Trang trại là một loại hình sản xuất nông nghiệp được hình thành tương đối sớm trên thế giới, tuỳ từng thời kỳ mà có những hình thức, tên gọi khác nhau nhưng đều có đặc điểm chung là sản xuất hàng hoá tự chủ với quy mô lớn. Phát triển kinh tế trang trại là xu hướng tất yếu trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn hiện nay. Ở nước ta, trang trại đã hình thành và trải qua các giai đoạn lịch sử khác nhau của sự phát triển. Từ khi có chủ trương đổi mới cơ chế quản lý kinh tế của Đảng, trên nền tảng kinh tế tự chủ của các hộ nông dân đã hình thành các trang trại được đầu tư vốn, lao động với trình độ chuyên môn cao đóng góp ngày càng nhiều của cải vật chất cho xã hội. Mới hình thành và phát triển nhưng kinh tế trang trại đã khơi dậy tiềm năng đất đai, lao động, vốn trong dân cư để đầu tư phát triển sản xuất, cải thiện bộ mặt nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế trang trại đã nảy sinh nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đòi hỏi phải giải quyết kịp thời liên quan đến nhận thức, cơ chế chính sách của Nhà nước: về đất đai, lao động, vốn đầu tư, tư cách pháp nhân, quyền lợi và nghĩa vụ của chủ trang trại trước pháp luật v.v... nhằm củng cố và phát triển loại hình này một cách tích cực, ổn định và bền vững. Từ những thực tế đó, em đã chọn đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp để phát triển kinh tế trang trại trong điều kiện nước ta hiện nay”.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
-o0o -
TIỂU LUẬN MÔN: QUẢN TRỊ KINH DOANH NÔNG NGHIỆP
Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp để phát triển kinh tế
trang trại trong điều kiện nước ta hiện nay
Họ và tên sinh viên : Nguyễn Thanh Huyền
MSSV : 11141835
Hà Nội
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 3
PHẦN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI NÔNG NGHIỆP 4
1.Khái niệm kinh tế trang trại 4
2.Đặc trưng của kinh tế trang trại 5
3.Vai trò và vị trí của kinh tế trang trại 5
4.Xu hướng phát triển của kinh tế trang trại 7
PHẦN II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI Ở NƯỚC TA 9
1 Quá trình hình thành kinh tế trang trại ở Việt Nam 9
2.Thực trạng kinh tế trang trại ở Việt nam 12
2.1 Về số lượng trang trại 12
2.2 Về quy mô trang trại 12
2.3 Về cơ cấu sản xuất của các trang trại 13
2.4.Hiệu quả sản xuất kinh doanh của trang trại 16
3.Đánh giá về tình hình phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam hiện nay: 16
3.1 Thành quả 16
3.2 Hạn chế 17
PHẦN III: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI NÔNG NGHIỆP TRONG THỜI GIAN TỚI 18
1 Phương hướng chung về phát triển kinh tế trang trại 18
2 Giải pháp thúc đẩy sự phát triển kinh tế trang trại ở Việt Nam 21
KẾT LUẬN 29
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 30
Trang 3MỞ ĐẦU
Trang trại là một loại hình sản xuất nông nghiệp được hình thành tương đối sớm trên thế giới, tuỳ từng thời kỳ mà có những hình thức, tên gọi khác nhau nhưng đều có đặc điểm chung là sản xuất hàng hoá tự chủ với quy mô lớn Phát triển kinh tế trang trại là
xu hướng tất yếu trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn hiện nay
Ở nước ta, trang trại đã hình thành và trải qua các giai đoạn lịch sử khác nhau của sự phát triển Từ khi có chủ trương đổi mới cơ chế quản lý kinh tế của Đảng, trên nền tảng kinh tế tự chủ của các hộ nông dân đã hình thành các trang trại được đầu tư vốn, lao động với trình độ chuyên môn cao đóng góp ngày càng nhiều của cải vật chất cho
xã hội Mới hình thành và phát triển nhưng kinh tế trang trại đã khơi dậy tiềm năng đất đai, lao động, vốn trong dân cư để đầu tư phát triển sản xuất, cải thiện bộ mặt nông thôn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển kinh tế trang trại đã nảy sinh nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn đòi hỏi phải giải quyết kịp thời liên quan đến nhận thức, cơ chế chính sách của Nhà nước: về đất đai, lao động, vốn đầu tư, tư cách pháp nhân, quyền lợi và nghĩa vụ của chủ trang trại trước pháp luật v.v nhằm củng cố và phát triển loại hình này một cách tích cực, ổn định và bền vững
Từ những thực tế đó, em đã chọn đề tài: “Đánh giá hiện trạng và đề xuất biện pháp
để phát triển kinh tế trang trại trong điều kiện nước ta hiện nay”
Do thời gian nghiên cứu có hạn, với vốn kiến thức của bản thân còn hạn chế, nên nội dung đề tài không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong được sự góp ý kiến của các thầy để đề tài được tốt hơn
Trang 4
PHẦN I
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI NÔNG NGHIỆP
1 Khái niệm kinh tế trang trại
1.1 Trang trại
Gần với khái niệm trang trại, ngời ta hay sử dụng khái niệm điền trang hay nông trang Nhng về bản chất, chúng là các cách gọi khác nhau của một đơn vị sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp với quy mô lớn theo hớng sản xuất hàng hoá
1.2 Kinh tế trang trại
Về kinh tế trang trại, có nhiều quan điểm, nhiều cách tiếp cận khác nhau:
Có quan điểm cho rằng: Kinh tế trang trại là loại hình cơ sở sản xuất nông nghiệp, hình thành và phát triển trong nền kinh tế thị trường từ khi phương thức này thay thế phương thức sản xuất phong kiến Trang trại được hình thành từ các hộ tiểu nông sau khi phá bỏ cái vỏ tự cấp tự túc khép kín, vươn lên sản xuất nhiều nông sản hàng hoá tiếp cận với thị trường, từng bước thích nghi với nền kinh tế cạnh tranh Khái niệm này
đã chỉ đúng bản chất sản xuất hàng hoá của kinh tế trang trại nhng lại sai lầm khi cho rằng nguồn gốc của các trang trại chỉ là xây dựng từ kinh tế của các hộ tiểu nông Trong nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 về kinh tế trang trại Chính phủ ta đã thống nhất nhận thức về kinh tế trang trại như sau: Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất rong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông- lâm- thuỷ sản Khái niệm này khá đầy đủ, nêu ra đợc cơ sở, chức năng, hình thức sản xuất của trang trại nhưng chưa hướng đến tính chất hàng hoá hướng ra thị trường của trang trại
Như vậy có thể tóm lại: Kinh tế trang trại là một trong những hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nông - lâm - ngư nghiệp, có mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá,
tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hay thuộc quyền sử dụng của một chủ thể độc lập,
Trang 5sản xuất được tiến hành trên quy mô đất đai và các yếu tố sản xuất được tập trung đủ lớn với cách tổ chức quản lý tiến bộ và trình độ kĩ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường
1 Đặc trưng của kinh tế trang trại
Ngay từ khi kinh tế trang trại mới hình thành ở một số nước công nghiệp hoá Tây
Âu, C Mác dã là người đầu tiên đưa ra nhận xét chỉ rõ đặc trưng cơ bản của kinh tế trang trại với kinh tế tiểu nông Người chủ trang trại sản xuất và bán tất cả, kể cả thóc giống Còn người tiểu nông sản xuất và tự tiêu thụ hầu hết các sản phẩm làm ra và mua bán càng ít càng tốt
Trải qua hàng thế kỷ, phát triển kinh tế trang trại thực tế đã chứng minh đặc trưng cơ bản của kinh tế trang trại là sản xuất nông sản hàng hoá theo nhu cầu của thị trường:
Có sự tập trung tích tụ cao hơn rõ rệt so với mức bình quân của hộ kinh tế ở từng vùng về các điều kiện sản xuất như đất đai, vốn, lao động
Người chủ trang trại cũng là người trực tiếp sản xuất quản lý
Sản xuất đi vào chuyên môn hoá cao hơn, áp dụng nhiều tiến bộ khoa học kỹ thuật, lên giá trị sản phẩm thu nhập và giá trị sản phẩm hàng hoá ngày càng tăng
Các tài sản cũng như sản phẩm thuộc quyền sở hữu gia đình và được pháp luật bảo
hộ
2 Vai trò và vị trí của kinh tế trang trại
Trang trại là hình thức tổ chức sản xuất quan trọng trong vấn đề nông nghiệp thế giới, ngày nay trang trại gia đình là loại hình trang trại chủ yếu trong nền nông nghiệp các nước ở các nước đang phát triển trang trại gia đình có vai trò to lớn quyết định trong sản xuất nông nghiệp, ở đây tuyệt đại bộ phận nông sản phẩm cung cấp cho xã hội được sản xuất ra từ các trang trại gia đình
Trang 6Ở nước ta kinh tế trang trại mặc dù mới phát triển trong những năm gần đây Song vai trò tích cực và quan trọng của kinh tế trang trại đã thể hiện khá rõ nét cả về mặt kinh tế cũng như về mặt xã hội và môi trường
Về mặt kinh tế, các trang trại góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị hàng hoá cao, khắc phục dần tình trạng phân tán, tạo nên những vùng chuyên môn hoá cao mặt khác qua thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế trang trại góp phần thúc đẩy phát triển công nghiệp, đặc biệt công nghiệp chế biến và dịch vụ sản xuất ở nông thôn Thực tế cho thấy việc phát triển kinh tế trang trại ở những nơi có điều kiện bao giờ cũng đi liền với việc khai thác và sử dụng một cách đầy đủ và hiệu quả các loại nguồn lực trong nông nghiệp nông thôn so với kinh tế nông hộ Do vậy, phát triển kinh tế trang trại góp phần tích cực vào thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển của nông nghiệp và kinh tế nông thôn
Về mặt xã hội, phát triển kinh tế trang trại góp phần quan trọng làm tăng số hộ giàu trong nông thôn, tạo thêm việc làm tăng thêm thu nhập cho lao động Điều này rất có
ý nghĩa trong giải quyết vấn đề lao động và việc làm, một trong những vấn đề bức xúc của nông nghiệp nông thôn nước ta hiện nay Mặt khác phát triển kinh tế trang trại còn góp phần thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng trong nông thôn và tạo tấm gương cho các
hộ nông dân về cách tổ chức và quản lý sản xuất kinh doanh do đó phát triển kinh tế trang trại góp phần tích cực vào việc giải quyết các vấn đề xã hội và đổi mới bộ mặt xã hội nông thôn nước ta
Về mặt môi trường: Do sản xuất kinh doanh tự chủ và vì lợi ích thiết thực và lâu dài của mình mà các chủ trang trại luôn có ý thức khai thác hợp lý và quan tâm bảo vệ các yếu tố môi trường, trước hết là trong phạm không gian sinh thái trang trại và sau nữa
là trong phạm vi từng vùng
Các trang trại ở trung du, miền núi đã góp phần quan trọng vào việc trồng rừng, bảo
vệ rừng, phủ xanh đất trồng đồi núi trọc và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai -những việc làm này đã góp phần tích cực cải tạo và bảo vệ môi trường sinh thaí trên các vùng đất nước
Trang 73 Xu hướng phát triển của kinh tế trang trại
Phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng kinh tế trang trại là con đường tất yếu của nước ta trong những năm tới nên phải tạo những điều kiện cần thiết cho kinh tế hộ phát triển theo hướng trang trại vừa cơ bản, vừa lâu dài Bởi vì, quá trình phát triển kinh tế trang trại gắn liền với quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và thực hiện sự phân công lao động theo vùng và trong nông thôn Nhìn chung sự phát triển kinh tế trang trại diễn ra theo những xu hướng cơ bản sau:
Thứ nhất, tích tụ và tập trung sản xuất ngày càng tăng
Sau khi hình thành, nhìn chung các trang trại vẫn diễn ra quá trình tích tụ và tập trung sản xuất nhưng còn ở mức độ thấp, các yếu tố còn trong tình trạng manh mún, phân tán Trong quá trình phát triển, tích tụ và tập trung sản xuất luôn được coi trọng và tích cực thực hiện vì đó là điều kiện đảo bảo cho việc mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của các trang trại Tích tụ và tập trung các trại chủ yếu là tích tụ vốn và tập trung ruộng đất Tích tụ vốn thực chất là tích lũy vốn, làm tăng vốn
tự có của trang trại để đầu tư mở rộng sản xuất, chủ yếu là đầu tư theo chiều sâu, nghĩa
là đầu tư thâm canh, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp, về ruộng đất, việc mở rộng diện tích được thực hiện thông qua khai phá đất hoang hoá, nhận thầu sử dụng đất, nhận chuyển nhượng, thuê đất để sản xuất Đây là một xu hướng phát triển của trang trại, tuỳ theo điều kiện cụ thể từng nơi cần có chính sách và biện pháp tác động và điều tiết phù hợp nhằm thúc đẩy kinh tế trang trại phát triển
Thứ hai, kinh tế trang trại phát triển theo hướng chuyên môn hóa sản xuất
Sản xuất ngày càng đi vào chuyên môn hoá là xu hướng tất yếu trong phát triển kinh
tế trang trại, phù hợp với sự phân công lao động xã hội ngày càng cao Tuy nhiên các trang trại phải kết hợp chuyên môn hoá sản xuất với đa dạng hoá sản xuất một cách hợp lý mới có thể khai thác có hiệu quả các nguồn lực đất đai, khí hậu, cơ sở vật chất
kỹ thuật dao động, đồng thời để hạn chế rủi ro về thiên tai và biến động của thị trường
Cụ thể là: trên cơ sở phân vùng quy hoạch của cả nước, của từng vùng và địa phương, các trang trại bố trí sản xuất một số sản phẩm hàng hoá chính có giá trị cao phù hợp
Trang 8với yêu cầu của thị trường và điều kiện sản xuất hiện có Đồng thời kết hợp sản xuất một số loại sản phẩm bổ sung để hỗ trợ cho sản phẩm chính, sử dụng đầy đủ các điều kiện đất đai, lao động và tư liệu sản xuất của trang trại Chính nhờ phát triển theo xu hướng này mà hiện nay ở nhiều vùng địa phương trong cả nước đã hình thành nhiều trang trại sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao như các trang trại chuyên môn hoá, cà phê, cao su, ở Tây Nguyên cây ăn quả chè, rau cao cấp, Thuỷ sản, chăn nuôi gia súc, gia cầm
Thứ ba, tăng cường áp dụng khoa học kĩ thuật
Xu hướng nâng cao trình độ kỹ thuật và thâm canh sản xuất trong các trang trại là xu hướng tất yếu và gắn liền với việc nâng cao năng suất lao động, nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi Để nâng cao trình độ kỹ thuật và thâm canh hoá sản xuất Các trang trại, đầu tư xây dựng và phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật cho sản xuất, tăng cường áp dụng tiến bộ kỹ thuật đặc biệt là công nghệ sinh học
Mặt khác, kết hợp xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật trong từng trang trại mới phát triển cơ sở vật chất kỹ thuật từng địa bàn của vùng (kênh mương, tưới tiêu nước, giao thông, điện ) theo quy hoạch thống nhất Tuy nhiên ở đây các trang trại không thể tự mình đơn độc cải tiến, nâng cao trình độ kỹ thuật được mà cần phải có sự hợp tác chặt chẽ, thống nhất giữa bản thân trang trại với nhau, giữa trang trại và sự hỗ trợ của nhà nước Các trang trại phải tự mình xem xét trong từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể để có thể tham gia hợp tác với nhau, đảm bảo tính hiệu quả của việc nâng cao trình độ kỹ thuật sản xuất, cơ sở vật chất của từng trang trại và trên cả địa bàn Nhà nước hỗ trợ đầu tư các công trình có tính thiết yếu, cơ bản đồng thời hỗ trợ nghiên cứu và phổ biến
kỹ thuật thâm canh, hướng dẫn các trang trại áp dụng kỹ thuật vào sản xuất
Thứ tư, thực hiện sự liên kết và hợp tác
Để mục đích sản xuất hàng hoá được thực hiện có hiệu quả thì các trang trại cần phải hợp tác với nhau và với các đơn vị, tổ chức kinh tế khác Chỉ có hợp tác trên cơ sở tự nguyện, cùng có lợi giữa các trang trại mới có thể giải quyết tốt hơn những vấn đề
Trang 9sản xuất kinh doanh với các tổ chức cung ứng vật tư để mua vật tư, với các tổ chức thuỷ nông để có nước tưới, với các tổ chức bảo vệ thực vật để phòng trừ sâu bệnh, hợp tác với các tổ chức thương mại dịch vụ để tiêu thụ nông sản, mặt khác có những hoạt động bản thân từng trang trại không thể thực hiện được do thiếu vốn, thiếu thiết bị máy móc mà phải liên kết với các trang trại và với các tổ chức khác để thực hiện như: xây dựng hệ thống kênh mương, đường giao thông, chế biến, tiêu thụ nông sản phẩm Các trang trại có thể hợp tác với nhau và với hộ nông dân, với hợp tác xã, nông lâm trường, với các cơ sở công nghiệp, thương mại, dịch vụ, tác dụng, vật tư, thậm chí trong một
số trường hợp có thể cả với đối tác nước ngoài Ngoài ra các trang trại còn cạnh tranh với tổ chức và đơn vị kinh tế khác để tiêu thụ nông sản phẩm làm ra với giá cả hợp lý
để có tích luỹ, tái sản xuất mở rộng Để thực hiện được điều này cần không ngừng cải tiến máy móc thiết bị sản xuất, thực hiện thâm canh tăng năng suất cây trồng, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra một ưu thế cạnh tranh chung
Thứ năm, số lượng trang trại có xu hướng giảm, quy mô trang trại tăng
Thời kì đầu của quá trình công nghiệp hóa, số lượng trang trại các nước đều tăng và quy mô trang trại nhỏ Sau đó, trong quá trình phát triển, các trang trại tích tụ và tập trung sản xuất làm quy mô ngày càng tăng nhưng số lượng trang trại có xu hướng giảm xuống Nguyên nhân là do sự phát triển mạnh mẽ của sản xuất công nghiệp đã thu hút các nguồn lực sang lĩnh vực này, đồng thời những trang trại quá nhỏ cũng không thể kinh doanh có hiệu quả trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh gay gắt nên có xu hương liên doanh với nhau hoặc không làm nông nghiệp mà chuyển sang làm ở các lĩnh vực khác
PHẦN II THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI Ở NƯỚC TA
1 Quá trình hình thành kinh tế trang trại ở Việt Nam
Kinh tế trang trại Việt Nam thời kỳ phong kiến dân tộc
Trang 10Trong thời kỳ phong kiến dân tộc một số trièu đại phong kiến đã có chính sách khai khẩu đất hoang bằng cách lập đồn điền, doanh điền, được biểu hiện dưới các hình thức khác nhau: điền trang, điền doanh, thái ấp
Thời kỳ Lý Trần: do nhu cầu phát triển kinh tế nông nghiệp và góp phần giải quyết nạn phiêu tán, tập trung nhân lực xây dựng cơ sở kinh tế cho từng lớp quý tộc được biểu hiện qua nhiều cách thức như điền trang, thái ấp , đồn điền
Thời Lê Nguyễn: hình thức sản xuất nông nghiệp lúc này là các trại ấp, gồm trại ấp ban cấp và trại ấp khai hoang do các quan lại và các công thần cai quản Những trại ấp
ở thời kỳ này đã có vai trò tích cực trong phát triển sản xuất nông nghiệp, mở rộng diện tích canh tác sử dụng nguồn nhân lực của địa phương và tù binh
Kinh tế trang trại Việt Nam thời kỳ pháp thuộc
Mục đích chủ yếu của kinh tế trang trại trong thời kỳ này là nhằm vào việc khai thác những vùng lãnh thổ rông lớn mà chúng ta đạt được Thiết lập ở đó các đồn điền tăng sức sản xuất ở khu vực thuộc địa thông qua đó dễ phát triển mối quan hệ về thương mại quốc tế, chính phủ thuộc địa đã có nhiều chính sách và biện pháp trực tiếp thúc đẩy sự ra đời đồn điền của người pháp ở Việt Nam như: chính sách ruộng đất, chính sách thuế, chính sách khen thưởng
Kinh tế trang trại Việt Nam từ năm 1954 đến trước năm 2000
Thời kỳ 1954 - 1975: Trước những năm 1975 nền công nghiệp miền bắc mang nặng tính kế hoạch hoá tập trung và có các hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu như: các nông lâm trường quốc doanh, các HTX nông nghiệp, ruộng đất tư liệu sản xuất được tập trung hoá, kinh tế tư nhân bị thu hẹp tuy vậy hiệu quả kinh tế của sản xuất nông nghiệp trong thời kỳ này rất thấp kém Ở miền nam trong thời kỳ 1954 - 1975 các hình thức tổ chức sản xuất ở vùng tạm chiến chủ yếu là các đồn điền, dinh điền, các HTX kinh tế
hộ gia đình sản xuất hàng hoá
Từ cuối những năm 1970 hiệu quả sản xuất thấp kém trong các HTX ở miền bắc dẫn đến sự khủng hoảng của mô hình tập thể hoá nông nghiệp Trong thập niên 80, đặc biệt
Trang 11là đại hội VI của Đảng 12/1986 đã đề ra các chủ trương đổi mới nền kinh tế nước ta tiếp đó Bộ Chính Trị có nghị quyết 10 (4/1988) về đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp
và khẳng định hộ xã viên là đơn vị kinh tế tự chủ
Với mục tiêu giải phóng sản xuất phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh
tế, chuyển nền nông nghiệp nước ta sang sản xuất hàng hoá, nghị quyết 10 đã đề ra chủ trương giải pháp cơ bản để phát triển kinh tế hộ
Sau nghị quyết 10, đảng và nhà nước đã ban hành nhiều văn bản , nghị quyết, luật đất đai, luật dân sự, luật doanh nghiệp, luật đầu tư và các nghị định nhằm thể chế hoá chính sách đối với kinh tế tư nhân trong nông nghiệp
Nghị quyết hội nghị Trung ương lần thứ V khóa VII năm 1993 đã chủ trương khuyến khích phát triển các nông lâm ngư nghiệp trang trại với quy mô thích hợp, luật đất đai năm 1983 và nghị quyết 64/KP ngày 27/9/1993 cũng đã thể chế hoá chính sách đất đai đối với các hộ gia đình và cá nhân trong việc kinh doanh nông nghiệp Đại hội đảng toàn quốc lần thứ VII năm 1996 và sau đó, nghị quyết hôị nghị trung ương lần thứ 4 (khoá VIII) tiếp tục khuyến khích phát triển kinh tế trang trại ở hầu hết các địa phương, trong những năm gần đây, kinh tế trang trại đã phát triển rất nhanh chóng, nhiều địa phương đã có những chính sách cụ thể khuyến khích phát triển loại hình kinh tế này
Kinh tế trang trại Việt Nam từ năm 2000 đến nay
Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế trang trại đã đem lại kết quả to lớn cho nông nghiệp, nông thôn nước ta Vì vậy, ngày 2/2/2000, Chính phủ đã ra Nghị quyết 03/2000
về phát triển kinh tế trang trại nước ta Nghị quyết đã khẳng định kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất tiến bộ trong nông nghiệp, nông thôn nước ta và cần khuyết khích phát triển mạnh ở khắp các vùng trên cả nước Đây là cột mốc quan trọng đưa nông nghiệp, nông thôn nước ta lên một giai đoạn mới – chủ động phát triển kinh
tế trang trại nhằm từng bước hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, nâng cao đời sống và ổn định việc làm cho người lao động Sau nghị quyết này các bộ, ngành có liên quan đã ra nhiều thông tư quan trọng để triển khai như: Thông tư của Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn số 61/2000/TT/BNN-KH về
Trang 12hướng dẫn lập qui hoạch phát triển kinh tế trang trại, số 82/2000/TT-BTC về hướng dẫn chính sách tài chính nhằm phát triển kinh tế trang trại, …Những thông tư trên là
cơ sở quan trọng để thúc đẩy chuyển hướng phát triển kinh tế trang trại nước ta sang sản xuất chuyên canh quy mô lớn và ngày càng hiện đại
2 Thực trạng kinh tế trang trại ở Việt nam
Mặc dù đã xuất hiện từ rất lâu, nhưng kinh tế trang trại ở Việt nam chỉ phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây
2.1 Về số lượng trang trại
Kinh tế trang trại phát triển nhanh về số lượng ở hầu hết các vùng trong cả nước, đến thời điểm 01/7/2016 cả nước có 33.488 trang trại, tăng 13.460 trang trại (tăng 67,2%)
so với năm 2011 Từ năm 2011 đến năm 2016 bình quân mỗi năm số lượng trang trại của cả nước tăng hơn 13% Trong đó, vùng ĐBSH có số lượng trang trại tăng mạnh nhất (tăng 6.435 trang trại) chiếm gần một nửa số trang trại tăng thêm trong vòng 5 năm qua của cả nước; vùng TDMNPB tăng 2.213 trang trại, chiếm 16,4%; vùng BTBDHMT tăng 1.885 trang trại, chiếm 14%; vùng Tây Nguyên tăng 1.513 trang trại, chiếm 11,2%; ĐNB tăng 1.410 trang trại, chiếm 10,5% số trang trại tăng thêm của cả nước và vùng ĐBSCL gần như không thay đổi về số lượng trang trại Riêng Hà Nội và Đồng Nai có số lượng trang trại tăng nhiều nhất trong vòng 5 năm (tăng lần lượt là 2.065 trang trại và 2.048 trang trại), chiếm trên 30% số lượng trang trại tăng thêm của
cả nước
2.2 Về quy mô trang trại
Trang trại sử dụng nhiều đất đai, tạo công ăn việc làm cho người lao động
Đến thời điểm 01/7/2016, các trang trại sử dụng 187 nghìn ha diện tích đất sản xuất NLTS, tăng 35,9 nghìn ha so năm 2011 Trong đó, có 60 nghìn ha đất trồng cây hàng năm; 79,5 nghìn ha đất trồng cây lâu năm; 17,6 nghìn ha đất lâm nghiệp và 29,8 nghìn
ha đất nuôi trồng thủy sản Bình quân 1 trang trại sử dụng 5,6 ha đất sản xuất NLTS
Trang 13Diện tích đất sản xuất NLTS bình quân 1 trang trại cao nhất là ở vùng ĐBSCL 8,8 ha, ĐNB 7,6 ha, BTBDHMT 7,4 ha, Tây Nguyên 6,4 ha
Các trang trại đã sử dụng 134,7 nghìn lao động làm việc thường xuyên, tăng 40 nghìn lao động (tăng 42,4%) so với năm 2011 Trong đó, lao động của hộ chủ trang trại là 75,8 nghìn người, chiếm 56,3% tổng số lao động, còn lại là lao động thuê mướn thường xuyên Bình quân 1 trang trại sử dụng 4,0 lao động thường xuyên Trong đó, cao nhất
là vùng ĐNB 5,0 lao động, ĐBSCL là 4,4 lao động, Tây Nguyên bằng mức bình quân chung cả nước với 4,0 lao động, còn lại các vùng khác dưới mức bình quân chung cả nước Số lượng lao động bình quân 1 trang trại giảm so với năm 2011 (năm 2011 là 4,7 lao động) do các trang trại đã áp dụng khoa học kỹ thuật, đưa máy móc thiết bị vào phục vụ các khâu trong sản xuất, bên cạnh đó việc gia tăng số lượng trang trại chăn nuôi, loại hình trang trại sử dụng ít lao động hơn các loại hình trang trại khác (trồng trọt, nuôi trồng thủy sản)
Vốn của hầu hết chủ trang trại vẫn còn nhiều hạn chế, nhưng khả năng tiếp cận các nguồn vốn khác, nhất là nguồn vốn vay, để đầu tư sản xuất không cao; nhiều chủ trang trại chưa mạnh dạn đổi mới bằng các hình thức huy động khác nhau như thuê, mướn,
cổ phần, góp vốn
2.3 Về cơ cấu sản xuất của các trang trại
Số lượng trang trại tăng tập trung chủ yếu ở loại hình trang trại chăn nuôi, tăng 14.521 trang trại (gấp 3,3 lần) so với cùng kỳ năm 2011 Trong vòng 5 năm qua, bình quân mỗi năm trang trại chăn nuôi tăng hơn 45,7% Vùng ĐBSH có số lượng trang trại chăn nuôi tăng nhanh nhất, tăng 6.272 trang trại chiếm 46,6% số lượng trang trại tăng thêm của cả nước; vùng ĐNB tăng 3.014 trang trại chiếm 22,4% trong giai đoạn 2011-2016
Sự gia tăng số lượng trang trại chăn nuôi phù hợp với các chính sách phát triển chăn nuôi theo mô hình tập trung, quy mô lớn, xa khu dân cư giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường Bên cạnh đó, trong những năm qua dịch bệnh đối với gia súc, gia cầm không xảy ra trên diện rộng, giá cả ổn định, đảm bảo cho trang trại chăn nuôi có lãi
Trang 14Các doanh nghiệp lớn đầu tư và tham gia vào hoạt động chăn nuôi nên đã có tác động tích cực đến hoạt động của các trang trại chăn nuôi gia công trong thời gian vừa qua
Số lượng trang trại thủy sản giảm mạnh, giảm 2.172 trang trại (giảm 48%) so với năm
2011, giảm trung bình gần 10% mỗi năm Trong đó, riêng tỉnh Bạc Liêu đã giảm 2.615 trang trại (giảm 1.890 trang trại nuôi tôm), nguyên nhân số lượng trang trại thủy sản giảm nhiều chủ yếu là do dịch bệnh thường xuyên xảy ra, giá tôm biến động mạnh làm cho người nuôi gặp rất nhiều rủi ro nên không dám đầu tư lớn Bên cạnh đó, năm 2016, tình hình hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra trên diện rộng tại hầu hết các tỉnh
ĐBSCLđã làm giảm diện tích cũng như sản lượng thu hoạch của các hộ nuôi tôm quy mô lớn nên không đạt tiêu chí trở thành trang trại
Như vậy, xét trên phạm vi cả nước loại hình trang trại có sự biến động mạnh, giảm
số lượng trang trại nuôi trồng thủy sản và tăng mạnh số lượng trang trại chăn nuôi
Bảng 1 Trang trại nông, lâm nghiệp và thủy sản phân theo vùng và loại hình trang trại tại thời điểm 01/7/2016
Trang 15ĐBSH, ĐBSCL, ĐNB và Tây Nguyên là những vùng có điều kiện về đất đai, mặt nước, khí hậu thuận lợi để phát triển trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thuỷ sản quy
mô lớn và là những vùng tập trung số lượng trang trại nhiều nhất Bốn vùng này có 27.055 trang trại, chiếm 80,8% tổng số trang trại cả nước