Vận Dụng Kiến Thức Liên Môn Để Giảng Dạy Bài “Các Hiện Tượng Bề Mặt Của Chất Lỏng”( Tiết 2)Môn Vật Lý 10 (Ban Cơ Bản)

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐIỆN BIÊN Trung tâm GDTX huyện Tủa Chùa ---Sáng kiến: Vận dụng kiến thức liên môn để giảng dạy bài “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng” tiết 2 Môn: Vật lý 10 Ban

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐIỆN BIÊN Trung tâm GDTX huyện Tủa Chùa

-Sáng kiến:

Vận dụng kiến thức liên môn để giảng dạy bài

“Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2)

Môn: Vật lý 10 (Ban cơ bản)

Họ và tên giáo viên: Mai Thị Trang

Tủa Chùa, tháng 10 năm 2016

PHẦN 1: MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Như chúng ta đã biết mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và xã hội đều ítnhiều có mối liên hệ với nhau; nhiều sự vật, hiện tượng có những điểm tươngđồng và cùng một nguồn cội…Do đó, để nhận biết và giải quyết các sự vật, hiệntượng ấy, cần huy động tổng hợp các kiến thức và kĩ năng từ nhiều lĩnh vực khácnhau Không phải ngẫu nhiên mà hiện nay đang ngày càng xuất hiện các mônkhoa học “liên ngành” Trong quá trình phát triển của khoa học và giáo dục, nhiềukiến thức, kĩ năng chưa hoặc chưa cần thiết trở thành một môn học trong nhàtrường, nhưng lại rất cần chuẩn bị cho học viên để họ có thể đối mặt với nhữngthách thức của cuộc sống; do đó cần tích hợp giáo dục các kiến thức và kĩ năng đóthông qua các môn học

Trong những năm học gần đây Bộ Giáo dục đã đề ra lộ trình đổi mới đồng

bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theo địnhhướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TƯ vềđổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Năm học mới 2014-2015, BộGD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục khuyến khích giáo viên dạy học theo hướng

“tích hợp,liên môn”

Dạy học tích hợp liên môn là dạy cho học viên biết tổng hợp các kiến thức,

kỹ năng ở nhiều môn học để giải quyết các nhiệm vụ học tập và hình thành nănglực giải quyết các tình huống thực tiễn Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn,bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học viên phải vận dụng kiến thức tổng hợp,liên quan đến nhiều môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dụcpháp luật, giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục về sửdụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, giáo dục môi trường, an toàn giao thông…

Vật lý là một môn học thực nghiệm nó cung cấp cho học viên rất nhiều kiến

có nhiều mối quan hệ chặt chẽ với các môn học khác về tự nhiên, xã hội như:Sinh học, Địa lí, Giáo dục công dân…Là một giáo viên khi dạy một bài học Vật

lý, tôi luôn suy nghĩ phải làm sao vừa dạy cho học viên nắm bắt được kiến thức

cơ bản của bộ môn, lại vừa lồng ghép được các kiến thức của các môn học kháccho học viên Qua đó, sẽ làm cho bài giảng sinh động, hấp dẫn đối với học viên,tạo ra được động cơ hứng thú học tập cho học viên

Do đó, để giáo viên hiểu đúng về việc dạy học theo hướng “tích hợp, liênmôn”, cách soạn giáo án cũng như phương pháp dạy học một bài học Vật lý theohướng tích hợp liên môn Tôi đã mạnh dạn viết sáng kiến: “Vận dụng kiến thứcliên môn để giảng dạy bài “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2)– SGKVật lý 10 ở Trung tâm giáo dục thường xuyên” để chia sẻ với các đồng nghiệpcùng tham khảo

2 Mục đích nghiên cứu

Qua việc nghiên cứu đề tài, giáo viên vận dụng kiến thức liên môn để giảngdạy bài học Vật lý, sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy – học của giáo viên vàhọc viên khi học bài “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2)– SGK Vật lý

10 ở Trung tâm giáo dục thường xuyên”

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Tìm hiểu về lí luận về dạy học theo hướng “tích hợp, liên môn”

3.2 Soạn giáo án dạy bài “Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2)–SGK Vật lý 10 (ban cơ bản)”

3.3 Bộ câu hỏi kiểm tra đánh giá kết quả học tập

4 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu việc vận dụng kiến thức liên môn để giảng dạy bài “Các hiệntượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2)– SGK Vật lý 10 ở Trung tâm giáo dục thườngxuyên”

5 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu lớp 10 tại Trung tâm GDTX huyện Tủa Chùa

Số lớp: 01

Số học viên: 30

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu các tài liệu có liênquan

6.2 Quan sát sư phạm: Quan sát tiến trình dạy học của giáo viên và họcviên

6.3 Tham khảo ý kiến của đồng nghiệp

PHẦN 2: NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận

Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vàoquá trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dụcpháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụngnăng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông Còndạy học liên môn là phải xác định các nội dung kiến thức liên quan đến hai haynhiều môn học để dạy học, tránh việc học sinh phải học lại nhiều lần cùng một nộidung kiến thức ở các môn học khác nhau

Các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đối vớihọc viên, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học viên.Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học viên được tăng cường vận dụng kiếnthức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiếnthức một cách máy móc Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên môngiúp cho học viên sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiếnthức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không cóđược sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổnghợp vào thực tiễn.

2 Thực trạng

2.1 Thuận lợi

Thực hiện dạy học tích hợp liên môn sẽ mang lại nhiều lợi ích trong việchình thành và phát triển năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề cho họcviên Vật lý là môn khoa học ứng dụng thực nghiệm, là môn học của các hiệntượng tự nhiên, kiến thức môn Vật lý gắn liền với các yếu tố tự nhiên, xã hội.Trọng dạy học Vật lý có thể liên môn với nhiều môn học khác như: Sinh học, Địa

lý, Hóa học, Lịch sử, giáo dục công dân…và có thể tích hợp với các nội dungnhư: Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tiết kiệm nguồn năng lượng, giáo dục kỹnăng sống…đặc biệt là những vấn đề mang tính thời sự như: sự ô nhiễm môitrường, sự cạn kiệt tài nguyên, sự biến đổi khí hậu và những hậu quả của nó…

Trong chương trình môn Vật lý ở trường THPT, học viên có thể sử dụngkiến thức của nhiều môn học có liên quan để giải quyết một số vấn đề: môn Sinhhọc để hiểu biết cơ chế hoạt động của thực vật, động vật; môn Địa lý để hiểu biết

về địa hình, khí hậu từ đó học viên biết được các điều kiện thích hợp để xây dựngcác dự án thực tế, môn Giáo dục công dân để rèn luyện ý thức bảo vệ môi trường,tiết kiệm năng lượng, tài nguyên thiên nhiên…

Trong hai năm học gần đây thì Sở GD tỉnh Điện Biên đã tổ chức cuộc thi

về soạn giáo án dạy học theo hướng tích hợp liên môn, và cũng đã có rất nhiềusản phẩm có chất lượng Đây cũng chính là tài liệu để giáo viên tham khảo, chia

sẻ với các đồng nghiệp

Về phía Trung tâm có cơ sở vật chất đảm bảo cho việc dạy và học, cácphòng bộ môn đều được nối mạng internet tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên

và học viên khai thác thông tin cho việc dạy học

Đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn tốt, luôn tâm huyết tận tụy vớinghề, luôn tìm tòi, sáng tạo áp dụng nhiều phương pháp giảng dạy tích cực nhằmgiúp học viên nắm chắc kiến thức trọng tâm

Đối tượng học tại Trung tâm rất đa dạng nhiều lứa tuổi, nhiều thành phầnkhác nhau có kinh nghiệm trong công tác nên việc tiếp cận phương pháp giảngdạy tích cực, sử dụng tích hợp liên môn trong dạy học sẽ giúp học viên nắm bàinhanh và nhớ lâu hơn

2.2 Khó khăn

* Giáo viên:

Giáo viên hiện nay được đào tạo chủ yếu theo chương trình sư phạm đơnmôn, chưa được trang bị về cơ sở lí luận dạy học tích hợp liên môn, cũng nhưchưa được tập huấn nhiều về các chủ đề tích hợp liên môn Do đó, phần lớn cácgiáo viên khi dạy gặp khó khăn trong việc tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộccác môn học khác, đôi khi lúng túng chưa hiểu đúng, hiểu đầy đủ về mục đích ýnghĩa cũng như cách thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn

Đối tượng học viên đa dạng ngoài đối tượng là cán bộ đi học chủ yếu là họcviên người dân tộc sinh sống tại các bản xa xôi, việc cập nhật thông tin, kinhnghiệm cuộc sống còn ít nên việc giảng dạy tích hợp kiến thức gây khó khăntrong quá trình nhận thức của học viên

Số lượng giáo viên bộ môn ít nên việc học tập trao đổi kinh nghiệm chuyênmôn còn hạn chế.

* Học viên:

Đa số học viên người dân tộc thiểu số, đời sống gặp khó khăn nhận thứcchậm nên việc áp dụng kiến thức liên môn là trở ngại đối với giáo viên trong việchoàn thành mục tiêu bài dạy

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy đa phần các em học sinh vẫn học theo

xu hướng thụ động, các em không tích cực, không chủ động cho việc chuẩn bị,tìm hiểu khai thác kiến thức môn học trong các giờ học; không tích cực hợp táccho việc chuẩn bị các giờ học tích hợp liên môn hoặc không sử dụng được kiếnthức ở các môn liên quan để khai thác kiến thức mới cho môn Vật lý

Một số học viên chưa xác định mục tiêu học tập đúng đắn nên lười học,một bộ phận học viên là cán bộ đi học thời gian đầu tư cho việc học còn ít

sẽ là một yếu tố góp phần cho sự thành công của bài dạy tích hợp liên môn

Thường xuyên trao đổi chuyên môn trong nhóm, tổ và các bộ môn có liênquan để xác định được: mục tiêu dạy học, mục đích và mức độ tích hợp liên môn,phương tiện dạy học, cách thức tổ chức các hoạt động dạy học Tham khảo, khaithác các bài dạy theo hướng tích hợp liên môn trên internet, các diễn đàn Vật lý.

Xây dựng quy trình và cách thức tổ chức các hoạt động dạy học cho phùhợp với đối tượng học viên, nội dung và mức độ dạy học tích hợp liên môn đảmbảo thực hiện được mục tiêu dạy học, được thể hiện cụ thể ở hoạt động của họcviên, hoạt động của giáo viên và thời gian tổ chức cho từng hoạt động (thiết kếgiáo án)

Tổ chức dạy học tích hợp liên môn, dự giờ và rút kinh nghiệm từ đồngnghiệp

Để cụ thể vấn đề trên, Tôi đã xây dựng giáo án tích hợp liên môn trong bài

“Các hiện tượng bề mặt của chất lỏng”( tiết 2) – SGK Vật lý 10 tại Trung tâmgiáo dục thường xuyên

Chương 2: Thiết kế giáo án tích hợp liên môn

1 TÊN BÀI DẠY

Bài 37: CÁC HIỆN TƯỢNG BỀ MẶT CỦA CHẤT LỎNG (Tiết 2)

2 ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC

Đối tượng dạy học là học viên lớp 10

- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt

- Mô tả được sự tạo thành mặt khum của bề mặt chất lỏng ở sát thành bình chứa của nótrong hai trường hợp : dính ướt, không dính ướt

- Mô tả được thí nghiệm về hiện tượng mao dẫn

* Môn Sinh học 11

- Phát biểu được thế nào là dòng mạch gỗ trong việc vận chuyển các chất trong câythông qua hiện tượng mao dẫn?

( Bài 2: Vận chuyển các chất trong cây)

*Môn Hóa học

- Hiểu được cách tách các khoáng vật quặng, kim loại quí có trong các loại quặng

mỏ, dựa vào hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt

* Môn Địa lí 12

- Biết được tài nguyên khoáng sản ở nước ta

- Nêu được cách sử dụng, khai thác, chế biến tài nguyên khoáng sản, quặng mỏ ởnước ta

* Môn GDCD 11

Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, trồng nhiều cây xanh, trồng rừng và bảo

vệ tài nguyên khoáng sản ở địa phương

(Bài 12: Chính sách tài nguyên và bảo vệ môi trường)

Hiểu được cách tách các khoáng vật quặng, kim loại quí có trong các loại quặng

mỏ, dựa vào hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt

- Có tính sáng tạo, tư duy trong học tập và yêu thích môn học

- Nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, trồng nhiều cây xanh, trồng rừng vàbảo vệ tài nguyên khoáng sản ở địa phương

2 Kiểm tra bài cũ:

GV: Đưa ra câu hỏi

Nêu đặc điểm của lực căng bề mặt của chất lỏng?

HV: Trả lời

Đặc điểm của lực căng bề mặt của chất lỏng

- Điểm đặt: trên đường giới hạn của bề mặt

- Phương: tiếp tuyến với bề mặt của khối chất lỏng và vuông góc với đườnggiới hạn

- Chiều: hướng về phía bề mặt chất lỏng

- Độ lớn: F = σ.l

3 Hoạt động dạy – học

Hoạt động 1: Đặt ra vấn đề cần nghiên cứu

Cho HV quan sát

hình ảnh nước đọng

lại trên lá sen và

chiếc đèn dầu đang

cháy

Tại sao nước đọng

trên lá sen lại có hình

dạng vo tròn?

Tại sao ngọn bấc

đèn lại cháy được?

Vậy để hiểu tại sao

lại có hiện tượng đó,

Hoạt động 2: Tìm hiểu hiện tượng dính ướt và hiện tượng không dính ướt

II Hiện tượng dính ướt, hiện tượng không dính ướt.

mô tả lại.

Trả lời C5

Bề mặt cốc nước ởsát thành cốc có dạngmặt khum lõm

Quan sát, theo dõi

- Theo dõi bài giảngcủa GV

thành bình có dạng mặt khum

lõm.

Nếu thành bình không bị dínhướt thì phần bề mặt chất lỏng

Chất lỏng

thành bình bị dính ướt

thành bình không bị dính ướt

đồi núi,các quặng mỏ

chứa nhiều khoáng

chất và kim loại quý

- Thảo luận và trả lờicâu hỏi của GV

Giải thích:

- Vì lá khoai có nhiềulông tơ trên mặt nênkhông làm dính ướt

Còn đầu vịt có chất

mỡ nên nước cũngkhông làm dính ướtđược

Hoạt động 3: Tìm hiểu hiện tượng mao dẫn

Nước thì luôn chảy

- Quan sát thí nghiệm

do GV làm

- Trả lời câu C6SGK

III Hiện tượng mao dẫn

1 Thí nghiệm (hình 37.7ª)

Hiện tượng mức chất lỏng bên trong các ống có đường kính trong nhỏ luôn dâng cao hơn, hoặc hạ thấp hơn so với bề mặt chất lỏng ở bên ngoài ống gọi

là hiện tượng mao dẫn.

của rễ rồi tiếp tục

dâng lên theo mạch

gỗ trong thân để lan

* Hiện tượng mao

mà cây hút nước, cáckhoáng chất để nuôicây

Hiện tượng mao dẫn

Nguyên nhân chính

là nước thông quahiện tượng mao dẫn

Dưới sự tác độngthường xuyên của hơi

ẩm lên các kết cấu gỗ(dầm, cột và các kếtcấu chịu lực khác)dần dần sẽ xuất hiệncác mảng “nấm mốctường nhà” và chỉ sau

Môn: Giáo dục công

dân

Yêu cầu HV nêu các

biện pháp bảo vệ môi

trường và tài nguyên

thiên nhiên tại địa

phương?

một thời gian ngắn đã

có thể phá hoại đượccác kết cấu đó

Thảo luận, đưa ra cácbiện pháp

Các biện pháp bảo vệ môitrường, tài nguyên thiên nhiêntại địa phương:

- Tham gia trồng nhiều câyxanh, trồng rừng phủ xanh đấttrống đồi núi trọc Để hạn chếhiện tượng như lũ lụt, xói mònđất

- Biết bảo vệ tài nguyên khoángsản, các loại mỏ quặng quýhiếm có nguy cơ bị cạn kiệt…

4 Củng cố - vận dụng:

- Yêu cầu học viên nhắc lại kiến thức đã học về hiện tượng dính ướt, hiện tượng

không dính ướt và hiện tượng mao dẫn

5 Dặn dò:

- Học bài, làm bài tập trong SGK trang 202, 203

- Chuẩn bị trước bài mới

4 KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP

Mỗi học viên làm một phiếu học tập sau:

(Thời gian làm bài 30 phút)

Câu 1: Hiện tượng dính ướt của chất lỏng được ứng dụng để:

A Làm giàu quặng (loại bẩn quặng) theo phương pháp tuyển nổi.

C Thấm vết mực loang trên mặt giấy bằng giấy thấm.

D Chuyển chất lỏng từ bình nọ sang bình kia bằng ống xi phông

Câu 2: Trong trường hợp nào độ dâng lên của chất lỏng trong ống mao dẫn tăng?

A.Gia tốc trọng trường tăng

B.Trọng lượng riêng của chất lỏng tăng

C.Tăng đường kính trong của ống mao dẫn

D.Giảm đường kính trong của ống mao dẫn.

Câu 3: Hiện tượng nào sau đây không liên quan tới hiện tượng mao dẫn ?

A Cốc nước đá có nước đọng trên thành cốc

B Mực ngấm theo rãnh ngòi bút

C Bấc đèn hút dầu

D Giấy thấm hút mực

Câu 4: Dân gian có câu “Nước chảy lá môn, nước đổ đầu vịt” Câu nói đó có thể

giải thích bằng sự dính ướt - không dính ướt hay không?

Câu 5: Quan sát những váng dầu trong một bát canh, thấy chúng có dạng hình

cầu và hơi bị dẹp Giải thích?

Câu 6: Tại sao ngòi bút bằng sắt có xẻ dọc một rãnh nhỏ để làm gì?

Câu 7: Người ta thường hay xới đất giữa những hàng cây mới trồng để làm mất

lớp đất cứng trên mặt đi Giải thích ý nghĩa vật lí của hiện tượng trên?

KẾT QUẢ

Sau khi chấm bài kiểm tra tôi thấy 100% học viên đã biết vận dụng kiếnthức để làm bài tập và trình bày ý tưởng của mình trong việc giải thích vấn đề, trảlời được câu hỏi nêu ra Đặc biệt các em biết vận dụng kiến thức của các môn học

để làm bài

Kết quả đạt được: Loại trung bình: 5 HV

Loại Khá: 17 HV Loại giỏi: 8 HV