Tiếng Việt 2 Giáo trình dành cho sinh viên ngành Tiểu học

Tiếng Việt 2 Giáo trình dành cho sinh viên ngành Tiểu họclà bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

TR NGă IăH CăPH MăV Nă NG KHOA S PH M T NHIểN

-

BÀI GI NG

TI NG VI T 2 DỐNG CHO H C NGÀNH GIÁO D C TI U H C

GV:ăNGUY NăTÚăANH

T :ăGIỄOăD CăTI UăH C KHOA:ăS ăPH MăT ăNHIểN

L i m đ u

Ti pătheoăbàiăgi ngăTi ngăVi tă1,ăbàiăgi ng Ti ngăVi tă2ăđ căbiênăso năđ ă

ph căv ăchoăvi căd yăh căh căph năTi ngăVi tă2,ătrongăt ngăth ăchungăc aăch ngătrình Ti ng Vi ỏ-V n h c-Ph ng pháp d y h c ỏi ng Vi ỏ đàoăt oăgiáoăviênăti uăh că

trìnhăđ ăCaoăđ ngăS ăph m

H ngăt iăm cătiêuăc aăh căph nălàăc ngăc ăvàănângăcaoănh ngăhi uăbi tăc ă

b năv ăNg ăphápăvàăPhongăcáchăh căti ngăVi t,ăbàiăgi ngăbiênăso nătheoăph ngăchâmăv aăchúătr ngăhìnhăthànhănh ngăki năth călýăthuy tăc năthi t,ăv aăchúătr ngă

vi căluy năt păth căhànhăđ ăgiúpăsinhăviênănângăcaoăk ăn ngăs ăd ngăti ngăVi t

M tăkhác,ăbàiăgi ngăcònăh ngăt iăm cătiêuăchu năb ănh ngăki năth c,ăk ăn ngă

đ ăsinhăviênăcóăth ălàmăt tănhi măv ăc aămìnhătrongăho tăđ ngăngh ănghi păsauănàyă

tr ngăti uăh c.ăDoăđó,ăsinhăviênăc năcóăýăth căh căt păt t,ăkhôngăng ngănângăcaoă

n ngăl căt ăh căđ ăhoànăthànhănhi măv ăđàoăt oă ătr ngăs ăph mănóiăchung,ăh că

ph năTi ngăVi tă2ănóiăriêng

C uătrúcăbàiăgi ngăg măhaiăch ng:ăCh ngă1ă- Ng ăphápăti ngăVi t,ăCh ngă

2 - Phongăcáchăh c.ă i măm iăc a bàiăgi ng, cu iăm iăm căl năcóăph năluy năt păgiúpăsinhăviênăth căhành,ăh ăth ngăhóaăbàiăh c; cu iăm iăch ngălàănh ngăki năth că

c ă b nă đ că nh nă m nhă cùngă h ă th ngă câuă h i,ă bàiă t p,ă tàiă li uă thamă kh oă giúpă

ng iăh căthu năl iăh nătrongăquáătrìnhăt ăhoànăthi năki năth c

ănângăcaoăch tăl ngăc aăbàiăgi ng,ămongănh năđ căýăki năđóngăgópăc a các th yăgiáo,ăcôăgiáo,ăcácăsinhăviênăs ăph mătrongăquáătrìnhăs ăd ng bàiăgi ng này Xinăg iăv ătheoăđ aăch :ătotieuhoc@pdu.edu.vn

Sauăkhiăh căph nănày,ăsinhăviênăc năđ tăđ cănh ngăm cătiêuăchínhăsau:

Ki n th c: - Cóăhi uăbi tăb căđ uăv ăm tăs ăkháiăni măc ăb năc aăng ăphápăh c

- Cóăki năth căc ăb năv ăt ălo i,ăc măt ,ăcâu,ăđo năv n,ăv năb n

K n ng: - Xácăđ nhăvàăphânătíchăđ căt ălo i,ăc măt ,ăcâu,ăđo năv n,ăv năb n

- Nângăcaoăk ăn ngăv ădùngăt ,ăvi tăcâu,ăt oăl păđo năv năvàăv năb n

Thái đ : Cóătháiăđ ătíchăc c,ăch ăđ ng,ăsángăt oătrongăh căt p.ăCóăýăth căv năd ng

nh ngăhi uăbi tăv ăng ăphápăti ngăVi tăvàoăvi căh căt păti ngăVi tăvàăcácăb ămônă

khác,ăđ ngăth iăh ngăđ năchu năb ăchoăho tăđ ngăd yăh că ăb căti uăh c

* Gi i thi u chung:

STT N i dung S ti t

1 Ch ngă1.ă iăc ngăv ăng ăpháp 3

2 Ch ngă2.ăNg ăphápăti ngăVi t

T ălo iăti ngăVi t

Ch ng 1 I C NG V NG PHÁP

1.1 Ng pháp vƠ ng pháp h c

* Trongăc ăc uăt ăch căc aăh ăth ngăngônăng ,ăngoàiăcácăb ăph năng ăâmăvàăt ă

v ng,ăcònăcóăng ăpháp.ăV yăng pháp lƠ gì?

Theo quanăni măthôngăth ng,ăng pháp là ỏoàn b các qỐy lỐ ỏ, các phép ỏ c

ố s c Ố ỏ o c a các ỏ , s bi n đ i c a các ỏ ốà s k ỏ h p các ỏ ỏhành câỐ,

đ ng ỏh i là các qỐy ỏ c c Ố ỏ o c a các câỐ, các đo n ố n ốà ố n b n

* Ng pháp h c là m ỏ chỐyên ngành nghiên c Ố ố ng pháp c a m ỏ ngôn ng

Theo cách phân chia truy năth ng, ng ăphápăh căbaoăg mă2ăphânăngành:ă

- T pháp h c: Nghiênăc uăcácăquyăt căc uăt oăt ,ăcácăquyăt căbi năđ iăt ăvà t ălo i

- Cú pháp h c: Nghiênăc uăcácăquyăt căk tăh păt ăthànhăc măt ,ăcâu.ă ăhoànăthànhă

đ cănhi măv ănày,ăcúăphápăh căph iăgi iăquy tănh ngăv năđ ănh ăc uăt oăc aăc mă

t ,ăcácălo iăc măt ,ăcácăki uăcâuầ

Hai b ăph năt ăphápăh că(t ălo i)ăvàăcú pháp h căcóăliênăh ăch tăch v iănhau

ải n nay, có xuăh ngăm ăr ngăph măviănghiênăc uăc a ng ăphápăh c t iăc ă

l nhă v c trên câu (đo n ốà ố n b n) Xuă h ngă m ă r ngă nàyă đưă hìnhă thànhă m tă phânăngànhăm iălàăNg pháp ố n b n

VD:ăT ănh nhen:ăCh ăxu tăhi năv iăt ăcáchăđ năv ăng ăphápăkhiăxemăxétă ă

cácăph ngădi n:ă

C uă t o:ăt ăláyă

T ălo i:ăTínhăt

Vai trò ng ăpháp:ăăăăăă Trungătâmă(trongăc măt ăC-P,ăc mătínhăt )ă

V ăng ă(trongăcâu)ă

Tómăl i:ă n ố ng pháp là nh ng đ n ố ngôn ng có 2 m ỏ: ảình ỏh c ốà ý

ngh a (hình ố , ỏ , c m ỏ , câỐ, đo n ố n, ố n b n) ốà đ c ồem ồéỏ bình di n ng pháp

1.2.2 ụ ngh a ng pháp

T ănóiăchungăcóăhai lo iăýăngh a: Ý ngh a ỏ ố ng (làăýăngh aăriêngăc aăt ngă

t ăVD:ăch y: ho tăđ ngăd iăch ăb ngăchânăc aăng iăho căđ ngăv t,ăv iăt căđ ă cao; nhà:ăcôngătrìnhăxâyăd ngăcóămái,ăcóăt ngăváchăđ ă ăhayăđ ădùngăvàoăm tăvi că

gìăđóầ) và ý ngh a ng pháp Ng ăphápăh căch ănghiênăc uăýăngh aăng ăphápăc aă

t

VD : - n hà, c a, bàn, gh , h c sinh  ch ăs ăv tă

- b ay, ch y, nh y, nghiên c Ố  ch ăho tăđ ng,ătr ngătháiă

- đ p, ồ Ố, ỏr ng, đen  ch ătínhăch t,ăđ căđi mă

ụăngh aăng ăphápăcònăcóăth ălàăýăngh aăn yăsinhădoăquanăh ăc aăcácăt ătrongăcâu:ă

(Khó kh n 1: ch ătínhăch tă- ýăngh aănàyăđ căb căl ănh ăhìnhăth căk tăh păv iă

t ăr ỏ ătr c;ăkhó kh n 2:ăch ăs ăv t - ýăngh aănàyăđ căb căl ănh ăhìnhăth căk tă

h păv iăt ănh ng ătr căvàăt ă y ăsau)

1.2.3.2 Ph ngăth căng ăpháp: là cách ỏh c chỐng ỏrong ối c bi Ố hi n các ý ngh a

ng pháp

Trongăngônăng ,ăcóănh ngălo iăph ngăth căng ăphápăsau:ă

a) Ph ng th c h t : Ý ngh a ng pháp đ c bi Ố hi n b ng cách dùng h ỏ

(r t,ănh ng,ăvì,ăn u,ăb ng,ăvà,ăv i,ăcùngầ)

VD : Gà c a m ă(quanăh ăs ăh u)

ph ng ỏh c ng pháp

VD: M yêuăconă(ch ăng )ă≠ăconăyêuăm (b ăt )ă

c) Ph ng th c ng đi u: dùng ng đi Ố đ góp ph n bi Ố hi n ý ngh a ng pháp,

ồác đ nh các qỐan h ng pháp

di n:ăgi ngălên cao hay xu ngăth p,ănóiănhanhăhayăch m,ăliênăt căhayăng ngăngh ,ă

m nhă hayă y u Cácă câuă baoă g mă nh ngă t ă ng ă nh ă nhauă nh ngă ng ă đi uă khácă

nhauăthìăýăngh aăc ngăkhác nhau,

VD : - Hoaăh căgi i H ăgi ngă- câuăk ă

Lênăgi ngă- câuăh iă

- M ăconălàmăr i

N uănh năgi ngăvàăng tăgi ngă ăt ăm thì m làăhôăng ,ăcon làăch ăng

N uăđ căli n,ăbìnhăth ngăthìăcon làăđ nhăt ăc aăm , m con làăch ăng

m ỏ đ n ố nào đó (c a ỏ ) đ bi Ố hi n ý ngh a ng pháp

VD: - Bi uăth ăs ănhi u:ăng i ng i, n m n m, tháng tháng

- Bi uăth ăhànhăđ ngăđ căl păl iă:ăg ỏg ỏ, l c l c, ố ố , c i c i

- Bi uăth ăđ ăgi mătínhăch tăs ăv t,ăs ăvi c:ă ỏr ng ỏr ng, đèm đ p, nho

nh

1.2.4 Quan h ng pháp

Trongăho tăđ ngăgiaoăti pă(trongăl iănói,ătrongăv năb n)ăcácăt ăth ngă

ph iăk tăh păv iănhauăđ ăt oănên nh ngăk tăc uăng ăphápăl năh n,ănh măđápă ngăcácănhuăc uăgiaoăti p Trongăs ăk tăh pă y,ăgi aăcácăt ăluônăluônăcóăm iăquanăh ă

v iănhau QỐan h ng pháp chính là qỐan h gi a các y Ố ỏ ng pháp này khi

chúng ỏ o đ n ố ng pháp l n h n

1.2.4.1 Quanăh ăch ăv ă(t ngăthu t): là qỐan h gi a hai ỏhành ỏ (ỏ ho c c m

ỏ ), ỏrong đó m ỏ ỏhành ỏ (ch ng ) bi Ố hi n đ i ỏ ng đ c nói đ n ỏrong câỐ, còn ỏhành ỏ (ố ng ), bi Ố hi n n i dỐng nói ố đ i ỏ ng đó Trong quan h ănày,ă

ch ăng ăvàăv ăng ăcóăquanăh ăquaăl i,ăràngăbu căl nănhau.ă

VD : - Tôi // là sinh viên

* c đi m c a qỐan h ch ố :

- Tr tăt :ăCăth ngăđiătr căV

- Văth ngăb tăđ uăb ngăcác ph ăt ăđ ăbi uăhi năcácăýăngh aăhìnhătháiă(Tôiăc ng

đangăb i).ăCăn uăbi uăhi năb ngădanhăt ăthìăth ngăđ căxácăđ nh ýăngh aăb ngăcácă

t ăch ăđ nhă(Anh y s ăkhôngăđ năđây)

1.2.4.2 Quanăh ăđ ngăl pă(liênăh p,ăsongăsong): là qỐan h gi a các ỏhành ỏ ngang

hàng nhaỐ, bình đ ng ố i nhaỐ

VD: Tre gi làng, gi n c, gi mái nhà ỏranh, gi đ ng lúa chín (ThépăM i)

* c đi m c a qỐan h đ ng l p:

- S ăl ngăthànhăt :ăt ă2ătr ălênă( VD: S ng, chi n đ Ố, lao đ ng, h c ỏ p theoăg ngă

BácăH ăv ăđ i)

- Cùngăb năch tăng ăphápă(t ălo i)ăvàăbi uăhi năýăngh aă(cùngăph mătrù) (VD trên: 4ăthànhăt ăcùngălàăđ ngăt ,ăcùngăph mătrùăho tăđ ng)

- C ngăv ng ăphápăngangăhàngănhau (VD trên: 4ăthànhăt ăđ uălàăch ăng )

- Th ăt ăs păx păcácăthànhăt ălinhăho t,ăcóăth ăthay đ iăđ că(VD trên cóăth ăthayă

đ iăth ăt :ăS ng, lao đ ng, h c ỏ p, chi n đ Ố theoăg ngăBácăH ăv ăđ i).ă

1.2.4.3 Quanăh ăchínhăph ă(quanăh ăph ăthu c): là m i qỐan h gi a hai ỏhành ỏ ,

m ỏ ỏhành ỏ đóng ốai ỏrò chính, m ỏ ỏhành ỏ đóng ốai ỏrò ph

VD: - đ căsách,ămu nălàmăvi c,ă vuiătính,ăxanhănh tầ

* c đi m c a qỐan h chính ph :

- V ý ngh a: Thànhăt ăph ăb ăsung,ăhayăh năđ nhăýăngh aăc ăth ăchoăthànhăt ăchính.ă

VD: nhân dân Vi tăNam , h căsinh gi i

TTC TTP TTC TTP

- V ng pháp:

+ăTTCăvàăTTPăkhôngănh tăthi tăcùngăb năch t,ăcùngăđ căđi măt ălo i

+ăTTCăquy tăđ nhăb năch t,ăch căn ng,ăquanăh ăng ăphápăc aăc ăk tăc u +ăQuanăh ăchínhăph ăch tăch ,ătr tăt ăgi aăTTCăvàăTTPăkhóăcóăth ăthayăđ i

Cơu h i

1/ Ng ăphápălàăgì?ă iăt ngănghiênăc uăc a ng ăphápăh c?

2/ Th ănàoălàăđ năv ăng ăpháp?

3/ Th ănàoălàăýăngh aăng ăpháp?

4/ Th ănàoălàăhìnhăth căng ăphápăvàăph ngăth căng ăpháp?ăTi ngăVi tăth ngăs ă

d ngănh ngăph ngăth căng ăphápănào?ăL yăvíăd ăminhăh aăchoăm iăph ngăth că

đó

5/ Th ănàoălàăquan h ăng ăpháp?ăTrìnhăbàyăcácăquanăh ăng ăphápăkháiăquát.ăăăăăăăăă

Luy n t p

BƠi t p 1

Xácăđ nhăcácăđ n ố ng pháp trong các tríchăđo năsau:ă

a/ “Dânătaăcóăm tălòngăn ngănànăyêuăn c.ă óălàăm tătruy năth ngăquýăbáuăc aăta” (H ăChíăMinh)

b/ “Ng iăVi tăNamătaăngàyănayăcóălíădoăđ yăđ ăvàăv ngăch căđ ăt ăhàoăv iăti ngă

nóiăc aămình.ăVàăt ătinăt ngăh năn aăvàoăt ngălaiăc aănó”.ă( ngăThai Mai)

BƠi t p 2

Hãy s păx păcácăt ăsauăđâyăthànhănh ngănhómăcóăcùngăý ngh a ng pháp: đi,

h c, nhà, l i, ng , bàn, m ỏ, h c sinh, đ p, nhanh, ng i, h c ỏ p, b n, bài ỏ p,

gi i, ch m sóc

BƠi t p 3

Hưyăxácăđ nhăý ngh a ng pháp khái qỐáỏ c aăm iănhómăt ăsau:

a.ătr ng,ăđen,ătròn,ăméo,ăto,ănh ,ăt tăđ p,ăxanhăt i,ăthôngăminh

b nhà, c a,ăbútăm c,ămáyămóc,ăxeăc ,ăv năh c,ăngh ăthu t

c.ă n,ău ng,ăng i,ăn m,ănói,ăc i,ăđóng,ăm

BƠi t p 4

Hưyăch ărõăqỐan h ng pháp gi aăcácăt ,ăcácănhómăt ăinănghiêngătrong câu sau:

“ óăđây,ănh ng mái ngói c a nhà h i ỏr ng, nhà n, nhà máy nghi n cói…n

n c i ỏ i đ ” (BùiăHi n)

BƠi t p 5

Trong câu sau, các h ỏ cóătácăd ngănh ăth ănàoătrongăvi căbi uăth ăýăngh aă

ng ăpháp?ă

Nh ng vùngăđ tăhoangăc ăd iăbao la c a TâyăB căđã và đang bi năthànhănh ngă

ru ngăđ ngăxanhăt tăvàăxómălàngăt iăvui

BƠi t p 6

Hưyă xácă đ nhă ý ngh a ng pháp và ph ng ỏh c ng pháp c aă cácă t ă ină

nghiêngătrongăcácăcâuăth ăsau:

Ng iăng măỏr ng soi ngoài c aăs

Tr ng nhòmăkheăc aăng mănhà ỏh ă(H ăChíăMinh)

nh ngă lo i,ă nh ngă l p,ă nh ngă nhómă l nă nh ă khácă nhauă trongă lòngă khoă t ă v ng.ă

D aăvàoăđóăcóăth ăphânăcácăt ăthànhăcácălo i Cácăt ăcóăth ăcóăđi măgi ngănhauăv ăâmăthanh,ăki uăc uăt o,ăng ăngh a,ăngu năg c,ăph măviăs ăd ng,ăđ căđi măphongăcách,ăchúngăh păthànhăcácăl păt ăg năâmă(ho căđ ngăâm),ăcácăki uăt ăxétăv ăm tă

c uăt o,ăcácătr ngăngh aă(ho căcácăt ăg năngh a,ăđ ngăngh aầ),ăcácăl păt ăxétătheoăngu năg c,ăcácăl păt ăngh ănghi p,ăcácăl păt ăthu căcácăphong cách ch căn ngăkhácănhau

Trongăngônăng ăcònăcóăm tălo iăh ăth ngăkhácăc aăt ă óălàăh ăth ng cácăt ă

đ căhìnhăthànhătrênăc ăs ăcácăđ căđi măng ăphápăgi ngănhauăc aăcácăt ăL p các

ỏ có nh ng đ c đi m ng pháp gi ng nhaỐ g i là các ỏ lo i

V yă t ălo iălàăl păcácăt ă(cácălo iăt ,ăcácănhómăt )ăhìnhăthànhătrênăc ăs ă

nh ngăđ căđi măng ăphápăgi ngănhau.ăM căđíchăc aăs ăphânălo iăd aăvàoănh ngă

đ căđi măng ăphápăgi ngănhauăđóănh m l uăýăng iăs ăd ngăbi tădùngăt ,ăt oăcâu,ăcònăng iănghiênăc uăvàăh căt păngônăng ăcóăc ăs ăđ ăphânăchiaăcácăt ,ănh năbi t

đ căđ căđi măng ăphápăc aăcácăt

2.1.1.2 Tiêu c hu n phơn đ nh t lo i trong ti ng Vi t

VD: (1) đ p, ồ Ố, ồanh, ốàng, nhanh, ch m, l n lao, hùng ố , đ s …

(2) đ c, ối ỏ, đi, ch y, nghiên c Ố, h c ỏ p, lo l ng, s hãi…

(3) công nhân, giáo ốiên, h c sinh, sách ố , ni m ỏin, cỐ c s ng…

Nh n xét:

* Cá c ỏ VD (1):

- Cóăýăngh aăkháiăquátăch ăđ c đi m, ỏính ch ỏ

- Cóăth ăk tăh păv iăcácăt ăch ăm căđ ă ăphíaătr căđ ăt oăc măt ăchínhăph

- Cóăth ătr căti pălàmăv ăng ătrongăcâu

=>ăCùngăthu căt ălo iăỏính ỏ

* Các ỏ VD (2):

- Cùng ý ngh aăkháiăquátăch ăho ỏ đ ng, ỏr ng ỏhái

- Cóăth ăk tăh păv iăcácăph ăt ă ăphíaătr că(đư,ăđang,ăs ,ăc ng,ăv n,ăđ u,ăkhông,ă

ch a,ăch ngầ)ăđ ăt oăc măt ăchínhăph

- Cóăth ătr căti pălàmăv ăng ătrongăcâu

=>ăCùngăthu căt ălo iăđ ng ỏ

* Các ỏ VD (3):

- Cùngăýăngh aăkháiăquátăch ăs ố ỏ

- Cóăkh ăn ngăk tăh păv iăcácăt ăch ăs ăl ngă ăphíaătr c,ăt ăch ăđ nhă ăphíaăsauă

đ ăt oăc mădanhăt

- Cóăth tr căti pălàmăch ăng ătrongăcâu.ăCóăth k tăh păv iăt ăălà đ ălàmăv ăng => Cùngăthu căt ălo iădanh ỏ

Choăđ nănay,ătrongăngônăng ăh căth ăgi i,ăc ngănh ătrongăl nhăv cănghiênă

c uăti ngăVi t,ăv năđ ătiêuăchu năphânăđ nhăt ălo iăđưăđ tăđ năs ăth ngănh tăýăki n:ătiêuăchu nă(c ăs )ăđ ăphânăđ nhălàăýăngh aăng ăphápăvàăđ căđi măv ăhình th căng ăphápăc aăt

a/ Ý ngh a ng pháp khái qỐáỏ

âyăkhôngăph iălàăýăngh aăt ăv ngăriêngăc aăt ngăt ,ămàăýăngh aăkháiăquátăchungăchoănhi uăt ăcùngăm tălo i

b/ c đi m ố hình ỏh c ng pháp

ụăngh aăng ăphápăt năt iătrongăs ăth ngănh tăv iăhìnhăth c ng ăpháp.ă ăcácăngônăng ăt ngăh păbi năhìnhăt ă(ti ngăNga,ăti ngăAnh,ăti ngăPhápầ)ăthìăhìnhăth că

ng ăphápăc aăm tăt ăthu căm tăt ălo iănàoăđó th ngăđ căhi uălàăhìnhătháiăbi nă

đ iă(d ngăth c)ăc aăt ăđóăkhiăc năbi uăhi năcácăýăngh aăng ăphápăthu căcácăph m trùăng ăphápăkhácănhau.ăTi ngăVi tăthu călo iăhìnhăngônăng ăđ năl pă- phân tích tính,ăt ăkhôngăbi năđ iăhìnhăthái,ăph ngăth c ng ăphápăđ căbi uăhi năch ăy uă

b ngăh ăt ,ătr tăt ăt ăvàăng ăđi uầDoăđó,ăhìnhăth căng ăphápăc aăm tăt ăthu căm tă

t ălo iănàoăđóăđ căbi uăl ă ănh ngăy uăt ăbênăngoàiăt (khácăv iăngônăng ăt ngă

h păbi năhìnhăt ,ăhìnhăth căng ăphápăc aăm tăt ăthu căm tăt ălo iănàoăđóăđ căbi uă

l ătrongăhìnhătháiăn iăb ăc aăt ăđó)

Trongăti ngăVi t,ădoăđ căđi mălàăm tăngônăng ăđ năl p,ătiêuăchu năv ăhìnhă

th căng ăphápăđ c c ăth ăhóaă ăhaiăph ngădi năsau:

+ Kh n ng k ỏ h p c a ỏ ố i các ỏ khác, đ c bi ỏ là ố i h ỏ Kh ăn ngănàyăcònă

đ cănhìnănh năd iăm tăgócăđ ăkhác:ăkh ăn ngăt ăch că(làmăthànhăt ăchínhăhayă

ch ălàmăthànhăt ăph )ăm tăc măt ăchínhăph

+ Kh n ng ốà cách ỏh c ỏh hi n các ch c n ng ng pháp ỏrong câỐ (ch căn ngă

c aăcácăthànhăph năcâu,ăch căn ngăn iăk tăcácăthànhăph năcâu,ăch căn ngătìnhătháiă

hóa cho câu)

Cóăýăngh aăt ăv ng

Cóăkh ăn ngălàmătrungătâmă(c aăm tă

c măt )

H ăT

6.ăPh ăt ă 7.ăQuanăh ăt ă 8.ăTìnhătháiăt ă

a/ c đi m:

Danhăt ăTi ngăVi tăcóănh ngăđ cătr ngăc ăb năsau:ă

- Cóăýăngh aăs ăv tă(theoăngh aăkháiăquátănh t - đ ăv t,ăcâyăc i,ăconăng i )

- Cóăkh ăn ngăk tăh păv iăcácăt ăch ăl ngă ătr că(ỏ ỏ c , nh ng, các, m y, ỏ ng,

m ỏ, hai )ăvàăcácăt ăch ăđ nhă ăsauă(này, kia, đó, y, n ), cóăkh ăn ngălàmăthànhă

t ăchínhăc aăc mădanhăt ă

VD:ăNh ngăbông hoa h ngănàyăr tăt i,ă N măng i đó.ă

TTC TTC

- Cóăkh ăn ngăth căhi năch căn ngăc aăcácăthànhăph năcâu.ăKhiălàmăv ăng ăth ngă

c năcóăt ălà (VD: ảà N i là ỏh đô c a Vi ỏ Nam)

b/ Các ỏi Ố lo i c b n:

VD: QỐ ng Ngãi, ảà N i, Tr n QỐ c TỐ n, i n Biên Ph ỏrên không ầ

DTCăchi măm tăs ăl ngăl n,ăcóăth ătáchăthànhăcácăti uălo i:ă

+ Danh ỏ ỏ ng h p: làănh ngădanhăt ăch ăg pănh ngăs ăv tăcùngălo iă(khôngătáchăraă

thành các cá th ).ă

+ Danh ỏ ch đ n ố : Cácădanhăt ănàyăch ăđ năv ăcácăs ăv t.ăChúngăk tăh pătr că

ti păv iăcácăs ăt ăCóăth ăphânăbi tăcácălo i:

- Danhăt ăch ăđ n ố ỏ nhiên

- Danhăt ăch ăđ n ố đo l ng

- Danhăt ăch ăcácăđ n ố ỏ p ỏh

- Danhăt ăch ăđ n ố ỏh i gian

- Danhăt ăch ăđ n ố s ối c

- Danhăt ăch ăđ n ố hành chính, ngh nghi p

+ Danh ỏ ch ố ỏ ỏh : chi măs ăl ngăl n

+ Danh ỏ ch ch ỏ li Ố: Th ngăk tăh păv iăs ăt ăthôngăquaăDTăch ă đ nă v ăđoă

l ng.ă

+ Danh ỏ có ý ngh a ỏr Ố ỏ ng: Bi uăhi n cácăkháiăni mătr uăt ng

2.1.2.2.ă ngăt

- Làăm tălo iăl n,ăg măm tăs ăl ngăl năcácăt ă

- căs ăd ngăv iăt năs ăcaoătrongăl iănói,ăho tăđ ngăgiaoăti p.ă

- Có vaiătròăquanătr ngătrongăt ăch căcâu.ă

a/ c đi m:

* Ý ngh a ng pháp: Có ý ngh aăkháiăquát,ăch ăho tăđ ngătr ngătháiăc aăs ăv tă(tr ng

tháiăv tălý,ătâmălý,ăsinhălý)

* Kh n ng k ỏ h p: Cóăkh ăn ngăk tăh păv iăcácăph ăt ă(khácăv iătínhăt ,ăchúngăcóă

kh ăn ngăk tăh p v iăph ăt ăch ăm nhăl nhă(hãy đi,ăđ ng nói, nên vi t ).ăNóiăcáchă

khác,ă Tăcó kh ăn ngălàmăthànhăt ăchínhăc aăc măt ăchínhăph ămàăcácăthànhăt ăph ă

tr căc aănóălàăcácăph ăt

* Ch c n ng ng pháp: ătrongăcâu,ăđ ngăt ăcóăkh ăn ngăđ mănhi măch căn ngă

c aăcácăthànhăph năcâu.ă mănhi măch căn ngăv ăng (ch căn ngătiêuăbi u)

b/ Các t i Ố lo i c b n:

làmăthànhăph năcâu,ămàăph iăđ cădùngăv iăm t t ăho căm t c măt ă(trongăđóăcóăc ă

tr ngăh păm tă Tăkhác)ăđ ăđ mănhi măvaiătròăc aăm t thànhăph năcâu.ă

VD: - Nó toan v ăquêă( Tă+ăc mă T)

- C uăbéăb m ăm ngă( Tă+ăc măch ăv )

- Nh ngăhóa thànhăb mă( Tă+ădanhăt )

khác)ăđ ăc uăt oăcâu,ătuyăr ngătrongăth căt ăs ăd ng,ădoănhu c uăbi uăhi năcácăn iădungăc ăth ,ăchúngăv năc năđ năcácăt ăkhácăđ ăb ăsungăthêmăýăngh a

VD: - C uăbéăđ c

- C uăbéăđ c bài

Cácăđ ngăt ăđ căl păđ căphânăthành:ă

d ngăt i m tăđ iăt ngănàoă ăbênăngoàiăch ăth ăDoăđóă ătrongăcâu,ăsauăcácăn iă

đ ngăt ăkhông th ăcóăthànhăt ăph ăch ăđ iăt ngăh ngăt iăhayăđ iăt ngăch uătácă

đ ng (VD: aăbéăđangăng ngonătrongălòngăm Nó hay ng i ăđâyăđ ăđónăm ăv )

+ Ngo i đ ng t : làănh ng đ ngăt ăch ănh ng ho tăđ ng cóătácăđ ngăt iăm tăđ iă

t ngăbênăngoài,ălàmăhìnhăthành,ăbi năđ iăho cătiêuăh yăđ iăt ngă y.ăDoăđó,

sauăngo iăđ ngăt ,ăcóăth ăcóăthànhăt ăph ch ăđ iăt ngă(VD: Th ăg tăđangăc ỏ lúa

Nó đ y xe hàng Em ỏ ng côăbôngăh ng)

Cácăti uălo i:ă

- ngăt ăch ăho ỏ đ ng (tácăđ ngăv tălý)

- ngăt ăch ăỏr ng ỏhái, ỏâm lý (ho cănh năth c)

- ngăt ăch ăs di chỐy n

- ngăt ăch ăcác ho ỏ đ ng pháỏ nh n

- ngăt ăch ăho ỏ đ ng n i k ỏ, g n bó cácăđ iăt ngăkhácănhau

- ngăt ăch ăho ỏ đ ng gây khi n

- ngăt ăch ăho ỏ đ ng đánh giá nh n ồéỏ

- ngăt ăch ăcác ho ỏ đ ng c m giác, ỏri giác, sỐy ngh , nói n ng, nh n ỏh c

2.1.2.3.ăTínhăt

a/ c đi m:

+ Ý ngh a ng pháp: Ch ăđ căđi măhay tínhăch tăc aăs ăv tă(VD:ăsáchăm i,ăch yă nhanh…)

+ Kh n ng k ỏ h p: k tăh păv iăcácălo iăph ăt (d ăk tăh păv iăcácăph ăt ăch ăm că

đ ă(r ỏ, qỐá, l m, h i, c c k ) Cóăkh ăn ngălàmăthànhăt ăchínhăc aăc mătínhăt

+ Ch c n ng ng pháp: Cóăkh ăn ngăđ mănhi măch căn ngăc aăcácăthànhăph năcâuă

(Trongăcâuătínhăt ăcóăth ălàmăv ăng ,ăđ nhăng ,ăb ăng ,ătr ngăng ,ăch ăng )

a/ Các ỏi Ố lo i c b n:

* C n c ốào ý ngh a ốà kh n ng k ỏ h p ố i các ph ỏ ch m c đ , có ỏh ỏách ra: - Nhóm c ácătínhăt ch nh ng đ c đi m ỏính ch ỏ không có m c đ , ho c đã

+ Các tínhăt ăch ăcác đ căđi măố l ng

2.1.2.4.ăS ăt

a/ c đi m:

+ Ý ngh a ng pháp:ăăS ăt ădùngăđ ăch ăs ăl ngăhayăth ăt

+ K h n ng k ỏ h p:ăv iădanhăt ăv iăt ăcáchăTTPăch ăs ăl ngă(tr cădanhăt )ăho că

ch ăth ăt ă(sauădanhăt )

VD: hai n m,ăvài cân, d m tu i,ăl păn m, canh hai,ăphòngăs ă6, lo iăhai

+ Ch c n ng ng pháp: trongăcâu,ăs ăt ăcóăkh ăn ngăth căhi năch căv ăc aă các

- iăt ădùngăđ ăx ngăhôăho căđ ăthayăth ă(cho cácăt ăthu cădanhăt ,ăđ ngăt ,ătínhă

t ,ăs ăt ) VD: Dân ta cóăm tălòngăn ngănànăyêuăn c.ă ó làătruy năth ngăquýăbáuă

c aădânăt cătaă(HCM)

- Khiăthayăth ăchoăt ăthu căt ălo iănàoăthìăđ iăt ămangăđ căđi măng ăphápăc b nă

c aăt ălo iă y.ăVD:ăả s ngăvàăchi năđ uă(ả thayăth ăchoăDT,ălàmăch ăng )

b/ Các ỏi Ố lo i c b n:

+ăCácăđ iăt ăỏhay ỏh cho danh ỏ

+ăCácăđ iăt ăỏhay ỏh cho đ ng ỏ , ỏính ỏ

+ăCácăđ iăt ăỏhay ỏh cho s ỏ : bao, bao nhiêỐ, b y, b y nhiêỐ

+ăCácăđ iăt ăồ ng hô: - Ng iănói:ătôi, tao, chúng tôi, chúng ta

- Ng iănghe:ămày, chúng mày, mi, ng i

- Ng iăđ cănóiăt i:ănó, chúng nó, h n, y, ỏh

+ăCácăđ iăt ăch đ nh: y, kia, này, n , nó, đ y, đây, này

+ăCácăđ iăt ăđ h i: h iăv ăng i,ăs ăv tă(ai, gì, chi, nàoầ),ăv ăn iăch n (đâỐ),ăth iă

gian (bao gi ), v ăđ căđi m,ătínhăch tă(nào, saoầ), v ăs ăl ngă(bao, bao nhiêuầ)

2.1.2.6.ăPh ăt

a/ c đi m:

+ăV ăm tăýăngh a,ăph ăt ăkhôngăth căhi năđ căch căn ngăg iătênă(đ nhădanh),ămàă

ch ălàmăd uăhi uăchoăm tălo iăýăngh aănàoăđóămàăthôi

VD : - Mùaăxuânăxinhăđ păđã v ă(TôăHoài)

- Hãy d ngăc măđ uătranhăv iăcáiăx u

+ Không th ăđ mănhi măvaiătròăthànhăt ăchính c aăc măt ,ăchúngăchuyênălàmăTTPătrongăc măt ăđ ăb ăsungăchoăTTCăm tăýăngh aănàoăđó.ă

VD : - B năc ngălúcănàoăc ng đôngăvuiă

- Nh ng conătàuăđ uăđ yăm tăn c.ă

+ăCh căn ngăng ăpháp:ăPh ăt ăkhôngăth ăm tămìnhăđ mănhi măch căn ngăc aăcácăthànhăph năcâu Chúng ph iăcùngăv iăcácăTTCăc aăc măt ăm iăth căhi năđ căch că

n ngăc aăthànhăph năcâu.ă

VD: Lá bàng //đang đ ăng năcây

b/ Các ỏi Ố lo i c b n:

k tăc uăc aăc mădanhăt ă(nh ng các, m i, m i, ỏ ng, m ỏầ)

VD:ă ăl pătôiăm i ng iăcóăm ỏ v ăriêngă

hay TTP sauătrongăc măđ ngăt ăhayăc mătínhăt ă

+ăCácăph ăt ăch ỏh i gian (th ngăđiătr căđ ng t ):ăđã, ỏ ng, ố a, s p, đang, s +ăCácăph ăt ăch s ỏi p di n ỏ ng ỏ (tr căđ ngăt ):ăđ Ố, c ng, c , ố n còn +ăCácăph ăt ăch ý kh ng đ nh hay ph đ nh (tr căđ ngăt ,ătínhăt ):ăcó, không, ch a,

ch ng

+ăCácăph ăt ănêỐ ý m nh l nh: hãy, đ ng, ch (tr căđ ngăt ); đi, nào (sauăđ ngă

t )

+ăCácăph ăt ăch m c đ : r ỏ, h i, khí (tr cătínhăt ăho c đ ngăt ch ătr ngătháiă

tâm lý); qỐá, l m, ốô cùng, c c k (điătr căhayăsau tínhăt ,ăđ ngăt ch ătr ngătháiă

nh ng

2.1.2.8.ăTìnhătháiăt

a/ c đi m:

+ăTìnhătháiăt ălàănh ngăt ăch ăm iăquanăh ăc aăng iănói,ăch ătháiăđ ătìnhăc măc aă

ng iănóiăđ iăv iăn iădungăc aăcâuăho căđ iăv iăng iăcùngăthamăgiaăho tăđ ngăgiaoăti pă(ng iănghe,ăng iăđ c).ă

VD : ôi, chao ôi, ỏhan ôi, ỏr i, đ ỏ; i, d , ốâng, à, , nh , nhé, nghen…

+ăCh căn ngăng ăpháp:ăKhôngăth ăđóngăvaiătròăthànhăph nătrongăc măt ăhayătrongăcau, chúng ch ăđ cădùngăthêmă ătrongăcâuăđ ăbàyăt ătháiăđ ătìnhăc m

b/ Các ỏi Ố lo i c b n:

* Cácătr ăt ănh n m nh

* Cácăti uăt ătình thái

* Cácăt c m ỏhán

S CHUY N LO I C A T TI NG VI T

VD: Soăsánhăt ăb c trong hai câu sau:

- M iăb c điăthêmăyêuăT ăqu că (DT)

Ch căn ngăNP:ăV ăng ă

a) Trong ti ngăVi t,ăcóănhi uătr ngăh p,ăcùngăm tăhìnhăth căng ăâmăkhiăthìăđ că

dùngătrongăt ăcáchăc aăt ălo iănàyă(ho căti uălo iănày),ăkhiăthìăđ cădùngătrongăt ă

cáchăc aăt ălo iă(ho căti uălo i)ăkhác.ă óălàăhi năt ngăchuy nălo iăc aăt

* Chú ý: Khiăchuy nălo i,ăýăngh aăng ăpháp,ăkh ăn ngăk tăh p,ăch căn ngăng ăphápă

c aăt ăc ngăbi năđ i.ă

ụăngh aăNP:ăCh ătr ngătháiătâmălý,ăho tăđ ngăt ăduyăăăăăă

Kh ăn ngăKH:ăK tăh p v iăph ăt ăth iăgiană(đang)

VD2:ăNh ngăsỐy ngh c aătôiălàăhoànătoànăđúngăđ n (Danhăt )ă

ụăngh aăNP:ăCh ăs ăv tătr uăt ng (s năph măc aăho tăđ ngăt ăduy)

Kh ăn ngăk tăh p:ăK tăh păv iăt ăs ăl ngă(nh ng)

Ch căn ngăNP:ăLàmătrungătâmă(ch ăng )

b) ụ ngh a s chuy n lo i c a t ti ng Vi t:

- Ph năánhănhuăc uăg iătênănh ngăs ăv t,ăkháiăni mătr uăt ngăngàyăcàngăgiaă

t ngăc a ti ngăVi t.ă

- Không làmăm tătínhăch t h ăth ngăc aăti ngăVi t,ăkhôngălàmăm tătínhătrongă

sáng trongădi năđ t,ă màălàmăchoăs ădi năđ tăc aăti ngăVi tăthêmălinhăho t,ăuy nă

chuy n,ăti tăki m

Cơu h i

1/T ălo iălàăgì?ăPhânătíchăcácătiêuăchu năphânăđ nhăt ălo iătrongăti ngăVi t

2/ căđi măc aădanhăt ,ăđ ngăt ,ătínhăt ăDanhăt ,ăđ ngăt ,ătínhăt ăcóănh ngăti uăă

lo iănào?ăL yăvíăd ăminhăh aăchoăm iăti uălo i

3/ S ăt ăvàăđ iăt ăcóănh ngăti uălo iănào?

4/ Soăsánhănh ngăđ căđi măgi ngănhauăvàăkhácănhauăgi aăcácălo iăph ăt ,ăquanăh ă

ThỐy n chúng ỏôi ồỐôi ỏheo dòng n c ố h ng N m C n ó là

ồ ỏi n r ng b c bi n Tôi đang ỏrong mỐi ỏhỐy n, b ng có ỏi ng g i:

- Mau ra coi, An i! G n ỏ i sân chim r i ( oànăGi i)ă

BƠi t p 2 Xác đ nhăcácăđ i ỏ và s ỏ cóătrongăđo năv n: (nóiărõăthu căti uălo iă

nào?): m nh đ ỏ y, ỏháng giêng, ỏôi đi đ ỏ bãi, đào chỐ ỏ, ỏháng ỏám n c lên ỏôi đánh gi m, úp cá, đ m ỏép, ỏháng chín, ỏháng m i đi móc con da d i ố sông

m nh đ ỏ y, nh ng ngày ch phiên, dì ỏôi l i mỐa cho ỏôi ốài cái bánh r m…

(Nguy năKh i)

BƠi t p 3 Xácăđ nhăcácăt ălo iăph ỏ , qỐan h ỏ , ỏình ỏhái ỏ trongăđo năth ăsau:

Tre xanh,

Xanh ỏ bao gi ?

ChỐy n ngày ồ a…đã có b ỏre xanh

Thân g y gỐ c, lá mong manh

Mà sao nên l y nên ỏhành ỏre i?

(Nguy năDuy)

BƠi t p 4 Xácăđ nhăcácăph ỏ trongăcácăcâuăv năsauăvàăx pălo iăchúngătheoăcácă

ti uălo i:

a/ăTrênăn ng,ăm iăng iăm tăvi c

b/ăAnhăkhôngăthayăđ iăđ căem,ămàăemăc ngăkhôngăthayăđ iăđ căanh

c/ăCôătaăđangăđ călàmăpháiăy uăv iăđúngăngh aăc aăt ănày

d/ăH ăr tăgi ngănhau:ăđ uă yêuăth ngăv ăconănh ngăcáchă yêuăth ngăc aăh ăr tăkhác nhau

e/ Anh không vui thìăch ă yăc ngăkhôngăvuiăđâu

BƠi t p 5 Ch ăraăcácăqỐan h ỏ đ căs ăd ngăvàătácăd ngăc aăchúngă ăcâuăv năsau:

TỐy ỏỐ i nh , nh ng ch nghe m DỐ nói ỏ ng y câỐ, ỏôi nh n ỏh y ngay ỏ i sao có s g p m ỏ ố ng ỏr m gi a hai m con này ốà ỏôi nh n ỏh y rõ ràng s đaỐ

kh c a m ỏ ng i đàn bà đã b đ Ố i ra kh i c a c a m ỏ gia đình nay lén lúỏ ỏr

ố đ c ỏh m nom con giây phúỏ (Trích M DỐ - NguyênăH ng)

BƠi t p 6 Phânătíchăs ăchỐy n lo i c aănh ngăt ăinănghiêngăsauăđây:

a/ăTôiăs ăk ỏ lỐ n vi cănàyăsau (1)

K ỏ lỐ n c aăanhă yăr tărõăràng.ă(2)

b/ăR ngălàăc a quýăc năđ căb oăv ă(1)

óălàăsáchăc a th ăvi n.ă(2)

c/ăCôngăvi căr tăkhó kh n (1)

Nh ngăkhó kh n trongăcôngăvi c.ă(2)

2.2 C m t ti ng Vi t

2.2.1 Khái ni m v c m t

Trong quá trình giaoăti p (nóiăvàăvi t),ăhìnhăthànhăcácăđ năv ăngônăng l năh nă

t ăđápă ngănhuăc uăt ăduyăvàăgiaoăti p.ăTrongăđó,ăcóăđ năv ăngônăng đ căg iălàă

c măt ă

C m ỏ là ỏ h p g m hai ỏ ỏr lên, gi a các ỏ có m i qỐan h ố ng ngh a

ốà ng pháp nh ng ch a ỏhành câu

VD: (1).ăcòăvàăv c

(2).ănh ngăng iăb năc aăanh

C năphânăbi t: (1) C m t t do - lo iăc măt ăđ căt oăraăm tăcáchăt căth iă

trongăquáătrìnhăgiaoăti p.ă căt oătrênăc ăs ăv tăli uălàăcácăt ăvàătheoăcácăquyăt că

ng ăphápănh tăđ nh C măt ăt ădoălàăđ iăt ngănghiênăc uăc aăcúăphápăh c.ă (2)

C m t c đ nh - đ căl nhăh iănh ăm tăđ năv ăcóăs năv iătínhăch nhăth ăv ăhìnhă

th căâmăthanhăvàăýăngh a;ăcácăthànhăng ,ăt căng ,ăquánăng ăchínhăcácăc măt ăc ă

đ nh.ăC măt ăc ăđ nhălàăđ iăt ngănghiênăc uăc aăt ăv ngăh c

2 2.2 Các lo i c m t

2.2.2.1 C măch ăv ă(CTăt ngăthu t): là lo i c m ỏ có hai ỏhành ỏ , qỐan h gi a

các ỏhành ỏ là qỐan h ch ố

+ăC măC-Văcóăth ălàmăTTPătrongăc măt ăchínhăph

+ăC măC-Văcóăth ălàmăthànhăph năchoăm tăcâu.ă

+ă ăcâuăghép,ăm iăc măC-Vălàăm tăv ăc aăcâuăg

2.2.2.2 C măđ ngăl p (c măsong song,ăc măliênăh p): là c m ỏ có ỏ hai ỏhành ỏ

ỏr lên, các ỏhành ỏ này có qỐan h đ ng l p ố i nhaỐ

VD: Sách và báo làănh ngăng iăb năt t

- C măđ ngăl p cóăth ăcóănhi uăh năhaiăthànhăt

- Cácăthànhăt ăcùngăb năch tăt ălo iăvàăcùngăph mătrù ng ăngh a

- Cácăthànhăt ăcóăc ngăv ăng ăphápăngangăhàng.ă

- Các thànhăt ăcóăth ăliênăk tăb ngăm t (ho căm tăc p)ăquanăh ăt ăđ ngăl p,ăho că

b ngăquưngăng t

- Tr t t ăcácăthànhăt l ngăl o h nă ăcácăc măt ăC-Văvàăc măt ăC-P

2.2.3 C m chính ph : là c m ỏ có m ỏ ỏhành ỏ chính (ỏrỐng ỏâm, h ỏ nhân) ốà

m ỏ hay nhi Ố ỏhành ỏ ph ỏr c ốà saỐ ỏhành ỏ chính

VD: hai cái bàn, r tăgi i toán,ăđangăxem phimăho tăhình (TTCăđ căinănghiêng)

2.2.3.1 C uăt oăc aăc măt ăchínhăph

* Các thành t :

VD: nh ngăqỐy n sách hay, đưăđ c r i

Ngoàiăthànhăt ăchínhă(trungătâm,ăh tănhân)ăcóăcácăTTPătr c và TTP sau Trong

th căt ăho tăđ ng:ăcóăth ăcóăđ yăđ ăTTCăvàăTTPătr c,ăTTPăsau;ăho căch ăcóăTTCă

v iăTTPătr că(ho căTTPăsau)

* C u t o:ăTTCăth ngăch ăg măm tăt ă(th căt ),ăTTPăcóăth ălàăm tăt ,ăm t c măt ă

(chínhăph ,ăđ ngăl p,ăho căC-V)

VD: m tăcái xe m iă(m t th căt )

VD: TTPăcóăth ălà:ăă+ăC măt ăC-P (r tăgi i v ăố n h c dân gian)

+ăC măt ăđ ngăl pă(nh ngăquy n sách c aăGV và HS) +ăC măC-V (quy n sách mà ỏôi/ ố a mỐa)

* c đi m t lo i và ý ngh a ng pháp c a các thành t :

- TTC là các th căt ă(danhăt ,ăđ ngăt ,ătínhăt )ă

- TTPăcóăth ălàăth căt ,ăho căcácăh ăt

* V trí: Soăv iăTTC:ă- Các TTPătr căth ngăcóăv ătríă năđ nh

- TTPăsauălinhăho t

* V cách th c liên h gi a TTP và TTC:

- TTPătr căliênăk tătr căti păv iăTTCă

- TTPăsauăcóăth ăliênăk tătr căti pă(khôngădùngăquanăh ăt ),ăliênăk tăgiánăti pă(cóăth ădùng quanăh ăt )

C năc ăvàoăt ălo iăc aăt ăđóngăvaiătròăTTC,ăcácăc măt chínhăph ăđ căphână

bi tălàmă3ălo i:ăc mădanhăt ,ăc m đ ngăt ,ăc mătínhăt ă

a/ C m danh ỏ

* Khái ni m: C m danh ỏ là c m ỏ có danh ỏ làm ỏhành ỏ chính

VD: Nh ngăcánh đ ng th mămát

Nh ngăng đ ng bát ngát

Nh ngădòng sông đ ăn ngăphùăsa

( ỏ n c - Nguy năă ìnhăThi)ă

* C u t o c a c m danh:

ăd ngăđ yăđ ,ăc mădanhăt ă cóăk tăc uănh ăsau:

Các v trí 3 2 1 0 1 2

ụăngh a Ch ătoànăb Ch ăl ng Ch ăxu t TTC T ăh năđ nh T ăch ăđ nh

VD:ăT tăc ănh ngăchính sách c aă ngăvàăNhàăn că

* V ỏrí 1: làăv ătríăc aăt ăch ăxu tăcái đ ănêuăb tăs ăvi că(khiăcóăt ăcái thì sau

TTCăc ngăđ ngăth iăcóăTTPăsauăđ ăh năđ nhărõăs ăv t).ă

VD:ăT tăc ănh ngăcái l iănóiăhoaăm ă y

* V ỏrí 2: làăTTPăch ăl ngă(m ỏ, hai, nh ng, các, m i, m i, ỏ ng )

* V ỏrí 3: làăTTPăch ătoànăb ,ăt ngăl ngă(c , ỏ ỏ c , h ỏ ỏh y, ỏoàn b )

* V ỏrí 1 :ăTTPămiêuăt ăhayăh năđ nhăTTCă

c đi m:

+ăCóăth ăcóăm tăđ ngăth iăvàiăbaăTTPă

+ă aăd ngăv ăt ălo i (cóăth ălàăDT,ă T,ăTT,ăđ iăt ,ăs ăt ầ)

+ă aăd ngăv ăc uăt o:ăcóăth ălàăt ,ăCTăc ăđ nh,ăCTăt ădoă( L,ăCP,ăC-V)

+ăCóăth ăliênăk tăv iăTTCăm tăcáchătr căti păho căgiánăti p.ă

CácăTTPă ăv ătríănàyăth ngăđ căg iălàăđ nhăng ă(đ nhăt )ăc aădanhăt

* V ỏrí 2:ăThànhăt ăcóăýăngh aăch ăđ nhă( y, kia, này, nó, đ y )ăcóătácăd ngă

k tăthúcăc măDTăvàăth ngălàăd uăhi uăchoăbi tăgi iăh năcu iăcùngăc aăc măDTămàănóăph ăthu c.ă

b/ C m đ ng ỏ

* Khái ni m: C m đ ng ỏ là c m ỏ có đ ng ỏ là ỏhành ỏ chính

VD : làm bàiăt păti ngăVi tă

* C u t o c a c m đ ng t : ăd ngăđ yăđ ,ăg măba ph n:ăthànhăt ăchính,ăcácă

thànhăt ăph ătr căvàăcácăthànhăt ăph ăsau

Chú ý: Khi hai đ ngăt ăđ ngăli nănhau,ăs ăxácăđ nhăkhóăkh năh nă

VD1: toan v ăquê,ăđ nh điăHàăN iầCác T ỏoan, đ nh tuyăkhôngăădùngăđ că

l pănh ngănóămangăl iăýăngh aăkhácăchoăc măt ăDoăđó, các T ỏoan, đ nh là TTC

Ph năl nălàăcácăh ăt ă(ph ăt ) đ mănhi m.ăCóăth ăphânăthànhăcácănhómăsau:

+ăNhómăt ăch ăth iăgian:ăđã, ỏ ng, ố a, m i, đang s

+ăNhómăt ăch ăs ăti pădi n t ngăt :ăđ Ố, c ng, ố n, c , còn

+ăNhómăt ăch ăs ăc uăkhi n,ăm nhăl nh:ăhãy, đ ng, ch

+ăNhómăt ăch ăm căđ ă:ăr ỏ, h i, khí, qỐá

* C u t o c a c m tính t : ăd ngăđ yăđ ,ăg măba ph n:ăthànhăt ăchính,ăcácăthànhă

t ăph ătr căvàăcácăthànhăt ăph ăsau

th iăgiană(đã, đang, s , ố a, m i, ỏ ng ) V ăs ăti pădi năt ngăt (v n, c , còn,

đ Ố ) V ăs ăkh ngăđ nhăhayăph ăđ nh (có, không, ch a, ch ng ) Nh tălàăv ăm că

đ :ăr ỏ, qỐá, h i, khí

(3) Các TTP sau:

* V ý ngh a :ăCácăTTPăsauăc aăc mătínhăt ăth ngăb ăsungăcácăýăngh aănh ăsau:ăụă

ngh aăm căđ ă(đ p vô cùng, hay quáầ) Ph măviăth ăhi năc aătínhăch t,ăđ căđi mă

(ồ Ố ng i, gi i toán) S ăl ngăđoăl ng,ăhayăkíchăth căc ăth ăc aăđ căđi m,ătínhă

ch tă(cao hai mét, sâu ba mét) S ăsoăsánhă(đ p nh ătiên, nhanh h năgió ) S ămiêuă

t ăcácăs căthái c aăđ căđi m,ătínhăch tă(cao l ngăl ng,ănóng h măh p )

* V c Ố ỏ o: Các TTPăsauăcóăth ăthu căcácăt ălo i: đ ngăt ,ădanhăt ,ătínhăt ,ăđ iăt ,ă

s ăt ăho căcácăc măt ă(chính ph ,ăđ ngăl p)

* V m ỏ dùng qỐan h ỏ : Cácă TTPă bi uă hi n ýă ngh aă soă sánhă ho că bi uă hi n

ph ngădi năth ăhi năcác đ căđi m,ătínhăch tăthìăth ngădùngăcácăt ănh , ố

VD: gi i nh ăch , sai v ăc ăb n, ă

Cơu h i

1/ Phânăbi tăs ăkhácănhauăgi aăcácăc măt ăch ăv ,ăc măt ăđ ngăl păvàăc măt ăchínhă

ph ăL yăvíăd ăminhăh a

2/ăHưyăl păb ngăvàătrìnhăbàyăc uăt oăc a:ă

Dùngăcácăt ăsauăđâyălàmăthànhăt ăchính,ăhưyăỏhêm các ỏhành ỏ ph đ ăcóăcác

c măt ;ăso sánh kh n ng bi Ố đ ỏ c aăcácăthànhăt ăchínhăđóă(danhăt ,ăđ ngăt ,ătínhă

t )ăv iăcácăc mădanhăt ,ăc măđ ngăt ,ăc mătínhăt ăm i hoàn thành

a/ qỐy n, cây, h c sinh, gà, cáỏ, s a

a/ Khi m ỏ ngày m i b ỏ đ Ố, ỏ ỏ c ỏr em ỏrên ỏh gi i đ Ố c p sách ỏ i ỏr ng

Nh ng h c sinh y h i h b c ỏrên các n o đ ng nông ỏhôn, ỏrên các ph dài

c a các ỏh ỏr n đông đúc, d i ỏr i n ng gay g ỏ hay ỏrong ỏỐy ỏ r i T nh ng ngôi ỏr ng ồa ồôi ỏrên mi n ỏỐy ỏ c a n c Nga cho đ n ngôi ỏr ng h o lánh núp

d i hàng c c a ồ A-r p, hàng ỏri Ố ỏr em cùng đi h c

(A-mi-xi)

b/ M ỏ ỏr i ố a nhô lên Dòng thác óng ánh sáng r c d i n ng Ti ng n c ồ i

g m ốang Nh ng con cá h i l y đà lao ốúỏ lên nh chim Chúng ồé ỏo c màn m a

b c ỏr ng Nh ng đôi ốây ồòe ra nh đôi cánh

àn cá h i l n l ỏ ố ỏ ỏhác an ỏoàn Ố “chân” bên kia ng n ỏhác, chúng

ch a k p ch cho c n choáng đi qỐa, l i h i h lên đ ng

(Nguy năPhanăHách)

2.3 C ơu ti ng Vi t

VD: M a!

n ào m ỏ h i lâỐ (NgôăT tăT )

Nh nh p, hôi hám, b ỏ r ỏ, b c mình (Nam Cao)

Em h c ỏi ng Vi ỏ

M iăvíăd ătrênălàăm tăcâu.ăCácăcâuăcóăth ăcóăc uăt oălàăm tăt ,ăm tăc măt ă(ch

- v ,ăchínhăph ,ăđ ngăl p).ăT tăc ăcácăcâuătrênăđ uăđ căphátăâmăv iăng ăđi u k tăthúc,ă đ că đánhă d uă b ngă m tă d uă k tă thúcă câu,ă vàă đ uă th ă hi nă m tă thôngă báoă

t ngăđ iătr năv n

2.3.1 Khái ni m, các đ c tr ng c b n c a cơu

Cóănhi uăđ nhăngh aăv ăcâu.ăNh ngăđ nhăngh aăđóăth ăhi nănh ngăquană

ni măcóăph n khác nhau.ăNhìnăchungăkhiăđ nhăngh aăv ăcâu,ăcácătácăgi ăth ngănêuă

b năy uăt ăsau:ă(1)ăY Ố ỏ hình ỏh c: Câuăcóăc uăt oăng ăphápănh tăđ nh,ăcóăng ă

đi uăk tăthúc.ă(2)ăY Ố ỏ n i dỐng: Câuăbi uăth ăm tăn iădungăs ătìnhănh tăđ nh,ăvàă

cóăth ăkèmătheoătháiăđ ăc aăng iănóiăho căn iădungăc aăcâuălàătháiăđ ,ătìnhăc mă

c aăng iănói.ă(3)ăY Ố ỏ ch c n ng: Câuălàăđ năv ăthôngăbáoănh ănh t.ăNóăcóăch că

n ngăhìnhăthành,ăbi uăhi n,ătruy năđ tăt ăt ng,ătìnhăc m.ă(4)ăL nh ố c nghiên c Ố:

Câuălàăđ iăt ngănghiênăc uăc aăng ăphápăh c

Cóăth ăđ nhăngh a:

CâỐ là s n ph m c a ho ỏ đ ng giao ỏi p b ng ngôn ng , có m ỏ c Ố ỏ o

ng pháp nh ỏ đ nh, mang m ỏ ý ngh a ỏ ng đ i ỏr n ố n, giúp hình ỏhành ốà bi Ố

hi n, ỏrỐy n đ ỏ ỏ ỏ ng, ỏình c m CâỐ đ ng ỏh i là đ n ố ỏhông báo nh nh ỏ ốà

có m ỏ ng đi Ố k ỏ ỏhúc

M t s ănétăđ căcoiălàăđ cătr ngăc ăb năc aăcâu nh ăsau:

a/ Câuăkhôngăph iălàăđ năv ăcóăs n.ăNó đ căt oăraătrongăquáătrìnhăt ăduyăvàăho tă

đ ngăgiaoăti p b ngăngônăng ,ăd aăvàoăcácăđ năv ăcóăs năvàăcác quyăt căk tăh păcácă

đ năv ă y.ă

b/ Câu th ăhi n đ c m t ýăt ngăđ iătr năv n,ăđ ngăth iăth ăhi năđ cătháiăđ ,ătìnhă

c măc aăng iănóiăhayăng i vi t.ă

c/ Câuălàăđ năv ăcóăch căn ng thông báo,ăgiúpăchoăvi căhìnhăthành,ăbi uăhi năvàătruy năđ tăt ăt ng,ătìnhăc măt ăng iănàyăsangăng iăkhác

d/ Câu có m tăc uăt oăng ăphápănh tăđ nhăvàăcóăm tăng ăđi uăk tăthúcă(trênăch ăvi tănóăđ c th ăhi năb ngăm tăd uăch măcâu).ă

Cácăđ cătr ngăc aăcâuăcóăm iăquanăh ăh uăc ă

2.3.2 Phơn lo i cơu

Câuăth ngăđ căxemăxétă ăhaiăph ngădi n:

(câuăh i), câuăc uăkhi nă( câu m nhăl nh), câuăc măthánă(câuăc m)

2.3.3 Phơn lo i cơu theo c u t o ng pháp

2 3.3.1 Câuăđ năbìnhăth ng,ăcácăthànhăph năc aăcâu

a/ CâỐ đ n bình ỏh ng: là câỐ đ c c Ố ỏ o g m hai ỏhành ph n chính: ch ng

ốà ố ng ảai ỏhành ph n này ỏ o nên nòng c ỏ c a câu đ n

+ QỐan h ng pháp:ăch ăng ăvàăv ng g năbóăv iănhauăb ngăqỐan h ch ố + QỐan h ý ngh a:ăt ngă ngăquanăh ăgi aăhai thànhăph năc aăm tăphán đoánă

trongăt ăduy.ă

+ Ranh gi i gi a ch ng ốà ố ng :ăđánhăd uăb ngă(//)ă

+ V ỏrí: Ch ăng ă(tr c),ăv ăng ă(sau).ăTuyănhiênătrongăm tăs ătr ngăh p, v ă

ng ăăcóăth ăđ ngătr căch ăng ,ănh tălàăkhiăcâuămangărõămàuăs căbi uăc m

VD:ă păvôăcùngăt ăqu cătaă i!ă(T ăH u)ă

b/ Các ỏhành ph n c a câu:

b1 Các thƠnh ph n chính:

+ Ch ăng ăph ăbi nănh tălàăDT,ăc m DTăho căđ iăt ăthayăth ăchoăDT

VD: - ả c sinh l p 4D //ăđiăh căchuyênăc n

- Tôi //ăđangăh căbài

+ Ch ăng ăcóăth ălàă T,ăTTăho căc mă T,ăc măTT.ăCácăt ăho c c măt ănàyăkhiălàmăch ăng ăthìăkhôngăcóăph ăt ă ătr c.ă

VD: - Lao đ ng là vinh quang

- ả c ỏ p ỏ ỏ làăngh aăv ăc aăh căsinh

- YêỐ ỏh ng choătaăs căm nh

+ăCh ăng ăcóăth ălàăs ăt ,ăt ăch ăv ătrí,ăcácăc măt ăc ăđ nh.ă

VD: - ảai ố i hai làăb n

- Trên đưăc ăcánăb ăv ăgiúp

- Ch ỏay n m ngón làătháiăđ ăkhôngăđúng

+ Ch ăng ăcóăth ălàăc măC-Văho căc măt ăđ ngăl p

VD: - Nó/ h c ỏ ỏ // là tôi vui

- Ch ố i em //ăcùngăh căm tătr ng

- Thôngăth ng,ăv ăng ădoă T,ăc mă T,ătínhăt ,ăc măTTăc uăt oănên

VD: - Con cò bay l bay la

- Ti ngăsu iăỏrong nh ỏi ng háỏ ồa

- V ăng ăcóăth ălàăDT,ăc măDTăho căđ iăt ăthayăth ăchoăDTă(cóăthêm t ălà)

VD: - HàăN iă//ălàăth ăđôăc aăVi tăNam

- Ng iăh căgi iănh tăl pă//ălàănó.ă

- V ăng ăcóăth ălàăs ăt ,ăho căt ăh p t ăg măquanăh ăt ă(b ng, ỏ i, đ , c a, do ) và cácăt ăng ăkhác.ă

VD: - N căVi tăNam // là m ỏ

- Cáiă mănày // b ng nhôm

- V ăng ăcóăth ăc u t oălàăc măC-V,ăc măt ăđ ngăl păho căm tăc măt ăc ăđ nh.ă VD: - Quy năsáchă yăbìa xanh.(c măC-V)

- Nó // đ n r i r ỏôi đi ch i (CT đ ngăl p)ă

- Th ngăchaă y//ăb ng đ ngoài da (CTăc ăđ nh)ă

- CNăg iătênăs ăv tă(ng i,ăv t,ăs ăvi c)ăcònăVNămiêuăt ăho tăđ ngăc aăs ăv tăđó.ă

- CNăbi u hi năs ăv t,ăVNămiêuăt ătr ngătháiăc aăs ăv tăđóă.ă

- CNăbi uăhi năs ăv t,ăVNămiêuăt ăđ căđi m,ătínhăch tăc aăs ăv tăđó.ă

- CNănêuăm tăđ iăt ng,ăVNăbi uăhi năđi uănh năđ nhăv ăđ iăt ngăđó.ă

b2 C ác thƠnh ph n ph c a cơu:

(1) ng :

ng là ỏhành ph n ph c a câỐ bi Ố ỏh ch đ là hành đ ng, ỏính ch ỏ

đ c nh n m nh đ làm c n c ồỐ ỏ pháỏ c a s ối c nêỐ nòng c ỏ câỐ

VD: Thi p m i, nóăđưăchu năb ăxong.ăCònăph n áo c i thìăđ năngàyăđóăhưyăđiăđ t.ă

ăng ăcóăth ălàăm tăt ,ăm tăc măt ă(cóăth ăđ căl păl i,ăho căkhôngăl păl i ăcácăthànhăph n chính)

ỏ nòng c ỏ c a câu

VD: Vào m ỏ đêm ỏr ng,ătôiăt iăch iănhàăb n

gi aăcâu.ăNóăth ngăđ cătáchăkh iănòngăc tăcâuăb iăm t quưngăng t.ă

+ B ngăcácăt ăng ăch ăth ăt : m ỏ là, đ Ố ỏiên, cỐ i cùng

+ Nêuăs ăt ngăk tăhayăkháiăquát: tóm l i, nhìn chỐng, ỏh là

+ Ch ăs ăđ ngănh t,ăđ iăl păhayătráiăng c: đ ng ỏh i, ỏh mà, ng c l i

+ Nêuăs ăgi iăthích,ăminhăh a: ngh a là, ỏ c là, nói cách khác

ỏình c m, ỏhái đ c a ng i nói đ i ố i ng i nghe, nó bi Ố ỏh l i g i, l i đáp hay

l i c m ỏhán

* Phân bi t các tr ng h p sau:

+ Bi uăth ătìnhăc m,ăc măxúc,ătháiăđ

+ Bi uăth ăl iăg i,ălàmăd uăhi uăđ ăchoăng iăngheăchúăýăđ năho tăđ ngăgiaoăti p

+ Bi uăth ăl iăđáp,ăbàyăt ăs ăđápă ngătr căyêuăc uăc aăng iăthamăgiaăho tăđ ngă

giaoăti p.ăTh ngădoăcácăt ătìnhăthái:ă , ốâng, d , ph i c uăt oănên

b3 ThƠnh ph n bi t l p: Lo iăthànhăph nănàyăkhông b ăsungăýăngh aăchoăcâuămàă

đ ngăt ngăđ iăbi tăl păv ăýăngh aăvàăng ăphápăsoăv iănòngăc tăc aăcâu.ă

nòng c ỏ câỐ

+ă ngăsauăt ăhayăc măt ăđ căgi i thích và táchăbi tăb iăquưngăng t (b ngăd uă

ph yăho căd uăg chăngang).ăM iăquanăh ăgi aăthànhăph năgi iăthíchăvà t ,ăhay c mă

t ăđ căgi iăthíchăcóătính l ngăl o

+ Thông th ngăTPăgi iăthíchăvàăt ăhayăc măt ăđ căgi iăthíchăđ uălàăDT,ăc măDT.ă VD: - Huy, đ a b n cùng l p,ăr ănóăđiăch i

- Bácănh ăMi năNam,ăn i nh nhà

Mi năNamănh ăBác,ăn i mong cha (T ăH u)ă

Hômăg pătôiăv năc iăkhúcăkhíchă

M tăđen tròn (ỏh ng ỏh ng qỐá đi ỏhôi!) (QỐê h ng - Giang Nam)

2.3.3.2.ăCâuăđ năđ căbi t:ă

- Nhi Ố sao qỐá (Nguy nă ìnhăThi)ă

- 2 / 9/ 1945

- N m hôm, m i hôm…r i n a ỏháng, l i m ỏ ỏháng (Nguy năCôngăHoan)

Tu ăthu căvàoăb năch tăng ăphápăc aăt ăhayăc măt ănòngăc t,ătaăcó:ă

a/ CâỐ đ n đ c bi ỏ - danh ỏ : làăcâuăcóănòngăc tăđ căc uăt oăb ngăm tădanhăt ,

m tăc măt ăchínhăph ăcóădanhăt làmăthànhăt ăchínhă(c măDT),ăho căm tăc măt ă

đ ngăl pămàăcácăthànhăt ălàădanhăt

+ Ý ngh a khái qỐáỏ: ch ăs ăt năt i,ăbi uăhi năc aăs ăv t,ăhi năt ngănh ăđangăt năt iă

tr căm tătrongăth iăđi mănói.ă

+ S d ng ỏrong các ỏr ng h p:

- Nêuăs ăv t,ăhi năt ngăthiênănhiênălàmăn năchoăcácăs ăki năđ cămiêuăt ă

- Miêu t ăs ăxu tăhi n,ăt năt iăc aăcácăs ăv t,ăhi năt ng,ănêuăhoànăc nh,ăkhông gian,ăth iăgian,ăc măxúc ălàmăng iăđ cănh ăđangăch ngăki năho căc măxúc.ă

- Th iăgian,ăđ aăđi m,ăkhungăc nh khiăghiănh tăký,ăphóngăs ăho cătrongăk chă

b n.ă

- Dùng làmătênăđ ăchoăsách,ăbáo,ăcácăc ăquan,ăxíănghi p, tr ngăh c.ă

b/ CâỐ đ n đ c bi ỏ - ố ỏ : làăcâuămàănòngăc tăch ăcóăm tăv ăt ă(đ ngăt ,ătínhăt ),ă

ho căm tăc măt ăchính ph ăcóăv ăt ălàmăthànhăt ăchính,ăhayăm tăc măt ăđ ngăl pă

c aăcácăv ăt ă

S d ng ỏrong các ỏr ng h p:

+ Ghi s ăt năt i,ăxu tăhi năhayăbi năm tăc aăm tăs ăv t,ăhi năt ngănàoăđó.ă

+ Ghiăl iătheoăki uăli tăkêănh ngătr ngăthái,ăhànhăđ ng,ăc măgiácăvào m tăth iăđi măvàăm tăđ aăđi mănh tăđ nh.ă

+ B căl ăc măxúc,ătr ngătháiătâmălýăho căm tăm nh l nh,ăm t l iăkêuăg i.ă

+ G iătênăhayătrìnhăbàyăho tăđ ngăchính

c/ CâỐ đ n rúỏ g n: làăcâuăkhôngăđ yăđ ăthànhăph n doărútăg n,ăt nhăl c (g iălàă

câuărútăg n).ăCâuărútăg năch ăt năt iătrongăm tăng ăc nhănh tăđ nh.ăD aăvàoăng ă

c nh,ăcóăth ăt nhăl căthành ph n câu khiănóăđưărõ,ăho căkhôiăph căđ căm tăcáchă

chínhăxácăthànhăph năđư b ăt nhăl c.ă

VD: - Aiălàăch ănhà?ă

- Tôi => T nhăl căVNă

VD: - Nóăđiăđâu?ă

- iăh c => T nhăl căCNă

VD: - Nóăđiăt ăbaoăgi ?

- Hômăqua.ăăăăăăă=>ăT nhăl căC-V

2.3.3.3 Câuăph c: là câỐ có ỏ hai c m ch ố ỏr lên (gi ng câỐ ghép), nh ng ố

qỐan h ỏhì có m ỏ ch ố làm ỏhành ph n, hay làm ỏhành ỏ c Ố ỏ o ỏrong m ỏ c m

ch ố khác (gi ng câỐ đ n)

VD: Th căt // ch ngăminh r ngă ngăta/ nóiăđúng

C V

+ăCâuăph căcóăc măC-Vălàmăch ăng

+ăCâuăph căcóăc măC-Vălàmăv ăng

+ăCâuăph căcóăc măC-Vălàmăđ nhăng

+ăCâuăph căcóăc m C-Vălàmăb ăng

+ăCâuăph căcóăc măC-Vălàmătr ngăng ă(ch ăcáchăth c)

2.3.3.4 Câu ghép: l à câỐ có ỏ hai c m ch ố ỏr lên (hai nòng c ỏ câỐ đ n), các

c m ch ố này có ỏính đ c l p ỏ ng đ i so ố i nhaỐ: không có c m ch ố nào làm ỏhành ph n cho m ỏ c m ch ố nào M i c m ch ố nh ỏh làm ỏhành m ỏ ố ốà chúng ghép l i đ ỏ o ỏhành m ỏ đ n ố m i

VD: - Tr iăquang,ămâyăt nh

- N căcóăth ătrôiăđi,ăn căcóăth ăv ăbi năc ,ănh ngănúiăsôngăcònăl iăngànăđ iăxanhăt i (L uăQuýăK )ă

* Các lo i cơu ghép:

D aăvàoăm iăquanăh ăýăngh a,ăng ăphápăgi aăcácăv ,ăcóăcácălo i:ă

VD: S măch pă mă mănh ng tr iăkhôngăm a

d/ C âỐ ghép có qỐan h hô ng gi a hai ố :

VD: Gi ănhàăai, quai nhà n y

e/ Câ Ố ghép ch qỐan h nguyên nhân - k ỏ qỐ :

VD: Cóăl ăti ngăVi tăc aăchúngătaăđ păb i ốì tâm h năc aăng iăVi tăNamătaă

r tăđ p.ă

g/ CâỐ ghép ch qỐan h đi Ố ki n - h qỐ (gi ỏhỐy ỏ - h qỐ ):

VD:ăH ăcònăm tătênăxâmăl cătrênăđ tăn căta,ăthìăchúngătaăph iăchi năđ uă quétăs chănóăđi.ă(H ăChíăMinh)ă

h/ Câu ghé p ch qỐan h nh ng b - t ng ỏi n:

VD: Dù aiănóiăng ănóiănghiêngă

Lòng ta ố n v ngănh ăki ngăbaăchân (Ca dao)

i/ CâỐ ghép ch qỐan h m c đích:

VD:ăAnhă yămuaăsáchăcho conăh c.ă

2.3.4 Các lo i cơu xét v m t giao ti p (theo m c đích phát) ngôn

2.3.4.1.ăCâuăt ngăthu t: là câỐ dùng đ k , đ ỏhỐ ỏ, đ ỏhông báo ố nh ng hi n

ỏ ng, nh ng ho ỏ đ ng, ỏr ng ỏhái, ỏính ch ỏ ỏrong hi n ỏh c khách qỐan, ho c đ

ỏh hi n nh ng nh n đ nh, đánh giá c a ng i nói ố m ỏ s ố ỏ, hi n ỏ ng nào đó

VD: N căVi tăNamălàăm t.ăDânăt căVi tăNamălàăm t (H ăCh ăT ch)ă

+ Câuăt ngăthu tăkhôngănh mătácăđ ngăt iăđ iăt ngăngheănh ăcácăcâuăh i,ăcâuă

c uăkhi n.ă

+ăV ăn iădungăýăngh a:ăthôngăbáoănh ngăn iădungăr tăđa d ng

+ăV ăhìnhăth căc uăt o: Khi nói, ng ăđi uăbìnhăth ngăvàăh ăgi ngă ăcu iăcâu

+ CâỐ ỏ ng ỏhỐ ỏ kh ng đ nh

+ CâỐ ỏ ng ỏhỐ ỏ ph đ nh

2.3.4.2.ăCâuănghiăv n: là câỐ nêỐ đi Ố ch a bi ỏ ho c còn hoài nghi mà ng i nói

mỐ n ng i nghe ỏr l i, ho c gi i ỏhích cho rõ ỏhêm

+ M căđích: (khác câuăt ngăthu t)ăDùngăđ ăh iăvàăyêuăc uăng iăngheătr ăl i.ă

+ V ăc uăt o: Khiănói:ăNg ăđi uănghiăv năth ngălênăgi ngă ăcu iăcâu

* Nh ng ỏ ng bi Ố hi n đi Ố nghi ố n:

+ Dùngăcácăđ iăt nghiăv nă(đ iăt ăđ ăh i): ai, gì, nào, ỏh nào, bao nhiêỐ, m y,

+ăDùngăcácătìnhătháiăt ăđ tă ăcu iăcâu:ăà, , h , h , ch , ch

+ăDùngăcácăph ăt ă(có, không, ch a, đã ) ph iăh păthành:ăcó (hay) không? đã

(hay) ch a ? r i (hay) ch a?

+ăDùngăt ăhay đ tăgi aăhai v ăcâuăđ ăbi uăhi năs ănghiăv năl aăch n.ă

2.3.4.3.ăCâuăc uăkhi n: là câỐ nh m m c đích yêỐ c Ố ng i nghe ỏh c hi n m ỏ n i

dỐng đ c nêỐ ỏrong câỐ Nó ch a đ ng ý mỐ n, ngỐy n ố ng hay m nh l nh c a

ng i nói đ i ố i ng i nghe

VD: Ti nălên!ăChi năs ăđ ngăbào,

B căNamăsumăh păxuânănàoăvuiăh n!ă(H ăChíăMinh)

+ Dùngăm tăt ăhayăm tăc măt ă(chínhăph ,ăđ ngăl p,ăch ăv )ăv iăm tăng ăđi uăc uăkhi năthíchăh p.ăVD: - Tr tăt !ă

+ Ph năl nătr ngăh p:

- Dùngăcácăph ăt ăm nhăl nh - c uăkhi nă(hãy, đ ng, ch , nên, không đ c )

tr căv ăng ăc aăcâu.ăVD: YêỐ c Ố điănh ăchân!

- Dùngăcácăt :ăđi, nào, nhé, ỏhôi ăđ tă ăcu iăcâu.ăVD: B năv ăđi!

+ăTh ăhi năm tăm nhăl nhăho căm tăđi uăng năc mă(m căđ ăc uăkhi n cao)

+ăThúcăgi c ng iănghe hànhăđ ng

+ăBàyăt ăl i yêuăc u,ăl iăm iăho căm tănguy năv ng

+ Bàyăt ăl iăkhuyênăr n,ăd ădành

+ Th ăhi năl iăchúc,ăđi uămongăm i

2.3.4.4.ăCâuăc măthán: dùng đ b c l c m ồúc, ỏình c m, ỏhái đ c a ng i nói đ i

ố i s ố ỏ hay hi n ỏ ng đ c nói đ n

VD: păvôăcùngăt ăqu cătaă i!ă(TH)

+ Cácăt ătìnhăthái: ôi, chao ôi, ô, , ô hay, ỏhan ôi, ỏr i i, h i i đóngăvaiătròăr tărõ

r tătrongă vi căb căl ătìnhăc m,ătháiăđ ă

+ăCóăkhiăt ătìnhătháiăđ ngăđ căl păt oăthànhăm tăcâuăc măthánăriêngăr ă

VD:ăChoătôiăg păc ăT p.ăTr i i là ỏr i.ăCácăng iăgi tătôi!ă(ChuăV n)ă

+ăCóăkhiăt ătìnhătháiăđ ngă đ uăho căcu iăcâuă(câuănàyăg mă m tă t ,ăm tă c măt ăthu călo iăchínhăph ,ăđ ngăl păho căch ăv ).VD: - Ôi, tài quá!

+ Câuăc măthánăcònăcóăth ăs ăd ngănh ngăt ăbi uăhi năm căđ ăc aăc măxúc,ăho că

m căđ ăđánhăgiáă(ỏh ỏ, qỐá, l m, ghê, c c k .) VD: - Th ăthìăt tăquá!

+ăTrongăcâuăc măthán,ădùngăt ăthay thìătr t t ăcácăthànhăph n câuăđ căs păx pănh ă

sau: văt ă+ăthay +ăDTă(c măDT) ch ăs ăv t

VD: auăđ n thay ph năđànăbà!ă(Nguy năDu)ă

+ Câuăc măthánăcònăs ăd ngănh ng t ăv nălàăt ănghiăv n, nh ngăkhôngăcóăm căđíchănghiăv n,ămà v năb căl ăc măxúc,ătháiăđ ă

VD: năgìătoăl năđ yăđàălàm sao!ă(Nguy năDu)

2.3.5 H th ng d u cơu ti ng Vi t

2.3.5.1 D uăcâu: làălo iăkýăhi uăthu căv ăch ăvi t.ăTrongăch ăvi t,ăcácăd uăcâuădùngălàm kí hi uăđ ăđánhăd uăcácăy uăt ăthu căv ăng ăđi u,ăho cădùngăđ ădi năt ăcácăs cătháiăkhácănhauătrongătìnhăc m,ătháiăđ ăc aăng iăvi t,ăho căđ ăđánhăd uăcácălo iăcâuă

+ D uăch m đ tăcu iăđo năv n: đánhăd uăs ăk tăthúcăđo năv n.ă o năv năsauăb tă

đ uăb ngăch ăxu ngădòngăv iăch ăcáiăhoaăvàăvi tăth tăđ uădòng

+ V ăng ăpháp: D uăch m ch ăđ cădùngăkhiăđưăh tăm t câuă(cóăth ălàăcâuăđ n,ăcâuă

VD:ăM tăcáiăđ uălóăvào.ăTh ngăXuân (S đ - V ăTr ngăPh ng)ă

b/ D Ố ch m h i: th ng dùng đ k ỏ ỏhúc câỐ nghi ố n (câỐ h i)

VD: - AăPh ă năc măch a?ă(Tô Hoài)

+ Sauăd uăch măh i b tăđ uăm tăcâuăkhác,ăph iăvi tăhoaăch ăcáiăđ u.ă

+ Khiăđ căcâuăcóăd uăch măh i ph iănh năm nhăvàoăn iădungăc năh i.ă

+ D uăch măh i đ tăgi aă(ho căcu iăcâu)ăsauănh ngăt ăng ăch aăđ ngănh ngăn iădungăbi uăhi năs ănghiăv n,ăch ăkhôngăđánhăd uăs ăk tăthúc câuăvàăđ căđ tătrongă

ng căđ n

c/ D Ố ch m ỏhan: Dùngăđ ăk tăthúcăm tăcâuăc măthánăhayăm tăcâuăc uăkhi n,ă ăđóă

cóăs ăb căl ărõăr tăc măxúc,ătìnhăc m,ătháiăđ ,ănguy năv ng,ăýăchí c aăng iănóiăhayă

ng iăvi t

VD: - Ọi!ăAnhăNúp!ăAnhăNúpăthi t!ăL ălàngă i!ăThi tăanhăNúpăv ăr i,ăđâyănè.ă( ỏ n c đ ng lên - NguyênăNg c)ă

+ Có tr ngăh p,ăcâuăcóădùngăcácăt ăghiăv nănh ngăm căđíchăb c l ăc măxúc,ăyêuă

c u,ăm nhăl nhăthìăcu iăcâuăv nădùngăd uăch măthan

+ Bi uăl ătháiăđ ăm aămai,ăchâmăbi m,ăđ tăd uăthanătrongăngo căđ n

+ Tr ngăh păhai d uăđ căs ăd ngăđ ngăth iă(!?)ă- bi uăth ătháiăđ ăhoàiănghi,ăchâmă

bi n,ăm aămai.ă

d/ D Ố ph y: Dùngăr tăph ăbi nătrongăcâu,ăđ ăng năcách cácăt ,ăcácăc măt ,ăcácăv ă

câu

- V ăng ăâm: ánhăd uăch ăng tănh ătrongăcâuă

- V ăng ăpháp:ăNg năcáchăcácăthànhăph năsauăc aăcâu:ă

+ăNg năcáchăcácăthànhăph năđ ngăl p,ăđ ngăch c

+ Ng năcáchăTPăph ,ăTPăbi tăl păv iănòngăc tăcâu

+ Ng năcáchăcácăv ăc aăcâuăghép

e/D Ố ch m ph y: làăd uădùngătrongăcâu.ăNóăth ngăng năcáchăcácăb ăph năc aăcâuă

khiăcácăb ăph nănàyăv ăm tăng ăphápăcóăth ăt năt iăđ căl pănh ăm tăcâu,ănh ngăv ăýă

ngh aăthìăv năcóăm iăquanăh ărõăr tăv iăb ăph năđiătr că.ă

Th ngăth ng,ăd uăch măph yăđ cădùngă ănh ngăcâuădàiătrongăcácăv nă

b năngh ălu năho căkhoaăh c

+ Ng năcáchăcácăv ătrongăm tăcâuăghép.ă

+ Ng năcáchăcácăb ăph năcóătínhăch tăli tăkê

g/ D Ố hai ch m: Dùngă ătrongăcâuăđ ăbáoăhi uăl iăti pătheoălàăgi iăthích,ăc ăth ăhoá,ăă

nêuăd năch ngăhayăli tăkêầc aăn iădungămàăb ăph năcâuăđiătr c bi uăhi n

Nh ng ỏr ng h p s d ng d Ố (:)

+ăTr căm tălo tăcácăthànhăph năli tăkê.ă

+ăTr căm tăl iăd nănguyênăv nă(dùngăkèmăd uăngo căkép)

+ Tr căl iănóiătr căti păc aăm tănhânăv tănàoăđó (dùngăph iăh păv iăd uăngo căkép,ăho căd uăg chăđ uădòng)

+ăTr căb ăph năgi iăthích

+ Tr căc ăm tăđo năv năhayăm tăph năv năb năcóătácăd ngăc ăth ăhoáăn iădungă

c aăph năv năb năđiătr c.ă

h/D Ố ch m l ng: ăk tăthúcăm t câuăch aătr năv năv ăn iădung,ăch aănóiăh tăýă

ho căng iănóiăkhôngăđ nhănóiăh t,ăvàăcóăth ăcóăch ăch aăđ căhoànăch nhăv ăm tă

c uăt o.ăCóăth ădùngă ăcu iăcâu,ăgi aăcâu,ăđ uăcâu

c s d ng ỏrong nh ng ỏr ng h p nh saỐ:

+ Khi ng iătaăkhôngămu năho căkhôngăth ăbi uăhi năh tăn iădungăc aăcácăthànhă

ph năcâu (thayăchoăch ă“vânăvân”)

+ Khi câuănóiăb ăl ng đ tăquưng,ăho căb ăc tăngang.ă

+ Khiăkhôngăcóăl iăđápătrongăđ iătho i

+ Bi uăth ăs ăkéoădàiăc aăl iănóiăho căs ăv tămiêuăt ă

+ Bi uăth ăch ăng tăquưngăl iănóiăvàăchu năb ăchoăm tăt ăng ăb tăng ăxu tăhi nă(t oă

hi uăqu ătuăt ).ă

i/D Ố ố ch ngang:

+ăDùngăđ ătáchăcácăthànhăph n bi tăl pă(TPăgi iăthíchăvàăTPăph ăchú)ăv iăcácăTPăkhác

+ tătr cănh ngăcâuăđ cătho iăhayăđ iătho i

+ă tătr cănh ngăb ăph năli tăkê

+ tăgi aăcácăconăs ,ăcácăc măt ,ăho căcácătênăriêngăđ ăch ăs ăliên k t.ă

k/D Ố ngo c đ n:

+ăDùngăđ ătáchăbi tăcácăthànhăph năbi tăl p

+ Ghi chú ngu năg cătríchăd n

l/D Ố ngo c kép:

+ ánhăd uăcác t ,ăc măt ,ăcâu,ăđo nătríchăd nănguyênăv năc aăng iăkhác

+ Báoăhi uăl iătríchăd nătr căti p.ă

+ăDùngăđ ăđánhăd uăt ăng ăv iăýăm aămai.ă

+ ánhăd uătênătácăph m,ătênăsách,ătàiăli u.ăVD:ă“Truy năKi u”ăc aăNguy năDu

4/ăPhânăbi tăcâuăđ năvàăcâuăghép

5/ăCâuăghépăcóănh ngăti uălo iănào?ăTìmăvíăd ăđ ăminhăh aăchoăm iăti uălo iăcâuăghép

6/ăL p b ngăh ăth ngăcácălo iăcâuăv ăm tăgiaoăti pă(nêuăýăngh a,ăc uăt o,ăcácăti uă

lo iăvàăl yăvíăd ăminhăh aăchoăm iălo iăcâu)

7/ăNêuătómăt tăquyăt căs ăd ngă10ăd uăcâuătrongăti ngăVi tăvàăl yăvíăd ăminhăh a

Luy n t p

BƠi t p 1

L p b ngăh ăth ngăcác thành ph n c a câỐ.ăNêuărõăýăngh a,ăv ătrí,ăc uă

t oăc aăm iăthànhăph năcâuăvàăl yăvíăd ăminhăh a.ă

Cóăth ăl păb ngăh ăth ngănh ăsau:ă

Hai TP chính

Ch ăng ă V ăng ă ụăngh a

V ătríă

C uăt oă Víăd ă CácăTPăph ă Tr ngăng ăng TPăchuy năti pă Hôăng ă

BƠi t p 2

Hưyăxácăđ nhăcâỐ đ n bình ỏh ng, câỐ đ n đ c bi ỏ và câỐ đ n rúỏ g n

cóătrongăhaiăđo năv năsau:ă

(1) Ngày 2 ỏháng 9 n m 1945

ảà N i ỏ ng b ng màỐ đ M ỏ ốùng ỏr i báỏ ngáỏ đèn ốà hoa C bay đ nh ng mái nhà, đ nh ng r ng cây, đ nh ng m ỏ h (Võ Nguyên Giáp)

(2) - Thuă i,ăaiăđangănóiăchuy năđ y?

Tìm các thành ph n ph c a câỐ có trong đo năv năd iăđây:

Ngày mai, ỏrên đ ỏ n c này, s ỏ, ỏhép có ỏh nhi Ố h n ỏre, n a Nh ng, trên

đ ng ỏr ng d n b c, ỏre ồanh ố n là bóng máỏ Tre ố n mang khúc nh c ỏâm ỏình Tre s càng ỏ i nh ng c ng chào ỏh ng l i Nh ng chi c đỐ ỏre ố n d n lên bay b ng Ti ng sáo di Ố ỏre cao ốúỏ mãi (ThépăM i)