Địa lý Tự nhiên Việt Nam 1 bài giảng dành cho sinh viên

Địa lý Tự nhiên Việt Nam 1 bài giảng dành cho sinh viên là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

ĐỀ CƯƠNG BÀI GIẢNG

ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN VIỆT NAM 1

Ths GVC Phan Thông

Năm 2013

- 1 -

M CăL C

L IăNịIă Uầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ - 5 -

Ch ng 1 LÃNHă TH ă VI Tă NAMă VÀă L CHă S ă PHÁTă TRI Nă T ă NHIểNă VI TăNAMầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ- 7 - 1.1ăLƣnhăth ăVi tăNam - 7 -

1.1.1ăV ătríăđ aălỦ - 8 -

1.1.2ăPh măviălƣnhăth - 8 -

1.1.3ăụăngh aăt ănhiênăc aăv ătríăđi ălỦăn căta - 10 -

1.2ăL chăs ăphátătri năt ănhiênăVi tăNamầầầầầầầầầầầầầầầ - 10 - 1.2.1ăGiaiăđo năti năCambriă(Cm) - 11 -

1.2.2ăGiaiăđo năc ăki năt o - 11 -

1.2.3ăGiaiăđo năTơnăki năt o - 13 -

1.3.ăS ăhìnhăthƠnhăkhoángăs n - 15 -

1.3.1ăCácăm ăn iăsinh - 15 -

1.3.2ăCácăm ăngo iăsinh - 15 -

Ch ngă2.ă AăHỊNHăVI TăNAMầầầầầầầầầầầầầầầầầ - 18 -

2.1ă căđi măchungăc aăđ aăhìnhăVi tăNam - 18 -

2.1.1ă iănúiălƠăb ăph năquanătr ngănh tăc aăc uătrúcăđ aăhìnhăVN - 18 -

2.1.2ăC uătrúcăđ aăhìnhăVNălƠăc uătrúcăc ăđ căt ki năt oălƠmătr ăl i - 19 -

2.1.3ăCácăchuăk ătơnăki năt oăđƣăd năđ nătínhăphơnăb căc aăđ aăhình - 20 -

2.1.4ă aăhìnhăVNămangătínhăch tăn iăchíătuy n,ăgióămùa,ă m:ă ơyălƠăđ căđi mă baoătrùm.ăTh ăhi n: - 20 -

2.2ăCácăki uăđ aăhìnhă ăVi tăNam - 20 -

2.2.1 Ki uăđ aăhìnhănúi - 21 -

2.2.2ăKi uăđ aăhìnhăcaoănguyên - 21 -

2.2.3ăKi uăđ aăhìnhăđ i - 22 -

2.2.4ăKi uăđ aăhìnhăđ ngăb ng - 22 -

2.2.5ăCácăki uăđ aăhìnhăđ căbi t - 23 -

2.3ăCácăkhuăv căđ aăhìnhă ăVi tăNam - 24 -

2.3.1ăKhuăv căđ iănúi - 25 -

- 2 -

2.3.2ă aăhìnhăđ ngăb ng - 26 -

2.3.3ă aăhìnhăb ăbi n - 28 -

Ch ngă3.ăKHệăH UăVI TăNAMầầầầầầầầầầầầầầầầầ - 31 -

3.1ă căđi măchungăc aăkhíăh uăVi tăNam - 31 -

3.1.1ăKhíăh uăVNălƠăkhíăh uănhi tăđ iă măgióămùa - 31 -

3.1.2ăKhíăh uăVNăphơnăhoáăr tăđaăd ng - 37 -

3.1.3.ăKhíăh uăVNădi năbi năth tăth ng - 37 -

3.2ăCácăy uăt ăchínhăc aăkhíăh u - 39 -

3.2.1.ăCh ăđ ănhi t - 39 -

3.2.2ăCh ăđ ăgió - 39 -

3.2.3ăCh ăđ ăm a - 40 -

3.2.4ăBƣo - 40 -

3.3ăPhơnăvùngăkhíăh uăVi tăNam - 41 -

3.3.1ăS ăđ ăphơnăvùngăkh uăc aăPh măNg căToƠn vƠăPhanăT tă c - 41 -

3.3.2ăS ăđ ăphơnăvùngăkhíăh uăc aăT ngăc căkhíăt ngă- Th yăv n - 41 -

Ch ngă4.ăTHU ăV NăVI TăNAMầầầầ ầầầầầầầầầầầầ- 44 - 4.1ă căđi măchungăc aăthu ăv năVi tăNam - 44 -

4.1.1ăM ngăl iăsôngăngòiăVNădƠyăđ c,ăngu năn căp phú,ănhi uăphùăsa - 44 - 4.1.2ăSôngăngòiăc aăVNăph nă nhărõăc uătrúcăđ aăch tă- đ aăhình - 45 -

4.1.3.ăThu ăch ăsôngăngòiăVNătheoăsátănh păđi uămùaăm aăvƠăkhôăc aăkhíăh uă n iăchíătuy năgióămùaă m - 46 -

4.1.4.ăM ngăl iăsôngăngòiăVNăcóăs ăphơnăhoáătrongăkhôngăgian - 48 -

4.2ăM tăs ăh ăth ngăsôngăchínhă ăn căta - 49 -

4.2.1ăM tăs ăh ăth ngăsôngăchínhă ăMi năB c - 49 -

4.2.2ăM tăs ăh ăth ngăsôngăchínhă ăMi năTrung - 52 -

4.2.3ăM tăs ăh ăth ngăsôngăchínhă ăMi năNam - 52 -

4.3ă căđi măh iăv n - 54 -

4.3.1ă căđi măchungăc aăBi nă ông - 54 -

4.3.2ă căđi măh iăv n - 55 -

4.4ăPhơnăvùngăth yăv năVi tăNam - 57 -

- 3 -

5.1ă căđi măchungăc aăth ănh ngăVi tăNam - 61 -

5.1.1ăTh ănh ngăVNăđaăd ngăv ăth ălo iăvƠăph căt păv ătínhăch t - 61 -

5.1.2ăTh ănh ngăVNămangătínhăđ aăđ iărõăr t,ătínhăn iăchíătuy năgióămùaă m,đ t FeralitălƠăch ăy u - 64 -

5.1.3ăTh ănh ngăVNăd ăb ăthoáiăhoáăn uăs ăd ngăkhôngăh pălí - 66 -

5.2ăCácănhómăvƠăcácălo iăđ tăchínhă ăn căta - 66 -

5.2.1ăNhómăđ tăcátăbi nă(Arenosolsăậ Ar): - 67 -

5.2.2ăNhómăđ tăm nă(SalicăFluvisolsăậ Fls): - 67 -

5.2.3ăNhómăđ tăphèn:ăThionicăFluvisolsăậ Flt: - 68 -

5.2.4ăNhómăđ tăglơy:ăGleysolsăậGL: - 69 -

5.2.5ăNhómăđ tăthanăbùn:ăHistoslsăậ HS: - 70 -

5.2.6ăNhómăđ tăphùăsa:ăFluvisolsăậ FL: - 70 -

5.2.7ăNhómăđ tăxám:ăAcrisolsăậ AC: - 71 -

5.2.8ăNhómăđ tăđ :ăFerrasolsăậ FR: - 72 -

5.2.9ăNhómăđ tănơuăvùngăbánăkhôăh n:ă - 73 -

5.2.10ăNhómăđ tăđen:ăLuvisolsăậ LV: - 74 -

5.2.11ă t mùnăalitănúiăcao:ăAlisolsăậ AL: - 74 -

5.2.12ă tăxóiămònătr ăs iăđá:ăLeptosolsăậ LP: - 74 -

Ch ngă6.ăSINHăV TăVI TăNAMầầầầầầầầầầầầầầầầầ.- 76 - 6.1ă căđi măchungăc aăsinhăv tăVi tăNam - 76 -

6.1.1.ăH ăđ aăsinhătháiăr ngălƠăh ăđ aă- sinhătháiănguyênăsinhăđ cătr ngăc aăt ă nhiênăVi tăNam - 76 -

6.1.2ăăGi iăsinhăv tăt ănhiênăVN vôăcùngăphongăphú vƠăđaăd ng - 78 -

6.1.3.ăD iătácăđ ngăc aăconăng i,ăs ăgiƠuăcóăc aăr ngăvƠăđ ngăv tăhoangădƣă ăVNăđƣăgi măsútănghiêmătr ng - 84 -

6.2ăCácăh ăsinhătháiăchínhă ăVi tăNam - 85 -

6.2.1ăNhómăh ăsinhătháiăth căbìănhi tăđ iănúiăth p - 85 -

6.2.2.ăH ăsinhătháiăth căbìăáănhi tăđ iăvƠăônăđ iătrênănúi - 91 -

6.2.3.ăH ăsinhătháiănôngănghi p - 92 -

- 4 -

7.1ă căđi măc ăb năc aăt ănhiênăVi tăNam - 94 - 7.1.1ăVi tăNamăn mă ăv ătríăti păxúcăgi aănhi uăh ăth ngăt ănhiên - 94 - 7.1.2ăVNălƠăn căcóătínhăbi năl nănh tătrongăcácăn că găNamăÁăl căđ a.- 95 - 7.1.3ăVNălƠăm tăn cănhi uăđ iănúi - 97 - 7.1.4ăVNămangătínhăch tănhi tăđ iăgióămùaă m - 97 - 7.1.5ăT ănhiênăVNăphơnăhóaăđaăd ngăvƠăph căt păthƠnhănhi uăvùngăt ănhiênăcóăđ căđi măkhácănhau - 99 - 7.2ăKhaiăthácăcácăđ căđi măc ăb năc aăt ănhiênăVi tăNam - 101 - 7.2.1ăKhaiăthácăcácăđ căđi măthu năl iăc aăthiênănhiênănhi tăđ iă măgióămùaă

n căta - 101 - 7.2.2ăKhaiăthácăt ngăh păcácăth ăm nhăc aăbi n - 102 - 7.2.3 Khai thácăvƠăs ăd ngăh pălíăcácăngu nătƠiănguyênăthiênănhiênăc aăn că

ta - 102 - 7.2.3ăKhaiăthácăcácăth ăm nhăc aăcácăvùngăt ănhiên - 102 - TÀIăLI UăTHAMăKH Oầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ - 103 -

- 5 -

L IăNịIă U

aălỦăt ănhiênăVi tăNamălƠămônăh cănghiênăc u cácăđ căđi măc aăđ aălỦăt ănhiênăvƠăcácăquyălu tăphơnăhóaăc aăcácăt ngăh păth ăt ănhiênăcácăc pătrênăph măviălƣnhăth ăVi tăNam.ăNh ngăki năth căc ăb năv ăđ aălỦăt ănhiênăVi tăNamăgiúpăsinhăviênăhi uăbi tăsơuăs căh năv ăthiênănhiênăc aăđ tăn cămình,ălƠmăc ăs ăchoăvi căti păthuăki năth căc aăcácămônăh căkhácătrongăch ngătrìnhăvƠăquáătrìnhăh căt p,ăcóăkh ă

n ngăd yăt tămônă aălỦă ătr ngăph ăthông,ăđ ngăth iăgiúpăíchăchoăvi cătìmăhi u,ănghiênăc u,ăgi iăquy tăcácăv năđ ăcóăliênăquanăđangădi năraătrênăđ tăn cătaănh ăphátătri năkinhăt ă- xƣăh i,ăphòngăch ngăthiênătai,ăc iăthi năvƠăduyătrìămôiătr ngăsinhătháiầă

m căđíchăchínhălƠăgiúpăsinhăviênăCaoăđ ngăs ăph măngƠnhă aălỦăcóăđi uăki năvƠ thu năti năh nătrongăvi căh căt pătrênăl p c ngănh ăônăt p,ărènăluy n đ ăn măki nă

th c,ăk ăn ngăc năthi t v ăcác v n đ cóăliênăquanăđ nă aălỦăt ănhiênăVi tăNam Tuyănhiênăđơy c ngăcó th lƠătƠiăli uăb ăíchăchoăsinhăviênăvƠăh căsinhăcácăc p,ăcácăngƠnhăkhácăthamăkh oăvƠăchoănh ngăaiăyêuăthíchăv ă aălỦăt ănhiênăVi tăNam

N iădungăc aătƠi li u đ căbiênăso năd aătrênăs ăphơnăb ăc aăch ngătrìnhă

baoăg mănh ngăki năth căkháiăquátăvƠăc ăb nănh tăv ă aălỦăt ănhiênăVi tăNam TƠi

Ch ngă1:ăLƣnhăth ăVi tăNamăvƠăL chăs ăphátătri năt ănhiênăVi tăNam

Ch ngă2:ă aăhìnhăVi tăNam

Ch ngă3:ăKhíăh uăVi tăNam

Ch ngă4:ăTh yăV năVi tăNam

Ch ngă5:ăTh ănh ngăVi tăNam

Ch ngă6:ăSinhăv tăVi tăNam

Ch ngă7:ăNh ngăđ căđi măc ăb năc aăt ănhiênăVi tăNam

ăbiênăso nătƠiăli uănƠy,ăchúngătôiăd aăvƠoătƠiăli uăchínhădoăB ăGiáoăd căvƠă

- 6 -

Ơoăt oăbanăhƠnhălƠă“Giáo trình a lý t nhiên Vi t Nam 1 (ph n đ i c ng) ậ

giáo trìnhăCaoăđ ngăS ăph m;ădoă ngăDuyăL iă(ch ăbiên),ăNXB HP,ă2007 Trongăquáătrìnhăbiênăso n cònănhi uăv năđ ăthi uăsót,ăr tămongăđ căs ăgópăỦă

c aăđ ngănghi p,ăcácăemăsinhăviênăvƠăb năđ c

TôiăxinăchơnăthƠnhăc mă n

Tác gi

Phan Thông

- 7 -

Ch ngă1 LÃNHăTH ăVI TăNAMăVÀăL CHăS ăPHÁTăTRI NăT ă

NHIểNăVI TăNAM

M CăTIểU:ăH căxongăch ngănƠy,ăsinhăviênăcóăđ c:

1.ăV ăki năth c:

vùngăbi n

- L chăs ăphátătri năc aăt ănhiênăVi tăNamălơuădƠiăvƠăph căt p,ătr iăquaă3ăgiaiă

đo năl nălƠăgiaiăđo năti năCambri,ăgiaiăđo năC ăki năt oăvƠăgiaiăđo năTơnăki năt o Trongăđóăgiaiăđo năC ăki năt oăđóng vaiătròăquy tăđ nhăđ năl chăs ăphátătri năc aăt ănhiênăVi tăNam.ă

2.ăV ăK ăn ng:

đ iăt ngăkhácănhauătrênăl căđ

N I DUNG

1.1ăLƣnhăth ăVi tăNamă

Lƣnhăth ăVi tăNam (VN) lƠăm tăkh iătoƠnăv n,ăth ngănh t,ăbaoăg măvùng đ t, vùng bi n và vùng tr i thu căch ăquy năthiêngăliêngăvƠăb tăkh ăxơmăph măc aăNhƠă

n căVN

n mătrênăm ngăl căđ aăÁ-ỂuăvƠăTháiăBìnhăD ng

n căchoăđ nănay

Vìăv y,ăkhiănghiênăc uăđ aălỦăt ănhiên Vi tăNam,ăm tăm tăc năxácăđ nhătrênă

ph măviăc ngăv căhi năt iăc aăđ t n căđƣăđ călu tăphápăn căta,ălu tăphápăcácă

n căxungăquanh,ălu tăphápăqu căt ăth aănh n.ăM tăkhácăc năchúăỦănghiênăc uăm ă

Trênăbi năch aăxácăđ nhăth tăchínhăxácăvìăch aăcóăcácăv năb năkỦăk tăchínhă

th că gi aă n că taă v iă cácă n că venă bi nă ông,ă qu nă đ oă Tr ngă Saă thu c Vi t

1.1.1.2 M iăquanăh ălƣnhăth :ăVNăn mărìaăphíaă ôngăbánăđ oă ôngăD ng,ă

g nătrungătơmăkhuăv că ôngăNam Á,ăphíaăB căgiápăTrung Qu c,ăphíaăTơyăgiápăLƠoăvƠăKampuchia,ăphíaă ông vƠăNam giápăv iăbi nă ôngăVN

V iăv ătríăđ aălíăđó,ăVNăn măhoƠnătoƠnătrongăvƠnhăđaiănhi tăđ iăBánăC uăB c, trongăvùngăch uă nhăh ngăc aăgióă mùaăchơuăÁ,ăv aăg năvƠoărìaăl căđ aălƠăphíaăôngăc aăbánăđ oăTrungă- n,ăv aăthôngăraăTháiăBìnhăD ngăquaăbi nă ôngănên

nh tăsoăv iăcácăn că ông Nam Áăl căđ a

1.1.2 Ph măviălƣnhăth ă

Lƣnhăth ăVNăbaoăg măvùngăđ t,ăvùngătr iăvƠăvùngăbi n

1.1.2.1ăVùngăđ t

cácăn căk ăbênăvƠăkho ngă3000ăhònăđ oăl nănh ătrongăbi nă ông

v nhăB căB ă600km,ăn i h pănh tă ăQu ngăBìnhă48km,ăbùăl iăph nătrênăbi năm ăkháăr ngăv ăphíaăđông,ăđ ngăth iăkéoăthêmăm t ítăv ăphíaăNam

- 9 -

biênăgi iăchungăv iăTrungăQu că1306km (giápă7ăt nh:ă i năBiên,ăLaiăChơu,ăLƠoăCai,ăHƠăGiang,ăCaoăB ng,ăL ngăS năvƠăQu ngăNinh);ăđ ngăbiênăgi iăgiápăv iăLƠoă2067km (giápă10ăt nh:ă i năBiên,ăS năLa,ăThanhăHóa,ăNgh ăAn,ăHƠăT nh,ăQu ngăBình,ăQu ngăTr ,ăTh aăThiênă- Hu ,ăQu ngăNamăvƠăKonăTum);ăđ ngăbiênăgi iăgiápăv i Kampuchia 1080km (giápă10ăt nh:ăKonăTum,ăGiaăLai,ă kăL k,ă kăNông,ăBìnhăPh c,ăTơyăNinh,ăLongăAn,ă ngăTháp,ăAnăGiangăvƠăKiênăGiang)

ngăbiênăgi iătrênăđ tăli năc aăn cătaăv iăcácăn căxungăquanhăv ăc ăb năđƣăđ căphơnăgi iăc măm căvƠăđƣăđiăvƠoăl chăs , cácăv năđ ăn yăsinhăđƣăvƠăs ăđ că

gi iăquy tăthôngăquaăđƠmăphánăvƠăth ngăl ngăgi aăcácăbênăliênăquan

1.1.2.2 Vùngăbi n

Vùngăbi năc aăn cătaăbaoăg m:ăN iăthu ,ălƣnhăh i,ăti păgiápălƣnhăh i,ăvùngă

đ căquy năkinhăt ăvƠăth măl căđ a

hònă ôiăậ hònăH iăậ hònăB yăC nhăậ hònăBôngăLangăậ hònăTƠiăL năậ hònă áăL ă- hònăNh n.ăBênătrongăđ ngăc ăs ălƠăvùngăn iăthu

- Lƣnhăh i:ăr ngă12ăh iălỦătínhăt ăđ ngăc ăs

- Ti păgiápălƣnhăh i:ăthêmă12ăh iălỦ

ngăb ăbi nădƠiă3260km,ătrongăvùngăbi năcó nhi uăđ o,ăqu năđ o,ăcóă2ăqu năđ o HoƠngăSaăvƠăTr ngăSa

- 10 -

1.1.2.3 Th măl căđ a:ăBaoăg m đáyăbi năvƠălòngăđ tăd i đáyăbi n thu c ph n

t nhiên c a l c đ a m r ng ra ngoƠi lƣnh h i Vi t Namăchoăđ n b ngoƠi c a rìa

đ n 200ăh iălỦ

1.1.2.4 Vùngătr i:ăLƠăkho ngăkhôngăgianăbaoătrùmălênălƣnhăth ăn căta,ăđ căxácăđ nhăb ngăcác đ ngăbiênăgi i,ătrênăbi nălƠăranhăgi iăphíaăngoƠiălƣnhăh iăvƠăkhôngăgianăc aăcácăh iăđ o

1.1.3 ụăngh aăt ănhiênăc aăv ătríăđi lỦ n căta

V ătríăđ aălíăcóăỦăngh aăquanătr ngătrongăvi căchiăph iăcácăđ căđi măt ănhiênă

VN

- VN n mă hoƠnă toƠnă trong vƠnhă đai n iă chíă tuy n Bánă c u B că vƠă sátă v iă

đ ngăchíătuy năB cănênăthiênănhiênămangătínhăch tănhi tăđ i

l nălƠăm tăkhoănhi tă măd iădƠoăluônăb ăsungăvƠăđi uăhoƠăchoăthiênănhiênăVN

nh ngăkhuăv căl nă y

khácătrênăcùngăv ăđ ănh ăTơyăÁ,ăchơuăPhi)ămƠăbi uăhi năc aătínhăch tăđóălƠăr ngăgióămùaăchíătuy năvƠăr ngăgióămùaăÁăxíchăđ o

+ăH ăsinhăv tăVNăphongăphú,ăđaăd ng (baoăg mănhi uălu ngădiăc ăkhácănhau)

1.2 L chăs ăphátătri năt ănhiênăVi tăNam

gi aă cácă thƠnhă ph nă t ă nhiênă di nă raă trongă su tă c ă th iă giană phátă tri nă lâu dài,

nh ngănétăhi năđ iănhi uăkhiălƠăs ăk ăth aăc aăc uătrúcăc ăho căxenăk ăv iănh ngă

y uăt ăc ădiăl u.ă

- 11 -

m ngă iăd ngăTháiăBìnhăD ngăậ Philippine.ăT iăđóăcác ho tăđ ngăki năt oăđ aă

ch tădi năraăliênăt călúcăm nhălúcăy u, t ăth iăkìăti năCmăđ năho tăđ ngăki năt oăAnp ậ Hymalaya, đ ngăth iăho tăđ ngă yăl iădi năraăkhôngăđ ngăđ uătrongăcácăkhuă

v căkhácănhauă ăVi tăNamăkhi năchoăc uătrúcăk tăthúcăc c kì ph c t p doăcácăđ aă

t ngăđ căliênăti păthƠnhăt oăch ngăch tăn iăti păv iănhauăv ăth iăgianăvƠăl ngăvƠoănhauătrongăkhôngăgianăd năđ năvi căxácăđ nhăranhăgi iăgi aăcácăkhuăv căc ngănh ă

gi aăcácăkhuăv căđ aăch tăậ ki năt oăr tăkhóăkh n

Cóăth ătìmăhi uăl chăs ăphátătri năc aăt ănhiênăVNătheoă3ăgiaiăđo năl n

1.2.1 Giaiăđo năti năCambri (Cm)

LƠăgiaiăđo năkéoădƠiănh tăvƠăc ăx aănh tăcáchăđơyă2-3ăt ăn măchoăđ năk ăCmă(570 tri u n m)ăg mă iăTháiăc ă(AR) vƠă iăNguyênăsinhă(PR),ăvìăv yăđi uăki nă

c ăđ aălỦăcònăr tăs ăkhaiăvƠăđ năđi u,ăkhíăquy năch ăy uălƠăamôniac,ăCO2 N2, H2ầ,ă

th yăquy năm iătíchăt ,ăsinhăv tăđ uătiênăd iăn căm iăxu tăhi n,ăd ngănguyênăth y Giaiăđo nănƠyăn cătaăbaoăg măcácăkh iăđáăbi năch tăho t đ ngănh ănh ngăkhiênă năđ nh

T ăB căđ năNamăcó:ăKh iăvòmăsôngăch y,ădƣyăHoƠngăLiênăS n,ăcánhăcungăsôngăMƣ,ăđ aăkh iăPuăHo t,ăd iăPuăLaiăLeng - RƠoăC ăvƠăđ aăkh iăKon Tum

ơyălƠănh ngăm ngănh ăcònăsótăl iătrongăquáătrìnhăpháăv ăm tăm ngăl căđ aăc ă

ti năCmăr ngăl năh nă- l căđ aăc ă ôngăNamăÁăvìăcácăc uătrúcăc aăchúngăgi ngănhauăvƠăgi ngăn năHoaăNam,ăCaoănguyênăSanăthu căMyanma,ăBoocnéo,ăđi ăkh iăTrungă n.ă

1.2.2 Giai đo năc ăki năt o

gianăđóăcóănhi uăl năbi năti n,ăbi năthoái;ăcóăr tănhi uăgiaiăđo năs tălúnăvƠău năn p;ăcóăr tănhi uăphaăxơmănh păvƠăphunătrƠoădungănham.ă

- ơyă lƠă giaiă đo nă quy t đ nhă nh tă đ nă l chă s ă phátă tri nă c aă t ănhiênă Vi tăNam Cóă4ăchuăkìăsau:

- 12 -

1.2.2.1 ChuăkìăCalêdôni:ă(Cmăậ D1), di năraăch ăy uă ăphíaăB căsôngăH ng ChuăkìăCalêđoniădi năraăkhôngăm nhăm ătrongăc ăn c,ăđ aăhìnhăkhôngăđ cănơngăcaoănhi u,ăhi năt ngău năn păch ăx yăraă ăn năHoaăNam,ăm ăr ngăvòmăsôngă

ch yăthƠnhăkh iănơngăVi tăB căhìnhăthƠnhăcácăcánhăcungăNam Trungăb

Cònă ăđ aămángăTr ngăS n,ăch ăđ ăs tăvõngăvƠăl ngăđ ngătr mătíchăkéoădƠiăliênăt căt ăO-D:ăch ăy uălƠăcácăđáăcátăvƠăđáăsétăk t,ăcònăcóăm tăítăđá vôi

ăđ aăkh iăInđôsini x yăraăhi năt ngăđ tăgƣy:ăđ tăgƣyă“thungăl ngăXê Kông”ăvƠăRƣnhăNamăB táchăkh iăKonTumăc aăVi tăNamăraăkh iăvùngăcònăl iăb ăs tălúnă

c aăđ aăkh iăInđôsini

1.2.2.2 ChuăkìăHecxini:ăKéoădƠiă175ătri u n măt ăD1 (h )ăđ năP2 (th ng)ăcáchă

225 tri u n m,ăvƠoăD1cóăhi năt ngăti nătri năm nh

TrongăchuăkìăHecxiniăcóăđ ăcácălo iănhamăt ngăbi năsơu,ăbi nănôngăvƠăvenă

bi nă(sétăk t,ăb tăk t,ăcátăk t )ăquanătr ngănh tălƠăt oănênăl ngăđ ngăc aăcácăl păđáăvôiăr tădƠyă(D-C-P)ăt oănênănh ngăkhu v căKarstăquanătr ngă ăMi năB c VN

VƠoăcu iăk ăDă ăB căb vƠăB căTrungăb cóăhi năt ngăbi nălùiăvƠăx yăraău nă

n pă kháă m nhă ă đ aă kh iă Konă tum,ă k tă h pă v iă xơmă nh pă vƠă phună trƠoă riolită vƠăanđêzit

1.2.2.3 ChuăkìăInđôsini: Di năraăg nă40ătri u n m,ăt ăT1-T3 ơyălƠăchuăkìăquană

tr ngănh tăvìăsauăđóălƣnhăth ăn căta đƣăhìnhăthƠnhăxongătr ăm tăs ăvùngăc nămƠăsauănƠyăchuăkìăKimêriăthanhătoánăn t

S n),ăvùngăAnăChơu (HƠăB c)

ă Khiênă Kon Tumă vƠă n nă Hecxiniă baoă quanh,ă v nă đ ngă Inđôsiniă bi uă hi nă

s tăvõngălƠăvùngăAnă i m vƠămi nă ôngăNamăB , cònăđ tăgƣyăXêăKôngăl iăho tă

đ ngăvƠănơngăkhiênăKonăTumătáchăkh iăph năb ăs tăvõngăc aăđ aăkh iăInđôsiniăn mătrongăcácălƣnhăth ăc aăLƠo,ăKampuchia,ăTháiăLan

NgoƠiăraăcònăcóăm tăđ tăgƣyăn aăch yăngoƠiăbi nă ôngăvenăvùngăbi năn căta Trongăcácăvùngăs tăvõngăcóătr m tíchăcu iăk t,ăđáăk t,ăb tăk tăvƠăđáăsét.ă

- 13 -

Riêngă trongă cácă khuă v că t ă èoă Ngangă trongă đ aă mángă sôngă C ,ă đ aă mángă

S măM aăvƠăđ aămángăsôngă Ơăcóăt căđ ăs tălúnăr tăl n

VD:ăsôngă Ơ:ătr mătíchădƠyă6000m

Cácăho tăđ ngău năn pă ăđơyăt oănên cácăho tăđ ngămacma

1.2.2.4 ChuăkìăKêmeri:ă ơyălƠăchuăkìăho tăđ ngămacmaălƠăch ăy u:ăphíaăB căcóă ăVi tăB c,ă ôngăB c:ă ăcácăkhuăv căCaoăB ng-Th tăKhê-L căBình,ăthungăl ngăsôngăTh ngă(cácăđáăphunătrƠoăriolit)ăcácăđáăxơmănh păch ăy uălƠăgranităcóă ăBiooc,ăPhia U c,ăvùngăsôngă Ơăcóăc ăxơmănh păl năphunătrƠoămafic

PhíaăNam:ăCácăđáăphunătrƠoăchi mă1ăkhuăv căr ngăt ăQuiăNh năchoăđ năV ngăTƠu,ăngoƠiăraăcácăđáăanđêzităđƣăt oănênăm tăs ănúiăcaoăc căNamăTrungăB ănh ăBi

up, Lang biang, Ta D ng.ă

Nh ăv yăchuăkìăKimêriăđƣăch măd tăgiaiăđo năđ aămángălơuădƠiă ăVi tăNamăđ ăchuy năsangăgiaiăđo n m i: giaiăđo năphátătri năl căđ a.ă

ụăngh a:

- 2 nguyênăđ iăc ăsinhăvƠătrungăsinhăsongăsongăv iăcácăho tăđ ngăki năt oălƠăs ăhìnhăthƠnhăđi uăki n c ăđ aălíăkhácănhau,ălƠmăphongăphúăthêmămôiătr ngăt ănhiênă

n căta

cóăkhíăh uănóngă m.ă ngăv tăcóăcácălo i bòăsátăsinhăs ng (hoáăth chă ăLaoăB o).ă

l ngăc ,ăchimăvƠăm tăs ăloƠiăcóăvú.ă

1.2.3 Giaiăđo năTơnăki năt o

nh ngăđ iăv iălƣnhăth ăn cătaăthìăsauăCretaăm iăhoƠnătoƠnăch măd tăch ăđ ăđ aătƠoă

v iăchu k ăKimêri.ăVìăv y,ăgiaiăđo năphátătri năl căđ aărõăr tănh tăc aăl chăs ăphátătri nă t ă nhiên m iă chínhă th că b tă đ uă t ă Paleogen,ă t ă đóă lƠă giaiă đo nă bánă bìnhănguyênăhoáăkéoădƠi g nă50ătri u n m

Giaiăđo nătơnăki năt oăb tăđ uăt ăNeogenăcáchă65ătri u n măvƠăđƣălƠmătr ăl iăcácăbìnhănguyênăc ăđ c hìnhăthƠnhă ăPaleogen

- 14 -

ơyălƠăgiaiăđo năr tăquanătr ngătrongăl chăs ăphátătri năt nhiên VNăvìăh uăh tă

nh ngăđ căđi măđ aăch tăhìnhăngƠyănayă ăVNăđ uăđ căhìnhăthƠnhătrongăđ iăTơnăsinh (KZ)

Doălƣnhăth ăVNăn măg năvòngăcung Anp -HymalayaăvƠăvòngăcungăTháiăBìnhă

D ngălƠănh ngăkhuăv cău năn păm nhăkèmătheo nh ngăs ăs tăvõngăl năvƠăho tă

đ ngă núiă l aă tíchă c cănênă biênă đ nơngă caoă lƣnhă th ă n că taă kháăm nh,ă t oă nênă

nh ngăvùngăđ aăhìnhăvƠăcao nguyên hi nănayăn căta.ăTuyănhiênăv năđ ngănơngăcaoă

Cóă6ăchuăkìănơngăvƠătr mătích.ăB năchuăkìăđ uăx yăraă ăK ă ăTam, 2ăchuăkìăsauă

x yăraăvƠoăk ă ăt M iăchuăk ăcóă2ăpha:ăPhaănơngălƠmăchoăđ aăhìnhăđ cănơngăcaoăvƠăđ ngăth iălƠmăt ngăc ngăcácăho tăđ ngăxơmăth căc aăcácăsôngăsu i,ăpháăhu ,ă

đ ngăxơmăth căc aăsôngăsu iătr ănênăy uăđi,ăthungăl ngăđ căm ăr ng Ho tăđ ngă

b iăt ălƠăch ăy u,ăb m tăđ aăhìnhăb ăsanăb ngăt oănênăm tăb ăm tăbánăbìnhănguyênă

m i

Ho tăđ ng tơnăki năt oă ăn cătaătrongăgiaiăđo năđ uădi năraăm nhă ăkhuăv căphíaăB c,ăsauăđóălanăd năt iăkhuăv cămi năNamăvƠăbi nă ông

ụăngh a:

cácăđ tăk ăti pănhauăliênăt c,ăch ăb ăng tăqu ngăb iănh ngăphaăyênăt nhăng n.ăVìăv yăăVNăkhôngăcóăcácăb ăm tăsanăb ngăl n

cácăd ngăđ aăhìnhăkhácănhau,ăhình thƠnhăhƠngălo tăcácăsu iăn cănóngăvƠoăđ uăđ ăt ăđƣăquy tăđ nhăđ năs ăhìnhăthƠnhăth ănh ng

v c,ăcácăhi năt ngăb tădòngăx y raăm tăcáchăph ăbi năd năđ năs ăthayăđ iăđángăk ătrongăm ngăl iăsôngăngòi

- Cùngăv iăs ăthayăđ iăđi uăki n ki năt oă- đ aăm oălƠăs ăthayăđ iăkhíăh u,ăthayă

đ iăl păph ăth ănh ngăậ sinhăv t lƠmăthayăđ iăsơuăs căcácăc nhăquanăt ănhiênătrênă

- 15 -

bánăbìnhănguyênăc palêogen

1.3 S h ình thƠnh khoángăs n

VNălƠăm tăn căcóănhi uăkhoángăs năậ óălƠ k tăqu ăc aăquáătrìnhăphátătri nă

đ aăch tă- ki năt oălơuădƠiăvƠăph căt p.ăCácălo iătƠiănguyênăkhoángăs n n cătaăcóăngu n g căn iăsinhăvƠăngo iăsinh:

1 3.1ăCácăm ăn iăsinh

Cácăm ăn iăsinhăth ngăđ căhìnhăthƠnhă ănh ngăvùngăcóăđ tăgƣyăsơuăho că

si tăépăm nhătrongăcácăvùngăt oănúiăcóăho tăđ ngămagmaăxơmănh păho căphunătrƠo

ăn căta,ăcácăm ăn iăsinhăđ căt pătrungăt iă2ăkhuăv căchính:

1.3.1.1 Khuăv căphíaăB căt ăVi tăB că& ôngăB c đ năthungăl ngăsôngăH ng:ăđơyălƠăkhuăv căcóănhi uăđ tăgƣyăquanătr ngănh ăđ tăgƣyăsôngăH ngăậ sôngăCh y,

đ tăgƣyăL ngăS năậ S năD ng,ăđ tăgƣy Cao B ngă- L ngăS n ậ TháiăNguyên.ă

Nhìnăchungăcácăm ăcóăđaăd ngănh ngătr ăl ngăkhôngăl n

1.3.1.2 KhuăV căphíaăNamăthungăl ngăsôngăH ngăđ năthungăl ngăsôngăC ăbaoă

g măcácăđ tăgƣyă i năBiên ậ LaiăChơu,ăsôngăMƣ,ăsôngăC ầăcóănhi uăkhoángăs năđaăkim,ăcrôm,ăs t,ăthi c,ăđ ng,ănikenầ

1.3.1.3 Khuăv c núi Trung Trung B ăt ăTh aăThiên - Hu ăđ năQu ngăNam cóă

quỦă ăTh aăThiên - Hu ầ

V ătu i,ăph năl năcácăm ăn iăsinhăkhoángăs n ăVNăcóătu iăđ căhìnhăthƠnhătrongăcácăchuăk ăki năt oăTrungăsinh,ăm tăítătrongăđ iăC ăsinh

1 3.2ăCácăm ăngo iăsinh

lo iăkhoángăs năn ngăl ng,ăkhoángăs năkimălo i,ăphiăkimălo i

tuyănhiênăt pătrungănhi uănh tălƠăkhuăv căphíaăđôngăt ăng năthungăl ngăsôngăH ng

nh ,ăch ăcóăm tăs ăm ăt ngăđ iăl năvƠăcóăgiáătr ăkinhăt ănh ăd uăkhí,ăthan,ăapatit,ă

s t,ăthi c,ăv tăli uăxơyăd ng.ă

CỂUăH I ÔNăT P VÀăTH CăHÀNH

4.ăTrìnhăbƠyăvƠănêuănh năxétăv ăngu nătƠiănguyênăkhoángăs năn căta.ă

5.ăD aăvƠoăgiáoătrìnhă aălỦăt ănhiênăVi tăNamă1, trang 34 ậ 37ăhƣyăv ăl că

đ ăVi tăNamă(kíchăth căb ngăt ăgi yăA4)ă

Yêuăc u:

- Cóăh ăth ngăkinhăv ătuy n

- 17 -

N ng,ăNhaăTrang,ăTPăH ăChíăMinh,ăBuômăMaăThu tă, Ơăl t,ăC năTh ,ăCƠăMau + Cácăđi măc c

PhúăQuỦ,ăCônăS n,ăHònăKhoai,ăHònăNamăDu,ăHònăRái,ăTh ăChu,ăPhúăQu c

- -

- 18 -

Ch ngă2 AăHỊNHăVI TăNAM

M CăTIểU:ă

1.ăKi năth c: Sinhăviênăn măđ c

- Cácăki uăđ aăhình

2.ăK ăn ng

- Phơnătíchăđ căcácălátăc tăđ aăhìnhăđi năhìnhă

N I DUNG

2.1 c đi măchung c a đ aăhìnhăVi tăNam

aăhìnhălƠăy uăt ăngo iăm oăn iăb tăvƠăb năv ngănh tăc aăc nhăquanăt ănhiênăcóă nhăh ngăm nhăm ăđ năcácăthƠnhăph năt ănhiên.ă aăhình lƠănhơnăt ăch ăy uă

t oăraăs ăphơnăhoáăđaăd ngăc aăt ănhiênăVN

NgoƠiăra,ăđ aăhìnhălƠăn iădi năraăm iăho tăđ ngăs năxu t c aăconăng i.ăTrongăquáătrìnhălaoăđ ngăs năxu t,ăconăng iăl iătácăđ ngătr ăl iăđ năđ aăhình.ăVìăv yăbênă

c nhăcácăd ngăđ aăhình t ănhiênăcònăcóăcácăd ngăđ aăhìnhănhơnăsinh

2 1.1ă iănúiălƠăb ăph năquanătr ngănh tăc aăc uătrúcăđ aăhìnhăVN

2.1.1.1ăTrênăđ tăli n

iănúiăchi măỰădi nătíchălƣnhăth ă căđi mănƠyăquy tăđ nhăm ngăl iăsôngăngòi,ăch ăđ ănhi tă- măc aăkhíăh uăvƠăch aăđ ngăngu nătƠiănguyênăkhoángăs n,ălơmă

s n vƠăth ăs năphongăphú

ngăb ngăchi măữădi nătích lƣnhăth ,ăđ căhìnhăthƠnhăt ănh ngăchơnănúiăhayăcácăvùngăđ iănúiăb ăs tăvõngă( TamăvƠ ăT )ădoăquá trìnhăh iăti nămƠiămònăhayă

s b iăđ păphùăsaăc aăcácăconăsông.ăVìăv yăngayătrênăđ ngăb ngăv năcònăcóănhi uă

- 19 -

núiăsót

2.1.1.2ăTrênăbi n

iănúiănhôălênăkh iăm tăn căt oăthƠnhăcácăđ o,ăqu năđ o.ă iănúiăcònălană

ng măd iăbi nălƠmăđ aăhìnhăđáyăbi năb ăchiaăc tăph căt p

2 1.2ăC uătrúcăđ aăhìnhăVNălƠăc uătrúcăc đ cătơnăki năt oălƠmătr ăl i

- Trong giaiăđo năc ăki năt oălƣnhăth ăVNăđƣăhìnhăthƠnh,ăsauăđóălƠăgiaiăđo năbánăbình nguyênăhoáăkéoădƠiă(kho ngă50ătri uăn mătrongăk ăPalêôgen)

sôngăngòiătr ăl iăvìăv y:

+ăNúiă ăVNăkhôngăph iălƠănúi u năn pătr ăc aăv năđ ngăAnp ăậ HymalayaămƠălƠăk tăqu ăc aăs ăt ngăc ngăc tăx c aăsôngăngòi,ăhìnhăthƠnhănh ngăkheăsơu,ănh ngă

h măv c ( ăVNăkhôngăcóănúiămƠăch ăcóăthungăl ng)

ki năt o:ăKhôiăph căl iănh ngăm ngăn năc ,ănh ngăn pău năc ,ănh ngăđ tăgƣyăc ầ đƣălƠmăs ngăl iănh ngăc uătrúcă y.ăTh ăhi n:

 Cácă núiă caoă ngƠyă nayă đaă s ă lƠă cácă b iă tƠă c ă nhơnă granită nh ă vòmă sôngă

Ch y,ă HoƠngă Liênă S n,ă dƣyă sôngă Mƣ,ă núiă Pu Ho t,ă Pu Lai Leng,ă RƠoă C ,ă Ng căLinh,ăV ngăPhuầ

 Cácăconăsôngăquanătr ngăđ uăch yătoƠnăb ăhayăph năl nătrongăcácăđ tăgƣyăsơu:ăSôngăK ăCùng,ăsôngăH ng,ăsôngăC ,ăsôngăMƣầ

đ aămángăho căđ aăkh i

v i nhau Vì v yăcóăth ănhìn d ngăđ aăhìnhăđ ăxácăđ nhăkháăchínhăxácănhamăth chă

c uăt oănênăd ngăđ aăhìnhăđó.ăVí d :

+ăă aăhìnhăđ iăbátăúpă(vùngăbánăs năđ a):ăDi păth ch,ăcátăk t,ăsétăk tầ

+ă aăhìnhăvòmă(vòmăsôngăCh y):ăGranităvƠăg nai

+ă aăhình Karst:ăd căđ ng,ăhi mătr ,ănhi uăhangăđ ng:ăđáăvôi

- 20 -

+ă aăhìnhănúiăcao,ăđ nhănh n nh ăTamă o,ăM uăS n:ăphunătrƠoăriolít

+ă aăhìnhăcaoănguyên:ăđáăbazanầ

2 1.3ăCácăchuăk ătơnăki năt oăđƣăd năđ nătínhăphơnăb căc aăđ aăhình

V năđ ngăTơnăki năt oătheoănhi uăđ tăk ăti pănhau,ănhi uăphaăxenăk ănhauălƠmăchoăđ aăhìnhăcóănhi uăb căkhácănhau

Núiăcao

Trênă2000m

Bánăbìnhănguyênăc ă 2100-2200m HLS,ăLơmăViên Núiătrungăbình

600-900m Cácă caoă nguyênă Di Linh,

Kon Tum, Pkeiku

2 1.4ă aăhìnhăVNămangătínhăch tăn iăchíătuy n,ăgióămùa,ă m: ơyălƠăđ că

đi măbaoătrùm.ăTh ăhi n:

ngòiădƠyăđ c,ănhi uăn căvƠătheoămùa

quáătrìnhăKarstădi năraăđ năgiaiăđo năchót,ăk tăvonăđáăong,ăđ aăhìnhăđ măl yăthanăbùnầ

2.2 C ácăki u đ aăhình ăVi tăNam

- 21 -

C năc ăvƠoăhìnhătháiă vƠătr căl ngă hìnhătháiăđ aă hìnhă cóăth ăphơnăđ aăhìnhă

n cătaăthƠnhăcácăki uăđ aăhìnhăchính:ăNúi,ăcaoănguyên,ăđ iăvƠăđ ngăb ng

2 2.1ăKi uăđ aăhìnhănúi

2.2.1.1 Ki uăđ a hìnhănúiăcao: ăcao >2000m

Pu Tha Caă2274m,ăTơyăCônăL nhă2419m,ăKi uăLiêuăTiă2402măthu căt nhăHƠăGiang;ăBátăXátă2820mă(LƠoă Cai);ăPuăSiăLungă3076mă(M ngăTèă ậ LaiăChơu);ăPuăHo t 2452m, Pu Xa LaiăLengă2711mă(Ngh ăAn);ăRƠoăC ă2235mă(HƠăT nh);ăTiêuăbi uă

nh tălƠădƣyăHoƠngăLiênăS năv iănhi uăđ nhănúiăcaoănh ăPuăLuôngă2985m,ăT ăYangăPhìnă3096m,ăSƠăPhìnă2874m,ăCaoănh tălƠăđ nhăPhanăXiăPan 3143m

PhíaăNamăc aădƣyăTr ngăS năcóăm tăs ăd nhănúiăcaoănh ăNg căLinhă2598m,ă

Ng căNiayă2052m,ăNg căKringă2025măthu căt nhăKonăTum;ăđ nhăV ngăPhuă2015mă(KhánhăHòa);ăCh ăYangăSìnă2405mă( kăL k),ăLangăBiangă2169mă(Lơmă ng).ă

hìnhăhi mătr ,ăđ nhăs cănh n,ăđ ăd căl n,ăxơmăth căm nh,ăđ ăchiaăc tăsơu

2.2.1.2 Ki uăđ aăhìnhă núiătrungăbình:ă ăcao t ă1000ă ậ 2000m,ăchi mă14%ă

di nătích

CaoăB ng;ăM uăS nă1541mă ăL ngăS n;ăNamăChơuălƣnhă1506mă ăQu ngăNinh;ă

B chăMƣă1444mă ăTh aăThiênă- Hu ;ăB oăL că1545m Lơmă ng

ch t,ănh ngăcóăđ ăcaoăth păh n,ăm căđ ăxơmăth căvƠăchiaăc tăítăh n

2.2.1.3 Ki uăđ aăhìnhănúiăth p:ă ăcao < 1000m

Phơnăb ăth ngăli năk ăv iăvùngănúiătrungăbình vƠăvùngăđ iăthƠnhăm tăd iăliênă

t căv iăcácăb căđ aăhìnhăcaoăth păkhácănhau,ăđôiăkhiăg păngayă ăđ ngăb ng vƠăvenă

bi năv iăd ngănúiăsót

2 2.2ăKi uăđ aăhìnhăcaoănguyên

Caoănguyênăcóă3ălo i:ăCaoănguyênăđáăvôi,ăcaoănguyênăđáăbazanăvƠăcaoănguyênă

- 22 -

d ngăh năh p

2.2.2.1 Ki uăđ aăhìnhăcaoănguyênă(CN) đáăvôi

(HƠăGiang),ăCNăB căHƠă(LƠoăCai),ăCácăCNăkhácănh ăT ăPhình - SìnăCh i,ăS năLa,ă

M căChơuầ

t oănênăcácăh măv c,ăm ngăl iăsôngăngòiăth aăth t,ăhi măn c

2.2.2.2 Ki uăđ aăhìnhăcaoănguyênăBazan

M ăNông - Di Linh (1000m)

2.2.2.3 Ki uăđ aăhìnhăCN h năh pă(g măđáătr mătích,ăđáămagmaăvƠăđáăbi nă

ch t)

đ iăr iărác

2 2.3ăKi uăđ aăhìnhăđ i

Phơnăb ă ăvùngăTrung du B căB :ăB căNinh,ăB căGiang,ăV nhăPhúc,ăPhúăTh ;ă ăôngăNam B có BìnhăD ng,ăBìnhăPh c,ă ngăNai

2 2.4ăKi uăđ aăhìnhăđ ngăb ng

đ ăcaoăth p

l căđ aăvƠăphùăsaăc a cácăconăsôngăl n trênăcácăvùngătr ng,ăs tălúnăm nh

bi nădoăh ăth ngăđê.ăHi nănayăcòn m ăr ngăti păt c l năraăbi n

căđi m:ăCóă2ăb căđ aăhìnhă200măvƠă100măch yăsongăsongăv iănhauătheoă

h ngă ôngăB căậ TơyăNamăvƠăd cănghiêngăv ăphíaăh ăl uăsôngăSƠiăGòn

TơyăNamăb :ăDoăsôngăC uăLongăb iăđ p

că đi m:ă B ngă ph ng,ă th p,ă đ cao trung bình kho ngă 2m,ă cóă nhi uă kênhă

r chăch ngăch t,ăcóănhi uăđ măl y,ăr ngăng păm n

căđi m:ăNh ăh p,ăd c;ădoămƠiămònăvƠăb iăđ păphùăsaăc aănh ngăconăsôngă

nh ăng n,ăd cănênăv tăli uăthô,ăítăm uăm

2 2.5ăCácăki uăđ aăhìnhăđ căbi t

2.2.5.1 Ki uăđ aăhìnhăkarst: Di nătích kho ngă50.000km2

- Phơnă b ă ch ă y uă ă Mi nă B c choă t iă Qu ngă Bình,ă mi nă Nam cóă ă KiênăGiang

Ki uăđ aăhìnhăkarstăphơnăraăcácăki uăsau:

+ăKi uăKarstăng păn c:ăV nhăH ăLongăvƠăBáiăT ăLong

+ăKi uăKarstăn măxenăk ă ăvùngăđ ngăb ng:ăHƠ Tơy,ăHƠăNam,ăNinhăBình +ăKi uăKarstăt pătrungăthƠnhăcácăkh iănúi,ădƣyănúiăvƠăcaoănguyên:ăT pătrungă ăHƠăGiang,ăCaoăB ng,ăL ngăS n,ăLaiăChơu,ăHoƠăBình,ăQu ngăBìnhầ

Nhìnăchungăđ aăhìnhăKarstă ăn cătaăhi mătr ,ăb ăm tăl măch m,ăs cănh n,ă

- 24 -

váchănúiăd căd ngăđ ngăcóănhi uăd ngăkhácănhauăt ăkheăn t, ph u,ăgi ng,ăh ,ăhangă

đ ngă cánhăđ ngăkarst t oănênănhi uăphongăc nhăđ p

2.2.5.2 Ki uăđ aăhìnhăb ăbi n

N cătaăcóăđ ngăb ăbi nădƠiă3260kmălƠăk tăqu ătácăđ ngălơuădƠi,ăquaăl iăgi aăcác quáătrìnhăb iăđ păvƠămƠiămònăc aăsóng,ăthu ătri u,ădòngăbi n,ăm tăs ăn iăcònădoăgióăvƠăsinhăv tătácăđ ng.ăCóăcácăki u:

+ăKi uăđ aăhìnhăb ăbi năb iăt :ăDoăb iăt ăphùăsaăc aăsông,ăbi nă ăvùngăc aăsôngănênăth păvƠ m măm i,ăb ngăph ng.ăCóă2ăd ng:

+ăKi uăđ aăhìnhăb ăbi nămƠiămòn:ăXu tăhi nă ănh ngăkhuăv căđ iănúiă năraăt nă

bi n.ă i năhìnhălƠăđo năb ăbi năt ăm iă iăLƣnhă(PhúăYên)ăđ năM i Dinh (Ninh Thu n)

căđi m:ăB ăbi năkhúcăkhu u,ăbaoăg mănhi uăm iăđá,ăbánăđ o,ăđ o,ăv ngă

v nhăsơuăxenăk ănhauăt oănênănhi uăv ngăbi năkínăr tăthu năl iăđ ă xơyăd ng cácă

c ngăl n.ăBênăngoƠiălƠăcácăbƣiăcátătr ng,ăb ngăph ngăt oănênănhi uăphongăc nhăđ păchoăduăl chăphátătri n

+ăKi uăđ aăhìnhăb ăbi năb iăt - mƠiămòn: Xu tăhi nă ănh ngăkhuăv căđ aăhìnhă

b ăbi năcóănhi uăm iăđ tănhôăraăbi n,ăbênătrongălƠăv ngănông,ăđ măphá,ăc năcátầă

nh ă ăkhuăv căMi năTrungăt ăThanhăHoáăđ năV ngăTƠu

2.2.5.3 Ki uăđ aăhìnhăđ o

Vùngăbi năn cătaăcóăkho ngă3000ăhònăđ oăl nănh ăkhácănhau,ătrongăđóăcóă

Tr ngăSa.ăT pătrungănhi uănh tălƠăvùngăbi nă ôngăB căthu că2ăt nhăQu ngăNinhăvƠăH iăPhòngăkho ngă2000ăhònăđ oăchi mă77%ăt ngăs ăđ oăc ăn c

2.3 C ácăkhuăv căđ aăhìnhă ăVi tăNam

aăhìnhăVNăphơnăthƠnhă3ăkhuăv căchính:ă iănúi,ăđ ngăb ngăvƠăb ăbi n

- 25 -

2.3 1ăKhuăv căđ iănúi

+ Bênă c nhă lƠă cácă s nă nguyênă đáă vôiă t ă LƠoă Caiă đ nă Caoă B ngă nh ă s nă

V nă1482m,ăMèoăV că950m

+ăH ngăvòngăcung:ăBaoăg măcácăcánhăcungăSôngăGơm,ăNgơnăS n,ăB căS n, ôngăTri uăm ăr ngăv phíaăB căvƠăquyăt ă ăTamă o

lƠăvùngănúiăcaoănh tăn cătaăvƠăch yădƠiătheoăh ngăTơyăB c- ôngăNam.ăBaoăg m 2ăkhuăv c:

- Khu v c núi Tây B c:

+ăDƣyăHoƠngăLiênăS n:ăcóănhi uăđ nhănúiăcaoăFan Xi Pană3143m,ăT ăYang

+ăDƣyăs nănguyênăđáăvôiăch yăt ăPhongăTh ăđ năM căChơu

+ăDƣyănúiăbiênăgi iăVi tăậ LƠoăv iăcácăđ nhănúiăcao:ăPu en inh, Pu Sam

- Khu v c Tr ng S n B c:

T ă Namă sôngă C ă đ nă đèoă H iă Vơn ơyă lƠă đo nă h pă ngangă nh tă n că ta.ă

HƠăT nh

PhíaăNamălƠădƣyăB chăMƣă1450m,ăcóăcácăđ nhănúiănh ă ngăNgƠiă1774m,ănúiă

M ngă1708m

tri nătrongăph măviăđ aăkh iăInđôsiniăvƠăcácăđ aămángăvenărìaătu iăD, C, Păcònăg iălƠă

trongă vùngă s tă võngă Ană i m.ă M tă s ă núiă trung bình nh ă BƠă NƠă 1467m,ă Arônă1314mầ

núiăđáăk tătinhăcaoă>2000mănh ăNg căLinhă2598m,ăNg căNiayă2259m,ăNg căPană2251m, Ng căKrinhă2025m,ầ

h ngăTơyă- ông vƠăphunătrƠoăBazan.ă aăhìnhăch ăy uălƠănúiăth pănh ănúiăBinhănhăđ ngăth iăphátătri năđ aăhìnhăcaoănguyên.ăTrongăđóă2ăcaoănguyênăr ngăl nălƠăcao nguyên Kon Tum - Pleikuă772m,ă k L kă461m

trênă2000mănh núi V ngăPhuă2051m,ăCh ăYangăSin 2405m, Lang Biang 2169m, GiaăRíchă2014m,ăBi upă2287m,ầ

Trênăb ăm tăcóănh ngăcaoănguyênă ănh ngăđ ăcaoăkhácănhau: 1500m (xung quanh ƠăL t),ă1000mă(DiăLinh,ăM Nông,ăB oăL c)

2.3 2ă aăhìnhăđ ngăb ng

Nhìnăchungăcácăđ ngăb ng đ uăđ căhìnhăthƠnhăt ănh ngăvùngăs tăvõngă ă

- 27 -

TamăvƠă ăT ănh ă B sôngăH ng,ă B sôngăC uăLong ho cădoăquáătrìnhămƠiămònă

b iăđ păchơnănúiăvƠăcácăvùngăbi nănh ă B DuyênăH iămi năTrung

T B căđ năNam cóăcácăđ ngăb ng sau:

ch ăy uăb ngăphùăsaăc ăt oănênăcácăb căth măcóăn iăcaoăđ nă10m

2.3.2.2ă ngă b ng sôngă H ng - sôngă Tháiă Bình: (Di nă tích 15.000km2) LƠă

m tăTamăgiácăchơuămƠ đ nhă ăVi tăTrì caoă15m,ăđáyăt ăYênăL păđ năKimăS n

phuăsaăc

đ căb iăđ p phùăsa,ăđ ăcao th păch uătácăđ ngăc aăn căbi nănênănhơnădơnăđ păđêă

đ ăb oăv ămùaămƠng

) lƠăđ ngăb ng chuy năti pădoăh ăth ngăsôngăMƣ - Chu b iăđ p.ăTrênăb m tăđ ngăb ng cóănhi uăđ iănúiăsót,ă

c năcát,ănhi uăhoáăth chăbi n

đ năBìnhăThu n lƠăđ ngăb ngăh păngangăvƠăb ăchiaăc tăt oăthƠnhăcácăđ ngăbƠng nh :

V ăngu năg c,ăd iăđ ngăb ngănƠyălƠănh ngăđ măphá,ăv ngăv nh,ănh ngăth mă

bi năc ăđ căphùăsaăvƠăcátăbi năb iăđ p,ătrênăb ăm tăđ ngăb ngăcònăcóănh ngăc năcátăl năvƠădiăđ ng doăgió

V ăphíaăNamăt ăm iăN yăđ năm iăDinhăđ ngăb ngănh ăh pădoăđ iănúiălanăraăsátăbi n

- ông Nam B : LƠăđ ngăb ng b iăt ăxơmăth căc uăt oăb iăđ tăxámăvƠăđ tăđ ă

- 28 -

-Tây Nam B : lƠă m tă ph nă chơuă th ă sôngă C uă Long r ngă l n,ă đ ă caoă th pă

ơyălƠăđ ng b ng tr ănh tăVN,ăs ăb iăđ păphùăsaăv năcònădi năraăm nh,ănh tălƠă

m iăCƠ Mau trung bình 80 ậ 100m/n

2.3.3 aăhìnhăb ăbi n

B ăbi năVNăđ căchiaăraănhi uăđo năv iăđ căđi măhìnhătháiăkhácănhau:

2.3.3.1ăT ăMóngăCáiăđ năYênăL pă(Qu ngăNinh):ă ơyălƠăkhuăv căđ iănúiăg mănhi uădƣyăsong song theoăh ngă ôngăB c-TơyăNam đƣăb ăbi năti nătrƠnăng păt oănênănhi uăđ oănh tăVN,ăgi aăcácăđ oălƠăcácăv ngăkínăl ngăgió, lƠ đi u ki n thu n l i cho phát tri n giaoăthôngăvƠănuôiătr ngăh iăs n

2.3.3.2ăT ăYênăl păđ năL chăTr ng:ăB ăbi năph ng,ăth păvƠăl yăbùnădoăsôngă

H ng &ăsôngăTháiăBình b iăđ p

2.3.3.3 T L chăTr ngăđ năQuiăNh n:ăB ăbi năkhúcăkhu uăđ căsanăl păquaă

ph ngăth căc nă- phá.ăNh ngămõmănúiănhôăraăbi năđ căn iăv iănhauăb ngăcácădƣiă

c năcát,ăbƣiăcátătr ngănênăcóănhi uăbƣiăt măđ p:ăS măs n,ăC aăLò,ăNh tăL ,ăC aăTùng,ăThu năAn,ăM ăKhê,ăSaăHu nh,ăQuiăNh nầ

2.3.3.4ăT ăQuiăNh năđ năM iăDinh:ăđơyălƠăđo năb ăbi nătr ănh t,ăkhúcăkhu uă

nh tăv iănhi uăm iăđ t,ăváchăđáăvƠăv ngăv nhăsơuăkínăđáo

2.3.3.5ăT ăM iăDinhăđ năV ngăTƠu:ăB ăbi năb ngăph ngăcóănhi uăđ năcátăc ăcaoăvƠăm ăr ng.ăKhíăh uăkhôăh n,ăsôngăngòiăkhông phátătri nănênăb ăbi năítăcóăc aăsông.ăCóă2ăv nhăt ngăđ iăr ngălƠăPhanăRíăvƠăPhanăThi t,ăcácăm iăNéăvƠăm iăKê GƠ,ăngoƠiăkh iăcóăcácăđ oănúiăl a,ăsanăhôăphátătri năm nh

2.3.3.6ăT ăV ngăTƠuăđ năHƠăTiên:ă ơyălƠăb ăbi nătamăgiácăchơuădƠiănh tăvƠă

đi năhìnhănh tăn cătaăv iăs ăthamăgiaăc aădƣiăr ngăng păm năcóădi nătíchăkho ngă300.000 ha

Trongăvùng cóăb ăbi năd ngăểtchuyăthu căh ăth ngăc aăsôngă ngăNai - VƠmă

c ăvƠăh ăth ngă9ăc aăsôngăC uăLongăđi năhình

+ăH ngăTơyăB căậ ôngăNam:ăConăVoi,ăHoƠngăLiênăS n,ăSôngăMƣ,ăSôngă

C ,ăTr ngăS năB c

+ăH ngăvòngăcung:ăSôngăGơm,ăNgơnăS n,ăB căS n,ă ôngăTri u

b.ăCácăđ nhănúiăcaoătrênă2000m:ăPu Tha Ca,ăTơyăCônăL nh,ăKi uăLiêuăTi,ăPuă

Si Lung, PuăHo t,ăPuăXaălaiăLeng, RƠoăC , PuăLuông, T ăYangăPhìn,ăSƠăPhìn,ăPhană

Xi Pan, Ng că Linh,ă Ng că Niay,ă Ng că Kring, V ngă Phu, Ch ă Yangă Sìn, Lang Biang

d.ăCácăđ ngăb ng:ăB căB ,ăThanhăHóa,ăNgh ăAnăậ HƠăT nh,ăd iă Băvenăbi nă

mi năTrung,ăNamăB

e.ăCácăđ o:ă TrƠăC ,ă CáiăB u,ăCátă BƠ,ăB chă LongăV ,ă C năC ,ăLíă S n,ăPhúăQuỦ,ăCônă o,ăHònăKhoai,ăTh ăChu,ăHònăNamăDu,ăPhúăQu c

Haiăqu năđ oăHoƠngăSaăvƠăTr ngăSa

Atlată aălíăVi tăNam),ăhƣyăphơnătíchălátăc tăđ aăhình:

- T ăbiênăgi iăVi tă- Trungăđ năsôngăChuă(látăc tăC-D)

3.ăXơyăd ngălátăc tăđ aăhìnhă(trênăb năđ ăn năho căb năđ ăt ăl ăl n)

- Theoăv ătuy nă22o

B

- Theoăkinhătuy nă180ºă

- 30 -

CỂUăH I ÔNăT Pă

1.ăTrìnhăbƠyăkháiăquátăcácăđ căđi măchungăc aăđ aăhìnhăVN

2.ăHƣyăch ngăminhăs ăth ngănh tăvƠăk ăth aăgi aăc ăvƠătơnăki năt oătrongăc uătrúcăđ a hình VN

3.ăPhơnătíchăm iăliênăh ăgi aăc uătrúcăđ aăch tăvƠăđ aăhìnhăVNă(Tínhăphơnăb c,ă

h ngănúi,ăđ caoăc aănúi,ăd ngăđ aăhình)

4.ăVìăsaoănóiăđ aăhìnhăVNălƠăđ aăhìnhănhi tăđ iă m?

5.ăHƣyătrìnhăbƠyăcácăki uăđ aăhìnhănúiă ăn căta

6.ăHƣyătrìnhăbƠyăcácăki uăđ aăhìnhăcaoănguyênă ăn căta

7.ăHƣyătrìnhăbƠyăcácăki uăđ aăhìnhăđ ngăb ngă ăn căta

- -

- 31 -

Ch ngă3 KHệăH UăVI TăNAM

M CăTIểU:ă

1.ăKi năth c:ăSinhăviênăn măđ c:

- Cácăy uăt ăchínhăc aăkhíăh u

2.ăK ăn ng

tròăc aănóăđ iăv iăs ăphátătri năkinhăt ă- xƣăh i

N I DUNG

3.1 căđi măchungăc aăkhíăh uăVi tăNam

3.1.1 Khíăh uăVNălƠăkhíăh uănhi tăđ iă măgióămùa

3.1.1.1 Tínhăch tănhi tăđ i

Doăn cătaăn măhoƠnătoƠnătrongăvƠnhăđaiăn iăchíătuy n Bánăc uăB c, ăv ăđ ă

8o30’ăBă- 23o23’ăBănên:

n măl n,ăCCBXătrongăn măd ng

2ăl năt ngăd năt ăB c đ năNam:

ăCƠăMauălƠă4ăậ 5ătháng,ă ăcaoănguyênă ngăV nălƠătr căvƠăsauăngƠyăh ăchí.ăVìăv y,ă ămi năNam ch ăđ ănhi tăcóă2ămaxăvƠă2ămină(d ngăxíchăđ o).ăMax1:ăIV;ămax 2- VIII Min 1 ậ VI; min 2 ậ XII (Sông V 15oB Max1: 2/V; max 2- 12/VIII) Cònă ăMi năB c ,ăcƠngălênăphíaăB c,ă2ăl năc căđ iăcóăkhuynhăh ngăch păvƠoănhau,ăch ăđ ănhi tăcóăd ngăchíătuy n.ăMax:ăVIăậ VII; min: XII ậ I

n cătaălƠăt ăchíătuy năB căv ăxíchăđ o.ăTuyănhiên,ăgióătín phong th iăvƠoăn cătaăkhôngăliênăt cămƠăph ăthu căvƠoăhoƠnăl uăgióămùa

ăm tăđ ngăápă500mbă(5000m),ăgióătínăphongă năđ nhăv ăh ngăvƠătínhăch t,ă

nh ngă ăcácăt ngăth păh nă(700mbă3000m,ă850mbă1500m)ăthìăgióătínăphongăb ăpháă

v ăb iăápăcaoăSibirăv ămùaă ôngăvƠăvùngăápăth pă nă- Mi năv ămùaăhèăpháăv ăho că

l năát.ăVìăv y,ăv ămùaă ôngăgióătínăphongăth iătheoăh ngă Băcùngăv iăgióămùaă

gióă tínă phongă l iă th iă theoă h ngă ông vƠă ôngă Nam t ă rìaă caoă ápă Tháiă Bìnhă

- 33 -

vƠăH ă(nh tălƠămùaăXuơn)ăkhiă2ălu ngăgióămùaăđ uăy uăthìăgióătínăphongăm iăđ că

l păvƠăth iă năđ nhătheoăh ngă ôngăNam trênăc ăn c

Xétăv ăph ngădi năkh iăkhí,ăgióătínăphongăcóăth ălƠăkh iăkhíăTmă(chíătuy nă

bi nătínhăthƠnhăkh iăkhíănhi tăđ iăbi nă ôngăTrungăHoa)ăđemăl iănh ngăth iăti tă

a Gió mùa mùa ông (Gió mùa ông B c)

Gióămùaămùaă ôngălƠăkh iăkhíăc căl căđ aă(NPc)ăt ăcaoăápăSibiră(trungătơmăvùngăBaikan)ăth iăv ăn căta.ă ơyălƠăm tămi năkhôngăkhíăr tăl nhăvƠăkhô,ănhi tăđ ătrung bình mùaă ôngăt ă-40oC ậ -15oC,ăđ ă măriêngăt ă1ăậ 2g/kg,ăápăsu tătrungăbìnhă

t ă1040ăậ 1060mb,ăđ ădƠyăkho ng 1500 ậ 2000m.ăCaoăápăSibirăxu tăhi năt ăthángăIX,ăt ngăd năv ăkhíăápăvƠăđiăd năv ăphíaă ôngăNam,ăc căđ iăvƠoăthángăI.ăLúcănƠyătơmăth ngăn mă ăMôngăC ,ăcònăv mùaăXuơnătơmărútăv ăphíaăTơyăB c (Sibir) Vìă

v yăvƠoăcácămùaătrungăgiană(Xuơnăậ Thu)ăxu tăhi năthêmăcácătrungătơmăcaoăápăph ă

s măvƠămu nă ăn cătaăth ngăxu tăhi năt ăcaoăápănƠy

Kh iăkhôngăkhíăc căđ iă(NPc)ătrƠnăxu ngăn cătaătheoă2ăđ ng,ăm tăđ ngăt ă

l căđ aăđiăth ngăxu ngăquaălƣnhăth ăTrung Qu c,ăăm tăđ ngăd chăraăphíaă ôngăquaă

bi năNh tăB n ăHoƠngăH i ă ôngăH iăvƠoăVN.ăKhiăđiăxu ngă cácăv ăđ ăth pă

h n,ăNpcăb ăbi nătính,ănóngălênă2oCăvƠă0,5ăoC/1ov ,ăđ ngăth iăc ngăt ngăđ ă m,ănênăkhiăvƠoăVNăkh iăkhíăđƣăb ăbi nătínhănhi u

- Kh i khí NPc đ t - Kh i khí NPc bi n

qua Trung Qu c đ năVN

ph ng.ăCƠngăvƠoăNam nhi tăđ ăvƠăđ ă

măt ng.ă

đ t

- 34 -

mi nănúi cóăs ngămùăb căx vƠoăbu iă

sáng,ăkhiăm iătrƠnăsangăcóănhi uămơy,ă

m aănh ,ăm aăphùn

cóăm aăphùnăvƠăm aănh ăr iărác, rétă

bu tăkhóăch u

-Front c c: lƠălo iăFăl nhăhìnhăthƠnhăgi aăkh iăkhôngăkhíăc căm iăđ năvƠăcácă

kh iăkhôngăkhíănóngăh năđangăt năt iă ăVN.ă

,ăcóăkhiă5-10oC/24 gi ăRiêngăkhuă ôngăB c (bi nătínhăít)ănhi tăđ cóăkhiăgi măh n 10o

C/24

tính ch t gió gi t, c p 5-6 trong đ t li n; c p 6- 7- 8 ngoài kh i, có khi c p 11 - 12; trong đ t li n c p 3 - 4),ăđ ă mătuy tăđ iăgi măsút,ăcóăm a.ăVƠoăn aăđ uămùaă ôngă

th ngăcóăm aănh ăr iărác,ăvƠoăn aăsauămùaă ôngăcóăm aănh ăvƠăm aăphùn,ăcóăkhiăkéoădƠiăhƠngătu năl ,ănh ngăl ngăm aăkhôngăđángăk Khiăg păb căch năđ aăhìnhă

t ăNgh ăAnătr ăvƠo,ăFăt nhăt iăvƠăgơyă m aăl năkéoădƠiă(30 - 50 mm trong 3 - 4 ngƠy).ăVƠoăth iăk ăchuy năti păThuăậ ôngălƠăth iăk ăm aănhi uănh tă ăNgh ăT nhăvƠăBìnhă- Tr ă- Thiên,ăcóăkhiăt ă100-200ămm/đ t

HƠngăn măcóăđ nă20ăl năFăc cătrƠnăxu ngăVNănh ngăt năsu tăthayăđ iăt ngă

n i:ăKhuă ôngăB c (L ngăS n)ă22ăl n;ă B B căB (HƠăN i)ă20,6ăl n;ăThanhăHoáă

ôngăTrungăHoaănênăcó nhi tăđ ăvƠăđ ă măth păh năkhôngăkhí nhi tăđ iăthu nătuỦ.ă

B c,ăTpăchi mă uăth ăvƠoăđ uăvƠăcu iămùaăđông; ăpháăNam,ăTpăchi mă uăth ăvƠă

đ ngăth iănóălƠăgióămùaămùaăđôngă măvƠă măkháă năđ nhăv iăth iăti tăn ngănóng,ăítă

- 35 -

mơy,ăt nhăráo căbi tătrongăcácăthángăcu iămùaă ông,ăTpăti păxúcăv iăb ăm tăl nhăăphíaăB cănênăđ ă măkhôngăkhíănhanhăchóngăđ tăt iătr ngătháiăbƣoăhoƠ,ăt oănên

cóămơyăth păvƠăm aăphùn

b Gió mùa mùa h

Gióămùaămùaăh ăn cătaăc ngăr tăph căt păvƠăkhôngăđ ngănh tăv ăngu năg c,ăcóănhi uănhi uăđ ngăcóă nhăh ngăm nhăm ăđ năth iăti tăvƠăkhíăh uănh ăbƣo,ăC.I.T,

đ ngăđ tầ

Xétăv ăngu năg c,ăgióămùaămùaăh ăcóăkhiălƠătínăphongăNam Bánăc u v tăxíchă

đ oăđ iăh ng,ăcóăkhiăch ălƠăgióănhi tăđ iăBánăC uăB c b ăhútăvƠoăápăth pă nă -

Mi n

GióătínăphongăNam Bán c u ch ăm nhălênăvƠoămùaă ôngă ăNam BánăC u khi

d iăcaoăápăc năchíătuy năNam Bán c u m nhălênă(vƠoăcácăthángăVI,ăVII,ăVIII).ăGióămùaăTơyăNam g căt ăNam Bán c u c ngăth iăt ngăđ tăm t,ăm iăđ tăxơmănh păđ uăcóăkèmătheoărõăr tăs ăho tăđ ngăc aăd iăC.I.T,ăt oănênăcácăxoáyăápăth p, th iăti tăđ că

Trongă khiă đó,ă vƠoă thángă III, IVă ă nă - Mi nă i nă xu tă hi nă ápă th pă(995mb)ăvƠăhútăgióăt ăB că nă ăD ng (v nhăBengal)ăth iăt iăVNătheoăh ngăTơyăNam

gi aăvƠăcu iămùaăh ăgióăt ăNam Bán c u v tăxíchă o điăquaăv nhăBengalăvƠoăVNă

t oănênănh ngăđ tăm aăl n

Nh ăth ,ătrongămùaăh ăcóă2ălu ngăgióămùaămùaăh ămangătheoă2ăkh iăkhíăđ că

- 36 -

Th iăgianăho tăđ ng: V ậ VIII,ăm nhă

nh tălƠăV-VI

Th iăti t:ăGơyăm a,ăcóăgiôngănhi tă ă

Namăb ăvƠăTơyăNguyên,ăTơyăTr ngă

S n Gơyăhi uă ngăph n: khu TơyăB c,ă

B căTrungăB ,ăchoăt iăBìnhă nh,ăPhúă

Yên,ăđ ng b ng B căB ă

Th iăgianăho tăđ ng: VI-Xă ămi năNam,

B B căB m nhănh tăvƠoăthángăVIII.ă

Th iăti tăkhôngă năđ nh,ăgơyăm aăl năvƠăkéoădƠi,ăcóăkhiăcóăgiông

- D i h i t n i chí tuy n C.I.T (Convergence intertropicale)

ơyălƠăm tăkhuăv căth iăti tăx uăgi aă2ălu ngăgióăc aă2ăbánăc uăh iăt ăl iămƠăgơyălu ngăth ng,ăho căgi aă2ălu ngătínăphongăNam vƠăB căBánăC u,ăho cătínăphongă

c aăbánăc uămùa h ăvƠăgióămùaăv tăxíchăđ o xu tăphátăt ăbánăc uămùaăđông.ăMi nă

h iăt ăr ngăkho ngă60ăậ 800kmătu ătheoăc ngăđ ăvƠăg căh iăt ăgi aă2ălu ngăgió

D iăh iăt ăgơyăm aăl nănh ngăvùngămƠănóăđiăqua.ăThángăVIII,ăCITă ăB căb , IXă ă

Hu ,ăXă ă ôngăNam B

Nh ăv y,ăch ăđ ăgióămùaăđƣăhìnhăthƠnhănênăkhíăh uănhi tăđ iăgióămùaă mă ă

n căta,ăv iă2ămùaărõăr tălƠ:

Mùaăgióă Băt ăthángăXIăậ III,ăphíaăB călƠămùaăl nhăkhô,ăphíaăNălƠănóngăkhô,ă

mi năTrungăcóăm aăđ uămùa

MùaăgióăTNăt ăthángăVăậ IX,ăc ăn căđ uănóngă m,ăriêngămi năTrungăl iăkhôăvƠoăđ uămùa

Haiăthángăchuy năti pălƠăIVăvƠăX

TịMăT T

Nh ăv y,ăch ăđ ăgióămùaăđƣăhìnhăthƠnhănênăkhíăh uănhi tăđ iăgióămùaă mă ă

n căta,ăv iă2ămùaărõăr tălƠ:

mi năTrungăcóăm aăđ uămùa

vƠoăđ uămùa

- Haiăthángăchuy năti pălƠăIVăvƠăX

- 37 -

3.1.2 Khíăh uăVNăphơnăhoáăr tăđaăd ng

3.1.2.1.ăS ăphơnăhoáăc aăch ăđ ănhi t

S ăphơnăhoáăch ăđ ănhi tăth ăhi năquaă2ăkhuăv căkhíăh u.ă ăphíaăNam,ăt ngănhi tăđ ăđ tătiêuăchu năc aăkhíăh uăáăxíchăđ oăvƠănhi tăđ i.ă ăphíaăB c,ăt ngănhi tă

đ ăd tătiêuăchu năc aăkhíăh uănhi tăđ i.ă ăcácăvùngănúiădoătácăd ngăc aăquyălu tăđaiăcaoănênăt ngănhi tăđ ăgi măđ tătiêuăchu năc aăkhíăh uăáănhi tăđ i,ănh ngăch ăchi mă1ădi nătíchănh

Theoăcôngăth căK = R/T.ăRălƠăl ngăm aătrungăbình n m;ăTălƠăt ngănhi tăđ ătrungăbình n m

K<1ă:ăKhô;ăKă=ă1ăậ 1,5ă:ăH iăkhô;ăK=ă1,5ăậ 2ă:ăH iă m;ăKă=ă2ăậ 3 : m;ăK>ă3ă:ă

mă t

3.1.2.3.ăS ăphơnăhoáăthƠnhăcácăki uăkhíăh u

DoăhoƠnăc nhăđ aălỦ,ătrênăn năt ngăn iăchíătuy n gióămùaă m,ăkhíăh uăVNăcóă

s ăphơnăhoáăkhôngăgianăm nhăt oănênăcácăki uăkhácănhau :

3 1.3.ăKhíăh uăVNădi năbi năth tăth ng

- 38 -

Th ăhi năquaănh ngădi năbi năvƠăđ cătr ngăc aăcácămùaăkhíăh u.ăCóăn măgióămùaă Băho tăđ ngăm nhăđemăđ năm tămùaă ôngărétăkéoădƠi,ăsongăcóăn măho tă

đ ngăy uăgơyănênăth iăti tănóngăđ năs măb tăth ng.ăGióămùaăTNăc ngăcóăn măgơyă

m aănhi uăvƠăl ăl n,ăcóăn măl iăho tăđ ngăy u,ăth măchíăgơyăraăc ăh năhánătrongămùaăh

Ho tăđ ngăc aăBƣo:ăcóăn mă9-10ăc năbƣoănh ngăc ngăcóăn măr tăítăbƣoăho căkhôngăcóăc năbƣoănƠo

đ ătháng,ă ăs ădaoăđ ngăc aăngƠyăb tăđ uăvƠăngƠyăk tăthúcăc aăcácămùaănóngăl nh

ho tăđ ngăc aăgióămùaă Bă(Kh iăkhíăNPc).ăVìăv y,ăs ădaoăđ ngăđángăk ăch ăx yăraăăMi năB c

Nhi tăđ thángăIă ăMi năB c daoăđ ngăsoăv iănhi tăđ trungăbình t ă3ăậ 5oC Tuy

v yă ăkhuăTơyăB c vƠăB căTrung B s ăchênhăl chănƠyăth păh n,ăkho ngă1ă- 2 oC

khi năchoămùaă ôngăcóăth ădƠiăng năhayăs mămu năth tăth ng.ă i uăđóăđƣă nhă

h ngăđ năs năxu t,ăb ătríămùaăv ălƠmăchoăchúngătaăkhóăd ăđoánăvƠăđ ăphòngăcóă

hi uăqu

căth ăhi nă ăs ăbi năđ ngăc aăl ngăm aăhƠngăn m,ăl ngăm aăt ngămùaăvƠă

l ngăm aăm iătháng

nhi uănh tăvƠăl ngăm aăn măítănh t,ăn uăt ăs ăcƠngăl năthìătínhăth tăth ngăcƠngăcao Víăd :ăL ngăS n:ă2,68;ăHƠăN i:ă2,14;ăVinh:ă2,70;ăHu :ă2,38;ăNhaăTrang:ă3,03;ă

bi uăhi nărõ, mùaăkhôăbaoăgi ăc ngăthiêúăn că ăcácăm căđ ăkhácănhau.ă

ngƠyăm aăphùn,ăcóăn mă36ăngƠy,ăcóăkhiăh năhánăx yăraăliênăti pănhi uăn măli n.ă

- 39 -

trongămùaăm aăv năx yăraătìnhătr ngăkhôăh n,ăm aăít ăBi năphápăthu ăl iăr tăquană

tr ng

3.2ăCácăy uăt ăchínhăc aăkhíăh u

3.2 1.ăCh ăđ ănhi t

Khíăh uăn cătaăcóăn nănhi tăđ ătrungăbìnhăn măcao,ăgi măd năt ăNamăraăB c,ă

gi mănhanhăv ămùaăđông.ăNgoƠiăraănhi t đ ăcònăthayăđ iătheoăđ ăcaoăvƠătheoăkhuă

To max

To min Biênăđ ăă

NamălƠăgióă ôngăB c tínăphongănóng.ă

tri n,ăgióătínăphongă ôngăNam