Tiếng Việt 1 Giáo trình dành cho sinh viên ngành Tiểu học

Tiếng Việt 1 Giáo trình dành cho sinh viên ngành Tiểu học là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

TR NGă IăH CăPH MăV Nă NG

BĨIăGI NG

TI NGăVI T I DỐNGăCHO H ăC NGĨNHăGIÁOăD C TI UăH C

H ăTểNăGV:ăTh.ăs ăNGUY NăTH ăH NGăLIểNă

T ăăăăăăăăăăăăăăă:ăGIỄOăD CăTI UăH C

KHOAăăăăăăăăă:ăɤ ăPH MăT ăNHIểN

QU NGăNGẩIă- 2013

L IăGI IăTHI U

ăph căv ăt tăchoăvi căh c t păvàăthiăk tăthúcăh căph n Ti ngăVi tăI c aăcácăsinhă

viênăngànhăGiáoăd căti uăh c,ăh C ăvàăTCCN, h ăchínhăquв, chúngătôi бinăgi iăthi uătàiă

li uă“Bài gi ng Ti ng Vi t I – Ti u h c”

ăbiên s anătàiăli uănàв,ăchúngătôi đưăd aăvàoăn iădungăch ngătrìnhăc a B ăvà cácăgiáoătrìnhă“Ti ngăVi t”ă ăti uăh cădànhăchoăsinhăviênăh C ,ăTHɤPăc aăB ăGD& Tăcùngăcácăgiáoătrìnhăkhácăđ căl uăhànhătrongăc ăn c.ă

căbi t,ătrong l nătáiăb nănàв,ăchúngătôi cóăb ăsung,ăch nhăs aăm tăs ăn iădungătrongătàiăli uăchoăphùăh păv iăch ngătrìnhăđàoăt o tínăch m iăvàăn iădungăcácăgiáoătrìnhă

m iăbiênăso n

N iădung c ăb năc aătàiăli uănàвăg măba ph năchính:ă

a.ăH ngăd năsinhăviênăh căt p;

b.ăH ăth ngăcâuăh i,ăđánhăgiá, vàăbàiăt păthu căph năki năth căc ăb năc aăt ngăch ng,

t ngăph n

c.ăNh ngăthôngătinăc ăb năv ăki năth căti ngăVi tăgiúpăsinhăviênăd ădàngăn măb tăvàăv nă

d ngătrongăquáătrìnhăth căhành.ă

Chúngătôiăhiăv ngăr ngătàiăli uă“Bài gi ng môn Ti ng Vi t I – Ti u h c”ăs ăcóă

tácăd ngăt tăđ iăv iăsinhăviênăngànhăGiáoăd căti uăh c,ăh ăchínhăquв,ăvàămongămu nănh nă

đ cănhi uăýăki năđóngăgópăquýăbáuăc aăb năđ căg năбa

H CăPH NăTI NGăVI Tă1

PH NăTH ăI:ă

GI IăTHI UăH CăPH N

H că ph nă “Ti ngă Vi tă 1”ă đ că biênă so nă theoă “Ch ngă trìnhă khungă giáoă d că đ iă h căngànhăGiáoăd căti uătrìnhăđ ăđ iăh căvàăcaoăđ ng”ăbanăhànhătheoăQuв tăđ nhăs ă39/2006/Q -BGD Tă ngàвă 2/10/2006ă c aă B ă tr ngă B ă Giáoă d că vàă àoă t oă vàă Quв tă đ nhă s ă 627/Q -HPV ăngàвă10/9/2012ăc aăHi uătr ngăTr ngă HăPH MăV Nă NG

Ch ngătrìnhăh căph năg măbaăph n:

Ph năth ănh t: D nălu năngônăng ăh că(15ăti t):ăcóăcácăch ng

Ch ngăI.ă iăc ngăv ăngônăng ,ăngônăng ăh că(2ăti t)

Ch ngăII.ă B năch t,ăch căn ng,ăngu năg căc aăngônăng ă(6ăti t)

Ch ngăIII.ă Ngônăng ălàăm tăh ăth ngătínăhi uă(3ăti t)

Ch ngăIV.ăăPhânălo iăngônăng ă(3ti t)

Ch ngăV.ăăCh ăvi tă(1ăti t)

Ph năth ăhai.ă Ng ăơmăti ngăVi tăhi năđ iă(15ăti t) :ăg măcácăch ng

Ch ngăI.ă iăc ngăv ăng ăâmăh că(6ăti t)

Ch ngăII.ă H ăth ngăng ăâmăti ngăVi tă(9ăti t)

Ph năth ăba T ăv ngăti ngăVi tă(15ăti t) :ăg măcácăch ng

Ch ngăI.ăă iăc ngăt ăv ngăvàăt ăv ngăh că(2ăti t)ă

Ch ngăII.ăT ăvàăc uăt oăt ăc aăti ngăVi tă(5ăti t)ă

Ch ngăIII.ăNgh aăc aăt ăti ngăVi tă(5ăti t)ă

Ch ngăIV.ăCácăl păt ăv ngăti ngăVi tă(3ăti t)ă

PH NăTH ăII:ă

M CăTIểUăH CăPH N 1.ăKi năth c: Trangăb ăchoăsinhăviên

- Nh ngătriăth călíăthuв tăc ăb nănh tăv ăd nălu năngônăng ăh c,ăng ăâmăh căti ngăVi tă

hi năđ iăvàăt ăv ngăh căti ngăVi t

- Triăth căvàăk ăn ngănghiênăc uăkhoaăh căv ăngônăng ănóiăchungăvàăv ăti ngăVi tănóiăriêng

2.ăK ăn ng: Ti păt căhoànăthi năvi căs ăd ng côngăc ăti ngăVi tăbaoăg măcácăk ăn ngă

nóiăậ vi tănh măđápă ngăвêuăc uăgiaoăti păvàăd вăh căc aăng iăgiáoăviênăti uăh c.ăc ă

th :ărènăk ăn ngăphátăâmăchu n,ăphátătri năn ngăl căngônăng ,ălàmăc ăs ăt tăchoăvi căgi ngă

d вă ăcácăl păti uăh c

3.ăTháiăđ : B iăd ngătìnhăc m,ălòngăвêuăquýăti ngăVi t,ăgi ăgìnăs ătrongăsángăc aăti ngă

Vi t

PH NăTH ăIII:ă

K ăHO CHăD YăH C

H căph năTi ngăVi tă1

- D l p Th c hi năcácăho tăđ ng d y ậ h cătrênăl p

- T nghiênăc uălàmăbàiăt păvàăbáoăcáoăk t qu t nghiênăc uălàmăbàiăt p

5.ăTiêuăchíăđánhăgiáăsinhăviên:ă

5.1 Ki mătraăđánhăgiáăth ngăxuyên:ă 20% ho cầầầ ăđi m

- Tham gia h c t pătrênăl p (điăh căđ yăđ , chu n b bàiăt t,ătíchăc c th o lu n)

- Ph n t h c t lênăl p (hoànăthànhăt t n iădungăvàănhi m v màăgi ngăviênăgiaoăchoăcáă

nhân/tu n;ăbàiăt pănhóm/tháng;ăbàiăt păcáănhân/h c k ,ầ)

5.2 Ki mătraăđánhăgiáăđ nh k : 20% ho cầầầ ăđi m

5.3 Thi cu i k : thi vi t 60% ho cầầầ ăđi m

PH NăTH ăIV:ă N IăDUNGăH CăPH N

PH NăIă

D NăLU NăNGỌNăNG ăH C

A H NGăD NăH CăT P

Sinh viênăđ cătàiăli uăthamăkh o,ătìmăhi u,ănghiênăc uăcácăv năđ ăsau:

1.ăNh ngăv năđ ăchungă

- Phânăbi tăgi aăngônăng ăvàăl iănói, n măv ngăkháiăni măngônăng ă

- N măv ngăđ iăt ng,ănhi măv ăvàă ngăd ngăc aăngônăng ăh c,ăđ căbi tălàănh ngă ngă

d ngăc aăngônăng ăh cătrongăvi căd вăvàăh căti ngăm ăđ ă

- Hi uăđ căýăngh aăc aăvi cănghiênăc uănh ngăv năđ ăđ iăc ngăv ăngônăng ăh căvàăngônăng ăh cătrongăvi căd вăh căti ngăVi tănóiăchungăvàăd вăh căti ngăVi tă ătr ngăti uă

h cănóiăriêng.ă

2.ăB năch tăc aăngônăng ă

- Nh năth căđúngăvàăphânătích,ălýăgi iăb năch tăбưăh iăc aăngônăng ă

- Ngônăng ălàăm tăhi năt ngăбưăh iăđ căbi t.ă

- Ngônăng ămangăb năch tătínăhi u Khácăv iăcácăh ăth ngătínăhi uăthôngăth ng,ăngônă

ng ălàăm tăh ăth ngătínăhi uăđ căbi t.ăTínhăch tăđ căbi tăc aătínăhi uăngônăng ăth ăhi nă ătínhăvõăđoán,ătínhăhìnhătuв n,ătínhăph căt p,ănhi uăt ngăb c,ătínhăđaătr ăvàătínhăn ngăs n.ă

3.ăCh căn ngăc aăngônăng ă

- N măv ngăch căn ngăgiaoăti păc aăngônăng ă

- N măv ngăch căn ngăt ăduвăc aăngônăng ă

4.ăH ăth ngăvƠăk tăc uăc aăngônăng ă

- N măv ngăcácăkháiăni măh ăth ngăvàăk tăc u.ăNgônăng ăc ngălàăm tăh ăth ngăậ k tăc u.ă

- H ăth ngăậ k tăc uăc aăngônăng ăth ăhi nătr căh tă ăs ăt năt iăcácăđ năv ăđ ngălo iăvàăkhácălo i.ă

- H ăth ngăậ k tăc uăc aăngônăng ăcònăth ăhi nă ăcácăm iăquanăh ăt năt iăgi aăcácăđ năv trongăcùngăm tăc păđ ăho căgi aăcácăc păđ ,ăđ căbi tălàănh ngăm iăquanăh ăchungănh t,ăbaoătrùmălênătoànăb ăh ăth ngăậ k tăc uăc aăngônăng :ăquanăh ăliênăt ng,ăquanăh ăng ă

đo năvàăquanăh ătônăti.ă

5.ăNgu năg căvƠăs ăphátătri năc aăngônăng ă

- N măv ngăn iădungăc ăb năc aăm tăs ăgi ăthuв tăv ăngu năg căc aăngônăng :ăthuв tă

t ngăthanh,ăthuв tăc măthán,ăthuв tăti ngăkêuătrongălaoăđ ng,ăthuв tăngônăng ăc ăch ăvàăthuв tăkh ă căбưăh i.ă

- N măv ngăquanăđi măc aăch ăngh aăduвăv tăbi năch ngăv ăngu năg căc aăngônăng ă

6.ăV ăngu năg căvƠăs ăphátătri năc aăti ngăVi tăvƠăch ăqu căng ă

- V ăngu năg căti ngăVi t,ăc năn măv ngăn iădungăc aăvi căphânălo iăcácăngônăng ătheoăngu năg căvà ph ngăphápăsoăsánhăậ l chăs

- N măv ngăquáătrìnhăphátătri năc aăti ngăVi tăquaăcácăth iăk ,ăđ căbi tălàăth iăk ăphongă

ki n,ăth iăk ăthu căPhápăvàăt ăsauăCáchăm ngăThángăTámăđ nănaв.ă

- N măv ngăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri năc aăch ăqu căng ?ă căđi măc aăch ăqu căng ,ă

nh ngă uăđi măvàăh năch ăc aănó?ă

- N măv ngănh ngăn iădungăc ăb năv ăchínhăsáchăngônăng ăc aă ngăvàăNhàăn cătaăv ă

v năđ ăgi ăgìnăvàăphátătri năti ngăVi tăhi nănaвă(nh tălàăv năđ ăgi ăgìnăs ătrongăsángăc aă

ti ngăVi t).ă

7.ăPhơnălo iăcácăngônăng ă

ɤinhăviênăc năn măv ngăhaiăph ngăphápăphânălo iăcácăngônăng ă

- Phânălo iătheoăngu năg călàăcáchăphânălo iăs ăd ng ph ngăphápăsoăsánhăậ l chăs

- Phânălo iătheoălo iăhìnhălàăcáchăphânălo iăs ăd ngăph ngăphápăsoăsánhăậ lo iăhình

B.ăCỂUăH Iă ÁNHăGIÁ

Câuă1:ăPhânătíchăs ăkhácănhau gi aăngônăng ăvàăl iănói.ă

Câuă2:ăM tăs ăng iăđãănêuăraănh ngăb ngăch ngăđ ăch ngăminhăr ngăngônăng ălàăm tă

hi năt ngăt ănhiênă(nh ăđ ngănh tăngônăng ăv iăc ăth ăsinhăv t,ăv iăb năn ngăsinhăv tă

c aăconăng i,ăv iănh ngănétăđ cătr ngăv ăch ngăt căvàăv iăti ngăkêuăc aăloàiăv t)ăcóă đúngăkhông?ă

Câuă3:ăCh ngăminhăr ngăngônăng ălàăm tăhi năt ngăxãăh i,ănóăt năt iăvàăphátătri nătheoă

quyălu tăkháchăquan,ăkhôngăph ăthu căvào ýăchíăvàănguy năv ngăcáănhân.ăT iăsaoănóiă ngônăng ălàăm tăhi năt ngăxãăh iăđ căbi t?ă

Câuă4: Phânătíchăvàăch ngăminhăr ngăngônăng ălàăm tăph ngăti năgiaoăti p Vìăsaoănóiă

ngônăng ălàăph ngăti năgiaoăti păquanătr ngăvàă uăvi tănh tăc aăconăng i?

Câuă5: Phânătíchăch căn ngăt ăduyăc aăngônăng Gi iăthíchăvàăch ngăminhăcâuănóiăc a

Mác:“Ngônăng ălàăhi năth cătr căti păc aăt ăt ng”?ă

Câuă6: Trìnhăbàyăn iădungăm tăs ăgi ăthuy tăăv ăngu năg căc aăngônăng Trìnhăbàyăquană

đi măc aă ngăghenăv ăngu năg căc aăngônăng ă

Câuă7: Hãyăphânătíchăvàăch ngăminh:ăs ăphátătri năkhôngăđ ngăđ uăgi aăcácăm tăng ăâm,ă

t ăv ng,ăng ăphápăc aăngônăng ?ă

Câuă8: Tómăt tăquáătrìnhăphátătri năc aăti ngăVi tăquaăcácăth iăk :ăth iăk ăphongăki n,ă

th iăk ăthu căPhápăvàăt ăsauăCáchăm ngăthángăTámăđ nănay.ă

Câuă9: T iăsaoănóiăngôn ng ălàăm tăh ăth ngăc uătrúc?ăPhânătíchăn iădung,ăvaiătròăvàătácă

d ngăc aăhaiăquanăh ă- quanăh ăng ăđo năvàăquanăh ăliênăt ngătrongăh ăth ngăc uătrúcă

c aăngônăng ă

Câuă10: Hãyăphânătíchăvàăch ngăminhăngônăng ămangăb năch tătínăhi u?ă T iăsaoănóiă

ngônăng ălàăm tăh ăth ngătínăhi uăđ căbi t?ă

C ăTHỌNG TINăPH NăH I

Ph năI: D NăLU NăNGỌNăNG ăH Căă

Ch ngă1 IăC NGăV ăNGỌNăNG ,ăNGỌNăNG ăH C

1.ăKháiăni măngônăng ă

1 1ăKháiăni măngônăng ă

Ngônăng ălàăm tăh ăth ngăcácăđ năv ă(âmăv ,ăhìnhăv ,ăt , câuăvàănh ngăquвăt căk tă

h păđ ăt oăthànhăl iănóiătrongăgiaoăti p.ăNh ngăđ năv ăngônăng ăvàăquвăt căk tăh păcácă

đ năv ăngônăng ăđ ăt oăthànhăl iănóiăđ căc ngăđ ngăs ăd ngăngônăng ă вăquвă căvàă

đ căph năánhătrongăýăth căc aăh

1 2.ăM iăquanăh ăgi aăngônăng ăvƠăl iănói

Ngônăng ăvàăl iănóiăcóăs ăg năbóăch tăch v iănhau Ngônăng ăđ căth căhi năhóaătrongăl iănóiăvàăl iănóiăchínhălàăngônăng ăđangăho tăđ ng.ăL iănóiăv aămangătínhăcáănhână

c aăng iăs ăd ngăv aămangătínhăбưăh iăc aăc ngăđ ngăngônăng

2.ăKháiăni măngônăng ăh c

2 1.ăNgônăng ăh călƠăgì : NgônăNg ăh călàăm tăkhoaăh cănghiênăc uăv ăngônăng ă

2 2.ă iăt ngăvƠănhi măv ănghiênăc uăc aăngônăng ăh c

- iăt ngănghiênăc uăc aăngônăng ăh c : Ngônăng ăchínhălàăđ iăt ngănghiênăc uăvàă

h căt păc aăngônăng ăh c.ăNh ngăngônăng ăcóăth ăt năt iă ăhaiătr ngăthái : tr ngătháiăt nhă

vàătr ngăthái đ ng Nênăđ iăt ngănghiênăc uăc aăngônăng ăh călàăngônăng ă ăc ăhaiă

tr ngătháiănàв

+ă ătr ngătháiăt nh,ăngônăng ălàăm tăh ăth ngăbaoăg măcácăв uăt ă(cácăđ năv )ăngônăng ăvàăcácăquanăh ăcùngăcácăquвăt căk tăh păcácăв uăt ăTr ngătháiăt nhăchínhălàătr ngătháiăt nă

t iăc aăngônăng ătrongăti măn ngăngônăng ăc aăm iăng i

+ă ătr ngătháiăđ ngăc aăngônăng ăchínhălàătr ngătháiăkhiăngônăng ăđ căs ăd ngătrongă

ho tăđ ngăhànhăch c,ăth căhi nătr căh tăch căn ngăgiaoăti p (nói,ăvi t,ănghe,ăđ c).ă

tr ngătháiănàв, nóăt năt i trongăcácăs năph mănh ăcácăc măt ,ăcácăcâu,ăcácăl i,ăcácăđo n,ăcácăbàiăc ăth ầăNh ngăs năph mănàвăđ căg iăchungălàăl iănói.ăV вăl iănóiăchínhălàăs nă

ph măngônăng ăđ căt oăraăb iăm tăcácănhânătrongănh ngăhoànăc nhăgiaoăti păc ăth L iănóiămangănh ngăđ căđi m :ăcáănh n,ăđ aăph ng,ăngh ănghi păhaвăph măviăбưăh i,ăđ că

đi măv ăphongăcáchăth ălo i

- Nhi măv ănghiênăc uăc aăngônăng ăh c :

+ Ph i miêuăt vàălàmăl chăs ăchoăt tăc ăcácăngônăng :ăбácăđ nhăngu năg căvàăh ăhàng

c aăngônăng

+ Ph iătìmăra nh ngăquвălu tăn iăt iătácăđ ngătrongăn iăb ăm tăngônăng vàăgi aăcácăngônă

ng ,rútăraănh ngăquвălu tăkháiăquátăcóăth ăgi iăthíchăt tăc ăcácăhi năt ngăđ căbi t

+ăNghiênăc uănh ngăquвălu tăn iăt iătácăđ ngătrongăn iăb ăm tăngônăng ăvàăgi aăcácăngônăng

+ăNghiênăc uăm iăquanăh ăquaăl iăgi aăngônăng ăvàăбưăh i,ănh ngă ngăd ngăc aăngônă

Trongăkhiănghiênăc uăv ăngônăng ,ăngônăng ăh cătáchăraăcácăb ăph n,ăcácăbìnhă

di năkhácănhauăđ ăkh oăsátăvàăl вăđóălàmăđ iăt ngănghiênăc uăriêngăc aăt ngă chuвênăngànhătrongăngônăng ăh c

a.1 Ng ăâmăh c :ăLàăchuвênăngànhănghiênăc uăthànhăph năng ăâmăc aăm tăngônăng ă óălàăcácăв uăt ăng ăâm,ăcácăquвăt căk tăh păchúngăvàăh ăth ngăch ăvi tăc aăngônăng ă

a.2 T ăv ngăh c :ăLàăchuвênăngànhăchuвênănghiênăc uăv thànhăph năt ăv ngăc aăngônă

ng v ăcácăph ngădi n :ăđ căđi măc uăt oăc aăcácăl păt ătheoăngu năg c,ăph măviăs ă

d ng,ăbìnhădi năng ăngh a

a.3.ăNg ăphápăh c :ăLàăchuвênăngànhăchuвênănghiênăc uăv ăcúăphápăh căvàăt ăphápăh c

C ăth ,ănghiênăc uăcácăquвăt căc uăt oăvàăbi năđ iăt ,ăc uăt oăc măt ăvàăc uăt oăcâu,ăcùngă

nh ngăquвălu tăk tăh păc aăc aăcácăđ năv ă вăt oăthànhăng ăphápăc aăm tăngônăng a.4 Ng ăphápăv năb n : Làăchuвênăngànhăchuвênănghiênăc uăcácăh ăth ng,ăph ngăth căvàăph ngăti năliênăk t v năb n,ăc uătrúcăv năb n,ăđ căđi măc aăcácăti uălo iăv năb n a.5 Phongăcáchăh c :ăLàăchuвênăngànhăchuвênănghiênăc uănh ngănguвênăt căl aăch năvàă

s ăd ngăcácăph ngăti năngônăng ănh măđ tănh ngăhi uăqu ămongămu nătrongănh ngă

đi uăki năgiaoăti pănh tăđ nh

a.6 Ph ngăng ăh c : Làăchuвênăngành nghiênăc u v ănh ngăđ căđi măc aăngônăng ă ă

m tăđ aăph ng,ăm tăvùngădânăc ănàoăđó

a.7 Ngônăng ăh căl chăs (ngônăng ăh căl chăđ i): Làăchuвênăngành nghiênăc u ngônăng ătrongăs ăphátătri năl chăs ăc aănóăho cănghiênăc uăngônăng ă ăm tăth iăđi mănàoăđóătrongă

l chăs ,ă(t ngă ngăv iăcácăc păđ ăngônăng ăcóăng ăâmăh căl chăs ,ăt ăv ngăh căl chăs ) a.8 Ngônăng ăh cămiêuăt (Ngônăng ăh căđ ngăđ i) : Làăchuвênăngành nghiênăc u ngônă

ng ătrongătr ngătháiăhi nănaвă(t ngă ngăv iăcácăchuвênăngành :ăng ăâmăh cămiêuăt ,ăt ă

v ngăh cămiêuăt ầ)

a.9 Ngônăng ăh căđ iăc ng :ăLàăchuвênăngànhăchuвênănghiênăc uănh ngăv năđ ăchungă

c aăngônăng ăloàiăng iăg năli năv iăb năch t,ăngu năg c,ăquáătrìnhăphátătri năcùngăch că

n ngăc aănóăvàăcácăm iăt ngăquanăgi aăcácăngônăng

b)ăM tăs ăph ngăphápănghiênăc u trongăngônăng ăh c:

Vi că nghiênă c uă vàă h că t pă ă cácă ngànhă khoaă h că đ uă c nă đ nă ph ngă pháp.ă

Ph ngăphápăchínhălàăconăđ ngănh năth căvàălýăgi iăcácăhi năt ngăđ căđ ăc păđ nătrongăm tăngànhăkhoaăh cănàoăđó.ăCóănh ngăph ngăphápăchungăchoănhi uăngahnfăkhoaă

h c,ănh ngăc ngăcóănh ngăph ngăphápăriêngăchoăt ngăngànhăđ ăv năd ngăchoăphùăh pă

v iăt ngăđ iăt ngăvàăđápă ngănh ngăвêuăc u,ăm căđíchăc aăho tăđ ngănghiênăc u.ăɤauăđâвălàăm tăs ăph ngăpháp th ngădùngătrongăngônăng ăh c :

b.1.ăPh ngăphápămiêuăt :ăPh ngăphápănàвăđòiăh iăph iăhi u,ăphânătíchăvàălýăgi iăcác

hi năt ngăngônăng ăNóăđòiăh iăvi căбácăđ nhăt ăm ăvàăchínhăбácăcácăđ năv ăngônăng ăc ă

v ăm tăhìnhăth căvàăngh a.ăTh căraăđóăchínhălàăvi căphânătích,ăh ăth ngăhóaăcácăв uăt ăngônăng ăvàăb ăph nătrongăc uătrúcăc aăm t ngônăng ăđang cònăđ căs ăd ngă(sinhăng ) Víăd :ămiêuăt ăđ cătínhăc uăâmăvàăâmăh c c aăm tăâmăv /t/ătrongăti ngăvi tălàăm tăph ăâmăt c,ăvôăthanh,ăkhôngăb tăh i,ăph ăâmăđ uăl iăậ r ngăkhôngăvang,ăâmăcao,ăth ngăvàăkhôngăng t.ăCóăkh ăn ngăk tăh păv iăt tăc ăcácănguвênăâmăvàăâmăđ m.ă

b.2.ăPh ngăphápăl chăs : Cóănhi măv ănghiênăc u s ăphátătri năl chăs ăvàăcácăquвălu tăphátătri năc aăngônăng ătrongăl chăs T călà,ănh năth c đ căs ăphátătri năv ăng ăâm,ăcúăphápăvàăcácăph ngădi năkhácătrongăc uătrúcăc aăm tăngônăng ăc ăth ănàoăđó Víăd : nghiênăc uăs ăphátătri năc aăl chăs ăti ngăVi t,ăcácănhàăVi tăng ăh căphátăhi năra :ănhi uă

h ăt ătrongăti ngăVi tăngàвănaвălàăk tăqu ăc aăquáătrìnhăh ăt ăhóaăth căt ăCh ngăh n ;ăt ă

ấc aẦăch ăquanăh ăs ăh u làădoădanhăt ăấc aẦă(tàiăs n)ăchuв năhóaăthành.ăT ăấr ngẦăh ă

t ădùngăsauănhómăđ ngăt ăch ăch ăs ănóiăn ngălàădoăt ăấ r ng Ầăđ ngăt ăch ăho tăđ ngăấnóiẦăbi năthànhầ Nghiênăc uătheoăph ngăphápănàвăđòiăh iăph iăsoăsánh,ăđ iăchi uăcácă

в uăt ăngônăng ătrongătr ngătháiăhi nănaвăv iăcácăв uăt ăt ngă ngătrongăl chăs ăquaăcácă

v tătíchăcònăl iă ăcácăv năb năc ,ă ăcácăph ngăng ,ăho căcácăthànhăng ,ăt căng ầ

b.3.ăPh ngăphápăđ iăchi u,ăsoăsánh : Nhi măv ăch ăв uălàăphátăhi năraăs ăgi ngănhauăvàăkhácănhauătrongăc uătrúcăc aăhaiăhaвăm tăvàiăngônăng ănàoăđó.ăɤ ăsoăsánh,ăđ iăchi uăbaoă

g măcácăв uăt ăc ăth ăvàăc ăcácăb ăph nătoànăv năc aăc uătrúcăngônăng Víăd :ăɤoăsánh,ă

đ iăchi uăâmăti ngăVi tăv iăcác ngônăng ăchâuăỂu,ătaăth вătrongăc ăhaiălo iăhìnhăngônă

ng ,ăâmăti tăđ uălàăđ năv ăng ăâmădoăcácăâmăv ăt oăthành,ănh ngăâmăti tăti ngăVi tăcóăranhăgi iărõăr t,ăcóăc uătrúcăch tăch ,ăluônămangăthanhăđi uăvàăth ngătrùngăv iăhìnhăv ă(đ năv ănh ănh tăcóăýăngh a)

b.4.ăPh ngăphápăc uătrúcăậ h ăth ng : Nhi măv ăch ăв uăc aăph ngăphápănàвălàănh nă

th căngônăng ănh ăm tăc uătrúcăhànhăch cătoànăv nămàăcácăв uăt ăvàăcácăb ăph năc aănóă

g năbóăvàăliênăk tăv iănhauăb ngăm tăh ăth ngăcácăquanăh ăch tăch ăPh ngăphápănàвăđòiă

h iăvi cănghiênăc uăph iăđ tăcácăв uăt ăngônăng ăvàoănh ngăm iăt ngăquanăh ăth ngăậ

c uătrúcăc aăchúng Víăd :ămu năбácăđ nhăđúngăcácăthànhăph năng ăngh aătrongăn iădungăýăngh aăc aăt ăấ cao Ầă(v iăngh aăg c)ătrongăti ngăVi t,ăc năđ tăt ănàвătrongăh ăth ngăcácă

t ăch ăđ căđi m kíchăth că(cao,ăth p,ădàiăng n,ănông,ăsâu,ăr ng,ăh pầ)ăt ăđóăth вăr ngăcácăt ănàвăcóănh ngănétăngh aăgi ngănhau,ăbênăc nhăcácănétăngh aăkhácănhau nh sau :

- Caoă (vàă th p) :ă (1)ă ch ă đ că đi mă kíchă th c,ă (2)ă бétă theoă chi uă th ngă đ ng,ă (3)ă theoă

h ngăt ăd iălênătrên,ă(4)ăcóăkíchăth căl nă(cao)ăho cănh (th p)

- Nôngă(vàăsâu) :ăgi ngăấ cao Ầăvàăấ th p Ầă ăhaiănétăngh aăđ u,ăkhácă ănétăngh aă(3) : theo

h ngă t ă trênă бu ngă d i,ă cònă nétă ngh a (4)ă thìă cóă kíchă th că l nă làă ấsâuẦ,ă nh ă làăấnôngẦ

b.5.ăPh ngăphápăth ngăkêăậ s ăl ng :ăH ngăđ năvi căбácăđ nhăcácăđ cătínhăv ăm t

l ngăc aăcácăв uăt ăngônăng ăVíăd :ăđ ăl păđ căcácăt ăđi năt năs ăc năcóăs ăth ngăkêă

t năs ăбu tăhi năc a cácăt ătrongăcácăl iănóiăvàăcácăv năb năkhácănhau,ăбácăđ nhăđ căt nă

s ăcaoăhaвăth păc aăcácăt ăc ăth ăCh năraăkho ngă1000ăt ăcóăt năs ăs ăd ngăcaoănh t,ăl păthànhăm tăt ăđi năt năs ăLo iăt ăđi nănàвăcóătácăd ngătíchăc cătrongăvi căd вăngo iăng ,ă

ho căbiênăso năsáchăgiáoăkhoaăd вăti ngăchoăh căsinhăb năng ă

3.ăụăngh aăc aăvi cănh năth căv năđ ăngônăng ă- ngônăng ăh căvƠămônăti ngăVi tă trongănhƠătr ng

3.1 ụăngh aăc aăvi cănh năth căv năđ ăngônăng ă- ngônăng ăh că

Trênăth ăgi iăcóănhi uădânăt căkhácănhauă,ăthu cănhi uăqu căgiaăkhácănhau,ăc ătrúă

t iăcácăvùngăđ aălýăkhácănhau,ăcóăphongăt căt păquánăkhácănhauầănh ngăđâuăđâu,ătrongă

cu că s ngă hàngă ngàвă conă ng iă c ngă th ngă бuвênă dùngă đ nă ngônă ng ă Nhuă c uă đóă

ch ngăkhácăgìănh ngănhuăc uăthi tăв uăkhácăc aăconăng iănh ăth că n,ăn cău ng,ăkhíă

tr iầCóă th ă nóiă trongă cu că s ngă c aă conă ng iă khôngă th ă thi uă ngônă ng ă Khôngă cóăngônăng ,ăkhôngăth ăcóăбưăh iăloàiăng i :ăconăng iăkhôngăth ăhìnhăthànhăt ăch căбưăh iă

đ c.ăThi uăngônăng ,ăбưăh iăloàiăng iăc ngăkhôngăth ăt năt iăvàăphátătri năđ c.ăChoănên :ăngônăng ăđóngăvaiătròăvôăcùngăquanătr ngătrongăcu căs ngăбưăh i.ăLê-ninăđưăch ăraă

b năch tăбưăh iăc aăngônăng ăấNgônăng ălàăph ngăti năgiaoăti păquanătr ngănh tăc aăloàiăng iẦ.ăVìăth , ngônăng ăh căchi măm tăv ătríăб ngăđáng trongănhàătr ngăt ăc păti uă

h căđ n c păđ iăh c.ăTrongătr ngăh căc aătaăhi nănaвăki năth căv ăngônăng ăh căđ că

d вăquaămônăti ngăVi t ậ mônăh căv ăti ngăm ăđ ă- vàăsauăđóă ămônăh căngo iăng

3.2.ăMônăh căti ngăVi tătrongănhƠătr ngăh ngăvƠoănh ngăm cătiêuăsau :

a)ăCungăc pănh ngăki năth căv ăti ngăVi tăvàăv ăngônăng ănóiăchungăchoăh căsinh

Nh ngătriăth cănàв đ căđ ăc p ăt tăc ăcácăc păđ ăc aăngônăng ,ăt tăc ăcácălo iăđ năv ăngônăng ,ăvàăph nănàoăc ăquáătrìnhăphátătri năl chăs ăvàăt ngăquană(h ăhàng,ălo iăhình)ă

c aă ti ngă Vi t.ă Vàă c ă nh ngă m iă quană h ă ngônă ng ă trongă ho tă đ ngă hànhă ch că cùngă

nh ngăs ăbi năđ iăvàăchuв năhóaăkhiăth căhi năch căn ngăgiaoăti p

b)ăH căti ngăVi tăkhôngăth ăd ngăl iă ănh ngăhi uăbi tăv ănó,ămàăđi uăquanătr ngăn aălàă

đ ăs ăd ngănóăngàвăm tăthànhăth o,ăđ tăhi uăqu ăcao Nh ngăhi uăbi tăv ăti ngăVi tălàăc ă

s ăchoăvi căs ăd ng.ăChoănênămônăti ngăVi tătrongănhàătr ngăph iăph iăh păgi aăvi căcungăc păki năth căv iăvi cărènăluв năk ăn ng :ăk ăn ngăs năsinhăv năb nă(nói,ăvi t),ăk ă

n ngăl nhăh iăv năb nă(nghe,ăđ c).ăm cătiêuănàвăđưăg nămônăti ngăVi tăv iăm tăch căn ngăquanătr ngăc aăngônăng :ăch căn ngăgiaoăti p.ăVìăth ămônăti ngăVi tăchínhălàămônăh că

nh mărènăluв năvàănângăcaoătrìnhăđ ăs ăd ngăti ngăVi tă- m tăph ngăti năh căt păvàăl nhă

h iătriăth căkhoaăh c,ăb iăd ngăt ăt ngăvàănhânăcáchăđ oăđ c

c)ăNgônăng ălàăcôngăc ăc aăt ăduв.ăNóăg năbóăm tăthi tăv iăquáătrìnhănh năth căvàăt ăduвă

c aăconăng i.ăngônăng ăvàăt ăduвăcùngăhìnhăthànhăvàăsongăsongăphátătri n.ăvìăth ănângăcaoăn ngăl căngônăng ămônăti ngăVi tăc ngăđ ngăth iărènăluв năvàănângăcaoăn ngăl căt ăduy Khôngănh ngăth , ngônăng ăcònălàăв uăt ăth ănh tăc aăv năh c Choănênăvi căd вăvàă

h căti ngăVi tăcóăquanăh ăm tăthi tăv iăv năh căv i n ngăl căth măm c aăh căsinh Qua mônăti ngăVi tăvàăv năh căh căsinhăđ cănângăcaoătrìnhăđ ăth măm

-

Ch ngă2 B NăCH T,ăCH CăN NG, NGU NăG CăC AăNGỌNăNG 1.ăB năch tăxưăh iăc aăngônăng

Ngônăng ăg năbóăv iăđ iăs ngăconăng i,ăđ ngăth iăphátătri năsongăsongăv iăho tă

đ ngăvàăt ăduв c aăcon ng i V вăngônăng ălàăgì ?ăNgônăng ălàăhi năt ngăt ănhiênăhaвăбưăh i ?ă óălàăv năđ ămàăcácănhàăngônăng ăh căph iăm tăhàngăngànăn măm iăбácăđ nhă

đ c ătr ăl iăcâuăh iătrên,ăc năkh ngăđ nhăl iăm tăs ăquanăđi măsauă:

1.1.ăNgônăng ăkhôngăph iălƠăm tăhi năt ngăt ănhiên

- Cácăhi năt ngăбungăquanhăconăng iăcóăth ăphânăbi tălàmăhai :ăcácăhi năt ngăt ănhiênăvàăcácăhi năt ngăбưăh i

+ Hi năt ngăt ănhiênălàăcácăhi năt ngăcóăth ăn вăsinh,ăt năt i,ăphátătri năvàătiêuăh вăm t cáchăt ănhiên,ăkhôngăph ăthu căvàoăs ăt năt iăc aăconăng iăhaвăбưăh iăloàiăng i,ăkhông

ph ăthu căvàoăýămu năch ăquanăc aăconăng iănh :ăm a,ăn ng,ăgió,ăbưo,ăs ăchuв năđ ngă

c aăcácăhànhătinhăầ

+ Hi năt ngăбưăh iălàăcácăhi năt ngămàăs ăt năt i,ăn вăsinh,ăphátătri năhaвătiêuăh вăl i

ph ăthu căvàoăs ăt năt iăc aăconăng i,ăph ăthu căvàoănhuăc u,ăýămu năch ăquanăc aăconă

ng i,ăph ăthu căvàoăchínhăбưăh iăloàiăng i.ăVíăd :ăvi căc iăбinăvàăt ăch căcu căs ngăgiaăđình,ăvi căd вăh cătrongănhàătr ng,ăhi năt ngătônăgiáo,ăvi cătrangăph căvàăt ăch căcácănghiăl ,ăcácălu tăl ăбưăh iầ

- Ngônăng ,ăhi nănhiênăkhôngăph iălàăm tăhi năt ngăt ănhiên,ămàălàăm tăhi năt ngăбưă

h i.ăNóăch ăsinhăraăvàăphátătri nătrongăбưăh iăloàiăng i,ăph căv ăchoănhuăc uămangătínhăбưăh iăc aăloàiăng iă(nhuăc uăgiaoăti p).ăBênăngoàiăбưăh iăloàiăng i,ăngônăng ăkhôngă

t năt i.ă i uăđóăđ căch ngăminh: năch ănàoăkhôngăcóăloàiăng iătaăch ăg păcácăhi nă

t ngăt ănhiênănh ăm a,ăn ng,ăs m,ăch p,ầăch ăkhôngăcóăngônăng ăV вărõăràng : ngônă

ng ăkhôngăph iălàăm tăhi năt ngăt ănhiên.ăNóăc ngăkhôngăph iălàăm tăhi năt ngăsinhă

v tăb iănóăkhôngămangătínhăb măsinhăhaвădiătruв n Ngônăng ălàăk tăqu ăc aăs ăh căh i,ă

b tăch cădoăti păбúcăv iăбưăh iăchungăquanh,ăv iănh ngăng iăбungăquanh Ngônăng ă

c ngăph iălàăhi năt ngăcáănhân,ămàălàătàiăs n,ălàăph ngăti năchungăc aăбưăh i.ăM iăcáănhânămu năgiaoăti păđ căv iăng iăkhác,ăv iăбưăh iăthìăph iătuânătheoănh ngăquвă căchungăc aăбưăh i

1.2.ăNgônăng ălƠăm tăhi năt ngăxưăh i

Trongăcu căs ngăc aăconăng iăkhôngăth ăthi uăngônăng ăKhôngăcóăngônăng ,ăkhôngăth ăcóăбưăh iăloàiăng i :ăconăng iăkhôngăth ăhìnhăthànhăt ăch căбưăh iăđ c.ăThi uăngônăng ,ăбưăh iăloàiăng iăc ngăkhôngăth ăt năt iăvàăphátătri năđ c

- V ăm tăl chăs ,ăconăng iăđưăs ăd ngăngônăng ăngaвăt ăth iăc ăб a,ăngaвăt ăkhiăбu t

hi nătrênătráiăđ tănàв Chínhăngônăng ,ăcùngăv iălaoăđ ngăvàăt ăduв,ălàănh ngănhânăt ăt oănênăconăng i i uăđóăđ căch ngăminh : ăbu iăbanăđ uăkhiăv năthoátăthaiăt ăloàiă

đ ngăv tăb căcao,ăv iăss thaвăđ iăđi uăki năs ng:ăđiăđ ngăth ng,ăd năđ nătahвăđ iăc uăt oă

trongăc ăth ,ăcóănhuăc uăgiaoăti pătrongăsinhăho tăvàălaoăđ ngăt păth ăNhuăc uăđóăđưălàmăhìnhăthànhăvàăphátătri năm tăph ngăti năđóălàăngônăng ă

- T ăchi uăsâuăl chăs ,ăb ăr ngăc aăcu căs ngăбưăh iăhi nănaв,ăngônăng ăluônăg năbó

m tăthi tăv iăconăng iăvàăбưăh iăloàiăng i.ăNóăv aălàăđ cătr ngăthi tăв u,ăv aălàăcông

c ăkhôngăth ăthi uăđ căc aăconăng i,ăc aăбưăh iăloàiăng i

V вărõăràng,ăngônăng ălàăm tăhi năt ngăбưăh i :

+ Nóăch ăn вăsinh,ăt năt iăvàăphátătri nătrongăбưăh iăloàiăng iăvà ph ăthu căvàoăбưăh i + Nóăph căv ăchoătoànăth ăбưăh i.ă

+ Nóămangăb năs căc aăt ngăc ngăđ ngăбưăh i.ăă

1.3.ăNgônăng ălƠăm tăhi năt ngăxưăh iăđ căbi t

Ngônăng ălàăm tăhi năt ngăбưănh ngălàăm tăhi năt ngăбưăh iăđ căbi t.ăVìăkhôngă

gi ngăv iăcácăhi năt ngăбưăh iăkhác : nh đ oăđ c,ăchínhătr ,ălu tăphápầăTínhăch tăđ că

tr ngănàвăth ăhi nă ăch :

- Ngônăng ăkhôngăthu căv ăki nătrúcăth ngăt ngăc aăriêngăm tăбưăh iănào.ăKhi

M tăc ăs ăh ăt ngănàoăđóăb ăpháăv ,ăkéoătheoăs ăs păđ ăc aăki nătrúcăth ngăt ngăt ng

ng thìăngônăng ăv năt năt i,ăv nălàăm tăph ngăti năchungăc aăбưăh i

- Ngônăng ăkhôngămangătínhăgiaiăc p.ăCácăgiaiăc păcùngăt năt iătrongăm tăбưăh iăđ uădùngăchungăm tăngônăng ăvàănóăph căv ănh ănhauăchoăm iăgiaiăc p,ătuвăr ngăm iăgiaiă

c păđ uăluônăluôn cóăýăth cădùngăngônăng ăđ ăph căv ăl iăíchăc aăriêngăh ă

2.ăCh căn ngăc aăngônăng

Khiănóiăt iăch căn ngăc aăngônăng ,ăcóăth ănêuălên m tăs ăch căn ngăchínhăsau:

2.1.ăCh căn ngăgiaoăti păc aăngônăng ăă

Chúngătaăđ u bi t r ng, trong th c ti n cu c s ng, conăng iăvàămuônăloàiăđ uăcóănhu c uăđ căbàвăt v i nhau m tăđi uăgìăđóăgi aăcácăthànhăviênătrongăc ngăđ ngănh :ăTraoăđ iăthôngătinăm i,ăđ xu t m t nhu c u, nguy n v ng, chia x v i nhau ni m vui, n i

bu n, s h ngăthúăầăkhôngăph i ch b ngăngônăng màăb ng nhi u nh ngăph ngăti n khácănhau Nh ăv y, gi aămuônăloàiă(c conăng i)ăđưăcóăm t ho tăđ ng x y ra: ho t

đ ng giao ti p V y giao ti pălàăgì ?

2.1.1.ăKháiăni măgiaoăti pă

Giao ti păchínhălàăho tăđ ngătraoăđ iăthôngătinăhaвătruв năđ t nh n th c,ăt ăt ng, tình c m t ng iănàвăsangăng iăkhác Nóiăcáchăkhác : Giaoăti păngônăng ăgi a ng iă

v iăng iăth căch tălàăs ătruв nănh năthôngătinăquaăs traoăđ iăngônăb nă(l iănói, vi t).ă

2.1.2.ăCácănhơnăt ăc aăho tăđ ngăgiaoăti p

Trongăho tăđ ngăgiaoăti păb ng ngônăng ăth ngăcóănhi uănhânăt ă nhăh ngătr c

ti păho căgiánăti păđ năvi căt ăch c,ăбâвăd ngăl iănói.ăT tăc ănh ngănhânăt ănàвă

đ uăcóăth ăđ ăl i d uă năc aămìnhătrongăl iănói tuвăítănhi uăkhácănhau,ănh ngăt tăc ăđ uăcóătácăđ ngăt iăvi căt oăl păl iănói Taăg iăt tăc ăcácănhânăt ăcóă nhăh ngăбaăg năvàăđ ăl iă

nh ngăd uă năđóătrongăl iănói làăcácănhânăt ăgiaoăti p.ă

a) Nhânăv t giao ti p:ălàănh ngăng iăthamăgiaăvàoăho tăđ ng giao ti p cóăth giao ti păđ c t i thi u ph iăcóăhaiălo iănhânăv t :ăng i nóiă(vi t)ăvàăng iăngheă(đ c)

b) Hi n th căđ cănóiăt i: g m nh ng s v t hi năt ng trong th c t kháchăquan,

nh ngătâmătr ng,ătìnhăc m, c măбúcăđ căđ aăvàoăn i dung l iănói.ăHi n th căđ cănóiă

t i t oănênăđ tài,ăch đ cu c giao ti p

c) Hoànăc nh giao ti p: Cóăth đ c hi u r t r ng : t hoànăc nhăбưăh iăđ năhoànă

c nh t nhiên,ăt hoànăc nhătâmălýăchungăc a c ngăđ ngăđ n b i c nh l c s ầăM tăkhác,ăhoànăc nh giao ti păc ngăcóăth hi u m tăcáchăh păh n,ăc th h n,ăđóălàătìnhăhu ng giao

ti pă(haвăcòn g iălàăng c nh) nh : n iăch n, th iăgianăvàănh ngăđ căđi m c aăchúngầ

d)ăNgônăng đ c s d ng :ăNgônăng làăph ngăti năgiúpăcácănhânăv t giao ti p truy n đ tăvàăti p nh năthôngătin.ăVi c s d ng ti ng Vi tănh ăth nàoăph thu căvàoăm c đích, vàoăcácănhânăt giao ti pănh ănhânăv t giao ti p, n iădungăvàăhoànăc nh giao ti p

M tăkhác,ătrìnhăđ hi u bi tăvàăkh n ngăs d ng ti ng Vi tăc ngă nhăh ng r t l năđ n

ch tăl ngăvàăhi u qu c a ho tăđ ng giao ti p

e) Ngônăb n: Trong giao ti pănhânăv t giao ti p s d ngăngônăng đ t o ra s n

ph m c th , t călàăt o ra l iănói.ăNgônăb nălàăs n ph m c a l iănóiăđ c t o ra trong ho t

đ ng giao ti p nh măđ tăđ n m t m căđíchănàoăđ y

2.1.3.ăCácăch căn ngăc aăngônăng ăđ căth ăhi nătrongăgiaoăti p

Nóiăđ n ch căn ng c a giao ti pălàănóiăđ n nhi m v màăgiaoăti p b ngăngônăng ph i

đ m nhi mătrongăđ i s ngăбưăh i.ă hi u c th v ch căn ngăc a giao ti p,ătaăcùngăбemăбétăvíăd sau:

Bu iăh căcu iăn m

Hômă nayă Minhă đ nă l p,ă lòngă h iă h p,ă bu iă h că hômă nayă làă bu iă h că cu iă

n m…Cácăb năMinhăc ngăđãăcóăm tăđôngăđ ăAiăc ngămu năđ năs măh năm iăngàyăm tă chútăđ ăđ cănóiăchuy năvuiăđùaăv iănhau

Tr ngăbáoăgi ăvàoăl p.ăCácăemăng iăngayăng năngheăcôăgiáoăthânăm tăd nădò :

- T ămaiăcácăemăb tăđ uăngh ăhè.ăNhàătr ngăs t ăch căchoăcácăemăvuiăch iătho iămái Côăng ngăl iăâuăy mănhìnăc ăl păr iăd uădàngănóiăti p :

- Ngh ăhèăxong,ăcácăemăs ălênăl păb n.ăSangăn m,ăcácăemăs ăh căcôăgiáoăkhác.ăCôăkhôngă

d yăcácăemăn aănh ngăcôăv nănh ăcácăem.ăCôăkhuyênăcácăemăluônăngoanăngoãnăvàăch mă

ch !,… (Ti ngăVi tă3,ăt pă2,ăNXBGDă1987)

Víăd ătrên choăth в: ăđâвăđangădi năraăho tăđ ngăgiaoăti păgi aăcôăgiáoăvà h căsinh Côăgiáoăthôngăbáo v ăhi năth căkháchăquană: ngh ăhè,ăvuiăch i,ăh căcôăkhác, đ ngă

th iăch aăđ ngăm tăl ng thôngătinănh tăđ nh.ăBênăc nhăđó,ăcôăgiáoăcònăt ăbi uăhi nătìnhă

c măv iăh căsinh: v n nh ăcácăem, khuyênăcácăem,ầăđ ngăth i, duвătrì,ăt oăl păquanăh

gi aăcôăv iăcácăemăthêmăg năg i,ăb năch t T ăđó, cóăth ănh năth в cácăch căn ngăc a giao ti p:

a) Ch c n ngăthôngătină(thôngăbáo)

b) Ch căn ngăt oăl păquanăh

c) Ch căn ngăgi iătrí

d) Ch căn ngăt ăbi uăhi n

N uăcácăch căn ngătrênăđâвăđ uăđ căph iăh p,ăбemăбétăđánhăgiáătrongăs năph măngônăng thìăcu căgiaoăti păs ăcóăhi uăqu

2.1.4.ăNgônăng ălƠăph ngăti năgiaoăti păquanătr ngănh tăc aăconăng i

Ho tăđ ngăgiaoăti păđ căti năhànhăgi aăhaiăng iăho căh năhaiăng iăv iănhauă

trongăm t hoànăc nhănh tăđ nhăvàăb ngăm tăph ngăti năgiaoăti pănh tăđ nh.ăNh ng

ph ngăti n giao ti păc aăconăng iăr tăđaăd ng:ăcó th ăb ngăc ăch ,ăđi uăb ,ănétăm t,ăánhă

m tầăCóăth ăb ngănh ngăhìnhăv ,ănh ngătínăhi uăthu cănhi uălo iăkhácănhauă(đènăgiaoăthông,ăpháoăhi u,ăti ngăk ng,ăti ngăchuôngầ).ăNh ngăvi căthôngătinăb ng nh ngăph ngă

ti năđó th ng hi u qu khôngăcao,ănhi uăkhiăcòn b hi uăkhôngăchínhăбác,ăth măchíăhi u

ng căýăđ nh c a nhau Ch cóăgiao ti p b ngăngônăng m iăgiúpăchoăvi cătraoăđ iăthôngătinăđ c di n ra m tăcáchăthu n l iăvàăđemăl i hi u qu cao nh t B i v в,ăcóăth nóiăr ng,

vi c giao ti p b ngăph ngăti năngôn ng khôngăph iălàăduвănh tănh ngălàăph ngăti n quan tr ng nh t,ăcóăhi u qu cao nh t c aăбưăh iăloàiăng i

Nói ngônăng ălàăph ngăti năgiaoăti păquanătr ngănh tăc aăconăng iăb iăvì :

- Xétăv ăm tăl chăs :ăNgônăng ălàăph ngăti năgiaoăti păcóăl chăs ălâuăđ iănh tă(raăđ i,

phátătri n,ăt năt iăcùngăv iăconăng iăvàăбưăh iăloàiăng i.ăcácăph ngăti năgiaoăti păkhácăraăđ iămu năh nănh ăch ăvi t,ăbi năch ăđ ng,ăcácătínăhi uăđi năbáo,ăhìnhăv ătrongăngànhăgiaoăthông,ămưăhi uătrongăquânăs ầ)

- Xétăv ăm tăkhôngăgianăvàăph măviăho tăđ ng :ăNgônăng ăph căv ăchoăvi căgiaoăti păc aăconăng iă ăkh păm iăn i,ăt tăc ăcácăl nhăv căho tăđ ng,ă ăm iăl aătu iầ Cácăph ngă

ti năkhácăcóăph măviăho tăđ ngăh năch ăh nă(Cácăbi năgiaoăthông,ăcácătínăhi uăhàngăh i,ăcácăm tămưăquânăs )

- Xétăv ăm tăkh ăn ng:ăNgônăng ăgiúpăchoăconăng iăgiaoăti păv iănhauăvàătraoăđ iănh nă

th c,ăt ăt ng,ătìnhăc măv iăcácăs cătháiătinhăvi,ăt ănh ănh t Cóăth ănóiăkhôngăm tăn iădungănàoămàăngônăng ăkhôngătruв năđ tăn i.ăCácăph ngăti năgiaoăti păkhácăcóăkh ăn ngă

h năch ăh năr tănhi u.ăChínhăkh ăn ngătoăl năđóăc aăngônăng ăgi iăthíchăph măviăs ăd ngă

r ngărưiăc aănó :ănóăđ cădùngătrongăsinhăho tăhàngăngàв,ătrongăv năh căngh ăthu t,ătrongăkhoaăh căk thu t,ătrongăchínhătr ,ăngo iăgiao,ăquânăs ầV iăngôn ng conăng iăcóăth ăgiaoăti păv iănhauăquaăcácăth iăđ iăcáchăбaănhauăhàngăth ăk

- Xétătrongăm iăquanăh ăv iăcácăph ngăti năgiaoăti păkhácăc aăconăng i :ăThìăchínhănh ăcóăngônăng ăvàăgiaoăti păb ngăngônăng ămàătrongăбưăh iăloàiăng iăm iăd năn вăsinhăvàăhìnhă thànhă cácă ph ngă ti nă giaoă ti pă khác.ă N uă thi uă ngônă ng ă loàiă ng iă khôngă th ấth ngănh tăýăki nẦăvàăquвă căv iănhauăv ăcácăph ngăti năgiaoăti păkhác

Nh ăv в,ănh ăcóăngônăng ămàăconăng iăcóăth ăgiaoăti păđ căv iănhau.ăNg căl iăchính nh ăgiao ti pălàmăchoăngônăng ăđ căhìnhăthànhăvàăphátătri n.ă

2.1.5.ăụăngh aăc aăvi cănh năth căv ăch căn ngăgiaoăti păc aăngônăng ă

Ho tăđ ngăgiaoăti păđóngăvaiătròăquanătr ngătrongăcu căs ngăc aăconăng i,ătrongă

s ă t ă ch că vàă phátă tri nă c aă бưă h i.ă Thôngă quaă ho tă đ ngă giaoă ti pă conă ng iă ch ngă

nh ngătruв năđ tănh ngăt ăt ng,ătìnhăc măv iănhauă(t ăn iănàвăđ năn iăkhác,ăt ăth ăh ănàвăsangăth ăh ăkhác),ămàăcònăt păh pănhau,ăt ăch căthànhăcácăt păth ăбưăh i.ăKhôngăcóăgiaoăti păthìăkhôngăth ăcóăm tăбưăh iăcóăt ăch c nh ăngàвănaв

Vi căhi uăbi tăv ăch căn ngăgiaoăti păc aăngônăng ăgiúpăchoăho tăđ ngăgiaoăti pă

c aăconăng iăđ tăđ căhi uăqu ănh ămìnhămongămu n.ăB iăb tăkìăm tăcu căgiaoăti pănào

c ngănh măđ tăt iăm tăm căđíchănh tăđ nh.ă ích đóăđ căg iălàăđíchătácăđ ng íchătácă

đ ngăl iăcóăth ăchiaăthànhăbaălo iănh :ătácăđ ngăv ăm tănh năth că(t oănênăs ăbi năđ iăv ă

m tănh năth c),ătácăđ ngătìnhăc mă(t oănênăs ăbi năđ iăv ăm tătìnhăc m) vàătácăđ ngăv ăhànhăđ ngă(thúcăđ вăhànhăđ ngătheoămàăng iănóiămongămu n).ăHi uăqu ăc aăm tăcu căgiaoăti pănh ăth ănàoăs ăđ căđánhăgiáătùвăth căvàoăm căđíchămàănh ngăng iăthamăgiaăgiaoăti păđ tăraăđ tăđ năm cănào,ăđ tănhi uăhaвăít Giaoăti păđ tăhi uăqu ăcaoălàăgiaoăti pă

đ tăđ căt tăc ăcácăđíchătrênă ăm căđ ăt iăđa, vàoăt ngăhoànăc nh nh tăđ nh

2.2.ăCh căn ngăt ăduyăc aăngônăng

Ngônă ng ă làă ph ngă ti nă giaoă ti pă quană tr ngă nh tă c aă conă ng i.ă Nh ngă m tănhânăt ăquanătr ngătrongăho tăđ ngăgiaoăti pălàăn iădungăgiaoăti p.ăN iădungănàвădoăđâuămàăcó ? Cácăngànhăkhoaăh c nh ătri tăh c,ătâm lýăh căchoătaăbi tăr ngăn iădungăđóălàăk tă

qu ăc aăquáătrìnhănh năth căvàăph năánhăth căt ăkháchăquanăc aăconăng i,ălàăk tăqu ăc aăquáătrìnhăt ăduвăvàăbaoăg mătháiăđ ătìnhăc măc aăconăng i.ă i uăđóăd năđ năm tăm iăquanăh ăc năбemăбétălàăm iăquanăh ăgi a ngônăng ăvàănh năth c,ăt ăduв.ă

2.2.1.ăKháiăni măv ăt ăduyă

Theoătri tăh căduвăv tăbi năch ng,ăt ăduвălàăm tătrongăcácăđ cătínhăc aăv tăch tăphátătri năđ nătrìnhăđ ăt ăch căcao KarlăMarбăchoăr ng:ă"V năđ ngăki uăt ăduвăch ălàăs ă

v năđ ngăc aăhi năth căkháchăquanăđ cădiăchuв năvàoăvàăđ căc iăt oă(táiăt o) trongăđ uă

ócăconăng iădu iăd ngăm tăs ăph năánh" T ăđóăcóăth ăhi u: T ăduв làăs năph măcaoă

nh tăc aăv tăch tăđ căt ăch căm tăcáchăđ căbi tăậ B ănưoăng iă- T ăduвăph năánhătíchă

c căhi năth căkháchăquan d iăd ngăcácăkháiăni m, s ăphánăđoán,ălýălu n v.v ă(T ăđi năBách khoaătoànăth ăVi tăNam,ăt pă4,ăNXBăT ăđi năbáchăkhoa.ăHàăN i.ă2005); hay nh tâmălýăh c: t ăduвălàăm tăquáătrìnhătrongăho tăđ ngănh năth c,ăph năánhănh ngăthu cătínhăb năch t,ănh ngăm iăliênăh ăvàăquanăh ăbênătrongăcóătínhăquвălu tăc aăs ăv tăhi nă

t ngămàătr căđóătaăch aăbi t

Trongăquáătrìnhăs ngăvàăho tăđ ng,ăconăng iăluônăc nănh năth căv ăth ăgi iăбungăquanhăvàăv ăb năthânămình.ăT ănh ngănh năth căc mătínhădoăcácăgiácăquanămangăl i,ăconă

ng iăhìnhăthànhănh ngănh năth călýătính.ăNh năth călýătínhăph năánhăb năch tăvàăquвă

lu tăc aăs ăv t,ăhi năt ng.ăV iănh năth călýătính,ăconăng iăd năd năhìnhăthànhăcácăkháiă

ni m.ăKháiăni măch aăđ ngănh ngăthu cătínhăc ăb n,ăchungănh tăc aăcácălo iăđ iăt ngă

vàăhi năt ngăvàăđ căbi uăđ tănh ăcácăy uăt ăngônăng ,ăcácătínăhi uăngônăng Tínăhi uă

ngônăng ăcóăkh ăn ngăthaвăth ,ădoăđóăconăng iăcóăth ăs ăd ngănóăm tăcáchăthu năti nă

trongăho tăđ ngănh năth c,ăkhámăpháăvàăph năánhăkháchăquan,ăngaвăc ăkhi khôngăcóăs ă

ti păбúcătr căti păv iăth căt ăkháchăquan

Nh năth căc aăconăng iăcóăth ăđ căti năhànhăquaăcácăho tăđ ngăgiaoăti pă(ngheă

ậ đ c)ăvàăchínhătrongăho tăđ ngă вăngônăng ăđóngăvaiătròălàăcôngăc ăduвănh t.ă

V в,ăd iăgócăđ ăngônăng ăh c: T ăduвăđu căhìnhăthànhăthôngăquaăho tăđ ngăv tă

ch tăc aăconăng iăvàăt ngăb căđu căghiăl iăb ngăcácăkýăhi uăt ăđ năgi năđ năph căt p,ă

t ăđ năl ăđ năt păh p,ăt ăc ăth ăđ nătr uăt ng.ăH ăth ngăcácăkýăhi uăđóăthôngăquaăquáătrìnhăбưăh iăhóaăvàătr ăthànhăngônăng ă ɤ ăraăđ iăc aăngônăng ăđánhăd uăb căphátătri nă

nh вăv tăc aăt ăduвăvàăt ăduвăc ngăb tăđ uăph ăthu căvàoăngônăng ăNgônăng ăv iăt ăcáchălàăh ăth ngătínăhi uăth ăhaiătr ăthànhăcôngăc ăgiaoăti păch ăв uăgi aăconăng iăv iăconăng i,ăphátătri năcùngăv iănhuăc uăc aăбưăh i.ăT ăduвălàăk tăqu ăc aănh năth căđ ngă

th iălàăs ăphátătri năc păcaoăc aănh năth c.ăCònăngônăng chínhălàăcôngăc ăc aăho tăđ ngă

nh năth c, t ăduв, c ngănh ăđóngăvaiătròăl uătr ,ăb oătoàn vàăc ăđ nh cácăk tăqu ăc aă

nh năth c,ăt ăduвăc aăm iăng iăvàăc aăc ăloàiăng iăt ăth ăh ănàвăsangăth ăh ăkhác.ă i uănàвăđ căth ăhi năkhôngăch ătrongăcácăt căng ,ăthànhăng ,ăcaădao,ătrongăcácătácăph mă(truв nămi ng,ăvi t) màăngaвătrongăm iăt ăc aăngônăng

2.2.2.ăM iăquanăh ăgi aăngônăng ăvƠăt ăduy

Tr căh tăngônăng ălàăcôngăc c aăho tăđ ngănh năth c, t ăduв.ăNgônăng ăthamăgiaătr căti păvàoăquáătrình hìnhăthànhănh năth c, t ăduвăc aăconăng i.ăNh ăv в, ngônă

ng ăv aălàăcôngăc ăv aălàăcáiăv ăv tăch tăc aăt ăduв,ăv aălàăcôngăc ăđ ăc ăđ nhăhóaăt ăduвăvàăth ăhi năk tăqu ăt ăduв Nh năth căvàăt ăduвălàăcáiăđ căbi uăđ t,ăcònăngônăng ălàăcáiă

bi uăđ t.ăCácăk tăqu ,ăcácăs năph m c aănh năth căvàăt ăduвăc năđ căth ăhi năb ngăngônă

ng ăMácăđưăt ngănh năđ nh :ăấ Hi năth cătr căti păc aăt ăt ngălàăngônăng Ầ.ăM iăquană

h nàвăgi ngănh ăm iăquanăh ăgi aăhaiăm tăc aăm tăt ăgi в,ăkhôngăth ăcóăm tănàв màăkhôngăcóăm tăkia

Th ăđ n,ăngônăng ăvàăt ăduвălàăm tăth ăth ngănh tănh ngăkhôngăđ ngănh t.ăɤ khôngăđ ngănh tăgi aăngônăng ăvàăt ăduвăth ăhi nă ănh ngăph ngădi năsau:

- Ngôn ng t n t i d ng v t ch t,ăcònăt ăduвăthu c tinh th n

- Ngônăng mangătínhădânăt căcònăt ăduвăcóătínhănhânălo i

- Nh ngăđ năv t ăduвăc ngăkhôngăđ ng nh t v iăcácăđ năv c aăngônăng

Tómăl i,ăngônăng vàăt ăduвăth ng nh tănh ngăkhôngăđ ng nh t Ch căn ngăc a ngônăng đ i v iăt ăduвălàăth hi năt ăt ngăvàătr c ti păthamăgiaăvàoăvi căhìnhăthànhăt

t ng.ăNguвênălýăngônăng vàăt ăduвăkhôngăđ ng nh t bi u hi nărõănh t mâuăthu n

gi a s h n ch c a ch t li uă(ngônăng ) v iăвêuăc u bi uăđ tă(t ăduв)

2.2.3.ăụăngh aăc aăvi cănh năth căv năđ ăquanăh ăngônăng ăvƠăt ăduyătrongăd yăh că

Ti ngăVi tă ăTi uăh c

M iăquanăh ăgi aăngônăng ăvàăt ăduвăchoătaănh năth căh tăs căquanătr ngătrongă

v năđ ăd вăh căti ngăVi tă ăti uăh c D вăti ngăVi tăkhôngăch ăd вăngônăng ămàălàăd вăchoăh căsinhăm tăcôngăc ăđ ăgiaoăti p,ănh năth c vàăt ăduв;ăt ăđóăti păthuătriăth căkhoaă

h căđ ăh călênăcácăb căh căcaoăh n đó,ăconăng iăph iăc năđ năcácăthaoătácăt ăduв; vàăngônăng ăv nălàăm tăch ăd aăchoăcácăthaoătácăc aăt ăduв, ngay c khiăchúngătaăsuвăngh ,ă

m cădù khôngănóiăthànhăl i.ăVi căphânătích,ăsoăsánh,ăt ngăh p,ădi năd ch,ăquвăn pầăs ăkhôngădi năraăđ căn uăkhôngăd aăvàoăngônăng Ch ăd aăvàoăngônăng ăchúngătaăm iăcóă

th ăth căhi nătrongăsuвăngh ăc aăchúngătaănh ngăthaoătácăt ăduв.ăNg căl i,ăkhôngăcóăngônăng ,ăchúngătaăkhôngăth ănóiăt iădi năd ch,ăquвăn păhaвăch ngăminhăđ c.ăCóăth ănói,ăd вăti ngăVi tăchoătr ăchínhălàăd вăchoătr ăbi tăt ăduв.ăD вăngônăng ăph iăg năli nă

v iăd вăt ăduв.ăNgônăng ăphongăphúăs ălàmăchoăt ăduвăphátătri n,ăng căl iăt ăduвăphátătri năs ăgiúpăngônăng ăngàвăcàngăphongăphúăh n

Ch căn ngăgiaoăti păvàăch căn ngăt ăduвăđ căcoiălàăhaiăch căn ngăquanătr ngă

nh tăc aăngônăng ăHaiăch căn ngănàвăđ căth ăhi năkhôngătáchăr iănhauămàăbaoăgi ă

c ngăg năch tăch ăv iănhau.ă

Ngoàiăra,ănóiăđ năngônăng ăc aăconăng i,ăng iătaăcònăth ngănóiăđ năm tăch că

n ng n a,ăkhôngăkémăph năquanătr ngăvàăph ăbi năc aănóălàăch căn ngălàmăch tăli uăvàă

ph ngăti năc aăngh ăthu tăv năch ng

2.3.ăHo tăđ ngăngônăng ă

a) Ho tăđ ngăngôn ng ălàăho tăđ ngăs ăd ngăngônăng ăđ ăgiaoăti păvàăt ăduв

Ngônăng ălàăm tăh ăth ngătínăhi uăbaoăg mănhi uăв uăt ăg năbó v iănhauăb iăr tănhi uăm i quanăh ăvàăt oănênăm tăc uătrúcăph căh p.ăH ăth ngănàвăđưăđ căhìnhăthànhătrongăl chăs ăvàăt năt iătrongăm i ng i.ă ăm iăng i,ănóăt năt iătrongăd ngăti măn ng,ă

đ ngăth iăti măn ngă вă đ că m iăconăng iăhi năth căhóaăkhiădùngăngônăng ăđ ăti nă

hànhăho tăđ ng t ăduвăvàăđ căbi tălàăho tăđ ngăgiaoăti p.ăNóănh ăm tăc ămáв.ăKhiăch aă

ho tăđ ngăđóălàăm tăh ăth ng,ăđ năkhiăho tăđ ngăthìăcácăв uăt ăchuв năđ ng,ăcóăth ăcóăs ă

bi năđ i,ăchuв năhóaălinhăho tănh ngătheoănh ngăquвăt căv năhànhănh tăđ nhăđ ăth căhi nă

đ căcácăch căn ngăc aănó

ăth căhi năcácăch căn ngăgiaoăti p,ăngônăng ăho tăđ ngăd iăhaiăd ngăth c :

d ngănói vàăd ngăvi t.ăM iăd ngănàвăđ căti năhànhătrongănh ngăhoànăc nhăgiaoăti păc ă

th ,ătrongănh ngăph măviănh tăđ nhăc aăcu căs ngăбưăh i Víăd ,ăd ngăvi tăs ăd ngătínă

hi uăch ăvi tă(thaвăth ăngônăng ăâmăthanh)ăđ căs ăd ngăc ătrongăph măviăsinhăho tăhàngăngàв,ăc ătrongăcácăl nhăv cănh ăkhoaăh c,ăngh ăthu t,ăhànhăchính,ăbáoăchí,ầăD ngănói dùngăngônăng ăâmăthanhăcóăs ăph iăh p v iăc ăch ,ăđi uăb ăvàăth ngăđ ăgiaoăti pătr că

di năv iăng iănghe

b) Ho tăđ ngăngônăng ăđ căti năhànhăb ngăcácănguвênăv tăli uăcóăs n:ăcácăâmăthanhă

ho căcácăh ăth ngăch ăvi tăthaвăth ăcácăâmăthanhănh ăt ,ăc măt ăc ăđ nh,ăcácăquвăt căk tă

h păchúng.ăHo tăđ ng,ăngônăng t oănênănh ngăs năph m nh : cácăng ,ăcácăc măt ,ăcácăcâuăậ l iănói,ăcácăv năb nầăM iăs năph mănh ăv вăđ căt oăraătrongăcác hoànăc nhăgiaoă

ti pănh tăđ nh, trênăc ăs ăc aănh ngănguвênăv tăli uăcóăs năvàănh ngăquвăt căk tăh păchúng.ăVíăd ,ăcâuăđ căt oăraănh ăt ăvàăquвăt căk tăh păt ăH năn a,ătrongăho tăđ ngăngônăng ,ăđóăv aălàăcácăs năph m,ăl iăv aălàăcácăph ngăti năđ ăth c hi năch căn ng.ă

Ch ngăh năcâuăv aălàăs năph măđ căt oăraăkhiănóiăho căvi t,ăđ ngăth iăv aălàăph ngă

ti năđ ăng iănóiăvi tăth ăhi năđ căm tăý,ăm tăn iădungănh năth căt ăt ng,ătìnhăc m.ă

v năb năv aălàăm tăs năph măđ căt oăra,ăl iăv aălàăm tăph ngăti n đ ăng iăvi tăb căl ă

đ căm tăn iădungătr năv n

c)ăTrongăho tăđ ng,ăcácăв uăt ăc aăh ăth ngăngônăng ăv aăgi ănguвênă(duвătrì)ănh ngăđ cătínhăb năch t,ănh ngăm iăquanăh ăv năcó,ăl iăv aăcóăs ăbi năđ iăvàăchuв năhóaălinhăho t

Nh ngăs ăbi năđ iăvàăchuв năhóaănàвăph ăthu căvàoăcácănhânăt ăc aăho tăđ ngăgiaoăti pă

nh măđ tăt iănh ngăhi uăqu ăgiaoăti păt tănh t.ăNh ngăs ăbi năđ iăvàăchuв năhóaăđóăcóă

th ădi năraă ăt tăc ăcácăph ngăti năkhácănhauăc aăh ăth ngăngônăng ăCóăs ăbi năđ iă ă

m tăng ăâm :ăcácăbi năth ăcáănhână(gi ngănóiăkhácănhauăc aăt ngăng i),ăcácăbi năth ăđ aă

ph ngă(gi ngăđ aăph ng),ăcácăbi năth ăk tăh p (бemăm că3ăph nă2).ăCóănh ngăbi năđ iăvàăchuв năhóaă ăph ngădi năhìnhăth căt ăch căvàăk tăh păcácăв uăt ăngônăng ăs năcó,

c ngănh ă ăcácăs năph măt oăra :ăs ăcóăm tăhaвăv ngăm tăc aăcácăthànhăt ,ătr tăt ăs păб pă

c aăcácăthànhăt ,ăs ăđanăбenăl nănhauăc aăcácăthànhăt ,ầăVíăd ,ătrongăho tăđ ng,ăt ăcóă

th ăbi năâmă(nàoăậ nao : Nh ăaiătátăn căbênăđ ngăhômănao ậ caădao),ăcóăth ăđ iăv ătríă

c uăt oă(áoăqu năậ qu năáo,ăgi ăgìnăậ gìnăgi ),ăcóăth ăđanăбenăthànhăt ăv iăcácăt ăkhácă(Bi tăbaoăb măl ăongăl i ậ Truв năKi u),ầăCâuăcóăth ăđ вăđ ăhaвăt măth iăv ngăm tă

thànhăph n,ăcóăth ăs păб păcácăthànhăph nătheoăm tăs ăcáchăkhácănhau

Víăd : - Chúngătaăhãyădành nh ngăgìăt tăđ pănh tăchoătr ăem

- Chúngătaăhãyădànhăchoătr ăemănh ngăgìăt tăđ pănh t

- Nh ngăgìăt tăđ pănh tăchúngătaăhãyădànhăchoătr ăem…

ɤ ăbi năđ iăvàăchuв năhóaăcóăth ădi năraă ăbìnhădi năn iădungăng ăngh a.ăVíăd ,ăsoă

sánh ngh aăv năcóăs aăt ăấ s ng Ầăv iăngh aăc aănóătrongăl iăqu ngăcáoăc aăm tăl păd вă ngh ăch aăбeămáв :ăấ H căsinhăđ căth căhànhătrênămáвăs ng Ầ.ăCâuăc ngăcóăth ătùвătheoă

hoànăc nhăgiaoăti pămàăcóăth ăcóăc ăngh aăt ngăminhăvàăngh aăhàmă n.ăVíăd ,ătrongăcu c

h păm tăvàoăbu iăt i,ăaiăđóăb ngănhiênăl iănóiăcâuăấ m iăđóăđãăm iăgi ăr i Ầ,ăthìăcâuăđóă

khôngăch ăđ năgi năthôngăbáoăv ăth iăgian,ămàăcònăhàmăýăch ăth iăgianătrôiăquaănhanhăvàă

nh căkhéoăm iăng iăr ng : th iăgianăđưămu n,ăchúngătaănênăraăv

ɤ ăbi năđ i vàăchuв năhóaăc aăcácăв uăt ăngônăng ătrongăho tăđ ngăkhôngăph iălàă

s ăthaвăđ iătùвăti n,ăng uăh ngăhoànătoànătheoăýămu năch ăquanăc aăm tăaiăđóămàăph iă

di năraătheoăquвălu tăvàătheoănh ngăm iăquanăh ăh ăth ngăc aăngônăng ăCóănh ăth ,ătrongăho tăđ ng,ăngônăng ăm iălàăph ngăti ngăgiaoăti păchung c aăc ăбưăh i,ăm iăth că

hi năch căn ngăt ăduвăvàăgiaoăti pămangăb năch tăбưăh i

3.ăNgu năg c,ăs ăphátătri năc aăngônăng ăvƠăs ăhìnhăthƠnhăngônăng ădơnăt c

3.1.ăNgu năg c

3.1.1 Khôngăph iăch ăcóăchúngătaăhômănaвăm iăt ăh i:ăngônăng ăc aăconăng iăraăđ iăt ăđâu?ănh ăai?ănh ăcáiăgì? ăVi căđ tănh ngăv năđ ăđ iălo iănh ăth ăvàăl iăgi iăđápăchoăchúng,ăth căraăđưăcóăkhôngăítăvàăcóăt ălâu,ăth măchíăt ăбaăб a

Khiăđ cătinăvàoăs căm nhăsángăt oăv năn ngăn iăTh ngă b ăđ ăv ă(vìăch ngăbaoăgi ăcóăTh ngă ăc )ăthìăkhôngăaiăcònăngh ăr ngăTh ngă ăđưăt oăraăloàiăng iăchúngăta vàăchoătaăngônăng ăđ ătaăbi tănóiănh ăbi tăth ăv в

Ng iătaăc ngăđưăc ăg ngăđiătìmăngu năg căngônăng ă ătr năgian,ăn iăngônăng

đangăt năt iăvà ho tăđ ng.ăTh ălàăcácăgi iăthuв tănh :ăthuв tăt ngăthanh,ăthuв tăv ă

ti ngăkêuăđ ngăv t,ăthuв tăv ăti ngăkêuătrongăph iăh pălaoăđ ng,ăthuв tăc măthánăb căl ătâmălíătìnhăc m,ăthuв tăquвă căбưăh iầăl năl tăбu tăhi n.ăNgàвănaв,ăbìnhăt nhămàăбét,ăcácăgi ăthuв tăđóăđ uăcóăph năđúngăc aănó,ănh ngăti căthaв,ăch ăđúngăđ căv iăm tăvàiăs ă

ki năho căhi năt ngăngônăng ămàăthôi.ăNhìnănh nănh ăth ăv ăngu năg căngônăng ,ăth tă

ch ngăkhácănàoăl вăm tăvàiăcâвăđưăv iăk tălu năchoăr ngăb iăvìă“th вăcâвămàăch ngăth вă

r ng”

3.1.2 V iăs ăraăđ iăc aătri tăh căbi năch ng,ăv năđ ăngu năg căngônăng ăđ căбemăбétăvàăphânătíchăm tăcáchătoànădi năh n,ăkhoaăh căvàăh pălíăh n:ăconăng iălàăch ăth ăsángă

t oăvàăs ăd ngăngônăng ;ăv вăph iătìmăhi uăs ăraăđ iăc aăngônăng ăg năli năv iănghiênă

c uăngu năg căconăng iăc ătrongăquáătrìnhăphátăsinhăgi ngănòiăl năquáătrìnhăphátăsinhăvàăphátătri năc aăm iăcáăth

Cácăk tăqu ănghiênăc uăv ătri tăh c,ăsinhăv tăh c,ăkh oăc ăh c,ăsinhălíăh căth năkinhăvà ngônăng ăh cầăk tălu năr ngălaoăđ ngăđưălàmăphátăsinh,ăphátătri năloàiăng iăvàălàmăphátăsinhăngônăng ătrongăquáătrìnhăđó

a) Hàngătri uăn mătr căđâв,ăt ătiênăc aăchúngăv nălàăm tăloàiăv năng iăs ngătrênăcâвătrongănh ngăcánhăr ngăti năs ăDoănhi uăbi năđ ngăc aăt ănhiên,ănh ngăcánhă

r ngă вăb ătiêu di t.ăTh că nătrênăt ngăcâвăcaoăngàвăcàngătr ănênăkhóăki m.ăLoàiăv nă

ng iă вăbu căph iăr iăkh iăng năcâвăcaoă(v nălàăn iătrúă n,ăsinhăs ngăt ălâuăđ i)ăбu ngă

đ tăđiălangăthangăki mă nầăVi cătìmăki năth că năvàăt ăv ăđ ăsinhăt nầăđưăbu căloàiă

v nănàвăt p d năđ căcáchăđiăb ngăhaiăchiăsauăvàăđ ngăth ngămìnhălên.ă Nh ăđiăđ ngă

th ngăhai tay v năng iăđ căgi iăphóng.ă ôiătaвăngàвăcàngătr ănênăkhéoăléoăh n,ăbi tă

s ăd ngăcácăv tăs năcóălàmăcôngăc ăt ăv ,ăki mă n;ăvàăquanătr ngăh n:ănóăbi tăch ăt oăraă

côngăc ălaoăđ ng.ăConăv năng i đưăchuв năd năthànhăconăng iăv n r iăthànhăng i

(ng iănguвênăthu )

Dángă đ ngă th ngă c ngă làmă choă t mă m tă c aă ng iă v n nhìnă đ că r ngă vàă бaă

h n;ăđ ngăth iăb ăng căn ăh n, cácăc ăquanăc aăb ămáвăphátăâmăcóăđi uăki năphátătri nă

h n.ăM tăkhác,ăcóăcôngăc ătrongătaв,ănh ngăng iăti năs ăđóăki măđ cănhi uăth că nă

h năvàăchuв năd năt ăđ iăs ngă năth căv tă (cây,ăqu ,ăc ,ăr ầ)ăsangăđ iăs ngă năth t.ă

Thêmăvàoăđó,ăvi cătìmăraăvàăs ăd ngăđ căl aăc ngăkhi năh ăchuв năt ă năs ngăsangă nă

chín.ăM tăh ăqu ăquanătr ngăđưădi năra,ăth că năchín,ăm măkhi năб ngăhàmăkhôngăc nă

ph iătoănh ătr căn a;ăl iăc mă(ph nătr căб ngăhàmăd i)ăv nhăraărõăd n

Tuвănhiên,ătrongăs ăcácăbi năđ iăv ăm tăsinhăh căc aăconăng i,ăs ăti năb ăc aăb ă

nãoălàăquanătr ngănh t.ăNh ălaoăđ ng,ănh ă năth t,ăb ănưoăc aăng iăv n c ngăph căt pă

d nă lên;ă nh ngă ph nă v ă nưoă tr că ti pă liênă quană đ nă ti ngă nóiă nh ă thu ă trán,ă thu ă tháiă

d ngăvàăph năd iăthu ăđ nh,ăphátătri năm nhă(l năh năkh ăđ tă10ăl n,ăh năđ iă iă6ă

l n,ăh năkh ăđenă2ăl năvàăh năv nă4ăl n)

Nh ăv в,ălaoăđ ngăđưăt oănên conăng iăvàăt oăraănh ngăti năđ ăth ănh tăv ăm tăsinhăh căchoăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri nănh ngăđ cătr ngăбưăh iăc aăconăng i,ătrongăđóăcóăngônăng ăNh ngăchínhălaoăđ ngăcòn chu năb ăvàă“t oăc ăs ăv tăch t”ăđ ăloàiăng iăcóă

nh ngăc ăquanăthíchăh păchoăvi căs năsinhăti ngănói

b) C ngăchínhălaoăđ ngăđưăt oăraănhânăt ăбưăh iăđ ăngônăng ăphátăsinh.ăLaoăđ ngăđưăliênăk tăconăng iăthànhănh ngăb вăđàn,ănh ngăc ngăđ ngăvàăv ăsauăthànhăбưăh iăcóăt ă

ch c.ăMu năcùngăchungăs căđ ălàmăvi căgìăđó,ăng iătaăc nătho ăthu năv iănhauălàăs ălàmăgì,ă làmă nh ă th ă nàoầă Nh ngă đi uă “bi tă đ c”ă v ă th ă gi iă бungă quanh,ă nh ngă kinhănghi mătrongălaoăđ ngăc năph iăđ căthôngăbáoăchoănhauăt ăng iănàвăsangăng iăkhác,ă

t ăth ăh ănàвăsangăth ăh ăkhácầă năđâвăthìăconăng iă(dùălàăng iăc ănh t)ăđưăkhácăconă

v tăv ăch t.ăNg iătaăđưăđ nălúcăth вă“c năph i nóiăv iănhauăv ăm tăcáiăgìăđó”.ăV в,ăchínhălaoăđ ngăđưăsángăt oăraăconăng iăvàăngônăng ăc aăconăng i.ăLaoăđ ngăđưălàmăchoăb ăócă

c aăconăng iăc ăб aăbi tăho tăđ ngă“theoăki uăng i”ăvàăcóăcôngăc ăđ ăgiaoăti p,ăđóălàăngônăng

c) T ăb năch tăc aămình,ăt ăkhiăm iăphátăsinh,ăngônăng ăv nălàăcôngăc ,ălàăph ngă

ti năđ ăconăng iăgiaoăti păv iănhau.ăTh ănh ng,ălúcăđ uănóăch aăph iălàăngônăng ăchúngătaăđangăcóăhômănaв;ămàălàăth ăngônăng ăch aăphânăthànhăâmăti tărõăràng.ăNh ngăti ngănóiă

cònănghèo,ăvàăúă ăđóăđưăđ căph iăh păv iăcácăđ ngătác,ădángăv ăc aăc ăth :ăm tăm i,ăvai,ă

tay,ăchân (nh tălàăđôiătaв)ăđ ă“phátăbi u”ăýăngh ,ătìnhăc măc aăh ăTho tăđ uăti ngănóiăc aă

conăng iăch aăkhácăcácăđi uăb ăbaoănhiêu.ă( i uănàвăcònăđ ăl iănh ngătànăd ăc aănóătrongăm tăs ăngônăng ămàăhi nănaвătaăcònăth вăđ c.ăCh ngăh nătrongăngônăng ădânăt că

ểđê,ăng iătaăkhôngădùngăm tăt ăđiămàăl iădùngănhi uăt ăkhácănhau,ămiêuăt ăcácăki uăđiă

khácănhau

dôăbôăhôăbôăhô điăn ngăn ,ăph căph ch dôădêădê điăm tăcáchăv ngăvàng

dôăbuălaăbuăla điănhanhăb aăđi dôăpiăaăpiăa điărónărén

dôăgôăvuăgôăvu điăkh păkhi ng,ăđ uăchúiăбu ngầ

D năd n,ăconăng iăs ăd ngăti ngănóiăthành th oăh n,ăm chăl căh n,ătr ăthànhăh ă

th ngătínăhi uăth ăhai,ăh ăth ngă“tínăhi uăloanăbáoăcácătínăhi u”

Ho tăđ ngătínăhi uălàăhi năt ngăchungăchoăm iăloàiăđ ngăv tătrênăhànhătinhăchúngăta;ănh ngăconăng i,ăv iăngônăng ăc aămìnhăđưăcóăthêmăm tăph ngăth căm i,ăkhácăh nă

v ăch t.ăNh ăcóăngônăng ănàвămàăt ăđâв,ăconăng iăngheăđ că(t călàănh năđ c)ăm tătínă

hi uăcóăngh aă“m tătr i”ăch ngăh n,ăthìăanhătaăđưăngh ăt i,ăđưăhìnhădungăraăm tătr iăr i,ăkhôngăc năph iăđ iăchoăt iăkhiănhìnăt năm tăn a

Tómăl i, cóăth ănóiăr ng :ălaoăđ ng,ăt ăduвăvàăngônăng ăđưăđ ngăth iăt oăraănh ng

ti năđ ăchoăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri n.ăTrongăđó,ălaoăđ ngăt oăraăconăng iăvàăt oăraă

nh ngăti năđ ăchoăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri năc aăt ăduвăcùngăngônăng ăc aăconăng i

3.2.ăS ăphátătri năc aăngônăng ăvƠăs ăhìnhăthƠnhăngônăng ădơnăt c

Ngônăng ăhìnhăthànhăcùngăv iăconăng iăvàăбưăh iăloàiăng i,ănênăc ngăphátătri năcùngăv iăconăng iăvàăбưăh iăloàiăng i.ăDoăđó,ăcóăth ătrìnhăbàвăm tăcáchăkháiăl cădi nă

ti năl chăs ăc aăngônăng theoăcácăgiaiăđo năphátătri năc aăбưăh iăloàiăng iănh ăsau :

3.2.1.ăNgônăng ăb ăl c ( ăch ăđ ăcôngăбưănguвênăth вăt năt iăcácăc ngăđ ngăбưăh iălàăth ă

t căvàăb ăl c,ătrongăđóăb ăl călàăđ năv ăc ăs )

M iăb ăl căth ngăc ătrúătrênăm tălưnhăth ,ăcóăm tăngônăng ăchung,ăcóănh ngăđ că

đi măбưăh iăậ v năhóaăchungăvàăcóănh ngăquanăh ăkinhăt ăn iăb V ăm tăngônăng ,ăth iăkìănàвăth ngădi năraăhaiăбuăh ng :ăa)ăбuăh ngăchiaătáchăậ phânălв :ăkhiăm tăb ăl căt ngă

tr ngădânăs ăvìălýădoănàoăđóăph iătáchăthànhănh ngăb ăph năs ngăphânătánătrênănhi uăđ aăbànăkhácănhau.ăD năd năcácăb ăph năđóăt năt iăriêngăbi tăvàătr ăthànhănh ngăb ăl căđ că

l p ;ăđ ngăth iăc ngăn вăsinhăs ăkhácăbi tăv ăngôngăng ăT ăcùngăm tăngônăng ăngu nă

g căhìnhăthànhănh ngăngônăng ăkhácănhau,ăho căth ăng ,ăph ngăng ăb)ăбuăh ngăh pă

nh t :ăth ngădi năraăkhiăcóănh ngăliênăminhăb ăl căđ căhìnhăthànhă(ho cădoăm tăb ăl că

chinhăph căb ăl căkhác).ăKhiăcóăs ăliênăminhăb ăl căthìăcóăs ăti păбúcăngônăng ăvàăs ătácă

c aăm tătrongăcácăngônăng ătr căđó.ă

3.2.2.ăNgônăng ăkhuăv c (t ăch ăđ ăchi măh uănôăl ăбu tăhi năcácăgiaiăc păбưăh iăvàănhàă

n căraăđ i)

ɤ ăraăđ iăc aănhàăn căđòiăh iăcóăm tăngônăng ăth ngănh tăậ ngônăng ănhàăn c Ngônăng ăth ngănh tăđóăcóăth ălàăngônăng ăc aăb ăl căchi năth ng,ăc ngăcóăth ălàăngônă

ng ăc aăb ăl călàmăh tănhân,ătrungătâmăchoănhàăn c.ă ngăth iăv iăs ăhìnhăthànhănhàă

n călàăs ăбu tăhi năc aăch ăvi tă(doăs ăsángăt oăriêng,ădoăvaвăm năr iăc iăbiên,ăho cădo

ti pătuăh năch ăvi tăt ăbênăngoài).ăNg iăn măđ căvàăs ăd ngăch ăvi tălúcăđóălàăt ngăl pătriăth cătrongăb ăph năth ngătr (cácăt ngăl ăthu căcácătônăgiáoăho căcácăth ngănhân).ăVìă

v в,ătrongăgiaiăđo nănàвăngônăng ănhàăn căkhôngăh năđ ngăth iălàăngônăng ătoànădân.ăă

3.2.3 Ngônăng ădơnăt c ( năkhiădânăt căđ căhìnhăthànhăthìăc ngăhìnhăthànhăm tăngônă

ng ăth ngănh t)

Bênăc nhătínhăc ngăđ ngăv ălưnhăth ,ăv ă kinhăt ,ăv ătâmălýăvàă v năhóaăthìă m tătrongănh ngăđi uăki năquanătr ngăchoăs ăhìnhăthànhădânăt călàăs ăth ngănh tăv ăngônăng ăDoăđó,ănh ngăd ăbi tă v ăngônăng ătrongă m tădânăt căb ătri tăthoáiăd n,ăcònănh ngănétăchungăth ngănh tăthìăngàвăcàngăđ căhìnhăthành,ăc ngăc ăvàăphátătri n.ăTrongăs ăhìnhăthànhăvàăphátătri năngônăng ădânăt căc năchúăýăm вăv năđ sau :

a) M iăquanăh ăgi aăngônăng ădânăt căvàăph ngăng :

+ăNgônăng ădânăt căđ căбâвăd ngătrênăc ăs ăc aăm tăph ngăng ă(th ngălàăph ng

ng ăvùngătrungătâmăkinhăt ,ăchínhătr ,ăv năhóa)

+ Ho căбâвăd ngătrênăc ăs ăt ngăhòaăcóăch năl căt ăcácăph ngăng ăkhácănhau.ăɤ ăhìnhăthànhăngônăng ădânăt căth ngănh tăv năkhôngăph ănh năs ăt năt iăc aăcácăph ngăng ăNgaвăc ătrongăth iăkìăhi nănaвăkhiăcóăs ăgiaoăl uăr ngărưiătrongăm tăqu căgia,ăvàăgi aăcácă

qu căgia v năcóăcácăph ngăng ăt năt iătrongălòngăm tăngônăng ădânăt c

b)ăɤ ăhìnhăthànhăngônăng ăv năhóa (ngônăng ăv năh c)ătrongălòngăngônăng ădână

t c Khiăngônăng ădânăt căđưăphátătri năthìăth ngăd năđ năvi căбâвăd ngăngônăng ăv năhóa.ă óălàăth ăngônăng ăđ cătrauăgi i,ătinhăluв n,ăđ tăđ nănh ngăchu năm căбưăh i,ăvàă

đ căs ăd ngătrongăm iăl nhăv căc aăcu căs ngăбưăh i.ăNh ngăđóăkhôngăph iălàăth ăбaăl ă

v iăngônăng ătoànădân,ăcáchăliăkh iăngônăng ădânăt c,ămàăchínhălàăngônăng ădânăt căđ cănângălênăm căchu năm c,ătrongăsáng

3.2.4 ăNgônăng ăc ngăđ ngăt ngălai

T ălâu,ăconăng iăđưăm ă căcóăm tăngônăng ăth ngănh tăchoătoànănhânălo i.ăN uăngônăng ăth ngănh tăđóămàăcóăđ căthìăconăng iăcóăth ăti tăki măđ căkhôngăbi tăbaoănhiêuăs căl căvàătríătu ăph iăb ăraăđ ăd вăvàăh căngo iăng ănh ăhi nănaв.ăVàoăth ăk ă17,ăêcacăvàăLepnichăđưăđ ăб ngăvi căt oăraăm tăth ăgi iăng ăg iălàăVoluapuk.ăT ăđóăđ nănaвă đưă cóă thêmă m tă s ă th ă gi iă ng ă n aă đ că đ ă ngh ă nh ă Adjuvanto,ă Ido,ă Esperantoă

nh ngăch ăcóăti ngăEsperantoăđ căch pănh nănhi uănh t.ăTuвănhiên,ăth ăgi iăng ăv nălàă

m tăth ăngônăng ănhânăt o,ăt tăc ăm iădânăt căđ uăph iăh cănóănh ăm tăth ăngo iăng

M tăs ăng iăchoăr ng,ătrongăt ngălai,ăcácăngônăng ăs ăthâmănh păl nănhau,ăhoàăvàoănhau,ăd năd năt oăthànhăm tăngônăng ăchungăth ngănh t.ăCh ngăh n:ăɤ ăбíchăl iăg nă

v iăti ngăVi tăc aăcácăngônăng ătrênălưnhăth ăVi tăNam.ăTrongăliênămìnhăngônăng ăc aă

kh iăth ătr ngăchungăchâuăỂuăc ngăđangăбu tăhi năhàngălo tănh ngăph mătrùăngônăng ăchung.ăTrênăph măviătoànăth ăgi i,ăm măm ngăc aăngônăng ăc ngăđ ngăt ngălaiăc ngăđưă

бu tăhi năvàăth ăhi nă ăcácăh ăth ngăthu tăng ăcóătínhăch tăqu căt

3.2.5 Qu yălu tăphátătri năc aăngônăng ă

Quвălu tăphátătri năchungăc aăngônăng ălàăthaвăth ăcácăngônăng ăb ăl căvàăbi năth ă

c aănóăb ngăngônăng ădânăt căvàăcácăbi năth ăc aăngônăng ădânăt c,ăthaвăth ăngônăng ădânăt căvàăbi năth ăc aănóăb ngăngônăng ăv năhoáăth ngănh t;ăcu iăcùngălàăs ăraăđ iăc aăngônăng ăchungăchoătoànănhânălo i.ăNh ngăconăđ ngăt ăngônăng ăb ăl căđ năngônăng ă

c ngăđ ngăt ngălaiădi năraănh ăth ănào? Chúngătaăhưвăбemăбétănh ngăph ngădi năsau :

a)ăB năch tăc aăs ăphátătri năngônăng

Ngônă ng ă phátă tri nă t ă t ,ă liênă t c,ă khôngă đ tă bi nă nh вă v t.ă ɤ ă phátă tri nă c aăngônăng ăkhôngătheoăconăđ ngăpháăhu ăngônăng ăhi năcóăvàăt oăraăngônăng ăm i,ămàătheoăconăđ ngăphátătri năvàăc iăti nănh ngăв uăt ăc ăb năc aăngônăng ăhi năcó.ăVàăs ă

chuв năbi năt ătínhăch tănàвăc aăngônăng ăquaătínhăch tăkhác,ătuв tănhiênăkhôngădi năraă

b ngăcáchăbùngăn ,ăđ tăbi n,ăpháăhu ăcáiăc ăvàăt oăl păcáiăm i,ămàăb ngăcáchătu năt ,ălâuădài,ătíchăgópănh ngăв uăt ăc aătínhăch tăm i,ăc aăc ăc uăm iăc aăngônăng ,ăb ngăcáchătiêuămaăd nănh ngăв uăt ăc aătínhăch tăc ăVíăd ,ă ăVi tăNam,ăsauăcáchăM ngăThángăTámă

ti ngăVi t đưăđ căb iăb ăthêmănhi uăt ăvàăng ăm i,ănh ngăt ăc ăb ălo iăra,ăýăngh aăc aă

m tăs ăt ăthaвăđ iăđiănh ngăh ăth ngăng ăpháp vàăv năt ăc ăb năc aăti ngăVi t v năđ că

b oăt nănguвênăv năchoăđ năngàвănaв

b)ăɤ ăphátătri năkhôngăđ ngăđ uăgi aăcácăm t

Vìătr căti păph năánhăđ iăs ngăбưăh i,ăchoănênăt ăv ngăc aăngônăng ,ăsoăv iăng ăâmăvàăng ăpháp,ălàăb ăph năbi năđ iănhi uăvàănhanhănh t.ăM tăng ăâmăc aăngônăng ăbi n

đ iăch măvàăkhôngăđ u.ăH ăth ngăng ăphápăcùngăv iăt ăv ngăc ăb nălàăc ăs ăc aăngônă

ng ,ăchoănênănóăbi năđ iăch mănh t.ăTrongăđó,ăh ăth ngăng ăphápăbi năđ iăcònăch măh nă

n aăsoăv iăt ăv ngăc ăb n

c)ăNh ngănhânăt ăkháchăquanăvàăch ăquanălàmăchoăngônăng ăbi năđ iăvàăphátătri n c.1.ăNh ngănhânăt ăkháchăquan

ɤ ăbi năđ iăvàăphátătri năc aăcácăngônăng ăluônăluônădi năraătrênăc ăhaiăm tăc uătrúcăvà ch căn ng.ăQuáătrìnhăphátătri năt ăngônăng ăb ăl căđ năngônăng ăc ngăđ ngăt ngălaiălàăquáătrìnhăphátătri năc aăcácăngônăng ăv ăm tăch c n ng.ăɤ ăphátătri năv ăm tăc uătrúcăc aăngônăng ăth ăhi nă ăs ăbi năđ iăc aăh ăth ngăng ăâm,ăthànhăph năhìnhătháiăh c,ă

t ăv ng-ng ăngh aăvàăc ăc uăng ăphápăc aănó

N uănh ăs ăphátătri năc aăngônăng ăbaoăg mănhi uăm t,ănhi uăkhíaăc nhăthì

nguвênănhânălàmăchoănóăbi năđ iăvàăphátătri năc ngăr tăđaăd ngăvàăphongăphú.ă

- Doăs ăti năb ăc aăb ămáвăphátăâm,ădoă nhăh ngăc aăđi uăki năđ aălíăvàăkhíăh u,ădoă nhă

h ngăc aătâmălíădânăt c,ădoăch iăch ,ăv.v ănh ngăđóăch aăph iălàănguвênănhânăch ăв u

- V iăt ăcáchălàăhi năt ngăбưăh iăđ căbi t,ăs ăphátătri năc aăngônăng ăph iădoănh ngăđi uă

ki năkinhăt ,ăchínhătr ,ăv năhoáăvàăcácăđi uăki năбưăh iăkhácăquвăđ nh

- nhăh ngăđ năs ăphátătri năc aăngônăng ăcònăph iăk ăđ nănh ngănhânăt ăkháchăquană

nh :ăhìnhăth căc ngăđ ngăt căng i,ădânăs ,ătrìnhăđ ăh căv n;ăhìnhăth căth ăch ănhàăn c;ămôiătr ngăt căng i;ăt căđ ăphátătri năkinhăt -бưăh i;ăm iăliênăh ăkinhăt ,ăchínhătr ,ăv n

hoá;ăth ăt ngăquanăgi aătrìnhăđ ăphátătri năc aăm tădânăt căv iăcácădânăt călángăgi ng;ătruв năth ngăv năhoá,ăm căđ ăphânăchiaăthànhăcácăti ngăđ aăph ng

Tuвănhiên,ăđó m iăch ălàănguвênănhânăbênăngoài,ăđ ăraănh ngăвêuăc uănh tăđ nhă

đ iăv iăngônăng ,ăcònăb năthânăngônăng ăcóănhi uăbi năđ iăvàăphátătri n đ căhaвăkhôngă

l iădoănguвênănhânăbênătrongănóăquв tăđ nh.ăNguвênănhânăbênătrongăchínhălàăs ăđ iăl p,ămâuăthu năgi aăcácăв uăt ătrongăngônăng ăNh ngăвêuăc uăc aăбưăh iăđ tăraăs ăđ căđápăngăthôngăquaăvi căgi iăquв tănh ngămâuăthu nătrongăn iăb ăngônăng

c.2.ăNh ngănhânăt ăch ăquan

Ngônăng ăphátătri nătheoănh ngăquвălu tăkháchăquanăc aămình.ăɤ ăphátătri nă вăchínhălàăk tăqu ătácăđ ngăc aănh ngănguвênănhânăkháchăquană(nguвênănhânăbênătrongă

c ngănh ănguвênănhânăbênăngoài).ăTuвănhiên,ănhânăt ăch ăquanăc aăconăng iăc ngăgópă

ph năkhôngănh ătrongăs ăphátătri năc aăngônăng ă

3.3.ăTi păxúcăngônăng ă

3.3 1.ăTh ănƠoălƠăti păxúcăngônăng : Ti păбúcăngônăng ălàăhi năt ngăth ngăбuвênă

di năraăvàăph ăbi năđ iăv iăcácăngônăng ătrênăth ăgi i.ăKhiăconăng iăậ ch ăth ăc aăngônă

ng ă(t ngăcáănhânăhaвăc ăt păth ,ăc ăc ngăđ ng) cóănh ngăm iăquanăh ăth ngăбuвênăv iănhauăvàăs ăd ngăđ ngăth iăm tăvàiăngônăng ăkhácănhauă(ítănh tălàăhai).ăDoăm tănguвênănhânănàoăđóăv ăđ aălý,ăkinhăt ,ăchínhătr ,ăquânăs ,ăv năhóa,ăбưăh iầ màăcácăcáănhânăho că

c ăt păth ăбưăh iănóiăcácăngônăng ăkhácănhauăl iăcóăđi uăki năti păбúcăvàăgiaoăl uăv iănhau,ăthìălúcăđóădi năraăs ăti păбúcăngônăng ăChínhăs ăti păбúcăngônăng ăv aălàăti năđ ,ă

v aălàăph ngăti năchoăs ăti păбúcăcáănhânăho căt păth ăбưăh iăv i nhau.ăLúcăđóăconă

ng iă ăvàoătr ngătháiăsongăng ăho căđaăng

3.3.2.ăQúaătrìnhăti păxúc ngônăng : ɤ ăti păбúcăngônăng ăđưădi năraăt ăl chăs ăбaăб a

thu năl iăh nătrongănh ngăth ăk ăg năđâв,ănh tălàătrongăth iăkìăhi nănaв,ăkhiăs ăgiaoăl uătrongăqu căgiaăvàăqu căt ăphátătri nă ăm căđ ăcao,ăkhiăvi căs ăd ngăngo iăng ,ăcùngăv iăcácăph ngăti năthôngătinăđ iăchúngăphátătri năm nhăm ă ăn cătaăch ng h n,ăth iăkìăl chă

s ăбaăб aăch cóăs ăti păбúcăc aăti ngăVi tăv iăngônăng ăcácădânăt căthi uăs ăɣ iăđ nă

th iăkì ti ngăVi tăcóăs ăti păбúcăv iăti ngăHánăvàăcácăngônăng ăc aăcácăqu căgiaătrongăkhuăv c lânăc n.ă năkhiăcóăs ăgiaoăl uăv iăph ngăTâв,ăti ngăVi tăl iăcóăs ăti păбúcăv iă

ti ngăPháp,ăti ngăAnh,ăti ngăTâвăBanăNha,ăB ă àoăNha,ăti ngăNga,ăti ngă c,ầ nănaв,ă

đangădi năraăs ăti păбúcăr ngărưiăh nănhi uăgi aăti ngăVi tăvàănhi uăngônăng ăkhácătrênă

th ăgi i

ɤ ăti păбúcăngônăng ădi năraătheoăhaiătr ngăthái :ătr ngătháiăc ngăb c,ăépăbu căvàă

tr ngătháiăt ănguв năhòaăbình.ăTr ngăh păth ănh tăth ngăđiăkèmăv iăs ăбâm l c,ăs ăthônătínhăc aăcácăl căl ngăбâmăl căngo iăbang.ăCònătr ngăh păth ăhai di năraăkhiăcóă

s ăgiaoăl uăc aăcácădânăt cătrongăcácăl nhăv căkinhăt ,ăv năhóa,ăkhoaăh c,ăgiáoăd c,ăngo iăgiao,ầăNh ngădùădi năraătheoătr ngătháiănàoăthìăc ngăd năt iăk tăqu sau :

a) Cácăngônăng ăcóăs ăthâmănh păvàă nhăh ngăl nănhauă ăcácăph ngădi năt ă

v ng,ăng ăngh a,ăng ăpháp,ăng ăâmăvàăc ăphongăcáchăngônăng

b)ăɤ ă nhăh ngăthâmănh păđóăcóăth ăd năđ nănh ngăk tăq aătíchăc c :ăLàmăphongăphúăgiàuăcóăchoăcácăngônăng vàăcó th ălàmăquèăqu t,ălaiăc ng,ăth măchíătiêuăvong m tăngônăng

c)ăKhiăcóăs ăthâmănh păc aăm tăв uăt ăngônăng ănàвă(A)ăvàoăm tăngônăng ăkhácă(B)ăthìăв uăt ăc aăngônăng ăAăbi năđ iăv ăâmăthanh,ăng ăpháp,ăs cătháiăbi uăc mầăđ ăphùăh păv iăh ăth ngăc aăngônăng Băvàăđápă ngăthíchăh păcácănhuăc uăgiaoăti păvàăt ăduвă ăngônăng ăB Víăd ,ănhi uăt ă ăcácăngônăng ăchâuăỂuăkhiăthâmănh păvàoăti ngăVi tă

đ uăđ căphátăâmăcóăthanhăđi u,ăcóăkhiăcònăđ cărútăng năv ăc uăt oăvàăcònăbi năđ iăv ănghaănh ăt ăấ accordeson Ầăti ngăPhápăkhiăvàoăti ngăVi tăthìăt ă4ăâmăti tăthìărútăg năl iăcònă2ăâmăti tă(ácăcoóc :ăđànăб p)

d)ăK tăqu ăc aăs ăti păбúcăv iăm tăngônăng ăkhác,ăth ngăb căl ăd iăhaiăhìnhă

th c :

+ăVaвăm năcácăв uăt ăngônăng ăc ăm tăhìnhăth căâmăthanhăvàăc ăm tăn iădungăbi uăđ t Víăd ,ăcácăt ăg căHánătrongăti ngăVi tănh :ănhânădân,ăt ăqu c,ăhòaăbình,ầ

+ăăɤaoăph ng :ălàătr ngăh păch ăcóăph ngădi năđ căbi uăđ tăc aăв uăt ăngônăng ăg că

đ căgi ăl iătrongăngônăng ăm iă(tuвăv năcóăth ăch uăs ăbi năđ i)ăcònăph ngădi năbi u

đ tăthìăđ căt oăra

Ti păбúcăngônăng ălàmăphongăphú ngônăng ,ăcáchăbi uăđ t,ăgópăph nătíchăc căchoă

s ăphátătri năđ iăs ngătìnhăth n,ănh năth c,ătìnhăc m.ăɤongăs ăti păбúcăngônăng ăluônăc nătránhăбuăh ngăvaвăm nătrànălan,ăb aăbưiăho călaiăc ngăphaăt p

-

Ch ngă3 NGỌNăNG ăLĨ M TăH ăTH NGăTINăHI U

Ngônăng ăđ mănhi mănh ngăch căn ngăvôăcùngăquanătr ngătrongăcu căs ngăc aăconăng i ăđàmănhi măđ cănh ngăch căn ngă в,ăngônăng ăc năph iăđ căc uăt oăvàă

t ăch cănh ăth ănào ?ăCóăth ănóiăr ng ngônăng ăđưăđ căc uăt oăvàăt ăch cătheoănh ngănguвênăt căc ăb nălà :ănguвênăt cătínăhi uăvàănguвênăt căh ăth ng

1.ăTínăhi uăvƠătínăhi uăngônăng

1.1.ăKháiăni mătínăhi uăvƠăcácălo iătínăhi u

Trongăđ iăs ngăc aămình,ăloàiăng iăphátăhi n,ălàmăquen,ăбâвăd ngăvàăs ăd ngănhi uăki uălo iătínăhi uăkhácănhau nh :ăti ngăk ngăbáoăgi ăh c,ăbi năv ătrênăđ ngăgiaoăthông,ătínăhi uăhàngăh i,ăkíăhi uătoánăh c Nh ăv в,ăconăng iăth ngădùngăm tăcáiăgìă

đó làmătínăhi uăthaвăth ăchoăm tăcáiăkhác ho căthaвăth ăchoăm tăkháiăni mătr uăt ng ưăcóănhi uăquanăni măkhácănhauăvàănhi uăcáchăphânălo iăkhácănhauăđ iăv iătín hi u.ă ăchoăv năđ ă ăđâвătr ănênăgi năti n,ăđ ăph căt p,ăchúngătaăquanăni măv ătínăhi uănh ăsau: 1.1.1 Tínăhi u làăm tăs ăv tă(ho căm tăthu cătínhăv tăch t,ăm tăhi năt ng)ăkíchăthíchăvàoăgiácăquanăc aăconăng i,ălàmăchoăconăng iătaătriăgiácăđ căvàălíăgi i,ăsuвădi năt iăm tăcáiă gìă đóă n mă ngoàiă s ă v tă в Víă d :ă Cáiă đènă đ ă trongă b ngă đènă tínă hi uă giaoă thôngă

đ ngăb ălàăm tătínăhi u,ăb iăvì,ăkhiănóăho tăđ ngă(sángălên),ăng iătaăth вănóăvàăsuвădi nă

t iăs ăc măđoán,ăkhôngăđ căđiăqua ch ănàoăđó

V в,ăm tăs ăv tăs ălàăm tătínăhi uăn uănóătho ămưnăcácăвêuăc uăsauăđâв:

- Ph iălàăm tăs ăv tăho căthu cătínhăv tăch tăđ căc mănh năquaăgiácăquanăc aăconăng i,

ch ngăh n:ăâmăthanh,ămàuăs c,ăánhăsáng,ăhìnhăv ,ăv tăth , ăNóiăcáchăkhác,ătínăhi uăph iălàăv tăch t,ăkíchăthíchăđ năgiácăquanăc aăconăng iăvàăconăng iăc mănh năđ c

- Ph iăđ iădi năchoăm tăcáiăgìăđó,ăg iăraăcáiăgìăđóăkhôngăph iălàăchínhănó.ăT călàăcáiămàănóă

đ iădi năcho,ăkhôngătrùngăv iăchínhănó.ăVíăd :ăTínăhi uăđènăđ ăbáoăhi uăn iădungăc măđi.ă

N iădungănàвăvàăb năth ăv tăch tăc aăcáiăđènăđ ăkhôngăh ătrùngănhau M tăkhác,ănóăc ngă

s ăch ălàătínăhi uăkhiăm iăliênăh ăgi aănóăv iă"cáiămàănóăch ăra"ăđ căng iătaănh năth c,ă

t călàăng iătaăph iăbi năliênăh iănóăv iăcáiăgì Haiăm tănh ăv вăc aătínăhi uăđ căg iălàăcáiăđ căbi uăđ tăvàăcáiăbi uăđ t.ăCáiăbi uăđ tăluônălàăв uăt ăv tăch t,ăcònăcáiăđ căbi uă

đ tăthìăcóăth ălàăph mătrùătinhăth n M iăquanăh ăgi aăhaiăm tătrênăđâвăph iăđ căconă

ng iănh năth cănh ălàăhaiăm tăc aăm tătínăhi u,ăt călàăng iătaăph iăliênăh păđ că“cáiă

bi uăđ t”ăv iăm tăcáiăgìăđó.ăN u khôngădi năraăs ăliênăh pănàвăthìăm tăs ăv tăkhôngăth ă

đ cănh năth cănh ăm tătínăhi u

- ɤ ăv tăđóăph iăn mătrongăm tăh ăth ngătínăhi uănh tăđ nhăđ ăđ căбácăđ nhăt ăcáchătínă

hi uăc aămìnhăcùngăv iăcácătínăhi uăkhác.ăCh ngăh n,ăcáiăđènăđ ăv aănóiăbênătrênălàăm tătínăhi u,ăth ănh ng,ăn uătáchănóăra,ăđ aăvàoăchùmăđènătrangătríăthìănóăl iăkhôngăph iălàătínă

hi uăn a.ăɤ ăd ănh ăth ălàăvìăch ăcóăn mătrongăh ăth ngătínăhi uăđènăgiaoăthông,ănóăm iăcóă

t ăcách tínăhi u,ăđ căбácăđ nhăcùngăv iăđènăбanh,ăđènăvàngănh vàoăs ăđ iăl păquвă că

gi aăchúngăv iănhau

1.1.2.ăCácălo iătínăhi u:ăTínăhi uăr tăđaăd ngăvàăthu cănhi uălo iăkhácănhau

a)ăC năc ăvàoăđ căđi măv tălýăc aăcáiăbi uăđ tătrongătínăhi uătaăcó:ă

- Cácătínăhi uăth ăgiácă(nhìnăth вăđ c)

- Cácătínăhi uăthínhăgiácă(ngheăth вăđ c)

- Cácătínăhi uăбúcăgiác,ăv ăgiác

b)ăC năc ăvàoăngu năg c,ăcóăth ăphânăbi t

- Cácătínăhi uăt ănhiên:ălàăcácătínăhi uămàăhaiăm tăc aăchúngăvàăc ăm iăquanăh ăgi aăhaiă

m tăđóăkhôngăph iădoăconăng iăđ nhăra.ăVíăd :ămâвăđen dàвăđ căbáoăhi uăs păcóăm a Haiăph ngădi nănàвăkhôngăph iădoăconăng iăđ nhăra,ănh ngăđ căconăng iănh năth că

v ăm iăquanăh :ămâвăđenălàătri uăch ngăbóaăhi uătr iăs păm a

- Cácătínăhi uănhânăt oălàăcácătínăhi uăcóăcáiăbi uăđ tădoăconăng iăt oăraăvàăquвă cădùngă

đ ăbi uăđ tăchoăm tăcáiăgìăđó.ăVíăd ,ăt măb năđ ăVi tăNamăđ ăbi uăhi năchoălưnhăth ,ăcho

đ tăn căVi tăNam

c)ăC năc ăvàoătínhăch tăc aăm iăquanăh ăgi aăhaiăm tăc aăm tătínăhi uămàăphânăbi t:

- Cácăd uăhi u:ălàăcácătínăhi uămàăcáiăbi uăđ tăc aănóăth căch tăchính làăm tăb ăph năho că

m tăthu cătínhăc uăthànhăc aăcáiăđ căbi uăđ t.ăVíăd :ăv tăchânăng iătrênăcátălàăd uăhi uăchoăbi tăcóăng iăđiăqua,ầ

- Cácăhìnhăhi u:ăLàăcácătínăhi uămàăthu cătínhăv tăch tăc aăcáiăbi uăđ tăvàăcáiăđ căbi u

đ tăv ăc ăb nălàăkhácănhau, nh ngăchúngăcóăm tăhaвăvàiăthu cătínhănàoăđóătrùngănhau,ă

nh ăđóăng iătaăl вăcáiăn ăbi uăđ tăchoăcáiăkiaătheoăl iămôăph ng.ăVíăd :ăb căv ăchânădungăm tăng iănàoăđóăvàăb năthânăng iăđóăkhácănhauăv ănhi uăph ngădi n (m tăv t

th ăvàăc ăth ăs ng)ănh ngăcóăm tăs ăthu cătínhătrùngănhauă(t ăl ăgi aăcácăđ ngănétătrênăkhuônăm t).ăDoăđó,ăb căv ăthu călo iăhìnhăhi u;ăcóăth ăthaвăth ăchoăconăng i

- Cácă căhi u:ăLàăcácătínăhi uămàăm iăquanăh ăgi aăhaiăm tăhoànătoànălàădoăconăng iăquвă c,ăth aăthu nă(côngăkhaiăhaвăng mă n)ăch ăkhôngăph iălàăcóăm iăquanăh ăt tănhiên.ăVíăd :ăđènăđ ăbáoăhi uăd ngăl i;ăti ngăk ngăbáoăhi uăgi ăh c,ầ

1.2.ăTínăhi uăngônăng ă

1.2.1 Kháiăni măv ătínăhi uăngônăng :ăTínăhi uăngônăng ămangătínhăбưăh i,ăđ căconă

ng iăquвă căv iănhauăđ ăbi uăth ăm tăn iădungăc ăth ănàoăđ в

Ngônă ng ă làă m tă h ă th ngă tínă hi u,ă nóă khácă v iă nh ngă h ă th ngă v tă ch tă khácăkhôngăph iălàătínăhi u,ăch ngăh n,ăk tăc uăc aăm tăcáiăcâв,ăm tăv tăth ăn c,ăđá,ăk tăc uă

c aăm tăc ăth ăs ngăv.vầăB năch tătínăhi uăc aăngônăng ămangăđ căđi măb năch tăchungă

c aătínăhi u,ăđóălà: đ măb oăđi uăki nătho ămưnăc aătínăhi u:ăTínăhi uăph iălàăcáiăv ăv tă

ch tămàăng iătaăth ngăg iălàăcáiăbi uăđ tăvàăn iădungăbi uăđ tăc aătínăhi uăg iălàăcáiă

đ căbi uăđ tă.ăTínăhi uăph iăn mătrongăm tăh ăth ngănh tăđ nhăđ ăбácăđ nhăđ cătr ngătínă

hi uăc aămìnhăv iăcácătínăhi uăkhác.ă ngăth iăcó nh ngăđ cătr ngăkhácăbi t,ăth ăhi nă ă

nh ngăđi măsau:

1.2.2 B năch tătínăhi uăc a ngônăng

a Tínhăhaiăm tăc aătín hi uăngônăng :ăTínăhi uăngônăng th ngănh tăgi aăhaiăm t:ăCáiăbi uăđ tăvàăcái đ căbi uăđ t.ăCáiăbi uăđ tă(CB )ăc aătínăhi uăngônăng ălàăâmăthanhă(trongăngônăng ănói)ăvàăch ăvi tă(trongăngônăng ăvi t),ăCònăcáiăđ căbi uăđ tă(C B )ă

c aănóălàăngh a (kháiăni măhaвăđ iăt ngăbi uăth ).ăVíăd :ăTínăhi uă“ăCâв”ătrongăti ngă

Vi tălàăs ăk tăh pătheoăl căđ ăsau:ăỂmăthanh:ăcâвă(CB )ăụăngh a:ăloàiăth căv tăcóăláă(C B ) (CB )ăvàă(C B )ăc aătínăhi uăngônăng g năbóăkh năkhítăv iănhauăkhôngăth ătáchăr i Nh ăth ătínăhi uăngônăng ălàăm tăch nhăth ăth ngănh t,ăcóăth ăthaвăth ăchoăđ iă

t ngăđ căg iă tên.ă ngăth iă nh ăđóă màătínăhi uăngônăng ăđ căconăng iăs ăd ngăthu năti nătrongăch căn ngăgiaoăti păvàăt ăduвă ăt tăc ăm iăl nhăv c

b.ăTínhăvõăđoánăc aătínăhi uăngônăng :ăQuanăh ăgi aăCB ăvàăC B ămangătínhăquвă căđ căбưăh iăch pănh n Tínhăvõăđoán,ăt călàăgi aăhìnhăth căâmăvàăkháiăni măkhôngăcóăm iăt ngăquanăbênătrongănào.ăVìăth ,ăkháiăni mă"ng iăđànăôngăcùngăm ăsinhăraăvàăsinhăraătr cămình"ătrongăti ngăVi tăd căbi uăth ăb ngăâmă[anh],ănh ngătrongăti ngă

Nga,ăl iăđ căbi uăth ăb ngăâmă[brat].ăKháiăni mă вăđ căbi uăth ăb ngă[anh]ăhaвă[brat]ăhoànătoànălàădoăs ăquвă c,ăhaвădoăthóiăquenăc aăt păth ăquвăđ nhăch ăkhôngăth ăgi iăthíchălíădo V iăm iăquanăh ănh ăth ,ătínăhi uăngônăng ăthu călo iă căhi u

c Giáătr ăkhuăbi tăc aătínăhi uăngônăng :ăCáiăquanătr ngăc aăв uăt ătrongăh ăth ngăngônăng làăs ăkhuăbi t.ăThu cătínhăv tăch tăc aăm iătínăhi uăngônăng ăth ăhi nă ănh ngă

đ cătr ngăcóăkh ăn ngăphânăbi tăc aănó Víăd :ăCácăch ăcáiătrongăh ăth ngăcóănh ngănétăkhuăbi t:ăaă<> bă<>ăcă<>ădă<>ăđă<>ăeăầă Nh ngăđ căđi măc aăngônăng ăv iăt ăcáchălàăh ă

th ngătínăhi uăv aătrìnhăbàвă ătrênăcóăth ătìmăth вă ăc ănh ngăh ăth ngătínăhi uăkhácănh ă

h ăth ngătínăhi uăđènăgiaoăthông,ătr ngăho căk ngăbáoăhi u,ăbi năch ăđ ng,ăv.vầă

2 Ngônăng ălƠăm tăh ăth ngătínăhi u đ căbi t

Nóiăngônăng ălàăm tăh ăth ngătínăhi uăđ căbi t,ăb iăngoàiăđ căđi mămà m iăh ă

th ngătínăhi uănóiăchungăđ uăcó nh giáătr ăkhuăbi tăvàătínhăvõăđoán thìăngônăng ăcònăcó: a) Tínhăhìnhătuв năc aăcáiăbi uăđ t (c aătínăhi uăngônăng )ăth ăhi nă ăch ăchúngăph iăl nă

l tăk ăti pănhau,ămàăkhôngăh ăбu tăhi năđ ngăth i.ăNgh aălàătaăph iăl năl tănóiăh tăâmă

n ăr iăm iăđ năâmăkia,ăt ănàвăr iăđ năt ăkhác.ăTínhăhìnhătuв năđóăbi uăhi năc ătrongăch ă

vi t.ăVìăph iăk ăti pănhauătheoăm tătuв nătínhănênătrongăngônăng ătr tăt ăs păб păcácătínă

hi uăđóngăm tăvaiătròăquanătr ngăvàăchínhătr tăt ăđóăc ngăthamăgiaăvàoăvi căhi uăý ngh a Trongănhi uătr ngăh păcùngăm tăs ătínăhi uănh ngăs păб păkhácănhauăthìăbi uăhi năcácăýăngh aăkhácănhau.ăVíăd : b tămìă=//= mìăb t;ăanhăcôngănhânăm iăđ nătìmătôiă=//= tôi đ nătìmăanhăcôngănhânăm i =//= tôiăm iăđ nătìmăanhăcôngănhân,ầ

b) Tínhăph căt p,ănhi uăt ngăb c.ăVíăd ăh ăth ngăt ăv ngăcóăth ăchiaăraăh ăth ngăt ăđ n vàăh ăth ngăt ăghépăv.vầ

c) Tínhăđaătr ăc aătínăhi u ngônăng ăTrongăngônăng ăcóăkhiăm tăCB ăt ngă ngăv i nhi uăC B ăkhácănhauă(hi năt ngăđaăngh a)ăcóăkhiăcóăm tăC B ăt ngă ngăv iănhi uă

CB ăkhácănh ăcácăt ăđ ngăngh a

d) Tínhăđ căl păc aătínăhi uăngônăng

e) Tínhăn ngăs năc aătínăhi uăngônăng ăVíăd ă: D ă d ădàng,ăd ădưi.ă tă đ tăđai,ăđ tă

v n,ăđ tăru ng.ă

g) Tínhăb tăbi năvàăkh ăbi năc aătínăhi uăngônăng

2.1.ăKháiăni măh ăth ngăvƠăđ căđi măc aăh ăth ng

2.1.1 Kháiăni măv ăh ăth ng:ăH ăth ngălàăm tăt ngăth ăth ngănh tăbaoăg măcácăв uăt ăcóăquanăh quaăl iăv iănhauăvàăliênăh quвăđ nh l nănhau.ăM iăđ iăt ngătr năv nălàmăm tăh ă

th ng,ăch ngăh n:ăm tăcáiăcâв,ăm tăconăv t,ăm tăgiaăđìnhăv.v

Nóiăđ năh ăth ngăc năcóăhaiăph ngădi n :ă1/ăCóăítănh tălàă2ăв uăt ă2/ăCácăв uăt ăcóăliênă

h ăquaăl i,ăquiăđ nhăl nănhauăvàăt ăch căthànhăm tăch nhăth

Nóiăđ năh ăth ngăc năcóăhaiăđi uăki n:ă1/ăT păh păcácăв uăt ăđ ngălo i.ă2/ Nh ngă

m iăquanăh ăvàăliên h ăl nănhauăgi aăcácăв uăt ăđó

C năphânăbi t h th ng v i nh ng t p h p ng uănhiênăcácăв u t khôngăcóăquanăh

t t y uănàoăđ i v i nhau M tăđ ng c iăc ngăg m r câв,ăthânăcâв,ăcànhăcâв,ăláăcâв ăkhôngăt oăthànhăcáiăcâвă(h th ng)ămàăch làăđ ng c i.ăVàiăbaăng iăghépăl i v i nhau

c ngăkhôngăthànhăgiaăđình,ăb iăvìăh thi u nh ng quan h thu c v giaăđình

2.1.2 căđi măc aăh ăth ng

a)ăTrongăh ăth ngăв uăt ălàăph năt ăt oănênăh ăth ng

b)ăQuanăh ăgi aăcácăв uăt ătrongăm tăh ăth ngăc uăt oăthànhăc uătrúcăh ăth ng c)ăN mătrongăm tăh ăth ngăcácăв uăt ăluônăluônăcóăm tăgiáătr ănh tăđ nh.ăGiáătr ă

c aăm iăв uăt ătrongăh ăth ngăv aăđ căбácăđ nhăb iănh ngăthu cătínhăc aăb năthânăв uă

t ăđó,ăv aăđ căquвăđ nhăb iăm iăt ngăquanăv iăcácăв uăt ăkhácătrongăcùngăh ăth ng.ă 2.1.3 Ngônăng ălàăm tăh ăth ngăvìănóăbaoăg mănhi uăв uăt ăđ căk tăc uăvàăho tăđ ngătuânătheoănh ngăquвăt cănh tăđ nhătrongăm tăch nhăth ăcóăm iăquanăh ăch tăch ăCácăв uă

t ătrongăh ăth ngăngônăng ăchínhălàăđ năv ăngônăng

2.2.ăH ăth ngăvƠăc uătrúcăc aăngônăng

2.2.1 Kháiăni m v k t c u (c uătrúc):ă

Kháiăni m h th ng g năbóăch t ch v iăkháiăni m "k t c u" N u h th ngălàăm t

th th ng nh t bao g măcácăв u t cóăquanăh vàăliênăh l nănhauăthìăk t c uălàăt ng th cácăm i quan h vàăliênăh gi aăcácăв u t c a th th ng nh tăđó.ăNh ăv y, k t c uăkhôngă

n măngoàiăh th ng.ă ưălàăh th ngăthìăph iăcóăk t c u Haвănóiăcáchăkhác : K t c uălàă

m ngăl i c a nh ng m i quan h vàăliênăh gi aăcácăв u t khácălo i trong h th ng

2.2.2.ăCácăđ năv ăch ăy uătrongăh ăth ng ậ k tăc uăc aăngônăng

H ăth ngăngônăng ăg măcácăв uăt ă(t ăc păđ ănh ănh tăđ năcaoăh n)ătheoăc uătrúc a) Ểmăv : Làăđ năv ăâmăthanhănh ănh tăcóăgiáătr ăphânăbi tăngh aăvàăc uăt oănênăm tăbi u

đ tăchoăcácăđ năv ăngônăng ăkhác.ăVíăd :ă/ătă/ă/ăd/ăcóăch căn ngăkhuăbi tăgi aăt ă“ta”ăvàă“ă

đa”; màn cóăâmăthanhăkhácăv iăbàn nh ăcóăs ăđ iăl păgi aăâm v ă/ăbă/ăvàăâmăv ă/ămă/,ădoă

v вăchúngăkhuăbi tăngh aăc aăhaiăt ănàвăC păđ ăâmăv ăchiaăthànhăhaiăh ăth ngă:ănguвênăâmăvàăph ăâm.ă

b) Hìnhăv :ăLàăđ năv ăng ăâmănh ănh tăcóăngh a,ădùngăđ ăc uăt oăt ăvàăbi uăth ăýăngh aăt ă

v ng, ngh aăng ăphápăc aăt ăVíăd ă“Qu căk ”ăđ căt oăb iă2ăhìnhăv ălàă“ăQu c”ăvàă“ăk ”ă

k tăc uăv iănhauătheoăquanăh ăchínhăph ,ăki uăhán vi t.ăHaiăhìnhăv ănàвăđ uăbi uăth ăngh aă

Qu c:ăn c,ăk :ăc ăTrongăti ngăAnh,ăt ăUnfairăcóă2ăhìnhăv ,ăt ăboбesăcóă2ăhìnhăv :ă1ăhìnhă

v ăt ăv ngăvàă1ăhìnhăv ăng ăpháp

c) T :ăLàăm tălo iăв uăt ăcóăs ăl ngăâmăv ăr tăl n.ăNóălàălo iăđ năv ăcóăch căn ngăđ nhădanhăvàăcóăth ădùngăđ căl păđ ăc uăt oăc măt ăvàăcâu Cóăkh ăn ngăđóngăcácăvaiătròăkhácănhauătrongăcâuănh ăch ăng ,ăv ăng ,ăb ăng ă,vv Toànăb ăcácăt ăc aăm tăngônăng ăt oăthànhăh ăth ngăt ăv ngăc aăm tăngônăng vàăt oănênăc păđ ăt H ăth ngăt ăv ngăl iăbaoă

g mănhi uăh ăth ngănh ,ăvìăm iăt ăcóănhi uăbìnhădi n :ăc uăt o,ăđ căđi măng ăpháp,ăng ăngh a,ầ

d) C măt :ăC măt ăkhôngăcóăch căn ngăriêng.ăNóălàăs ăphátătri năv ăm tăs ăl ngăc aă

m tăt ăvàăch căn ngăc ăb năgi ngăv iăch căn ngăc aăt

e)ăCâu :ăLàăđ năv ăcóăch căn ngăthôngăbáoăvàăđ năv ănh ănh tăc aăngônăng ăth c

hi năđ căch căn ngănàв.ăCâuăkhôngăph iălàăв uăt ăcóăs năc aăh ăth ngăngônăng ,ămàă

đ c t oăraătrongăho tăđ ngăgiaoăti păc ăth

g)ăV năb n (g măđo năv n,ăv năb n):ăV năb nălàăđ năv ăngônăng ăth căhi năch căn ng thôngăbáoătr năv n,ăcònăđo năv nălàăđ năv ăth ăhi năm tăti uăch ăđ c aăv năb n

III.2.3.ăCácăki uăquanăh ătrongăh ăth ngăc uătrúcăngônăng ă

ɤ ăt năt iăc aăh ăth ngăc uătrúcăngônăng đ căбácăđ nh khôngăch ăd aăvàoăcácă

в uăt ă(cácălo iăđ năv )ămàăcònăd aăvàoănh ngăm iăquanăh ăchungănh tăgi aăchúng.ă óălàă

m iăquanăh ăt năt iătrongăh ăth ngăbaoăg măquanăh ăng ăđo n,ăquanăh ăh ăhình

a) Quan h c p b c (quan h tônăti, quan h t ng b c) : Làăquanăh gi aăcácăđ năv c p

đ khácănhauăc a h th ngăngônăng Quan h c p b c th hi n ch :ăđ năv thu c c p

đ caoăh năbaoăgi c ngăbaoăhàmăđ năv thu c c păđ th păh n.ăTráiăl iăđ năv thu c c p

đ th păh năbaoăgi c ngăn mătrongăđ năv thu c c păđ caoăh n,ălàăthànhăt c u t oăđ n

v thu c c păđ caoăh n

b) Quan h ng đo n (quan h tuy nătínhă=ăquanăh ngang) :Trênătr căhìnhătuв n ch cóă

nh ngăđ năv đ ng d ng: T k t h p v i t ,ăhìnhăv k t h p v i hìnhăv ,ăâmăv k t h p v i âmăv

c) Quanăh ăliênăt ngă(quanăh ăh ăhìnhă=ăquanăh ăd c) : Quanăh ăliênăt ngălàăquanăh ă

gi aăm tăв uăt ăv iăcácăв uăt ăcònăl iătrongăh ăth ng.ăKhiăm tăв uăt ăбu tăhi n,ăng iătaăcóăth ăliênăt ngăt iăm tăho cănhi u в uăt ăđ ngălo iăho căkhácălo i.ăCácăв uăt nàв cóă

th ăthaвăth ăchoănhauă ăcùngăm tăv ătríătrongăl iănói.ăChúngăcóăquanăh ăd c,ăliênăt ngă

haвăđ iăv ăCh ngăh nătrongăcâuăTôiăđiăh c,ăt ătôi cóăth ăđ căliênăt ngăvàăthaвăth ăb ngă

mình,ăta,ănó,ăh n,ăôngăta,ăchúngăta

d) i măkhácănhauăgi aăquanăh ăng ăđo năvàăquanăh ăh ăhình : Quanăh ăng ăđo nălàăquană

h ăgi aăcácăв uăt ăhi năh uătrongăchu iăl iănóiăcònăquanăh ăhìnhălàăquanăh ăv iăcácăв uăt ăkhôngăhi năh uămàăch ăt năt iănh ăs ăliênăt ngăc aăconăng i.ă Tómăl i,ătoànăb ăho tă

đ ngăc aăh ăth ngăngônăng đ căth ăhi nătrênăbaăm iăquanăh :ăQuanăh ăc păb c,ăquanăh ă

ng ăđo năvàăquanăh ăh ăhình

3.ăQuanăđi măh ăth ngătrongănghiênăc u,ăgi ngăd yăTi ngăVi tă ăTi uăh c

-

Ch ngă4 PHỂNăLO IăNGỌNăNG 1.ăPhơnălo iăngônăng ătheoăngu năg c (ng ăh )

Cácăd ngăngônăng ăđưăvàăđangăhi nădi nătrênăhànhătinhăc aăchúngăta,ăh tăs căđaă

d ng.ăM iăngônăng ăc ăth ănh ăth ăl iăcóăm tăngu năg cătr căti păho căgiánăti păc aănó,ă

v iă nh ngă chi uă h ngă bi nă đ ng,ă phátă tri nă khôngă ph iă baoă gi ă c ngă hoànă toànă nh ănhau,ănh ngăv năcònăl uăgi ăđ cănh ngăv tătíchădoăđ cătáchăraăt ăcùngăm tăngônăng ă

g c.ăNgônăng ăg căđ căg iălàăngônăng ăm B ngăph ngăphápăsoăsánh,ătaătìmăraăcácăquвălu tăt ngă ngăv ăng ăâm,ăt ăv ngăvàăng ăphápăc aăcácăt ăc ăb n,ăt ăg căc aăngônă

ng ,ăth ngălàăt ăđ năr iăбácăđ nhăquanăh ăthânăthu căgi aăchúng.ă

1.1 Kháiăni măphơnălo iăngônăng ătheoăngu năg c

Cácăngônăng ăcùngăm tăngônăng ăm ăt oăthànhăm tăh ăng ,ăhaвăm tăh ăngônăng

Quanăh ăgi aăcácăngônăng ătrongăm tăh ăvàăquanăh ăgi aăchúngăv iăngônăng ăm ăg iălàăquanăh ăngu năg c

1.2.ăCácătiêuăchíăphơnălo iăngônăng ătheoăngu năg c (ng ăh )

- Tiêuăchíăng ăâm

ɤ ăbi năđ iăng ăâmă(đi uăc nătìmăki măđ uătiênătrongăkhiănghiênăc uăquanăh ăc iă

ngu năc aăngônăng )ăkhôngăph i làănh ngăbi năđ iăh nălo nămàăth ngăcóălí do,ăcóăquy

lu t vàătheoăh th ng B iăth ,ănh ngăt ăg năg iănhauăv ăâmăthanhăcóăliênăquanăho căg nă

bóăv iănhauă ăýăngh aăth ngăluônăluônăb tăngu năt ăcùngăm tăg cănàoăđó.ăVíăd ă:

Baăm t:ăng ăâm,ăt ăv ng,ăng ăphápăc aăngônăng ăvàăcácăti uăh ăth ngăc aănóăbi nă

đ iăkhôngăđ ngăđ u,ăcóănh ngăm t,ănh ngăв uăt ăđ căb oătoànăr tălâuădài;ănh ngăc ngă

cóănh ngăв uăt ăđưăbi năđ iăv iănh ngăm căđ ăkhácănhau.ă“H uănh ătrongăm iăt ăho că

m iăhìnhăth căc aăt ălúcănàoăc ngăcóăm tăcáiăgìăđóăm iăvàăm tăcáiăgìăđóăc ”

1.3.ăM tăs ăh ăngônăng ăch ăy u

C năc ăvàoăngu năg căchoăđ nănaв,ăngônăng ăh căđưăбácăđ nhăđ căkho ng 20ăh ngônăng trênăth ăgi i M iăng ăh ăbaoăg măcácădòngăngônăng ,ăm iădòngăngônăng ăbaoă

g măcácănhánhăngônăng ,ăm iănhánhăl iăbaoăg măm tăs ăngônăng ɤauăđâвălàăm tăs ăh ă

th ngăg p : a)ăNg ăh ă năậ Ểuăcóăcácădòng:ă năđ ,ăIrang,ăɤlav ,ăBan- tích,ăGiecman,ăɣôman,ăKhit ,ăHiăL p,ăAnbani,ăAcmêni.ăb)ăNg ăh ăTh ăNh ăKì.ăc)ăNg ăh ăɤêmit.ăd)ăNg ă

h ăKapkad ăcóăcácădòngăTâв,ăNasc ,ă aghetбtan,ăKact ven e) Ng ăh ăHánăậ T ngăg mădòngă Hánă Thái,ă dòngă t ngă Mi n,ă dòngă mèo,ă dòngă Mônă khrmeă g mă ti ngă Vi t,ă ti ng

M ng,ăBana,ăKhmé,ăKatu ;ăH ăMưăLaiăg mădòngăMưăLai,ăIndoneбia,ădòngăPolinediầg)

Ng ăh ăNamăPh ng

1.4 V năđ ăngu năg căti ngăVi tă

- Ngu năg căvàăti nătrìnhăphátătri năc aăti ngăVi tăg năbóăv iăngu năg căvàăti nătrìnhăphátătri năc aădânăt căVi t

- Ti ngăVi tăcóăngu năg căb năđ aăthu căh ăngônăng ăNamăỄ

2.ăPhơnălo iăngônăng ătheoălo iăhình

2.1.ăKháiăni măphơnălo iăngônăng ătheoălo iăhình

2.1.1.ăKháiăni mălo iăhình:ăT păh păs ăv t,ăhi năt ngăcùngăcóăchung nh ngăđ căđi măc ă

b nănàoăđóă(phim,ăk ch, điêuăkh cầ)

2.1.2 Kháiă ni mă Lo iă hìnhă ngônă ng ă làă t pă h pă nh ngă ngônă ng ă cóă nh ngă đ că đi mă

gi ngă nhauă trongă c uă trúc,ă trongă t ă ch că ă cácă ph ngă di nă ng ă âm,ă t ă v ng,ă ng ăphápầt oăthànhăm tălo iăhìnhăngônăng ăHaвăcóăth ăhi uălo iăhìnhăngônăng ălàăm tăki uă

c uăt oăngônăng ,ătrongăđóăbaoăg măm tăh ăth ngănh ngăđ căđi măcóăliênăquanăv iănhau,ăchiăph iăl nănhau

Phânălo iăcácăngônăng ătheoăquanăh ălo iăhìnhălàăcáchăphânălo iăngônăng ătheoăc uătrúcăvà ch căn ngăc aăchúng.ăK tăqu ăphânălo iăchoătaănh ngălo iăhìnhăngônăng

2.2.ăCácălo iăhìnhăngônăng ăch ăy u

Mu năбácăđ nhălo iăhìnhăngônăng ,ăng iătaăcóăth ăc năc ăvàoăcácăđ căđi măchungă

v ng âmă(nh ăcácăngônăng ăcóăthanhăđi u vàăcácăngônăng ăkhôngăcóăthanhăđi u),ănh ngă

ch ăв uălàăc năc ăvàoăđ căđi măv ăc uăt oăng ăphápăvàăt ăv ng Theoăs ăphânăb ăph ă

bi năhi nănaв,ăcácăngônăng ătrênăth ăgi iăđ căphânăbi tăthànhă4ălo iăhình

2.2.1.ă Lo iă hìnhă ngônă ng ă hoƠă k t (ho că t ngă h p) nh ă ti ngă Nga,ă ti ngă Pháp,ă ti ngăAnh,ăti ngăHiăL p,ăti ngăAăɣ p,ăv.v ăầăCóănh ngăđ căđi măn iăb tănh ăsau :

- Khi s d ngăvàoăho tăđ ng giao ti p, t cóăbi năđ iăhìnhăth căđ bi u hi năcácăýăngh aăvàăquanăh ng phápăkhácănhau C th cóăhi năt ng bi năđ i c aănguвênăâmăvàăph âmătrongă hìnhă v , s bi nă đ iă nàвă mangă ýă ngh aă ng phápă vàă đ c g iă làă "bi n t bênătrong" Víăd : Ti ngăAnh:ăfootă"bànăchân"ă feet "nh ngăbànăchân"ă

Ti ng Nga: "thoátăkh i" "thoátăkh i" (th hoànăthành)

ụăngh aăt v ngăvàăýăngh aăng phápăđ c dung h p trong t nh ngăkhôngăth tách b ch ph nănàoăbi u th ýăngh aăt v ng, ph n nàoăbi u th ýăngh aăng pháp.ăChínhă

xu tăphátăt đ căđi mănàвămàăng i ta g iălàăcácăngônăng "hoàăk t"

- M i t th ng c u t o g m hai b ph n :ăc năt vàăph t C năt th ngăkhôngăbi năđ i vàăbi u hi năýăngh aăt v ng,ăcònăph t th ng bi năđ iăđ bi u hi năýăngh aăng pháp khácănhau

- M iăph ăt ăcóăth ăbi uăhi nănhi uăýăngh aăng ăpháp,ăng căl iăm tăýăngh aăng ăphápăcó

th bi u hi n b ng nhi u ph t

- S liênăh ch t ch gi aăcácăhìnhăv trong t M iăliênăh ch t ch nàвăth hi n ch ngay c chínhăt c ngăkhôngăth đ ng m tămình.ăVíăd :ăchínhăt - trong ti ng Nga luônăluônăph iăcóăph t điăkèmătheo:ă , , ,

2.2.2.ăLo iăhìnhăngônăng ăch pădính : Thu călo iănàвăcóăti ngăTh ăNh ăKì,ăcácăti ngă

Ugo-Ph năLan,ăti ngăBantu,ăv.v ăCóănh ngăđ căđi măn iăb t :

- M iăt ăth ngăc ngăbaoăg măc năt ăvàăph ăt ăDoăđóăýăngh aăng ăphápăvàăquanăh ăng phápăc ngăđ c bi u hi n ngay trong b năthânăt

- M iăph ăt ăch ăbi uăhi năm tăýăngh aăng ăphápăvàăng căl iăm iăýăngh aăng ăphápăch ă

đ căbi uăhi năb ngăm tăph ăt ,ă[quanăh ă1ậ1] Víăd ,ătrongăti ngăTacta:

kulă"bànătaв"ă(cáchăI,ăs ít)ă

kul-lar "nh ngăbànătaв"ă(-lar ch s nhi u)

Doăđó,ăt cóăđ dàiăr t l n

2.2.3.ăLo iăhìnhăngônăng ăt ngăh p (h nănh p,ăl păkhuôn) :ăg măcácăngônăng ă nă

Nam M ăvàăđôngănamăXibêriăv.v ăcóăhaiăđ căđi măn iăb t

- Cóăm tălo iăđ năv ăđ căbi tăv aălàăt ,ăv aălàăcâu,ăđ căt oăraătrênăc ăs ăđ ngăt ;ăcóăth