Đánh Giá Hiện Trạng Quản Lý Nước Thải Từ Hoạt Động Đúc Tại Làng Nghề Cơ Khí Đúc Tống Xã, Huyện Ý Yên, Tỉnh Nam Định

Nồng độ các chất ô nhiễm môi trường nước từ hoạt động của một số làng nghề tái chế kim loại tại dòng thải của các cơ sở tái chế.11Bảng 3.1.. vớicác làng nghề truyền thống và phát triển

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA MÔI TRƯỜNG - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TÊN ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NƯỚC THẢI TỪ HOẠT ĐỘNG ĐÚC TẠI LÀNG NGHỀ CƠ KHÍ ĐÚC TỐNG XÁ, XÃ YÊN XÁ,HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH

Người thực hiện : TRẦN THỊ GIANG

Giáo viên hướng dẫn : TS PHẠM CHÂU THÙY

Hà Nội – 2016

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA MÔI TRƯỜNG - -

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

TÊN ĐỀ TÀI:

ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ NƯỚC THẢI TỪ HOẠT ĐỘNG ĐÚC TẠI LÀNG NGHỀ CƠ KHÍ ĐÚC TỐNG XÁ, XÃ YÊN XÁ,HUYỆN Ý YÊN, TỈNH NAM ĐỊNH

Người thực hiện : TRẦN THỊ GIANG

Khóa : 57

Giáo viên hướng dẫn : TS PHẠM CHÂU THÙY Địa điểm thực tập : XÃ YÊN XÁ, HUYỆN Ý YÊN,

TỈNH NAM ĐỊNH

Hà Nội – 2016

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành

khóa luận tốt nghiệp Đại học, chuyên ngành Môi trường với đề tài: “ Đánh giá hiện trạng quản lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề cơ khí đúc Tống Xá, xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định ”.

Trước tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy cô trong khoa MôiTrường đã giảng dạy và trang bị kiến thức thiết thực và bổ ích trong suốt quátrình học tập Đó chính là những nền tảng kiến thức vững chắc giúp em tự tinhơn trong thời gian thực tập đề tài tốt nghiệp

Tôi xin chân thành cảm ơn các cô chú và các anh chị cán bộ của xã Yên

Xá đã nhiệt tình giúp đỡ trong quá trình thực tập

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Phạm ChâuThùy , người đã hướng dẫn góp ý tận tình, hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trìnhthức tập tốt nghiệp cũng như hoàn thành đề tài

Trong quá trình thực tập đề tài, do điều kiện về thời gian, trình độ nghiêncứu của bản thân còn hạn chế nên khi thực hiện đề tài khó tránh khỏi nhữngthiếu sót Vì vậy, tôi mong nhận được sự quan tâm đóng góp ý kiến của các thầy

cô giáo và các bạn để khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày… tháng … Năm 2016

Sinh viên

Trần Thị Giang

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

MỤC LỤC ii

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC HÌNH vi

DANH MỤC BIỂU ĐỒ vii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii

MỞ ĐẦU 1

Tính cấp thiết của đề tài 1

Mục tiêu nghiên cứu 2

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 3

1.1 Tổng quan về làng nghề tái chế kim loại 3

1.1.1 Giới thiệu về làng nghề tái chế kim loại 3

1.1.2 Loại hình và đặc tính chất thải tại làng nghề tái chế kim loại 5

1.2 Tác động của làng nghề tái chế kim loại trong phát triển kinh tế - xã hội 8

1.2.1 Tác động tích cực 8

1.2.2 Tác động tiêu cực 9

1.3 Các vấn đề ô nhiễm môi trường trong làng nghề tái chế kim loại 11

1.3.1 Ô nhiễm môi trường nước 11

1.3.2 Ô nhiễm môi trường đất 12

1.3.3 Ô nhiễm môi trường không khí 12

1.3.4 Các loại ô nhiễm khác 14

1.4 Hiện trạng các giải pháp quản lý và xử lý nước thải tại làng nghề tái chế kim loại 15

1.4.1 Hiện trạng các giải pháp quản lý nước thải tại làng nghề tái chế 15

1.4.2 Hiện trạng xử lý nước thải tại làng nghề tái chế kim loại 20

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

22

2.1 Đối tượng nghiên cứu 22

2.2 Phạm vi nghiên cứu 22

2.3 Nội dung nghiên cứu 22

2.4 Phương pháp nghiên cứu 22

2.4.1 Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp 22

2.4.2 Phương pháp điều tra, phỏng vấn 23

2.4.3 Phương pháp khảo sát thực địa 24

2.4.4 Phương pháp lấy mẫu và phân tích 24

2.4.5 Phương pháp phân tích SWOT 24

3.4.6 Phương pháp xử lý số liệu 24

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 25

3.1 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu 25

3.1.1 Điều kiện tự nhiên xã Yên Xá, huyện Ý Yên 25

3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 27

3.2 Hiện trạng sản xuất của làng nghề 29

3.2.1 Quá trình phát triển của làng nghề đúc kim loại Tống Xá 29

3.2.2 Đặc điểm của các hộ sản xuất 32

3.2.3 Nguyên liệu, nhiên liệu và hóa chất sử dụng 33

3.2.4 Quy trình sản xuất 35

3.4 Hiện trạng quản lý và xử lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề Tống Xá 44

3.4.1 Hiện trạng quản lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề Tống Xá 44

3.4.2 Hiện trạng xử lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề Tống Xá 52

3.5 Đề xuất một số biện pháp quản lý và xử lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề Tống Xá 54

3.5.1 Những tồn tại trong quản lý hệ thống QLMT tại làng nghê 54

3.5.2 Đề xuất một số biện pháp quản lý và xử lý nước thải từ hoạt động đúc

tại làng nghề Tống Xá 55

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 58

1 Kết luận 58

2 Kiến nghị 59

TÀI LIỆU THAM KHẢO 60

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Thông tin về một số làng nghề tái chế 4Bảng 1.2 Hàm lượng một số kim loại nặng trong nước thải làng nghề tái chế

kim loại ( mg/l) 6Bảng 1.3 Thải lượng ô nhiễm do đốt than tại làng nghề tái chế kim loại ( tấn/

năm) 8Bảng 1.4 Nồng độ các chất ô nhiễm môi trường nước từ hoạt động của một

số làng nghề tái chế kim loại ( tại dòng thải của các cơ sở tái chế).11Bảng 3.1 Tình hình kinh tế xã Yên Xá qua 3 năm 2012 - 2014 29Bảng 3.2 Giá trị SX-KD làm nghề đúc kim loại 30Bảng 3.3 Các loại hình sản xuất và số lượng các cơ sở 31Bảng 3.4 Khối lượng nguyên, nhiên liệu, hóa chất sử dụng sản xuất ( tính

bình quân/1 công ty) 34Bảng 3.5 Lượng nước thải trong quá trình làm mát lò của một số cơ sở sản

xuất/ 1 ngày 40Bảng 3.6 Giá trị một số thông số trong nước thải từ hoạt động đúc của làng

Tống Xá 41

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Sơ đồ Bộ máy tổ chức quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường tỉnh

Nam Định 15

Hình 3.1 Quy trình đúc đồng, nhôm 35

Hình 3.2 Quy trình đúc sắt, thép 37

Hình 3.3 Cơ cấu tổ chức quản lý môi trường của UBND xã Yên Xá 44

Hình 3.4 Mô hình hệ thống xử lý nước thải tại làng nghề cơ khí đúc Tống Xá 53

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 1.1 Tỷ lệ người mắc các bệnh phổ biến tại làng nghề tái chế kim loại

Châu Khê, Bắc Ninh 10Biểu đồ 1.2 Nồng độ SO2 tại một số làng nghề năm 2010 13Biểu đồ 1.3 Nồng độ NO2 tại một số làng nghề năm 2010 13Biểu đồ 1.4 Nồng độ TSP trong không khí xung quanh một số làng nghề khu

vực phía Bắc 14Biểu đồ 3.1 Cơ cấu sử dụng lao động xã Yên Xá năm 2015 27Biểu đồ 3.2 Tỷ lệ các loại hình sản xuất tại làng Tống Xá 32Biểu đồ 3.3 Nồng độ một số thông số chứa trong nước thải từ hoạt động đúc

tại làng nghề Tống Xá so với QCVN 40:2011/BTNMT 42Biểu đồ 3.4 Tỷ lệ các cơ sở nộp phí BVMT của làng Tống Xá năm 2014 và

2015 49Biểu đồ 3.5 Tỷ lệ các cơ sở thực hiện quan trắc môi trường định kỳ của làng

Tống Xá năm 2014 và 2015 49

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BOD Nhu cầu oxy sinh hóa (Biochemistry Oxygen Demand)

COD Nhu cầu oxy hóa học (Chemistry Oxygen Demand)

CN – TTCN Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp

SX – KD Sản xuất – kinh doanh

TN & MT Tài nguyên và Môi trường

TSS Tổng chất rắn lơ lửng

MỞ ĐẦU

Tính cấp thiết của đề tài

Làng nghề là một trong những đặc thù của nông thôn Việt Nam Làngnghề có ý nghĩa lớn thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn Hoạt độnglàng nghề thu hút nhiều thành phần kinh tế tham gia, giải quyết việc làm cholực lượng lao động nông thôn Hoạt động làng nghề đóng góp vai trò quantrọng đối với vấn đề xóa đói giảm nghèo, góp phần nâng cao chất lượng chocuộc sống người lao động Làng nghề phát triển từ rất sớm là nơi lưu trữnhiều giá trị văn hóa lâu đời Song cùng với sự giàu lên nhanh chóng là nạn ônhiễm môi trường nghiêm trọng Theo thống kê của Hiệp hội làng nghề ViệtNam, nước ta có khoảng 2.800 làng nghề trong đó có 240 làng nghề truyềnthống, giải quyết việc làm cho hơn 11 triệu lao động Có đến 90% trong tổng

số các làng nghề vi phạm pháp luật về môi trường Các kết quả quan trắc của

những năm gần đây cho thấy mức độ ô nhiễm của các làng nghề không có xuhướng giảm Nguyên nhân có thể kể đến là cở sở hạ tầng còn kém, công nghệ

áp dụng cho quy trình sản xuấtcòn lạc hậu, chưa có hệ thống xử lý chất thảihay công nghệ xử lý còn lạc hậu… dẫn đến chất thải phát sinh ra ảnh hưởngđến sức khỏe và môi trường

Đối với Nam Định, làng nghề phát triển mạnh góp phần vào sự phát triểnkinh tế xã hội địa phương Hiện nay tỉnh Nam Định có khoảng 90 làng nghề,trong đó có 15 làng nghề chuyên sản xuất cơ khí, cô đúc nhôm, đồng, tẩy mạ,

19 làng nghề thủ công mỹ nghệ, mây tre đan, 7 làng nghề dệt, thêu ren vớicác làng nghề truyền thống và phát triển tương đối ổn định như các làng nghề:

cơ khí Xuân Kiên, chiếu cói Xuân Dục (Xuân Trường); mộc mỹ nghệ LaXuyên (Ý Yên); mộc gia dụng Phạm Rỵ, Tuy nhiên, các làng nghề tại NamĐịnh sản xuất chủ yếu theo phương thức tiểu thủ công, nên việc xử lý chấtthải và không có hệ thống xử lý nước thải đang làm cho môi trường bị ô

nhiễm tới mức báo động Một trong những làng nghề đó phải kể tên đến làng

cơ khí đúc Tống Xá Làng Tống Xã ở xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh NamĐịnh nổi tiếng với nghề đúc đồng Những năm gần đây, trong làng có nhiều

cơ sở sản xuất được mở ra và phát triển với quy mô lớn không chỉ đúc đồng

mà còn đúc gang, sắt, thép; kích thích, tăng trưởng kinh tế của địa phương

Tuy nhiên, đa phần các cơ sở đều có điều kiện làm việc thiếu thốn, không gian chật hẹp, vật liệu ngổn ngang, bừa bãi.… Không khí ngột ngạt, nồng nặc

từ các lò nung, lò nấu kim loại Ô nhiễm tiếng ồn nghiêm trọng vì tiếng đụcđẽo, cưa cắt Nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng vì nước thải sản xuất.Theo người dân xã Yên Xá, các cơ sở sản xuất thường hoạt động vào banđêm Khí thải, chất thải ô nhiễm chưa qua xử lý được xả thẳng ra môi trường,gây ô nhiễm nghiêm trọng Trong thời gian qua, dù đã có những biện pháp cảitạo, nhưng tình trạng ô nhiễm vẫn chưa được cải thiện Do sản xuất phát triểnquá nhanh, điều kiện cơ sở vật chất có hạn, nên chính quyền đang gặp nhiều

khó khăn và cần có thời gian để giải quyết triệt để vấn đề này Do đó, giải

quyết vấn đề xử lý nước thải đang là những yêu cầu bức thiết để duy trì và

phát triển làng nghề truyền thống cơ khí, đúc Yên Xá Xuất phát từ tình hình

ô nhiễm ở làng nghề Tống Xá, với mong muốn tìm ra giải pháp giảm thiểu ônhiễm đặc biệt là vấn đề ô nhiễm nước của làng nghề, em đã chọn đề tài:

“Đánh giá hiện trạng quản lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề cơ khí đúc Tống Xá, xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định”

Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá các giải pháp quản lý nước thải từ hoạt động đúc tại làng nghề Tống Xá, xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định

- Đề xuất một số giải pháp quản lý nước thải từ hoạt động đúc phù hợp cho làng nghề

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan về làng nghề tái chế kim loại

1.1.1 Giới thiệu về làng nghề tái chế kim loại

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa , thực hiện phát triển kinh

tế thị trường và chủ động hội nhập quốc tế, làng nghề Việt Nam đã biết pháthuy thế mạnh của mình và thích ứng với bối cảnh mới nên vẫn tiếp tục pháttriển và còn tìm kiếm được nhiều thị trường mới

Theo Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, hiện nay nước ta có 2790 làng nghề.Dựa phân loại theo loại hình sản xuất, loại hình sản phẩm, có thể phân thành 6nhóm ngành nghề sản xuất chính gồm:

- Thủ công mỹ nghệ: gốm, sứ, thủy tinh mỹ nghệ, sơn mài, đồ gỗ mỹnghệ, chạm mạ vàng…: 39%

- Chế biến lương thực, thực phẩm, chăn nuôi, giết mổ: 20%

- Dệt nhuộm, ươm tơ, thuộc da: 17%

- Tái chế phế liệu( giấy, nhựa, kim loại):4%

- Ngành nghề khác: 15%

(Nguồn: Tổng cục Môi trường, 2008)

Mặc dù chiếm tỷ lệ nhỏ nhưng làng nghề tái chế là loại hình làng nghềphát triển nhanh về quy mô và loại hình tái chế trong thời gian vài chục nămgần đây cùng với sự phát triển kinh tế nông thôn Các làng nghề tái chế gópphần tận thu, tái sử dụng một lượng không nhỏ chất thải từ sản xuất côngnghiệp và cả sinh hoạt Công nghệ tái chế phát triển giúp giảm lượng chấtthải, nâng cao hiệu quả kinh tế của quá trình sản xuất và làm giảm giá thànhsản phẩm Với loại hình làng nghề tái chế, có thể chia ra thành 3 loại cơ bản:tái chế kim loại, tái chế giấy, tái chế nhựa Đa số các làng nghề nằm ở phíaBắc, công nghệ sản xuất đã từng bước được cơ khí hóa Đối với các làng nghề

ở miền Trung, miền Nam ra đời và phát triển muộn nên quy mô và lĩnh vựchoạt động không lớn

Bảng 1.1 Thông tin về một số làng nghề tái chế

TT Làng nghề Số lượng Đại danh

3 Tái chế giấy >150 hộ sản xuất Dương Ô – Phú Lâm – Bắc Ninh

4 Tái chế sắt

vụn, kim loại

700 cơ sở Văn Môn – Yên Phong – Bắc Ninh;

Đa Hội – Châu Khê – Bắc Ninh; Bình Yên – Nam Trực – Nam Định, Vân Chàng – Nam Định, Tống Xá – Yên Xá – Nam Định

5 Tái chế dung

môi, dầu thải

30 cơ sở TP Hồ Chí Minh; Bình Dương,

Đồng nai

(Nguồn: Tạp chí khoa học công nghệ, số 9/5 – 2011)

Với nguyên liệu chủ yếu là sắt vụn, sắt thép phế liệu, các làng cơ khí, đúcđược xếp vào loại hình làng nghề tái chế kim loại Số lượng làng nghề tái chếkim loại chiếm tỷ lệ lớn nhất trong nhóm các làng nghề tái chế chất thải vàphế thải Theo Đề tài KC 08-09 về môi trường – làng nghề, với tổng số 90làng nghề tái chế thì làng nghề tái chế kim loại chiếm 81 làng nghề Có thể kểđến một số làng nghề tái chế kim loại tiêu biểu: Làng nghề cơ khí Tống Xá –Yên Xá – Nam Định; làng nghề cơ khí Mỹ Đồng – Thủy Nguyên – HảiPhòng; làng nghề đúc nhôm Vân Chàng - Nam Định ; làng nghề đúc đồngPhước Kiều – Quảng Nam ; làng nghề đúc đồng Ngũ Xá – Hà Nội ; làng đúcnhôm Mẫn Xá – Bắc Ninh…

Trong các làng này tuy có thể khác nhau về quy trình sản xuất, quytrình công nghệ nhưng đều có một số đặc điểm chung sau:

- Các làng nghề phần lớn có quy mô vừa và nhỏ, nằm xen kẽ với khu dân

cư, hình thành chủ yếu trên cơ sở gia đình, kinh nghiệm được truyền từ thế hệnày sang thế hệ khác

- Công nghệ sản xuất và thiết bị ở các làng nghề phần lớn lạc hậu, chắp

vá Thiết bị phần lớn là đơn giản, không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, an toàn và

vệ sinh môi trường Thường sử dụng các nhiên liệu rẻ tiền, hóa chất độc hại

để nhằm hạ giá thành sản phẩm Hầu hết các làng có quy trình tái chế tươngđối đơn giản, dễ vận hành, hoàn toàn bằng thủ công Họ thu mua các phế thảinhư thép vụn, phế liệu do máy móc, dụng cụ sắt bị hư hỏng, vật dụng giađình, tái chế lại thành sản phẩm mới theo sự đặt hàng của người mua

- Trình độ người lao động ở các làng nghề chủ yếu là lao động thủ công,văn hóa thấp Kiến thức tay nghề không toàn diện dẫn tới tiêu hao nhiềunguyên nhiên liệu, làm tăng phát thải nhiều chất ô nhiễm môi trường nước,đất, không khí, ảnh hưởng tới giá thành sản phẩm và chất lượng môi trường

1.1.2 Loại hình và đặc tính chất thải tại làng nghề tái chế kim loại

a Nước thải

Các làng nghề tái chế kim loại gồm các ngành gia công cơ khí, đúc, mạ, táichế và chế tác kim loại có lượng nước thải không lớn, nhưng lại chứa nhiềuchất độc hại như kim loại nặng ( Zn, Fe, Cr, Ni ), dầu mỡ công nghiệp

Nguồn phát sinh nước thải:

Nước sử dụng để làm mát các thiết bị máy móc, vệ sinh thiết bị, mặt bằngnhà xưởng.Nước sẽ cuốn theo các tạp chất bẩn còn trong máy móc như cáchóa chất, muối axit, muối kim loại, cyanua, các kim loại nặng như thủy ngân,kẽm, sắt, crom, niken… dầu mỡ công nghiệp, chất rắn lơ lửng trực tiếp chảy

ra cống thải rồi ra các ao, hồ, sông của làng mà không có hệ thống xử lý nào Nước từ quá trình tẩy rửa và mạ kim loại: chứa các hóa chất HCl, NaOH,

Cr, Ni, … Nước axit từ các bình acqui sau khi phá vỡ được thải xuống ao hồ

Nước thải sinh hoạt: từ nhu cầu sinh hoạt, vệ sinh Nước mang theo cácchất bẩn bám trên người của những người thợ như bụi kim loại, vi khuẩn…

Đặc tính của nước thải:

Nước thải từ quá trình sản xuất của các làng nghề nên có hàm lượng cácchất độc hại khá cao Quá trình mạ bạc tạo ra muối Hg, cyanua, oxit kim loại,

và các tạp chất khác Quá trình rửa bình acquy còn gây phát sinh nước thảichứa một lượng lớn chì Nước thải của một số làng nghề có hàm lượng cáckim loại nặng như Cr6+, Zn2+, Pb2+ lớn hơn từ 1,5 đến 10 lần QCVN ( theoBáo cáo hiện trạng môi trường quốc gia, 2008)

Bảng 1.2 Hàm lượng một số kim loại nặng trong nước thải làng nghề tái

chế kim loại ( mg/l)

TT Nơi lấy mẫu Cr2+ ∑Fe Pb2+ Cu2+ Zn2+ Al3+

-2 Vân Chàng – Nam Định 63 - 67 12 0.9 1.5 8.7 10.4

3 Phước Kiều – Quảng Nam 0.2 7.6 0.6 3.1 1.8 2.1

4 Xuân Tiến – Nam Định 0.8 0.3 0.44 3.25 2.15 0.32

-(Nguồn: Đề tài KC 08-09 về môi trường – làng nghề)

b Khí thải

Nguồn phát sinh khí thải:

Quá trình vận chuyển nguyên nhiên liệu tới các làng nghề: bụi từ khói thảicủa xe chuyên chở Ngoài ra một phần bụi bám trên bề mặt kim loại do chứacác tạp chất đất đá… cũng phát tán vào môi trường không khí

Gia công sơ bộ, tẩy gỉ: phát sinh một lượng lớn bụi, bụi chứa kim loạinặng và bụi của vật liệu độc hại

Quá trình nấu: trong quá trình nấu, người ta thường dùng than, củi Việcđốt than gây ra phát sinh một lượng lớn bụi, khói và các khí ô nhiễm như

CO2, SO2, NOX, chất hữu cơ bay hơi Tái chế kim loại sử dụng một lượng lớnthan chính vì thế mà thải lượng ô nhiễm của nó cũng là lớn nhất Khí thải phát

sinh ra từ quá trình nấu chảy vỏ hộp lon bia, nhôm phế liệu Do trong nguyênliệu có dính nhiều tạp chất cũng như các lớp sơn, mạ bị cháy và thải vàokhông khí cùng lượng khói bụi, khí than từ lò đốt.

Khí thải thoát ra từ quá trình gia nhiệt nóng cho hỗn hợp xút: hỗn hợp xútđược gia nhiệt nhằm sử dụng để tẩy dầu mỡ, cặn bẩn Với nhiệt độ cao, hơixút trong không khí gây mùi khó chịu, cản trở hô hấp

Quá trình nhúng rửa, mạ crom sản phẩm với hỗn hợp hóa chất độc hạiđựng trong các bể, thùng chứa, không được đậy nắp khiến cho không gianphân xưởng ô nhiễm bởi mùi ngột ngại

Khí bay hơi từ các cống rãnh không nắp đậy, song tiếp nhận nước thảikhuếch tán vào không khí với nồng độ cao

Đặc tính khí thải:

Bụi trong không khí phát sinh từ khâu phân loại, gia công sơ bộ, tẩy gỉ,nấu, cán, kéo, đúc, đặc biệt là khu vực bên cạnh các lò đúc thép, hàm lượngbụi vượt tiêu chuẩn cho phép tới 10 – 15 lần Tại làng cơ khí Mỹ Đồng: Hàmlượng bụi ở khu vực sản xuất vật liệu xây dựng tại địa phương vượt quá quychuẩn Việt Nam từ 3-8 lần, hàm lượng SO2 có nơi vượt 6,5 lần ( Theo báothương hiệu và công luận)

Theo kết quả khảo sát tại một số làng nghề tái chế kim loại của Đặng KimChi : bụi trong không khí dao động trong khoảng 0.098 – 2 mg/m3, vượt TCCPtrung bình 1 giờ và 24 giờ Bên cạnh đó, từ quá trình gia công cơ khí, vậnchuyển nguyên vật liệu và sản phẩm cũng phát sinh lượng bụi lớn, có chứa kimloại mà chủ yếu là bụi oxit Fe với nồng độ ≈ 0.5 mg/m3 Trong không khí tạicác làng nghề nay luôn phát hiện được hơi hóa chất như Cl, HCN, HCl, H2SO4,

SO2, CO, NO tuy hàm lượng nhỏ hơn tiêu chuẩn cho phép

Bảng 1.3 Thải lượng ô nhiễm do đốt than tại làng nghề tái chế kim loại

( tấn/ năm)

Đa Hội – Bắc Ninh 27000 2457.00 81.00 2894.4 2359.80 14.88Vân Chàng – Nam Định 42280 384.75 12.68 453.2 369.50 2.33

(Nguồn: Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia, 2008)

c Chất thải rắn

Hoạt động sản xuất của các làng nghề thải ra một lượng khá lớn chất thảirắn Chất thải rắn chủ yếu là tro xỉ do đốt than và từ kim loại nóng chảy, rỉ sắt,sắt vụn, đất bùn, mạt kim loại

Theo Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia 2008, lượng chất thải rắnphát sinh khoảng 1 – 7 tấn/ ngày Trong Báo cáo quan trắc môi trường làngnghề tỉnh Nam Định ( 12/2012) do Trung tâm quan trắc và phân tích môitrường tỉnh Nam Định đã thống kê mỗi tháng, lượng chất thải rắn bao gồmchất thải rắn nguy hại và chất thải rắn sản xuất của làng Bình Yên gần 40 tấn/tháng Làng nghề tái chế chì Đông Mai có 200 hộ tham gia sản xuất, 25 lò nấuchì, tiêu thụ 16 - 18 tấn ắcquy hỏng/ngày, thu 8 - 10 tấn chì, thải 500kg bụichì và từ 7 - 8 tấn vỏ bình ắcquy và axít H2SO4

1.2 Tác động của làng nghề tái chế kim loại trong phát triển kinh tế - xã hội.

1.2.1 Tác động tích cực

Về mặt kinh tế: việc tái chế kim loại cung cấp nguyên nhiên liệu giá rẻ vàđược xem như là nguồn cung cấp đầu vào cho các chu trình sản xuất tiếp theo,giảm chi phí mua nguyên liệu, giảm chi phí xử lý chất thải, hạ giá thành sảnphẩm Sự phát triển của làng nghề đang góp phần đáng kể trong chuyển dịch

cơ cấu kinh tế ở địa phương Tại nhiều làng nghề, tỷ trọng ngành công nghiệp

và dịch vụ đạt từ 60 - 80% và ngành nông nghiệp chỉ đạt 20 - 40% Trongnhững năm gần đây, số hộ và cơ sở ngành nghề ở nông thôn đang tăng lên vớitốc độ bình quân từ 8,8 - 9,8% /năm, kim ngạch xuất khẩu từ các làng nghềcũng không ngừng tăng lên Các làng nghề giờ đây đang chuyển mình trongthời kỳ kinh tế hội nhập Những thay đổi này vừa mang lại những điểm tích

cực cho các làng nghề, vừa tạo ra thách thức trong quá trình phát triển Mởcửa, hội nhập, các làng nghề có cơ hội giới thiệu sản phẩm của mình vớikhách nước ngoài.

Về mặt xã hội: giải quyết công ăn việc làm, tạo thu nhập cho người laođộng nông thôn, tăng thu nhập cho người dân những lúc nông nhàn Trungbình mỗi cơ sở doanh nghiệp tư nhân chuyên làm nghề tạo việc làm ổn địnhcho khoảng 27 lao động thường xuyên và 8 - 10 lao động thời vụ; các hộ cáthể chuyên nghề tạo 4 - 6 lao động thường xuyên và 2 - 5 lao động thời vụ.Làng nghề thực sự đóng vai trò quan trọng đối với việc xoá đói giảm nghèo,trực tiếp giải quyết việc làm cho người lao động trong lúc nông nhàn, gópphần tăng thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người lao động Gópphần giảm từ 15 – 20% khối lượng chất thải rắn đưa đi chôn lấp Giảm thiểuchất thải, tăng cường tái sử dụng và tái chế chất thải rắn hiện là quốc sáchhàng đầu của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay và trong thời gian tới.( Theobaocungcau.vn)

1.2.2 Tác động tiêu cực

Làng nghề phát triển, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, tăngthu nhập cho người nông dân lúc nông nhàn làm cho đời sống người dân đượccải thiện nhưng kéo theo đó là những ảnh hưởng, hậu quả cho con người vàmôi trường Chất thải phát sinh từ làng nghề đang gây ô nhiễm nghiêm trọngcho môi trường Mức độ ô nhiễm qua các kết quả quan trắc trong thời gian gầnđây không có dấu hiện giảm mà còn tăng lên, đặc biệt là ô nhiễm bụi – phátsinh ra một lượng lớn bụi chứa kim loại nặng và bụi vật liệu độc hại Môitrường nước có hàm lượng kim loại nặng độc hại vượt tiêu chuẩn cho phéphàng chục lần Chất thải rắn vẫn chưa được thu gom xử lý gây ô nhiễm khôngkhí trầm trọng và các nguồn nước tại làng nghề Ô nhiễm môi trường nghiêmtrọng có tác hại lớn đến sức khỏe cộng đồng dân cư, trong thời gian gần đây thìcác bệnh về mắt, ngoài da, hô hấp có tỷ lệ tăng lên Ô nhiễm môi trường làng

nghề gây ảnh hưởng trực tiếp tới các hoạt động kinh tế, xã hội của chính cáclàng nghề, gây ra những tổn thất không nhỏ về kinh tế do phải bỏ ra các chiphí đầu tư xử lý ô nhiễm, chí phí về khám chữa bệnh của người dân.

Theo báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia năm 2014, các bệnh có tỷ lệmắc cao là bệnh phổi thông thường, bệnh tiêu hóa, bệnh về mắt, bệnh phụkhoa, lao phổi (0,4 – 0,6 %) và ung thư phổi ( 0,35 – 1%) Nghiên cứu tạilàng nghề tái chế kim loại Châu Khê cho thấy tỷ lệ người mắc các bệnh liênquan đến ô nhiễm rất cao.Trên 60% dân cư trong vùng có các triệu chứngbệnh liên quan đến thần kinh, hô hấp, bệnh ngoài ra, điếc Một điểm đáng lưu

ý là tỷ lệ mắc bệnh ở nhóm người tham gia sản xuất và không tham gia sảnxuất là tương đương nhau

Biểu đồ 1.1 Tỷ lệ người mắc các bệnh phổ biến tại làng nghề tái chế kim

loại Châu Khê, Bắc Ninh

( Nguồn: Viện Bảo hộ lao động, 2006)

Theo kết quả xét nghiệm của Viện Y học lao động và Vệ sinh Môi trường( Bộ Y Tế) và trường Đại học Washington ( Mỹ) trên 109 trẻ em dưới 10 tuổitại làng tái chế chì thôn Đông Mai ( Hưng Yên) cho thấy: 100% các em đều

có hàm lượng chì trong máu vượt ngưỡng cho phép Cụ thể, 15 em nhiễm chì

ở ngưỡng nguy hiểm (65ug/dl), 17 em ở mức báo động ( 45 – 64 ug/dl); 70

em ở mức quá cao ( 25 – 44 ug/dl) và 7 em nhiễm ở mức cần quan tâm ( 10 –

19 ug/dl)

1.3 Các vấn đề ô nhiễm môi trường trong làng nghề tái chế kim loại.

Theo khảo sát và các phương tiện thông tin đại chúng, hiện nay các làng nghềtái chế kim loại gây ra ô nhiễm nặng nhất trong số các làng nghề Việt Nam

1.3.1 Ô nhiễm môi trường nước

- Nước thải:

Lượng nước thải từ sản xuất tuy không lớn nhưng bị nhiễm các chất rấtđộc hại như các hóa chất, axit, muối, kim loại, kim loại nặng Các chỉ tiêu củanước thải đều vượt qua tiêu chuẩn cho phép Theo khảo sát nước thải tại làngnghề trong những năm gần đây cho thấy mức độ ô nhiễm hầu như khônggiảm, thậm chí còn tăng cao hơn trước

Bảng 1.4 Nồng độ các chất ô nhiễm môi trường nước từ hoạt động của một số làng nghề tái chế kim loại ( tại dòng thải của các cơ sở tái chế)

Tên làng nghề Pb(

mg/l)

COD (mg/l)

BOD 5

(mg/l)

Dầu mỡ (mg/l)

SS (mg/l)

Nhiệt độ ( o C)

Hiện hàm lượng chì trong nước ngầm và nước mặt tại xã Chỉ Đạo – nơi cólàng nghề tái chế chì Đông Mai đều vượt tiêu chuẩn của Việt Nam, như: hàm

lượng chì trong nước ngầm vượt gấp gần 4 lần, trong đất gấp 9 lần, đặc biệttrong nước mặt gấp từ 50 đến 600 lần mức cho phép ( Theo tinmoitruong.vn)

1.3.2 Ô nhiễm môi trường đất

Môi trường đất chịu tác động của các chất độc hại từ:

Các chất thải rắn đổ bừa bãi còn dính đầy nhựa, sơn, dầu, mỡ lâu dầnngấm vào trong đất

Các loại chất thải rắn này chưa được thu gom và xử lý theo đúng quy định.Khi mưa đến, một phần chất thải phân hủy, han gỉ làm mất mỹ quan vàngấm xuống đất gây ô nhiễm

Nhiều xưởng sản xuất lớn còn chở xỉ than và phế liệu thải đổ ra các khuđất trống của làng, gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng Đất đai canh tácphía sau các hộ sản xuất đều bị bỏ hoang do ô nhiễm

Nước mưa bị nhiễm bẩn ngấm xuống

1.3.3 Ô nhiễm môi trường không khí

Ngành tái chế là ngành phát sinh bụi và các khí thải như SO2, NO2, hơi axit

và kiềm sản sinh từ các quá trình như xử lý bề mặt, phun sơn, đánh bóng bềmặt sản phẩm, nung, sấy, tẩy trắng, khí thải lò rèn

Tại các làng nghề, hộ gia đình sản xuất có mức độ phát thải chất ô nhiễmcao vào môi trường không khí phân bố trải đều trên toàn bộ địa bàn của làng.Mức độ ngột ngạt trong khu vực làng nghề càng được tăng lên vì mức độ pháttán, pha loãng chất ô nhiễm rất thấp do mật độ dân số cao, đất đai được tậndụng để tập kết nguyên vật liệu và thành phẩm nên không gian rất chặt chội,lối đi và nhà cửa san sát nhau Biện pháp duy nhất để giảm nồng độ khí thảichứa nhiều khói bụi kim loại và axit là xây dựng ống khói đưa khí thải pháttán lên cao hơn kết hợp dùng nhiều loại quạt máy nhằm làm mát và thông khí.Những biện pháp thô sơ này chỉ đủ không gian xưởng có thể làm việc, hoàntoàn không thể xử lý hay làm giảm thiểu khí thải độc hại từ sản xuất ra ngoàimôi trường Một số làng nghề có nồng độ chất ô nhiễm trong không khí tiêu

biểu như đúc đồng Đại Bái – Bắc Ninh, đúc nhôm Văn Môn – Bắc Ninh, cơkhí Phùng Xá – Thạch Thất – Hà Nội… ở các biểu đồ sau ( Nguồn: Báo cáohiện trạng môi trường quốc gia, 2013)

Biểu đồ 1.2 Nồng độ SO 2 tại một số làng nghề năm 2010

Biểu đồ 1.3 Nồng độ NO 2 tại một số làng nghề năm 2010

Biểu đồ 1.4 Nồng độ TSP trong không khí xung quanh một số làng nghề

khu vực phía Bắc.

1.3.4 Các loại ô nhiễm khác

Ô nhiễm tiếng ồn: Tiếng ồn phát sinh từ: các máy cắt kim loại, hoạt độngcủa các thiết bị máy móc, máy nghiền than, sàn lò đúc, tiếng ồn phát ra từviệc đập, nghiền những tảng xỉ nhôm, tiếng búa, tiếng máy dập hàn kim loại

Ô nhiễm nhiệt: Nhiệt phát sinh chủ yếu từ các lò nung, cán kim loại Ngoài ranhiệt còn được phát ra từ hoạt động của các thiết bị, máy móc tại nơi sản xuất

Ô nhiễm mùi: Các nguyên liệu đều là phế thải nên một số nguyên liệu còn dính sơn, hóa chất gây mùi khó chịu như vỏ thùng sơn, hộp hóa chất Ngoài ra

còn có khói, khí của các tạp chất trong quá trình nấu, luyện, đốt nhiên lệucũng phát sinh ra mùi hôi

1.4 Hiện trạng các giải pháp quản lý và xử lý nước thải tại làng nghề tái chế kim loại.

1.4.1 Hiện trạng các giải pháp quản lý nước thải tại làng nghề tái chế

a Cơ cấu quản lý môi trường tại các làng nghề tái chế kim loại

Hình 1.1 Sơ đồ Bộ máy tổ chức quản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường

Hộ sản xuấtDoanh nghiệp

Cụm CN

Chi cục TN&MT

* Mỗi cơ quan, tổ chức có trách nhiệm và nhiệm vụ khác nhau:

Sở Tài nguyên và Môi trường ( TN&MT): là cơ quan giúp Ủy ban nhândân cấp tỉnh thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về bảo vệmôi trường trên địa bàn cấp tỉnh

Chi cục có chức năng tham mưu cho Giám đốc Sở Tài nguyên và Môitrường ban hành theo thẩm quyền hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành, phêduyệt các văn bản pháp luật, chương trình, kế hoạch, dự án, đề án về bảo vệmôi trường tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và tổ chức thực hiện cácvăn bản pháp luật, chương trình, kế hoạch, dự án, đề án về bảo vệ môi trường

do các cơ quan nhà nước ở Trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Giám đốc

Sở Tài nguyên và Môi trường phê duyệt hoặc ban hành

Phòng Tài nguyên và Môi trường giúp Ủy ban nhân dân ( UBND) cấphuyện thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về bảo vệ môitrường trên địa bàn cấp huyện

Công chức Địa chính - Xây dựng cấp xã có nhiệm vụ giúp Ủy ban nhândân cấp xã thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quản lý nhà nước về bảo vệ môitrường trên địa bàn cấp xã

b Các công cụ quản lý đang được áp dụng tại làng nghề tái chế kim loại

 Công cụ luật pháp – chính sách:

Chính sách pháp luật về môi trường quy định về sự thống nhất quản lýbảo vệ môi trường trong phạm vi cả nước, đề ra những biện pháp phòng,chống, khắc phục suy thoái môi trường, ô nhiễm môi trường; những nội dungquản lý Nhà nước về bảo vệ môi trường, lập quy hoạch bảo vệ môi trườngcũng như xây dựng tiềm lực cho hoạt động dịch vụ môi trường ở Trung ương

và địa phương

Môi trường làng nghề đang là vấn đề nổi cộm, cấp bách trong những nămgần đây, cùng với việc gia tăng về số lượng các ngành làng nghề thì ô nhiễmmôi trường càng ngày gia tăng Nhận thức được vấn đề này, Đảng và Nhà nước

đã ban hành nhiều văn bản đề cập đến vấn đề bảo vệ môi trường như sau:

- Nghị quyết 41/NQ-TƯ năm 2004 của Bộ Chính trị về bảo vệ môitrường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước;

- Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005 : Điều 38 quy định rõ các quyhoạch, xây dựng, cải tạo và phát triển làng nghề gắn với bảo vệ môi trường(BVMT); UBND cấp tỉnh có trách nhiệm chỉ đạo, tổ chức thống kê, đánh giámức độ ô nhiễm của các làng nghề trên địa bàn và có kế hoạch giải quyết tìnhtrạng ô nhiễm môi trường của làng nghề, đồng thời quy định cụ thể cho các cơ

sở sản xuất trong các khu/ cụm công nghiệp làng nghề phải thực hiện các yêucầu về BVMT như xử lý nước thải, chất thải rắn phải được phân loại tạinguồn và đóng góp kinh phí xây dựng kết cấu hạ tầng về BVMT và nộp đầy

đủ phí BVMT theo quy định của pháp luật

- Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 7-7-2006 của Thủ tướng Chính phủ

về phát triển ngành nghề nông thôn Tại Điều 7 và Điều 8 của nghị định có

quy định về mặt bằng sản xuất : ‘‘địa phương hỗ trợ một phần kinh phí đầu

tư xây dựng cơ sở hạ tầng và xử lý môi trường cho các làng nghề và cụm cơ

sở ngành nghề nông thôn’’

- Thông tư số 113/TT-BTC ngày 28-12-2006 của Bộ Tài chính về việchướng dẫn một số nội dung về ngân sách nhà nước hỗ trợ phát triển ngànhnghề nông thôn…

- Nghị quyết số 19/2011/QH13 ngày 26/11/2011 về kết quả giám sát vàđẩy mạnh thực hiện chính sách, pháp luật về môi trường tại các khu kinh tế,làng nghề Đồng thời, phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về khắcphục ô nhiễm và cải thiện môi trường giai đoạn 2012 – 2015, trọng tâm là xử

lý ONMT làng nghề

- Thông tư 46/2011/TT-BTNMT Quy định về bảo vệ môi trường làngnghề, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, hộ sản xuất, cá nhân có liên quantrong công tác bảo vệ môi trường làng nghề Thông tư này áp dụng đối vớicác hộ sản xuất, kinh doanh và dịch vụ hoạt động trong làng nghề, cơ quan

quản lý nhà nước các cấp, tổ chức, cá nhân trong nước ; tổ chức, cá nhânnước ngoài có liên quan đến hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và dịchvụ trong làng nghề trên lãnh thổ Việt Nam.

- Chính phủ cũng ban hành Nghị quyết số 35/NQ-CP về một số vấn đềcấp bách trong lĩnh vực BVMT, trong đó xác định ONMT tại các làng nghề làmột trong những vấn đề “nóng” của giai đoạn hiện nay

- Quyết định số 577/QĐ-TTg ngày 11/4/2013 phê duyệt “Đề án BVMTlàng nghề đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030” Mục tiêu chung của

Đề án là tăng cường mạnh mẽ công tác BVMT trong quản lý và phát triển làngnghề trên phạm vi toàn quốc, ngăn chặn việc phát sinh các làng nghề ô nhiễmmôi trường mới; từng bước khắc phục, cải thiện tình trạng ô nhiễm môi trườngtại các làng nghề, bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống dân cư,góp phần phát triển kinh tế xã hội khu vực nông thôn một cách bền vững

- Đặc biệt, Luật BVMT 2014 vừa được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 7thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/1/2015, nội dung về BVMT làng nghềđược quy định cụ thể tại Điều 70, trong đó xác định rõ các điều kiện vềBVMT mà làng nghề cần phải thực hiện, yêu cầu Chính phủ quy định danhmục ngành nghề được khuyến khích phát triển tại làng nghề và những yêu cầu

về BVMT đối với nhóm đối tượng sản xuất các ngành nghề này Đối vớinhững cơ sở không thuộc danh mục ngành nghề được khuyến khích phát triểnphải tuân thủ các quy định về BVMT đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh,dịch vụ (Điều 68) và tuân thủ kế hoạch di dời, chuyển đổi ngành nghề sảnxuất theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền

Các tỉnh, thành phố đã ban hành một số văn bản pháp luật nhằm cụ thể hóacác chính sách, đường lối của Đảng và Nhà nước:

Hà Nam: Quyết định 03/2008/QĐ-UBND ngày 16/01/2008 về quy địnhBVMT trên địa bàn tỉnh Hà Nam, trong đó có giải quyết ô nhiễm môi trườngkhu vực làng nghề

Bắc Ninh: UBND tỉnh Bắc Ninh đã ban hành Quy chế Bảo vệ môi trườnglàng nghề, cụm công nghiệp kèm theo Quyết định số 64/2011/QĐ-UBNDngày 23/5/2011 Quy chế này quy định rõ trách nhiệm về công tác BVMT củacác Sở, Ban, nghành chức năng, UBND các huyện, thị xã, thành phố; UBNDcác xã, phường, thị trấn; các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có hoạt động sảnxuất, kinh doanh, dịch vụ tại các làng nghề, cụm công nghiệp trên địa bàn tỉnhBắc Ninh.

Hà Nội: kế hoạch thực hiện công tác bảo vệ môi trường làng nghề trên địabàn thành phố Hà Nội, giai đoạn 2016-2020, ngày 31/12/2015

 Công cụ kinh tế:

Công cụ kinh tế được sử dụng nhằm tác động đến chi phí và lợi ích tronghoạt động của tổ chức kinh tế để tạo ra các tác động đến hành vi ứng xử củanhà sản xuất có lợi cho môi trường

Đối với các làng nghề thì công cụ kinh tế chưa được triển khai rộng Tạicác làng nghề, khu sản xuất và khu sinh hoạt xen kẽ nhau, không thể tách biệtnước thải sản xuất và nước thải sinh hoạt để tính toán thu phí môi trường

 Công cụ kỹ thuật:

Công cụ kỹ thuật quản lý tác động trực tiếp vào các hoạt động tạo ra ônhiễm hoặc quản lý chất ô nhiễm trong quá trình hình thành và vận hành hoạtđộng sản xuất

Công cụ kỹ thuật bao gồm công cụ đánh giá môi trường, monitoringmôi trường, quy hoạch môi trường, công nghệ xử lý chất thải, tái chế và tái

sử dụng…

Công cụ kỹ thuật được thực hiện thông qua vai trò kiểm soát và giám sát.Tuy nhiên việc áp dụng công cụ kỹ thuật vào trong các làng nghề khó khăn,không thể khả thi bởi chi phí đầu tư lớn và trong các làng nghề không có nhânlực có trình độ chuyên môn cần phải thuê khiến các hộ gia đình, doanhnghiệp bỏ ra số vốn lớn

 Công cụ giáo dục và tuyên truyền: nhằm nâng cao nhận thức về môitrường thông qua biện pháp phổ biến kiến thức pháp luật, tuyên truyền, phổcập, nhận thức môi trường bằng các phương tiện thông tin đại chúng, bằngviệc mở các lớp tập huấn, đưa nội dung bảo vệ môi trường vào các cấp học…Đây là công cụ dễ áp dụng và không tốn nhiều chi phí.

1.4.2 Hiện trạng xử lý nước thải tại làng nghề tái chế kim loại

a) Các phương pháp xử lý nước thải chứa kim loại nặng

Lượng nước thải từ sản xuất tuy không lớn nhưng bị nhiễm các chất rấtđộc hại như các hóa chất, axit, muối kim loại, kim loại nặng

Có rất nhiều phương pháp để xử lý kim loại nặng trong nước như phươngpháp hóa học, hóa lý hay sinh học Tại các nhà máy nước thải có chứa hàmlượng kim loại nặng vượt quá tiêu chuẩn cho phép rất cần phải xử lý trước khithải ra môi trường Các phương pháp xử lý kim loại nặng có thể được sử dụngnhư sau: phương pháp kết tủa hóa học, phương pháp hấp phụ, phương pháptrao đổi ion, phương pháp điện hóa, phương pháp sinh học

b) Các nghiên cứu và ứng dụng xử lý nước thải kim loại nặng

Sử dụng bèo tây trong việc xử lý kim loại nặng trong nước: các nghiên cứutrên thế giới về bèo tây đã chứng minh những gốc khô của bèo tây để loại bỏ

As khỏi nước chứa 200ppb As, kết quả cho thấy có đến trên 93% As (III) và95% As (V) được hấp thụ vào rễ khô trong vòng 60 phút và mức độ hấp thu

As (III) và As (V) là như nhau Rễ bèo tây có thể làm giảm 81% lượng Askhi bèo được nuôi cấy trong dung dịch 400ppb As Ở Việt Nam, bèo tây cũngđược sử dụng phổ biến Tác giả Đặng Xuyến Như (2004) cũng đã thử nghiệmbèo tây loại bỏ As, Pb, Cutừ nước thải khu vực mỏ thiếc tại Thái Nguyên cóhiệu quả tốt

Mô hình xử lý được áp dụng: Làng nghề cơ khí mạ truyền thống Đồng Côi(Nam Đinh): với sự hỗ trợ của Cục Kiểm soát ô nhiễm (Tổng cục Môitrường), giải pháp SXSH tại một số cơ sở sản xuất của làng nghề được thực

hiện thông qua việc lắp đặt thử nghiệm hệ thống xử lý nước thải sau mạ.Dòng nước thải chứa kiềm, axít và crôm được dẫn vào 2 bể khác nhau Bểchứa axít và crôm, sử dụng lớp phôi xỉ sắt để khử crôm 6 thành crôm 3 Nướcthải sau khi qua hai bể chứa được tập trung vào bể điều hòa để ổn định vàđiều hòa lưu lượng nước thải Khi đưa sang thiết bị hợp khối, nước thải được

bổ sung dung dịch kiềm để điều chỉnh độ pH và kết tủa kim loại có trongnước thải, sau đó chảy sang ngăn lắng để tách bùn Nước thải sau khi thu về

bể chứa được bơm tiếp sang thiết bị lọc nổi để giữ lại các chất hữu cơ hòa tan,các chất màu còn lại trong dòng thải Nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn đượcthu vào bồn chứa nước sạch để sử dụng lại Bùn thải lắng tại đáy thiết bị hợpkhối được hút sang sân phơi bùn Sau một thời gian lắp đặt hệ thống xử lýnước thải mới, môi trường sản xuất tại các cơ sở sản xuất của làng nghề đượccải thiện rõ rệt Các thông số môi trường trong nước thải sản xuất như BOD5,COD, kim loại nặng đều ở tiêu chuẩn cho phép, nước thải sau xử lý đãkhông còn mùi khó chịu Việc vận hành hệ thống xử lý nước thải tại ĐồngCôi đã giúp các cơ sở sản xuất tiết kiệm được lượng nước sử dụng, trong khichi phí vận hành thấp, dễ sử dụng, giúp giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao chấtlượng sản phẩm ( Theo sxsh.vn)

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Các giải pháp quản lý, xử lý nước thải

2.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: làng Tống Xá, xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định.Thời gian : từ tháng 1/2016 đến tháng 5/2016

2.3 Nội dung nghiên cứu

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnhNam Định

Thực trạng sản xuất và tình hình phát sinh nước thải từ hoạt động đúc tạiTống Xá

Đánh giá các giải pháp quản lý, xử lý nước thải từ hoạt động đúc tại làngnghề Tống Xá

Đề xuất một số giải pháp quản lý nước thải hoạt động đúc phù hợp cholàng nghề

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp

Tài liệu thứ cấp được thu thập qua nhiều kênh thông tin khác nhau như:

- Phòng địa chính xã Yên Xá gồm:

Tìm hiểu tình hình phát triển kinh tế-xã hội của xã Yên Xá

Tình hình phát triển của làng nghề và các biện pháp quản lý môitrường làng nghề

Thu thập số liệu về hiện trạng môi trường làng nghề (các thông sốquan trắc môi trường đất, nước, không khí)

Các Báo cáo hiện trạng quan trắc môi trường của các cơ sở sản xuất

- Thu thập số liệu của UBND xã Yên Xá: Điều kiện tự nhiên kinh tế xãhội của xã Tống Xá, các Báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ kinh tế xã hộicủa xã,

- Mạng Internet: Trang Web http://tnmtnamdinh.gov.vn/về các Văn bảnQuy phạm Pháp Luật của Sở TN&MT tỉnh Nam Định,

2.4.2 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

a, Phỏng vấn cán bộ

- Tiến hành điều tra bằng bảng hỏi cho 2 đối tượng là: cán bộ quản lýmôi trường tại UBND xã Yên Xá và trưởng thôn Tống Xá

- Nội dung phỏng vấn:

+ Tìm hiểu về tình hình sản xuất tại làng nghề, các vấn đề môi trườngđang gặp phải

+ Tình hình quản lý nước thải, chất thải tại làng nghề

+ Các chính sách quản lý được áp dụng tại làng nghề

+ Những thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lý môi trường tại làngnghề

b, Phỏng vấn tại hộ sản xuất tại làng nghề Tống Xá

- Đối tượng phỏng vấn: công nhân, người làm thuê cho cơ sở sản xuất

- Số lượng phiếu điều tra là 20 phiếu

- Nội dung phỏng vấn:

+ `Thu thập thông tin về số lao động, quy trình sản xuất, công suất sảnxuất, lượng nước thải phát sinh, tình hình thu gom xử lý nước thải, hiệntrạng hạ tầng thoát nước thải

c) Điều tra, phỏng vấn người dân

Điều tra phỏng vấn 20 hộ dân không tham gia sản xuất tại làng Tống

Xá bằng bảng hỏi Nội dung phỏng vấn : hoạt động sản xuất của các cơ sở sảnxuất, thời gian sản xuất, ảnh hưởng của các hộ sản xuất đến môi trường xungquanh, các chính sách môi trường được triển khai trong làng như thế nào, cóhiệu quả không…

2.4.3 Phương pháp khảo sát thực địa

Khảo sát tình hình phát triển tại làng nghề : số lượng cơ sở sản xuất, sựphân bố của các cơ sở đế đánh giá hiện trạng môi trường nước thải tại xã

Sản phẩm, phương pháp công nghệ, nguyên vật liệu, nhiên liệu và các chấtthải chính của các cơ sở sản xuất

2.4.4 Phương pháp lấy mẫu và phân tích

Phương pháp lấy mẫu nước thải:

Kỹ thuật lấy mẫu theo TCVN 5999:1995 về chất lượng nước – lấy mẫu– hướng dẫn lấy mẫu nước thải

Số lượng mẫu: 4 mẫu

Vị trí lấy mẫu: 3 mẫu được lấy tại vị trí cuối cống thải của các xưởngsản xuất, 1 mẫu được lấy tại mương chứa nước thải chung của làng nghề

Lượng mẫu lấy: 500ml/ 1 mẫu

Thời điểm lấy mẫu 12h – 16h

Phân tích các thông số trong phòng thí nghiệm: TSS, Fe, Pb, Cu

2.4.5 Phương pháp phân tích SWOT

Phương pháp được sử dụng nhằm mục đích làm rõ những điểm mạnh,điểm yếu, cơ hội và thách thức đối với những công tác quản lý môi trường đãthực hiện tại nơi nghiên cứu, từ đó kiến nghị những giải pháp mang tính khả thi

3.4.6 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu điều tra, phỏng vấn được xử lý trên phần mềm Excel

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Tổng quan về địa bàn nghiên cứu

3.1.1 Điều kiện tự nhiên xã Yên Xá, huyện Ý Yên

Huyện Ý Yên với diện tích: 241, 23 km2 nằm ở phía tây nam tỉnh NamĐịnh, phía bắc tiếp giáp tỉnh Hà Nam, phía tây giáp tỉnh Ninh Bình, phíađông giáp huyện Vụ Bản, phía nam giáp huyện Nghĩa Hưng Tọa lạc giữa haitrung tâm kinh tế chính trị của tỉnh Nam Định và Ninh Bình, có tuyến quốc lộ

10, đường sắt xuyên Việt đi qua… Ý Yên hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi đểthông thương và thu hút đầu tư

Xã Yên Xá có tổng diện tích tự nhiên là 199,26 ha, có địa hình cao ở phíađông Bắc, thấp dần về phía Tây Nam, nhìn chung địa hình xã tương đối bằngphẳng, tuy nhiên có vùng trũng cục bộ thường bị úng ngập vào mùa mưa Xãnằm gần trung tâm huyện Ý Yên, có ngành nghề truyền thống thuận lợi chophát triển kinh tế Phía Bắc giáp xã Yên Khánh, Yên Bình, phía Đông giáp xãYên Dương, phía Tây và Tây Nam giáp thị trấn Lâm, phía Đông Nam giáp xãYên Ninh

Làng Tống Xá có diện tích là 67 ha với khoảng 1.127 hộ, dân số là 2.920khẩu ngày nay thuộc xã Yên Xá, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, nằm ở vị trítrung tâm của huyện Về địa giới, phía Đông giáp thôn Khả Lang của xã YênDương; phía Tây giáp đường 57, thị trấn Lâm và huyện lỵ Ý Yên; phía Bắc giápđường 12 thôn Tu Cổ của xã Yên Khánh và thôn Vàng của của xã Yên Bình.Tống Xá là một trong những thôn của huyện Ý Yên thuộc tỉnh Nam Định

có nhiều đổi mới Từ các làng quê sống trên 1000 năm nghèo lạc hậu, ngàynay đã vươn lên thành một thôn có dáng dấp của một đô thị thu nhiều vớinhiều thay đổi nhanh chóng, theo nhịp sống của xã hội văn minh hiện đại