian dành cho vi c

đi u khi n l n rút ng n th i gian ph này, ng i ta th ng dùng c c u ch n tr c

v n t c nguyên lý làm vi c c a lo i c c u này là:Trong th i gian gia công đã ti n hành

đi u ch nh s b s vòng quay c a nguyên công k ti p, và ch có th i gian đóng c c u

Nh ng ph n l i c a đ a này n m đ i v i ph n lõm c a đ a kia Các đ a cam này

l p then tr t trên tr c (4) và đ c tách r i nhau b i lò xo (5) di đ ng kh i bánh r ng (6), ta dùng c n g t (7) M t đ u c a c n g t n m gi a hai cam đi u khi n (3) M i v trí

c a đ a đi u ch nh (1) c ng là m i v trí c a cam (3) và t ng ng v i m t s vòng quay

c a tr c chính Khi quay đ a đi u ch nh (1) Các cam (3) không ch m vào đ u c n g t (7)

N u quay tay quay (8), qua h th ng bánh r ng và thanh r ng vòng (9), hai đ a cam (3) ép vào nhau Tùy thu c vào d ng l i lõm c a cam (3), c n g t (7) s b đ y sang trái ho c

ph i , làm d ch chuy n kh i bánh r ng (6) đ th c hi n m t v n t c t ng ng

1 Khái ni m v chuy n đ ng

2 So sánh u và nh c đi m c a chuy n đ ng phân c p và vô c p

3 Trình bày c u t o, công d ng c a c c u then kéo

4 Trình bày c u t o, công d ng c a c c u bánh r ng thay th

5 Trình bày c u t o, công d ng c a c c u Norton