LỜI MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Ẩm thực hay nói đơn giản hơn là ăn và uống vốn là chuyện hằng ngày rất gần gủi và rất đời thường. Nhưng ở mỗi thời đại khác nhau thì ăn uống lại được quan tâm với những mức độ khác nhau. Ngay từ xưa ông bà ta đã rất coi trọng việc ăn uống, thế nên tục ngữ mới có câu: “Có thực mói vực được đạo”, “ăn coi nồi ngồi coi hướng”. Ngày nay khi cuộc sống ngày một phát triển, nhu cầu của con người ngày một cao hơn, ẩm thực cũng nhờ vào đó mà dần hoàn thiện hơn. Nó đã vượt qua giới hạn “ ăn no mặc ấm” để đạt đến “ăn ngon mặc đẹp”. Ẩm thực không còn đơn thuần là cái giá trị vật chất mà xa hơn đó là yếu tố văn hóa , bản sắc dân tộc của một vùng miền. Tìm hiểu về nền ẩm thực của một vùng miền chính là tìm hiểu về lịch sử ,con người và văn hóa của vùng đất ấy. Qua đó nâng cao vốn hiểu biết và lòng từ hào dân tộc trong mỗi chúng ta . Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Ba Đồn anh hùng , tôi thấy tự nhào về điều đó, đó là một vùng quê có cuộc sống vừa êm đềm vừa nhộn nhịp của vùng thị xã, nơi có dòng sông Gianh hiền hòa chảy qua, và nhũng cánh đồng lúa bát ngát cánh cò bay. Tuổi thơ của tôi cũng lớn lên từ đó , nó nuôi dưỡng tâm hồn tôi biết yêu mảnh đất và con người nơi đây. Tôi nhớ cái cảm giác đi chăn trâu rồi lượm lúa hồi trước, nhưng cuộc sống giờ đây đổi khác rồi, cuộc sống đầy đủ cả vật chất cả tinh thần song cái nét đẹp đó vẫn lưu lại trong tiềm thức con người nơi đây. Thời tiết của tháng 12 vô cùng lạnh lẽo, cái lạnh không phải thấu da, thấu thịt như những cái lạnh của năm ngoái nó làm tôi lại nao nao nhớ đến cái vị của món cốm non hay món khoai luộc, nó còn thúc dục nỗi nhớ quê hương của những người xa xứ, làm cho họ nghĩ về hương vị quê hương. Miền đất mà tôi đang nhắc đến là Thị Xã Ba Đồn đó cũng có thể gọi là một xứ sở ẩm thực bởi có nhiều món ăn rất nổi tiếng đó là món cháo canh – ram và món bánh xèo như thấm đượm hương vị vùng đất này. Ngày nay xã hội ngày càng phát triễn nhưng những món ăn ấy vẫn giữ mãi hương vị đậm đà. Nên bản thân tôi tự nhận thấy cần phải nghiên cứu, khám phá văn hóa ẩm thực của vùng đất quê tôi để gìn giữ và phát triển. Đó chính là lí do tôi chọn đề tài này. 2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Ẩm thực miền Trung nói chung và ẩm thực Ba Đồn nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu và đạt được những thành tựu to lớn . Trong những năm gần đây khi các phương tiện thông tin đại chúng phát triển thì những nét đặc trưng và bản sắc văn hóa dân tộc của Ba Đồn được giới thiệu khắp nơi. Tuy nhiên số lượng bài viết và chất lượng truyền thông còn có hạn chế. Một số bài viết được đăng tải trên mạng thông tin chỉ phục vụ cho việc tìm kiếm thông tin của người đọc nhưng chưa mở rộng lắm. Vì phạm vi nghiên cứu của đề tài hẹp nên có một số đề tài nghiên cứu tôi chưa cập nhật được tôi sẻ cố gắng bổ sung sau. 3. Nhiệm vụ và phương hướng nghiên cứu Xây dựng đề tài này đặt ra trong tôi những nhiệm vụ lớn lao nhằm duy trì và phát triển nền văn hóa ẩm thực của quê nhà, nhằm quảng bá hương vị món cháo canh Ba Đồn, món bánh xèo để cho mọi người biết đến và sẻ tìm về vùng đất này để thưởng thức.Chính vì vậy cần có các phương pháp nghiên cứu sát thực tế để tìm ra những mặt mạnh và khắc phục những mặt hạn chế để dần đưa món ăn này thành một món ngon quê hương. Trước hết phải thông qua tìm hiểu thực tiễn tại vùng quê này để biết quả trình hình thành cũng như từng giai đoạn hình thành và phát triển , đồng thời chia sẻ khó khăn trong quá trình gìn giữ và phát triển hương vị vủa quê hương. Sau khi thu thập được thông tincần phải thống kê miêu tả từng giai đoạn cụ thể, cách thức làm như thế nào? Vì sao phải làm như vậy? từ đó kết hợp miêu tả, lời kể để xây dựng đề tài. 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Bản sắc văn hóa ẩm thực của Ba Đồn là một bộ phận của văn hóa ẩm thực của Quảng Bình thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau. Hơn nữa do điều kiện và phạm vi của một bài tiểu luận nên tôi giới hạn như sau: Nói đến món cháo canh – ram của vùng đất Ba Đồn, miêu tả cách chế biến món ăn này món bánh xèo Ba Đồn từ đó nói lên tầm ảnh hưởng của nó đến các vùng khác, miêu tả ách làm món bánh xèo từ đó nói lên vẻ đẹp của nền văn hóa ẩm thực của vùng đát Ba Đồn 5. Ý nghĩa của đề tài Văn hóa ẩn thực của một vùng quê mang giá trị tốt đẹp cho một vùng quê. Ở đó nó được gìn giữ và phát triển qua tuengf giai đoạn khác nhau, qua bao thời gian nó vẫn lưu giữ được hương vị đậm đà của quê hương Nói đến ẩm thực của một vùng miền tôi muốn nêu nổi bật hương vị đặc trưng của món cháo canh – ram và bánh xèo vủa vùng đất Ba Đồn. Qua đó người đọc thấy được truyền thống văn hóa ẩm thực của con người nơi đâykhông chỉ giỏi trong chống giặc ngoại xâm mà còn có một nền văn hóa ẩm thực thấm đượm tình quê. 6. Phương pháp nghiên cứu Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp phân tích – tổng hợp Phương pháp lịch sử Phương pháp diễn dịch – quy nạp Ngoài những phương pháp nói trên tôi còn sử dụng một số phương pháp có liên quan đến đê tài để đạt mục đích tốt nhất cho quá trình nghiên cứu.
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Ẩm thực hay nói đơn giản hơn là ăn và uống vốn là chuyện hằng ngày rất gần gủi
và rất đời thường Nhưng ở mỗi thời đại khác nhau thì ăn uống lại được quan tâm với những mức độ khác nhau Ngay từ xưa ông bà ta đã rất coi trọng việc ăn uống, thế nên tục ngữ mới có câu: “Có thực mói vực được đạo”, “ăn coi nồi ngồi coi hướng”
Ngày nay khi cuộc sống ngày một phát triển, nhu cầu của con người ngày một cao hơn, ẩm thực cũng nhờ vào đó mà dần hoàn thiện hơn Nó đã vượt qua giới hạn “ ăn
no mặc ấm” để đạt đến “ăn ngon mặc đẹp” Ẩm thực không còn đơn thuần là cái giá trị vật chất mà xa hơn đó là yếu tố văn hóa , bản sắc dân tộc của một vùng miền Tìm hiểu về nền ẩm thực của một vùng miền chính là tìm hiểu về lịch sử ,con người và văn hóa của vùng đất ấy Qua đó nâng cao vốn hiểu biết và lòng từ hào dân tộc trong mỗi chúng ta
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Ba Đồn anh hùng , tôi thấy tự nhào về điều đó, đó
là một vùng quê có cuộc sống vừa êm đềm vừa nhộn nhịp của vùng thị xã, nơi có dòng sông Gianh hiền hòa chảy qua, và nhũng cánh đồng lúa bát ngát cánh cò bay Tuổi thơ của tôi cũng lớn lên từ đó , nó nuôi dưỡng tâm hồn tôi biết yêu mảnh đất và con người nơi đây Tôi nhớ cái cảm giác đi chăn trâu rồi lượm lúa hồi trước, nhưng cuộc sống giờ đây đổi khác rồi, cuộc sống đầy đủ cả vật chất cả tinh thần song cái nét đẹp đó vẫn lưu lại trong tiềm thức con người nơi đây Thời tiết của tháng 12 vô cùng lạnh lẽo, cái lạnh không phải thấu da, thấu thịt như những cái lạnh của năm ngoái nó làm tôi lại nao nao nhớ đến cái vị của món cốm non hay món khoai luộc, nó còn thúc dục nỗi nhớ quê hương của những người xa xứ, làm cho họ nghĩ về hương vị quê hương
Miền đất mà tôi đang nhắc đến là Thị Xã Ba Đồn đó cũng có thể gọi là một xứ sở
ẩm thực bởi có nhiều món ăn rất nổi tiếng đó là món cháo canh – ram và món bánh xèo như thấm đượm hương vị vùng đất này Ngày nay xã hội ngày càng phát triễn nhưng những món ăn ấy vẫn giữ mãi hương vị đậm đà Nên bản thân tôi tự nhận thấy cần phải nghiên cứu, khám phá văn hóa ẩm thực của vùng đất quê tôi để gìn giữ và phát triển Đó chính là lí do tôi chọn đề tài này
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Ẩm thực miền Trung nói chung và ẩm thực Ba Đồn nói riêng đã có nhiều công trình nghiên cứu và đạt được những thành tựu to lớn Trong những năm gần đây khi các phương tiện thông tin đại chúng phát triển thì những nét đặc trưng và bản sắc văn
Trang 2hóa dân tộc của Ba Đồn được giới thiệu khắp nơi Tuy nhiên số lượng bài viết và chất lượng truyền thông còn có hạn chế Một số bài viết được đăng tải trên mạng thông tin chỉ phục vụ cho việc tìm kiếm thông tin của người đọc nhưng chưa mở rộng lắm
Vì phạm vi nghiên cứu của đề tài hẹp nên có một số đề tài nghiên cứu tôi chưa cập nhật được tôi sẻ cố gắng bổ sung sau
3 Nhiệm vụ và phương hướng nghiên cứu
Xây dựng đề tài này đặt ra trong tôi những nhiệm vụ lớn lao nhằm duy trì và phát triển nền văn hóa ẩm thực của quê nhà, nhằm quảng bá hương vị món cháo canh Ba Đồn, món bánh xèo để cho mọi người biết đến và sẻ tìm về vùng đất này để thưởng thức.Chính vì vậy cần có các phương pháp nghiên cứu sát thực tế để tìm ra những mặt mạnh và khắc phục những mặt hạn chế để dần đưa món ăn này thành một món ngon quê hương
Trước hết phải thông qua tìm hiểu thực tiễn tại vùng quê này để biết quả trình hình thành cũng như từng giai đoạn hình thành và phát triển , đồng thời chia sẻ khó khăn trong quá trình gìn giữ và phát triển hương vị vủa quê hương Sau khi thu thập được thông tincần phải thống kê miêu tả từng giai đoạn cụ thể, cách thức làm như thế nào?
Vì sao phải làm như vậy? từ đó kết hợp miêu tả, lời kể để xây dựng đề tài
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Bản sắc văn hóa ẩm thực của Ba Đồn là một bộ phận của văn hóa ẩm thực của Quảng Bình thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau Hơn nữa do điều kiện và phạm vi của một bài tiểu luận nên tôi giới hạn như sau:
- Nói đến món cháo canh – ram của vùng đất Ba Đồn, miêu tả cách chế biến món
ăn này
- món bánh xèo Ba Đồn từ đó nói lên tầm ảnh hưởng của nó đến các vùng khác, miêu tả ách làm món bánh xèo từ đó nói lên vẻ đẹp của nền văn hóa ẩm thực của vùng đát Ba Đồn
5 Ý nghĩa của đề tài
Văn hóa ẩn thực của một vùng quê mang giá trị tốt đẹp cho một vùng quê Ở đó nó được gìn giữ và phát triển qua tuengf giai đoạn khác nhau, qua bao thời gian nó vẫn lưu giữ được hương vị đậm đà của quê hương
Trang 3Nói đến ẩm thực của một vùng miền tôi muốn nêu nổi bật hương vị đặc trưng của món cháo canh – ram và bánh xèo vủa vùng đất Ba Đồn Qua đó người đọc thấy được truyền thống văn hóa ẩm thực của con người nơi đâykhông chỉ giỏi trong chống giặc ngoại xâm mà còn có một nền văn hóa ẩm thực thấm đượm tình quê
6 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp phân tích – tổng hợp
- Phương pháp lịch sử
- Phương pháp diễn dịch – quy nạp
Ngoài những phương pháp nói trên tôi còn sử dụng một số phương pháp có liên quan đến đê tài để đạt mục đích tốt nhất cho quá trình nghiên cứu
NỘI DUNG
CHƯƠNG I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
1.1: Khái niệm văn hóa
Khi nhắc đến khái niệm văn hóa thì hiện nay có rất nhiều khái niệm Trong lịch s, khái niệm văn hóa xuất hiện ất sớm ở phương Đông cũng như ở phương Tây Trong thời kì cổ đại ở Trung Quốc văn hóa được hiểu là cách thức diều hành của xã hội của tầng lớp thống trị dùng văn hóa và giáo hóa , dùng cái hay, cái đẹp để giáo dục và cảm hoá con người
Ở đây tôi chỉ nêu khái niệm văn hóa của tác giả Trần Ngọc Thêm trong cuốn văn hóa của tác giả Trần Ngọc Thêm.” Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất
và tinh thần do con người tạo ra và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác của con người với môi trường tự nhiên và xã hội
1.2: Bản sắc văn hóa là gì?
Bản sắc văn hóa là cái cốt lõi, đặc trưng riêng của một cộng đồng văn hóa trong lịch sử tồn tại và phát triển, giúp phân biệt dân tộc này với dân tộc khác
1.3: Ẩm thực Việt Nam – văn hóa ẩm thực
Văn hóa ẩm thực là nét văn hóa tự nhiên hình thành trong cuộc sống nhất là đối với con người Việt Nam, ẩm thực không chỉ nét văn hóa về thể chất mà còn là văn hóa về
Trang 4tinh thần và qua ẩm thực người ta có thể hiểu được nét văn hóa thể hiện phẩm giá con người , trình độ văn hóa , địa lý, phong tục trong cách ăn uống
Văn hóa ẩm thực người Việt được biết đến với những nét đặc trưng như tính hòa đồng ,tính đa dạng đậm đà hương vị Đặc biệt là ăn thành mâm , sử dụng đũa và không thể thiếu cơm là tập quán chung của của dân tộc Người miền trung lại ưa dùng những món ăn có vị cay nồng Ẩm thực miền Trung thường nổi tiếng với mắm tôm chua , các loại mắm ruốc
CHƯƠNG II: THỊ XÃ BA ĐỒN – ĐẶC ĐIỂM MỘT VÙNG ĐẤT
Thị Xã Ba Đồn là một vùng lớn thuộc phía Bắc tỉnh Quảng Bình Với địa thế trải dài
từ 17042' đến 17059' vĩ độ bắc và 106015' đến 106059' kinh độ đông Diện tích khoảng 612km2, dân số khoảng 199 ngàn người, mật độ trung bình là 325 người/km2
Ba Đồn có sông Gianh nổi tiếng trong lịch sử thời Trịnh-Nguyễn phân tranh
2.1 Vị trí địa lí
Ba Đồn có ranh giới phía bắc giáp với huyện Quảng Trạch, phía nam giáp huyện Bố trạch, phía tây giáp với huyện Tuyên Hóa và phía đông giáp với biển đông có chiều dài
bờ biển khoảng 35 km với môi trường sạch đẹp dọc theo các xã , Quảng Phúc, Quảng Thọ Ba Đồn có bãi biển Quảng Thọ đẹp nổi tiếng
Thị xã Ba Đồn là trung tâm đang được xây dựng mở rộng phát triển thành thị xã Vùng Nam bao gồm 9 xã có con sông Gianh uốn lượn theo dòng Cầu Quảng Hải đã được khởi công từ đầu tháng 9/2003 và đã được thông xe kỹ thuật sáng 29/8 sau hơn 6 năm thicông Thị xã Ba Đồn Các xã: Quảng Thọ, Quảng Long, Quảng Phong, Quảng Thuận, Quảng Xuân,Quảng Thanh, Quảng Hợp, Quảng Kim, Quảng Phú, Quảng Đông, Quảng Liên, Quảng Tiến, Quảng Châu,Quảng Lưu, Quảng Trường ,Quảng Hải, Quảng Văn, Quảng Lộc, Quảng Hòa, Quảng Minh, Quảng Sơn,Quảng Thủy, Quảng Trung, QuảngTân, QuảngTiên
2.2 Điều kiện phát triển kinh tế
Thị xã Ba Đồn được thành lập ngày 20-12-2013 theo Nghị quyết 125 của Chính phủ Đây là một sự kiện quan trọng, đánh dấu mốc son mới trong tiến trình phát triển của quê hương Với vai trò quan trọng là trung tâm kinh tế, văn hóa phía bắc của tỉnh,
là cửa ngõ kết nối với các đô thị khu vực Bắc Trung bộ, vùng kinh tế Nam Hà Tĩnh-Bắc Quảng Bình trong hành lang kinh tế Đông-Tây
Trang 5
Dấu ấn bước đầu trong phát triển kinh tế
Sau hơn 1 năm thành lập vượt qua khó khăn Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thị xã
Ba Đồn từng bước phát huy tốt tiềm năng, lợi thế giành được nhiều kết quả quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội cơ cấu kinh tế của thị xã được chuyển dịch theo hướng tích cực: nông-lâm-thủy sản chiếm 26,6%, công nghiệp xây dựng chiếm 33,4%
và thương mại dịch vụ chiếm 40% Trong năm qua, thị xã thu ngân sách đạt trên 90 tỷ đồng (vượt 43% so với kế hoạch đề ra), nâng mức thu nhập bình quân đầu người đạt 23,5 triệu đồng/người/năm Sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp có sự chuyển biến mạnh
mẽ theo hướng sản xuất hàng hoá Đồng thời đẩy mạnh CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn qua Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới và nông nghiệp ứng dụng công nghệ, góp phần ổn định đời sống, nâng cao thu nhập cho nhân dân Về công nghiệp - TTCN có những bước chuyển biến tích cực đa dạng về ngành nghề, chất lượng sản phẩm càng được nâng cao… Các ngành nghề dịch vụ trên địa bàn thị
xã ngày càng mở rộng và phát huy hiệu quả Hệ thống siêu thị, cửa hàng kinh doanh buôn bán ở phường Ba Đồn và các chợ ở nông thôn được quan tâm đầu tư mở rộng, hàng hóa lưu thông trên địa bàn đa dạng và phong phú đã góp phần ổn định sản xuất
và đời sống của mọi tầng lớp nhân dân Công tác chính sách xã hội được các cấp chính quyền thị xã thực hiện khá hiệu quả, nhờ vậy đã giải quyết việc làm cho 4.200 lao động trong năm 2014 Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân thị xã không ngừng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 10,6% năm 2013 xuống còn 7,6% năm 2014, số
hộ giàu và hộ khá ngày càng tăng lê
Trang 6Thị xã đã huy động và đầu tư 225 tỷ đồng từ nguồn lực trong nhân dân và tranh thủ các nguồn vốn từ các dự án trợ giúp để ưu tiên phát triển cơ sở hạ tầng để xây dựng hoàn thành các tuyến đường giao thông Quảng Minh-Quảng Hòa, Quảng Thuận-Quốc
lộ 1A, tuyến kè chống sạt lở xã Quang Trung, cầu Cồn Sẻ (xã Quảng Lộc), tuyến đường Lâm Úy và các công trình phúc lợi xã hội khác như: Trường tiểu học số 2 Quảng Hòa, các trường mầm non xã Quảng Thủy, Quảng Tiên và Quảng Phúc, các công trình dự án tại các xã bãi ngang, chương trình kiên cố hóa kênh mương Ngoài
ra, một số địa phương tự huy động vốn để làm đường cấp phối, quy hoạch thôn, xóm, quy hoạch đồng ruộng phục vụ đời sống giao thông đi lại cho nhân dân theo Chương trình xây dựng nông thôn mới, góp phần làm thay đổi diện mạo của thị xã Ba Đồn Trong công tác quản lý đô thị, thị xã tiếp tục trồng và tăng cường công tác bảo quản cây xanh, vỉa hè, xây dựng các công trình phúc lợi công cộng, vườn hoa, cây cảnh, đầu tư hệ thống ánh sáng, bảo đảm vệ sinh môi trường và trật tự văn minh đô thị, tạo nét đẹp riêng của một đô thị mới Đặc biệt, nhằm khơi dậy ý thức chung tay xây dựng thị xã Ba Đồn “xanh-sạch-đẹp, văn minh, lịch sự, hiện đại”, thị xã đã phát động cuộc vận động lớn về thực hiện nếp sống văn minh đô thị trong từng tổ dân phố, gia đình và trong ý thức mỗi người dân Nhờ vậy, ý thức chấp hành pháp luật, văn hóa giao thông,
ý thức giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ môi trường của người dân trên địa bàn thị xã
đã dần đi vào nền nếp
2.3 Văn hóa và tiềm năng du lịch của thị xã Ba Đồn
Những đặc điểm về vị trí địa lý, đặc trung của địa hình, cảnh quan thiên nhiên, lịch sử văn hoá đã tạo cho Quảng Bình những tiềm năng to lớn để phát triển du lịch Là một đơn vị hành chính thuộc tỉnh Quảng Bình, Thị xã Ba Đồn có nhiều tiềm năng, lợi thế
để phát triển du lịch: Hệ thống giao thông thuận lợi với các tuyến QL1A, QL12A, tuyến đường sắt Bắc – Nam… Là một đô thị trẻ đã và đang từng bước hoàn thiện cơ
sở hạ tầng, chỉnh trang đô thị xanh-sạch-đẹp; Nhiều di tích lịch sử văn hoá có giá trị trong đó có 14 di tích được xếp hạng: 8 di tích cấp quốc gia, 6 di tích cấp tỉnh cùng với nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức thường xuyên (Hội vật của Thị xã, Lễ hội Cướp Cù – Phường Quảng Long, Lễ Hội Đua thuyền – Quảng Tân, Quảng Sơn…) Ngoài ra Thị xã còn có nhiều làng nghề truyền thống: Mây tre đan (Quảng Văn, Quảng Thọ); làm nón lá (Quảng Tân, Quảng Thuân)… cùng với các sản phẩm văn hoá
ẩm thực đa dạng: Bánh xèo, cháo bánh canh Ba Đồn, đặc sản chắt chắt – Sông Gianh… mang đậm đà dấu ấn quê hương và đã đi vào trong tiềm thức của rất nhiều du khách Hiện nay, Ba Đồn đang bảo tồn, giữ gìn và phát huy Nghệ thuật Ca Trù môn nghệ thuật đã được UNESCO công nhận là di sản văn hoá phi vật thể của nhân loại
Trang 7Hiện nay, Thị xã Ba Đồn có 3 danh mục dự án kêu gọi đầu tư vào lĩnh vực du lịch của tỉnh Quảng Bình gia đoạn 2015-2020 bao gồm: Khu du lịch sinh thái Cồn Két tại Phường Quảng Thuận; Khu du lịch cộng đồng – du lịch làng nghề tại các xã, phường; Tour du lịch trên sông đi Phong Nha- Kẻ Bàng Ngoài ra Thị xã cũng đang lên kế hoạch xây dựng một số Tour, tuyến du lịch như: Tour du lịch hang động bằng đường thuỷ xuất phát từ Ba Đồn; Tour du lịch biển – đi Khu kinh tế Hòn La – Viếng mộ Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Đền thờ Công chúa Liễu Hạnh (Huyện Quảng Trạch); Tour
du lịch Ba Đồn – Thôn Chay, Quảng Sơn; Tour du lịch thăm quan trải nghiệm các làng nghề truyền thống và các di tích lịch sử văn hoá… Ông Trần Văn Luận, Chủ tịch UBND Thị xã Ba Đồn cho biết: “Thị xã Ba Đồn sẽ tạo mọi thuận lợi cho các nhà đầu
tư về cung cấp thông tin, thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng, các cơ chế chính sách ưu đãi… để các nhà đầu tư có thể yên tâm thực hiện dự án”
2.4 Chợ phiên Ba Đồn – nét văn hóa cổ
Chợ Ba Đồn là một trong những chợ cổ nhất của tỉnh Quảng Bình Trải qua bao thăng trầm của thời gian, nơi đây vẫn duy trì hình thức họp chợ phiên, tạo nên vẻ độc đáo có tính chất truyền thống ngay trong lòng một thị xã vừa được thành lập Đặc biệt, trong tương lai với ưu thế của một ngôi chợ của thị xã, chợ Ba Đồn sẽ trở thành một khu trung tâm buôn bán lớn và sầm uất bật nhất của vùng Bắc Quảng Bình
Thưở xưa, chợ Ba Đồn cổ chỉ đóng dưới một vòm cây đại thụ, cao hàng chục mét, có tán lá rộng Sở dĩ có tên Ba Đồn là vì về đời Hậu Lê, Chúa Trịnh có lập ba đồn lính đóng ở chung quanh thị trấn là Đồn Trung Thuần, Đồn Phan Long và Đồn Xuân Kiều Đến thời Pháp thuộc, chợ Ba Đồn được dựng thành 5 đình lớn kế tiếp nhau, nền láng
xi măng và mái lợp ngói Hồng Ký Đến hẹn lại lên, mỗi tháng chợ họp 3 phiên vào các ngày mồng 6, 16, 26 âm lịch và chỉ họp một ngày thì tan Mỗi phiên có đến hàng ngàn người đổ về từ các vùng đất như: Bắc Kỳ, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Thừa Thiên cho đến Quảng Nam với nhiều sản vật như: lúa, gạo, tơ lụa, gỗ, song mây, trâu bò… Năm 1964, Mỹ phát động chiến tranh ném bom phá hoại ra miền Bắc, chợ Ba Đồn bị bom Mỹ đánh phá thành chiến địa Hòa bình lập lại, đáp ứng nhu cầu trao đổi, giao lưu buôn bán của nhân dân, chợ dời về sinh hoạt tại cầu Kênh Kịa và mở thêm 3 phiên mỗi tháng, đó là vào các ngày mùng 1, 11 và 21 âm lịch hàng tháng Song phiên
có số 6 mới là phiên đại bởi có nhiều chủng loại hàng hóa, đông người tham gia nhất
Trang 8Ảnh: Chợ phiên Ba Đồn – nét văn hóa cổ
Ngày nay, chợ Ba Đồn được xây dựng lại khang trang, đẹp đẽ và nằm cạnh bến đò Cửa Hác trên vị trí chợ cũ trước đây Với khuôn viên rộng trên 47.000m2, chợ được thiết kế có 3 đình chính và xây lợp ngói đã thu hút trên 1.400 hộ kinh doanh Riêng chợ phiên được quy hoạch thành một khu vực sân trời để người dân có cơ hội mua bán
Vào những ngày chợ phiên, người dân từ các xứ mang hàng nông sản như: ngô, đậu
Trang 9tương, rượu, lợn, gà, mật ong, chè, rau quả… đến trao đổi, mua bán Chợ cũng bán đủ mọi thứ hàng hóa từ vải, áo quần, mũ nón, đến rau cỏ, thịt cá, đồ khô, hay hàng ấm chen, bát đĩa, cho đến các động vật sống, nông cụ Vì vậy, mỗi một mặt hàng được quy định bày bán theo vị trí sắp xếp từng dãy ngồi và cố định để người mua dễ tìm, dễ trao đổi Đặc biệt, vào phiên chợ ngày 6, người ta còn tổ chức chợ bò nhằm trao đổi, mua bán trâu, bò của nhân dân trong tỉnh và các nơi khác về Tại các phiên chợ, nhiều món ăn đặc sản gắn liền với nhiều vùng quê Quảng Trạch cũng được bày bán như: thịt chó Quảng Long, bánh ướt Tân An, bánh đúc, bánh xèo Quảng Hòa, bánh dày, bánh lá Hòa Ninh, cháo canh Ba Đồn với giá cả phù hợp và chất lượng đảm bảo
Chị Trần Thị Sinh, xã Quảng Phương, huyện Quảng Trạch cho biết: “Tôi tham gia chợ phiên đã hơn 3 năm Theo tôi thấy chợ phiên ngày nay đông đúc hơn và có nhiều mặt hàng so với trước Những mặt hàng được bày bán chủ yếu do người bán tự làm ra” Chính việc người tiêu dùng được mua nhiều mặt hàng truyền thống của địa phương, nên chợ Ba Đồn đã trở thành một trong những hình thức quảng bá và tiêu thụ hàng Việt rất hiệu quả Bởi hầu hết những hàng hóa bày bán ở chợ phiên là những sản phẩm của các làng nghề truyền thống ở đôi bờ sông Gianh Đáng nói, giá hàng hóa ở đây cũng thấp hơn so với các kênh phân phối khác Ngoài hiệu quả kinh tế, chợ Ba Đồn còn là nơi giải quyết công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động, đặc biệt là lao động ở nông thôn Hiện chợ đang tạo công ăn việc làm ổn định cho khoảng 1.400 thương nhân buôn bán cố định và lưu động tại chợ Trong đó, số lượng người bán thường xuyên cố định chiếm khoảng trên 80%
Ông Lê Thành Sơn, Đội trưởng Đội quản lý chợ Ba Đồn cho biết: “Trong những ngày
có chợ phiên, công tác quản lý cũng như công tác phòng chống cháy nổ luôn được tăng cường, đặc biệt là về mặt thời gian Vào mùa hè, bà con tham gia mua bán ở chợ phiên Ba Đồn thường rất sớm, từ 4h sáng đã có nhiều bà con bày bán nên chúng tôi cũng phải có mặt ở chợ vào thời gian này để đảm bảo an ninh trật tự, giúp bà con mua bán được thuận tiện”
Chợ Ba Đồn từ lâu với những nét đẹp cổ truyền đã đi vào tâm hồn của biết bao người dân vùng Quảng Trạch với câu dân ca “Ba Đồn một tháng sáu lần/Chợ phiên tụ điểm
xa gần bán mua” Đã có rất nhiều ngôi chợ khang trang mọc lên trong vùng nhưng chợ
Ba Đồn vẫn thu hút lượng người bán, mua sầm uất bởi những nét riêng độc đáo của
nó Với tuổi đời đã mấy trăm năm, chợ Ba Đồn ngày nay kiêu hãnh tọa lạc trên một tuyến đường chính của thị xã Ba Đồn và sẽ mãi là một trung tâm kinh tế, thương
CHƯƠNG III VĂN HÓA ẨM THỰC CỦA VÙNG ĐẤT THỊ XÃ BA ĐỒN
Trang 10I Nét đẹp trong món cháo canh cá lóc Ba Đồn trong tiềm thức của con người Đến Ba Đồn ăn “cháo tình duyên”
Từ Phong Nha xuôi về thị xã Ba Đồn, Quảng Bình Vị khách dừng xe nghỉ chân ở bờ bắc cầu Gianh, cây cầu bắc qua sông Gianh lịch sử, con sông đã từng là giới tuyến chia cắt xứ Đàng Trong – Đàng Ngoài thời Trịnh – Nguyễn Ghé vào một quán ăn nhỏ vắng vẻ ngay đầu cầu khi đã quá trưa, hàng quán chẳng còn gì Cô chủ quán thông cảm làm cố cho tôi bát cháo canh Bát cháo ăn tạm khi cơ nhỡ, ai ngờ cháo canh Ba Đồn lại là đặc sản vùng cửa sông Gianh
Cô chủ quán làm cháo rất nhanh và đơn giản, chỉ cần có nồi nước sôi là coi như móncháo đã xong Cháo canh Ba Đồn nấu từ bột gạo, khi nước sôi, người nấu thái bột
đã cán mịn thành từng sợi mỏng cho vào nồi nước, để chừng vài phút nước sôi lại rồi cho thêm cá, nêm gia vị, hành tươi rồi bắc xuống, múc ra bát là xong.Nhìn qua bát cháo canh Ba Đồn hơi giống món bánh canh ở Huế, Hội An hay Đà Nẵng nhưng có điểm khác là sợi cháo được thái từng sợi dài vào nồi nước chứ không nấu từ sợi khô như bánh canh Cá ở đây là cá biển, không phải cá sông và đã được làm từ trước, luộc chín, gỡ thịt, nêm nếm đầy đủ gia vị rồi bỏ vào chảo xào qua với hành phi cho thấm gia vị và có mùi thơm
Cháo canh Ba Đồn đơn giản mà rất thơm ngon, sợi cháo dai mà mềm giòn rất lạ, khi nào ăn thì mới nấu nên bát cháo rất hấp dẫn Ngồi ăn bát cháo thơm ngon, đậm đà hương vị đồng quê quyện hương của biển bên đầu cầu Gianh, vừa nghe cô chủ quán
kể chuyện tình cháo canh Ba Đồn tôi mới hiểu vì sao cháo canh nơi đây lại đặc biệt và trở thành đặc sản
Chuyện kể rằng, khi Đàng Trong – Đàng Ngoài còn phân tranh, dòng sông Gianh là giới tuyến Một người lính canh đồn Đàng Ngoài yêu một người con gái phía bờ Nam Người con gái vốn là con một ngư dân, hàng ngày cô vẫn làm món cháo canh rồi đưa thuyền bán cho ngư dân trên sông và cả những người dân bờ Bắc
người lính bên bờ Bắc và cô gái rồi cũng về ở với nhau Khi quan cai lính Đàng Ngoài biết chuyện, họ cấm không cho hai người nên duyên, người Đàng Trong không được cưới người Đàng Ngoài Khóc hết nước mắt, đôi trai gái ở miền thảo dã biên thùy chỉ xin cùng ở lại phía Bắc một đêm Đêm đó, cô gái nấu một nồi cháo thật lớn để đãi cả đồn lính canh Món cháo cô thường nấu là cá từ sông Gianh đánh bắt được, nhưng hôm đó, cô suy nghĩ thoáng qua, nấu cháo cá của dòng sông này, lỡ ai hỏi bắt cá phía nào cũng… khó nói Vậy nên cô đã mua cá biển của ngư dân để nấu cho bữa ăn ngày chia ly