Giáo án nghề trồng rừng lớp 11

GV cho HS tóm tắt VD trong SGK giữa năng suất của giống bạch đàn trắng với các giống lai, VD về so sánh vai trò của chọn giống với các biện pháp kĩ thuật lâm sinh để thấy rõ vai trò của

Trang 1

Tiết 1: Bài mở đầu

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 1 Ngày dạy: 9.12.2007

I Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, học sinh cần phải:

1 Kiến thức

- Biết đợc vai trò, tác dụng của rừng đối với nền kinh tế xã hội

- Biết đợc các biện pháp đảm bảo an toàn lao động trong nghề trồng rừng

2 Kĩ năng

- Tìm hiểu đợc thông tin nghề cần thiết

- Liên hệ bản thân để lựa chọn nghề

3 Thái độ

- Tích cực tìm hiểu thông tin nghề, định hớng nghề nghiệp cho bản thân

II Tiến trình bài giảng

HS: Gỗ, củi, nguyên liệu giấy…

GV: Rừng có vai trò bảo vệ môi trờng

sinh thái thông qua hoạt động nào của

TV?

HS: Quang hợp

GV: Hãy cho ví dụ về vai trò nuôi dỡng

nguồn nớc của rừng

HS: Thảo luận nhóm và trả lời

GV: Hãy nêu những cảnh quan của đất

n-ớc gắn liền với cảnh quan của núi rừng?

HS: Đền Hùng, Chùa Hơng, Vờng quốc

HS: Thảo luận nhóm và trả lời

I Vị trí, vai trò và triển vọng của nghề trồng rừng

1 Cung cấp sản phẩm và nguyên liệu

Rừng cung cấp: Gỗ, củi, nguyên chocông nghiệp (giấy, sợi tananh, hơng liệu,dợc phẩm, thực phẩm,…)

2 Bảo vệ môi trờng sinh thái

Rừng có khả năng hấp thụ CO2 đồng thờinhả O2 -> có tác dụng duy trì sự cân bằngkhí O2 và CO2 trong khí quyển

3 Nuôi dỡng nguồn nớc, hạn chế lũ lụt, hạn hán

- Nơi có rừng, khi ma, 1 phần lợng nớc

ma đợc tán lá rừng giữ lại, 1 phần dothảm mục giữ lại và sau đó thấm sâu vàolòng đất, còn phần nhỏ mới tiếp tục chảytrên mặt đất ra sông, suối

- Nơi không có rừng, nớc ma rơi trực tiếpxuống mặt đất, chảy thẳng ra sông suốigây lũ lụt cho các vùng đồng bằng và lũquét cho các vùng núi

- Do tiềm năng đất đai, khí hậu và nguồn

TV, ĐV rất phong phú -> tiềm năng pháttriển vốn rừng và khai thác sử dụng còn

Trang 2

rất lớn.

- Nghề trồng rừng có nguồn lao động dồidào, vừa có khả năng cung ứng và có nhucầu đợc sử dụng

- Trang bị một số kiến thức cơ bản vềNghề trồng rừng cho HS

2 Nội dung chơng trình: 5 chơng

3 Phơng pháp học tập: Tích cực, chủ

động, sáng tạo nhằm đạt mục đích mônhọc

Hoạt động 3:

GV: Cần phải có các biện pháp bảo đảm

an toàn trong lao động nh thề nào?

HS: Đọc SGK, thảo luận nhóm và cử 1

đại diện trả lời

III Các biện pháp bảo đảm an toàn LĐ trong Nghề trồng rừng

- Trớc khi LĐSX, phải kiểm tra trangthiết bị bảo hộ, dụng cụ LĐ phải đầy đủ,sắc, chắc chắn

vỏ bầu

+ Bón phân hữu cơ đã ủ hoai

- Sau khi LĐ xong: phải rửa, lau chùisạch dụng cụ, treo cất vào đúng nơi quy

định Những dụng cụ long, hỏng, gãy, sứt

mẻ phải sửa chữa ngay hoặc thay thế

Nguyên tắc chọn cây lấy giống

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 2,3 Ngày dạy: 9.12.2007

I Mục tiêu: Sau khi học xong bài này, học sinh cần phải:

1 Kiến thức

- Hiểu đợc vai trò của giống cây rừng trong sản xuất lâm nghiệp

- Hiểu đợc nguyên tắc chọn cây lấy giống

Trang 3

- Tranh ảnh về giống cây rừng.

- Nghiên cứu SGK và su tầm t liệu về vai trò của giống cây rừng trong sản xuất lâmnghiệp

- Su tầm một số cách chọn cây lấy giống trong thực tiễn sản xuất ở địa phơng

III Tiến trình tổ chức dạy học

1 Kiểm tra bài cũ: Vai trò của rừng trong bảo vệ môi trờng sinh thái? Lấy VD chứng

GV yêu cầu HS đọc SGK phần 1, sau đó

nêu câu hỏi:

- Hãy nêu vai trò của giống cây trồng nói

chung, giống cây rừng nói riêng đối với

sản xuất nông, lâm nghiệp?

- Hãy so sánh vai trò giữa giống cây

trồng với các ĐK kĩ thuật tác động vào

cây trồng đối với năng suất đạt đợc?

- Hãy những ĐK để khẳng định đối với

cây rừng, vai trò của giống lại càng quan

trọng?

HS nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm và

cử đại diện trả lời

GV cho HS tóm tắt VD trong SGK giữa

năng suất của giống bạch đàn trắng với

các giống lai, VD về so sánh vai trò của

chọn giống với các biện pháp kĩ thuật

lâm sinh để thấy rõ vai trò của giống

trong việc hình thành năng suất cây

trồng

I Vai trò của giống cây rừng

- Trong lâm nghiệp, diện tích kinh doanhtrồng rừng lớn, lực lợng lao động ít, cây

có đời sống dài ngày, vì vậy việc tác

động vào hoàn cảnh chỉ có thể thực hiệntốt ở giai đoạn vờn ơm và 2-3 năm đầusau khi trồng, ít có điều kiện chăm sóc

đến khi khai thác nh đối với cây nôngnghiệp ngắn ngày, nên vai trò của giốnglại càng quan trọng

- Tuy chọn giống có vai trò rất quantrọng song nếu không áp dụng các biệnpháp kĩ thuật thâm canh thích đáng vàgây trồng không đúng vùng sinh thái, thì

dù có giống tốt đến đâu cũng không thểcho năng suất cao Cho nên, chơng trìnhchọn giống phải đợc xây dựng cho từngloài cây cụ thể trong ĐK sinh thái cụ thể,

và phải áp dụng các biện pháp kĩ thuậtthâm canh cần thiết; và trong bất cứ nềnsản xuất nông, lâm nghiệp nào thì khâuchọn giống cũng phải đi trớc 1 bớc

GV cho HS đọc SGK và nêu câu hỏi:

- Tại sao cây trội đợc chọn phải là cây có

độ vợt trội cần thiết so với trị số TB của

quần thể chọn giống?

- Tại sao chọn cây trội nên tiến hành ở

rừng thuần loại, đồng tuổi và có hoàn

cảnh sống đồng đều?

- Tại sao rừng để chọn cây trội lấy gỗ,

vỏ, lá phải cha bị khai thác gỗ, chọn cây

II Các nguyên tắc chọn cây lấy giống

- Đầu tiên phải lấy mục tiêu kinh tế đểxác định các chỉ tiêu chọn lọc cây trộilấy giống

- Cây trội đợc chọn phải có độ vợt cầnthiết (theo chỉ tiêu chọn lọc) so với trị số

TB của quần thể

- Chọn lọc cây trội nên tiến hành ở rừngthuần loại, đồng tuổi và có hoàn cảnhsống đồng đều

- Rừng để chọn cây trội phải ở tuổi thànhthục hoặc gần thành thục vì ở tuổi này

Trang 4

trội lấy quả thì khu chọn cây trội phải

ch-a bị thu hái quả trong năm?

HS thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi

nêu trên

cây trội mới thể hiện đầy đủ các đặc

điểm của chúng, mới phản ánh đúng yêucầu của nhà chọn giống

- Rừng chọn lọc cây trội phải có sinh ởng từ mức TB trở lên, có sản phẩmmong muốn trên mức TB

tr Đối với cây lấy gỗ hoặc lấy vỏ, lá thìrừng chọn lọc cây trội là rừng cha bị khaithác gỗ, đặc biệt là rừng cha bị chặt chọn.Còn đối với cây lấy quả thì khu chọn lọccây trội phải cha bị thu hái quả trongnăm

- Đối với cây không lấy quả, cây trội vẫnnên là những cây ra hoa, kết quả nhiều

3 Tổng kết bài

Tại sao chọn cây lấy gỗ, lấy quả, lấy nhựa phải có các chỉ tiêu chọn lọc khácnhau?

-Tiết 4,5,6: sản xuất hạt giống cây rừng

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 4(sáng), 1,2 (chiều) Ngày dạy: 9.12.2007

III Tiến trình bài giảng

- Tiết 4: Thu hái quả (hạt) giống, phơng pháp thu hái quả (hạt)

- Tiết 5: Tách hạt giống và phân loại hạt giống

- Tiết 6: Bảo quản hạt giống

1 Kiểm tra bài cũ: Trình bày nguyên tắc chọn cây lấy giống?

2 Bài mới

GV hớng dẫn HS đọc SGK phần I và trả

lời câu hỏi:

- Nêu quy trình thu hái quả giống?

HS: chọn cây lấy giống->nhận biết quả

chín ->thu hoạch hạt giống

- Nêu những dấu hiệu nhận biết quả

chín?

HS: trạng thái vỏ, màu sắc vỏ quả, tỉ

trọng hạt

I Thu hái quả giống

1 Chọn cây lấy giống

Tuân theo nguyên tắc trình bày ở bài 1

2 Nhận biết quả chín

- Những đặc trng để nhận biết quả chín:+ Vỏ cứng và có màu sắc đặc trng rõràng cho từng loài cây

VD: Quả thông khi chín chuyển từ màuxanh sang màu cánh gián

+ Khi hạt chín, nhân hạt cứng mập,chiếm đầy trong khoang hạt và tỉ trọng

Trang 5

- Nêu các yêu cầu về thời điểm thu hái

hạt giống?

HS: đúng lúc, nếu quá sớm hoặc quá

muộn đếu ảnh hởng đến chất lợng hạt và

tỉ lệ nảy mầm của hạt

- Dựa vào những đặc điểm nào của cây

lấy giống mà xây dựng thời điểm và cách

thu hoạch hạt hạt giống?

HS: dựa vào mùa quả chín của từng loài

cây, dựa vào đặc điểm sinh học của cây

nh sự phát tán hạt, khả năng bám trên

cây khi hạt đã chín sinh lí…

GV cung cấp lịch thu hái hạt của 1 số

loại cây rừng thờng gặp ở nớc ta

của hạt thấp dần, khi gieo hạt sẽ đạt tỉ lệnảy mầm cao nhất

- Trong thực tế, ngời ta thờng dựa vàomàu sắc vỏ và hạt để thu hạt

3 Thu hoạch hạt giống

- Mỗi loài cây có mùa quả chín khácnhau, do vậy cần phải biết thời kì rơirụng hạt để xác định thời điểm thu háiquả thích hợp

+ Phi lao, thông, bạch đàn, keo…sau khichín, hạt rơi rụng và bay xa, nên cần thuhoạch hạt ngay khi có biểu hiện chínhình thái

+ Thông, sa mộc, thời kì hạt chín và rơirụng tuy cách xa nhau, nhng hạt nhỏ nhẹ

có cánh nên dễ bay xa, do đó quả bắt đầu

có biểu hiện chín là phải thu hái ngaytrên cây

+ Một số loài cây (xoan ta, tràm, bồ kết)sau khi quả chín còn treo ở trên cây 1thời gian dài

- Lịch thu hái hạt của một số giống câyrừng thờng gặp ở nớc ta:

+ Mùa xuân: tếch, sến, quế, vối…

+ Mùa hạ: bạch đàn, keo lá tràm, mít…+ Mùa thu: thông, phi lao, bồ đề, mỡ,hồi…

+ Mùa đông: xoan ta, bồ kết, lim xanh…

GV: cho HS đọc phần II và nêu câu hỏi:

- Căn cứ vào đâu mà ngời ta chia các

ph-ơng pháp thu hái quả khác nhau?

HS thảo luận và trả lời câu hỏi

(căn cứ vào đặc điểm quả, hạt sau khi

chín)

GV lu ý HS cần phải đảm bảo an toàn

LĐ khi thu hái quả, hạt

II Các phơng pháp thu hái quả

- Có nhiều phơng thu hái quả và hạtgiống, nhng áp dụng phơng pháp nào cầnphải căn cứ vào kích thớc hạt, phơng thức

và thời gian rơi rụng của quả

+ Thu hạt (quả) dới đất: với loại quả chín

có kích thớc to, nặng, không bị gió đa đi

xa, thời gian rơi rụng ngắn, ít bị chim thú

ăn (trám, trẩu, sở, 1 số hạt dẻ…) có thể

áp dụng phơng pháy này

+ Thu hạt (quả) trên cây áp dụng cho loàicây có hạt nhỏ (bạch đàn, keo, tràm ),hạt có cánh (sao dầu, thông, phi lao…)+ Thu lợm quả trên mặt nớc: một số loàicây sau khi quả chín, rơi rụng và nổi lênmặt nớc (đớc, dừa ), do đó có thể nhặtquả chín ngay trên mặt nớc

GV nêu câu hỏi:

- Căn cứ vào đâu mà ngời ta chia thành

các phơng pháp tách hạt khác nhau?

- Trình bày quy trình từ khi thu hái đến

khi hạt đợc mang bảo quản đối với quả

thịt?

III.Tách hạt giống

1 Phơng pháp tách hạt đối với quả khô

- Một số quả khô khi bảo quản không cầntách hạt nh dẻ, sao dầu, tếch

- Nhng có loại quả khô khi bảo quản cầnphải tách hạt ra khỏi quả nh thông, keo,

sa mộc Cách tách quả: Khi quả chín ủ từ2- 4 ngày, phơi 2- 3 nắng nhẹ, mỗi ngày

Trang 6

HS thảo luận nhóm và trả lời.

(căn cứ vào tích chất của quả khi chín

Quy trình: chà sát để thịt quả nát ra-> thu

hạt-> làm sạch hạt)

từ 7- 8h, hạt sẽ đợc tách ra khỏi quả

2 Phơng pháp tách hạt đối với quả thịt

- Đối với quả thịt nh long não, trám, xoan

ta, mỡ…thì phải tách hạt ra khỏi quả khicất giữ, thờng dùng cách trà sát để thịtquả nát nhằm thu lấy hạt

- Hạt sau khi tách khỏi quả, còn lẫnnhiều tạp chất (sỏi, đá, vỏ quả) cho nêncần làm sạch hạt

- Cách làm sạch hạt:

+ Sàng sảy kết hợp vò sát thủ công đểloại bỏ cánh của hạt (thông, phi lao, samộc ), những hạt lép và tạp chất

+ Dùng quạt để loại bỏ cánh, những hạtlép và tạp vật nhẹ hơn hạt chắc

+ Dùng nớc để làm sạch hạt (vớt các hạtlép, hạt hỏng, tạp vật nhẹ nổi trên mặt n-ớc), chú ý không nên ngâm hạt lâu trongnớc

- Phân loại chất lợng hạt giống thờng căn

cứ vào các chỉ tiêu nào? Những chỉ tiêu

nào theo em là đợc ngời sản xuất quan

tâm?

HS thảo luận nhóm và trả lời

(4 chỉ tiêu: Tỉ lệ nảy mầm, thế nảy mầm,

đặc điểm sinh vật học của loài cây mà

định ra tiêu chuẩn phân loại

- Nêu ý nghĩa của công tác bảo quản hạt

giống?

- Các yếu tố ảnh hởng đến sức sống của

hạt?

(duy trì sức sống của hạt giống, hạn chế

các yếu tố ảnh hởng đến sức sống của hạt

giống, bảo đảm tỉ lệ nảy mầm của hạt)

(lợng nớc trong hạt cao-> hạt hô hấp

mạnh-> chất dinh dỡng bị tiêu hao-> sức

sống của hạt giảm-> tỉ lệ nảy mầm giảm;

lợng nớc trong hạt thấp-> protein và phôi

bị phá hủy-> hạt mất sức nảy mầm)

(nhiệt độ không khí cao->hạt hô hấp

mạnh, nhiệt độ không khí thấp-> quá

trình sống trong hạt giảm)

V Bảo quản hạt giống

1 Các yếu tố ảnh hởng đến sức sống của hạt

- ý nghĩa của công tác bảo quản hạtgiống: Nhằm duy trì sức sống của hạtgiống, hạn chế các yếu tố ảnh hởng đếnsức sống của hạt giống, bảo đảm tỉ lệ nảymầm của hạt

- Các yếu tố ảnh hởng:

+ Lợng nớc chứa trong hạt: trớc khi bảoquản hạt phải phơi khô trong chỗ râm,thoáng gió Vì: lợng nớc trong hạt cao->hạt hô hấp mạnh-> chất dinh dỡng bị tiêuhao-> sức sống của hạt giảm-> tỉ lệ nảymầm giảm; lợng nớc trong hạt thấp->protein và phôi bị phá hủy-> hạt mất sứcnảy mầm

+ Nhiệt độ có ảnh hởng tới quá trìnhchuyển hóa chất hữu cơ trong hạt Nhiệt

độ thích hợp cho bảo quản hạt thờng từ

00C-> 50C

Trang 7

GVnêu câu hỏi:

- Căn cứ vào đâu mà ngời ta chia thành 2

phơng pháp cất giữ hạt giống?

- Để bảo hạt giống đợc tốt, cần chú ý

những điểm cơ bản nào?

+ Khi bảo quản hạt thiếu không khí(Oxi), sự hô hấp của hạt diễn ra khôngbình thờng-> sức sống của hạt giảm hoặc

- Có 2 phơng pháp: cất giữ khô thông ờng và cất giữ khô bịt kín

th Hạt a khô: hạt có thể bảo quản lâu dài ởnhiệt độ thấp (<00C), với hàm lợng nớccủa hạt thấp, khoảng 5%

để nơi thoáng mát, định kì có kiểm tra độ

ẩm và đảo hạt Phải luôn bảo đảm nhiệt

độ thấp và thoáng khí, nếu không hạt sẽnhanh mất sức sống hoặc thối mốc

- Hạt a ẩm: Hạt cần bảo quản ẩm, chỉ duytrì đợc khả năng nảy mầm trong thời gianngắn với hàm lợng nớc cao (25 - 45%) vàkhông chịu đợc nhiệt độ quá thấp

c Những điểm cần chú ý khi cất giữ hạtkhô hay ẩm

- Hạt giống không nên xếp quá dày, nênxếp riêng từng loại hạt giống có nhu cầu

về độ ẩm và độ thuần khác nhau

- Cần phải sát trùng hạt giống, kho vàdụng cụ đựng hạt Dùng dung dịch dầuhỏa, vôi để sát trùng kho Các dụng cụ

đựng hạt có thể phơi nắng, luộc, sấy đểtiệt trùng Đối với hạt giống diệt trùngbằng bột Sêrêdan

- Bảo quản khô hay ẩm đền phải thờngxuyên kiểm tra để phát hiện kịp thời các

điều kiện bất lợi trong kho chứa hạt, địnhkì kiểm nghiệm tỉ lệ nảy mầm của hạtgiống

3 Tổng kết bài học

Muốn có hạt giống cho sản xuất lâm nghiệp cần tiến hành những công việc gì?

HS liên hệ với công tác sản xuất hạt giống ở địa phơng

-Tiết 7 - 12: Thực hành Thu hái hạt giống

Trang 8

Tiết: 1,2,3,4 Ngày dạy: 23.12.2007

- Làm đợc các khâu trong quy trình thu hái hạt giống cây rừng

- Thực hành đúng quy trình và yêu cầu kĩ thuật, bảo đảm an toàn trong lao

động và vệ sinh môi trờng

II Chuẩn bị

- Các công cụ thu hái hạt giống thờng dùng ở địa phơng

- Dụng cụ đựng hạt giống, làm sạch hạt (túi, rổ, chậu, vại, sàng…)

- Thuốc sát trùng kho và hạt giống: thuốc tím, vôi, dầu hoat, bột Sêrêdan…

III Tiến trình tổ chức bài thực hành

1 Hoạt động 1: GV nêu mục tiêu của bài học và yêu cầu cần đạt đợc

2 Hoạt động 2: Tổ chức thực hành

- GV kiểm tra sự chuẩn bị của HS về dụng cụ

- Phân chia nhóm và nơi thực hành cho từng nhóm

- Phân công và giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm, mỗi nhóm sẽ tiến hành theo quy trìnhthực hành sau:

Bớc 1 Xác định đợc loài cây định thu hái hạt giống và phơng thức thu hái hạt.

Bớc 2 Xác định chính xác cây cụ thể (cây trội) sẽ thu hái hạt giống.

Bớc 3 Xác định đợc thời điểm hạt chín tại địa phơng.

Bớc 4 Chuẩn bị dụng cụ thu hái tùy thuộc vào phơng thức thu hạt ở dới đất hay trên

3 Hoạt động 3: Đánh giá kết quả

- HS tự đánh giá mọi công việc từ chuẩn bị thực hành đến thực hiện các khâu trong

quy trình theo mẫu bảng sau:

Trang 9

Biết đợc các yêu cầu của vờm ơm cây rừng, chọn và quy hoạch vờn ơm câyrừng.

2 Kĩ năng

Giải thích đợc vờn ơm nào thờng đợc sử dụng nhiều nhất

II Chuẩn bị

- Tranh minh họa một số loại vờn ơm

- Sơ đồ quy hoạch vờn ơm

- Bảng về quy mô vờn ơm, tiêu chuẩn xác định vờn ơm

III Tiến trình tổ chức dạy học

1 Kiểm tra bài cũ

2 Bài mới

- Tiết 13: Phân loại vờn ơm

- Tiết 14: Yêu cầu kĩ thuật của vờn ơm cây rừng

- Tiết 15: Quy hoạch vờn ơm

GV: Vờn ơm cây phải có quy hoạch ntn?

Có bao nhiêu loại vờn ơm? Phân loại vờn

ơm dựa vào những yêu cầu kĩ thuật cơ

bản nào?

HS đọc SGK, thảo luận nhóm và trả lời

(4 cách phân loại vờn ơm: dựa theo

nguồn giống, dựa theo kĩ thuật, dựa theo

quy mô, dựa theo thời gian sử dụng)

1 Dựa theo nguồn giống, vờn ơm đợc chia

Trang 10

GV: xác định điều kiện vờn ơm dựa trên

các tiêu chuẩn nào?

HS: Nghiên cứu SGK, thảo luận nhóm và

trả lời

GV: sử dụng bảng tiêu chuẩn xác định

điều kiện vờn ơm

GVnêu câu hỏi:

- Địa điểm lập vờn ơm cần đảm bảo các

yêu cầu gì?

- Chọn địa điểm vờn ơm thuận lợi có làm

giảm giá thành sản xuất không? Tại sao?

HS: đọc SGK, thảo luận và trả lời

GV sử dụng bảng phân loại đất vờn ơm

- Mầm mống sâu, bệnh hại của đất

2 Yêu cầu kĩ thuật của vờn ơm cây rừng

a Địa điểm lập vờn ơm

- Điều kiện tự nhiên:

+ Độ dốc: Nơi lập vờn ơm không nên quádốc, độ dốc thích hợp là 2- 50

- Chọn đất lập vờn ơm gần đờng giaothông, gần khu dân c nhằm thuận lợi chovận chuyển, đi lại và liên hệ sản xuất

- Đất lập vờn ơm nên chọn đất cát pha, tơixốp, thoáng khí Đất cát và đất sét đềukhông thích hợp với vờn ơm Đất vờn ơmphải có đầy đủ các chất dinh dỡng cầnthiết (N, P, K, Mg, Ca…và các chất vi l-ợng) để cây con sinh trởng nhanh, phẩmchất tốt, có sức đề kháng cao Đa số câyrừng thích hợp với đất vờn ơm có độ pH từ

- Đất thịt trung bình+ Thành phần cơ giới chủ yếu: tỉ lệ cáthơn đất cát pha, sét vật lí đờng kính cấphạt <0,01mm chiếm khoảng 30- 45%.+ Cách xác định bằng tay ở ngoài vờn: đất

ẩm có thể xe thành sợi đờng kính 3mm,sợi không khoanh tròn đợc

Trang 11

GV nêu câu hỏi:

- Quy hoạch vờn ơm cần dựa vào các yêu

cầu nào?

- Quy hoạch vờn ơm là phân chia đất vờn

ơm thành nhiều khu và đề xuất phơng ớng sử dụng một cách hợp lí nhằm lợidụng triệt để đất và các điều kiện kháccủa vờn ơm

h Quy hoạch vờn ơm phải dựa vào bản đồ

địa hình tỉ lệ 1/5000, bản đồ đất, đặc tínhsinh vật học của loài cây gieo ơm, điềukiện quản lí kinh doanh và công tác thiết

kế cơ bản…để bố trí đất sản xuất vàkhông sản xuất sao cho tận dụng đợc mọi

điều kiện tự nhiên và kinh doanh của vờn

- Để thuận lợi và đảm bảo sử dụng hợp lícông suất của máy móc, thuận lợi cho đilại, giảm bớt vật liệu rào vờn, các khu sảnxuất nên có hình chữ nhật Nếu sản xuấtthủ công, chiều dài khu đất từ 30 - 50m,bằng cơ giới từ 200 - 300m, chiều rộngbằng 1/2 chiều dài

3 Tổng kết bài: Cho biết loại vờn ơm nào thờng đợc sử dụng nhiều nhất ở các lâm

tr-ờng và giải thích tại sao?

Tiết 16 - 18: sản xuất cây con bằng hạt

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 4 Ngày dạy: 23.12.2007

Thấy đợc vai trò của công việc sản xuất cây con

Giải thích đợc trong thực tế trồng rừng có thể áp dụng các hình thức tạo câycon rễ trần hay cây con có bầu

- Tiết 16: Chuẩn bị đất gieo hạt và làm luống

- Tiết 17: Gieo hạt, chăm sóc sau khi gieo hạt

- Tiết 18: Cấy cây, chăm sóc vờn ơm cây

- Các khâu của công việc làm đất gieo

hạt?

- Luống gieo nào có thể đợc áp dụng

nhiều ở địa phơng?

HS: thảo luận nhóm và trả lời

I Chuẩn bị đất gieo hạt và làm luống

1 Làm đất gieo hạt

a Cày đất

- Nhằm cải thiện tính chất đất, diệt cỏ dại,sâu, bệnh và tạo điều kiện cho rễ cây conphát triển

Độ sâu đờng cày 10 15cm (vờn gieo

Trang 12

-GV: cho HS xem mẫu vỏ bầu bằng

polietilen

ơm), 20 - 25cm (vờn cấy cây)

- Cày sâu phải kết hợp với lật đất, phơi ải

b Bừa: chủ yếu làm đất tơi nhỏ, sạch cỏ,san bằng đất và trộn phân bón đều vàotrong đất

c Làm luống

- Luống gieo có 3 loại:

+ Luống nổi: mặt luống cao hơn rãnh 30cm, thờng áp dụng ở nơi nớc thoátkhông tốt

20-+ Luống bằng: mặt luống chỉ cao hơn rãnh

2 - 3cm, áp dụng ở nơi thoát nớc tốt

+ Luống chìm: mặt luống thấp hơn rãnh10- 20cm, áp dụng ở nơi khô hạn, cây chịu

ẩm và chịu úng

- Kích thớc luống thờng dài 10m, rộng 1m,rãnh luống 30-40cm Hớng của luống theochiều dài của khu vờn, theo hớng Đông -Tây ở nơi đất dốc, hớng của luống chạytheo đờng đồng mức

- Kích thớc hạt đất: dới 1mm (với loài cây

có kích thớc hạt nhỏ: bạch đàn, tràm ), 3mm (với hạt giống có kích thớc lớn: xoan

2-ta, tếch…)

2 Làm đất và đóng bầu

a Chuẩn bị đất

Đất đóng bầu đợc lấy ở tầng B (từ mặt đất

đào sâu 21- 40cm), đất có thành phần cơgiới nhẹ đến TB Đất đợc phơi ải, đập nhỏ,sau đó đợc sàng qua lới có kích thớc lỗ1cm

b Vỏ bầu

- Vỏ bầu thờng đợc làm bằng polietilen, ờng kính và chiều cao vỏ bầu có nhiều kíchthớc khác nhau

- Vỏ bầu đợc đan bằng tre, nứa, chủ yếu đ-

đ-ợc sử dụng cho cây lục hóa đờng phố, kíchthớc: đờng kính (20- 30cm), chiều cao (30-40cm)

c Thành phần ruột bầu

- Thành phần cơ bản gồm: Đất, phânchuồng hoai, xơ dừa, tro trấu, cát

- Tùy thuộc vào nhu cầu dinh dỡng củatừng loài cây mà đa ra các hỗn hợp ruộtbầu khác nhau

d Đóng và xếp bầu

- Đất đóng bầu phải đợc sàng sạch cỏ vàtạp chất, sau đó trộn đều với phân bón Đấtsau khi sàng để trong nhà tác nghiệp, tránh

ma làm ớt đất, gây khó khăn khi đóng bầu

- Bầu đóng xong đợc xếp thành hàng, sau

đó lấp đất kín các khe hở và vun đất xungquanh thành luống bầu

Trang 13

GV nêu câu hỏi:

- Thời vụ gieo hạt có ý nghĩa gì?

- Xác định thời vụ gieo hạt cần căn cứ

vào những yếu tố nào?

HS đọc SGK, thảo luận và trả lời

1 Thời vụ gieo hạt

- Thời vụ gieo hạt quyết định tỉ lệ nảy mầmcủa hạt giống, tốc độ sinh trởng và khảnăng đề kháng cũng nh giá thành của câycon

- Xác định thời vụ gieo hạt thích hợp chomột loại hạt phải căn cứ vào đặc tính sinhvật của loại cây đó, điều kiện khí hậu và

đất, điều kiện tới nớc, mùa trồng cây

- Thời vụ gieo hạt của đa số cây rừng đềuvào mùa xuân hoặc mùa thu

2 Mật độ gieo hạt

- Mật độ gieo hạt là lợng hạt (g, kg) trên

đơn vị diện tích (m2, ha)

- Muốn xác định mật độ gieo hạt phải căn

cứ vào đặc tính sinh học của loài cây, điềukiện khí hậu và đất đai, phẩm chất hạtgiống

3 Xử lí hạt để kích thích hạt nảy mầm

a Dùng nhiệt độ cao

- Ngâm hạt vào trong nớc nóng, tùy theoloại hạt mà có thời gian ngâm cũng nhnhiệt độ ngâm khác nhau

- Ví dụ: Hạt bạch đàn ngâm trong nớc ấm30- 450C trong 5- 6h

- Những loại hạt có dầu không nên ngâmhạt ở nhiệt độ cao quá 450C Những hạt có

vỏ dày nh tếch, trám có thể xử lí ở nhiệt

độ 1000C

b Tác động cơ giới

- Với hạt có vỏ dày và cứng, khó thấm nớc,

có thể trộn hạt với cát rồi chà sát cho vỏmỏng, khứa vỏ (lim), hoặc cắt 1 phần vỏhạt (ràng ràng), đập nhẹ cho vỏ nứt (trẩu)rồi ngâm hạt vào nớc ấm

- Cách xử lí này dễ làm cho hạt bị tổn

th-ơng và nhiễm bệnh

c Tác động hóa học

- Dùng hóa chất ăn mòn vỏ hạt, để hạt dễthấm nớc Hóa chất thờng dùng xử lí làchất vô cơ (H2SO4, ZnSO4, CuSO4…), chấthữu cơ là C2H5OH, các chất kích thích sinhtrởng (Giberelin) Nồng độ hóa chất phải

Trang 14

GV: Thế nào là bón lót? Bón lót thờng

dùng các loại phân nào?

- Bón phân phải căn cứ vào những yếu tố

nào?

HS: thảo luận và trả lời

GV: Khi gieo hạt cần chú ý những điều

- Dung dịch fomalin 0,15%, ngâm trong15- 30 phút, sau đó rửa sạch nhiều lần rồihong khô

- Dung dịch CuSO4 0,3-1%, ngâm hạttrong 5- 6h

- Thuốc tím 0,5%, ngâm hạt trong 2h, nếunồng độ 3% ngâm hạt trong nửa giờ

- Liều lợng bón: phân chuồng hoai (3-5kg/

m2), bón sâu 10cm Phối hợp phân chuồngvới phân hóa học thì liều lợng bón cho 1ha

nh sau: 3000- 5000kg phân chuồng + 150kg supe lân

100 Khi bón phân phải căn cứ vào điều kiện

đất đai, khí hậu và đặc tính của cây mà xác

định loại phân, lợng phân bón cho thíchhợp

4 Gieo hạt và lấp đất

- Gieo hạt trên luống: trớc khi gieo hạt vàigiờ cần tới cho đất ẩm Sau khi gieo hạtxong phải lấp đất ngay độ dày lấp đất 0,2-1cm, che phủ đất đã gieo hạt, tới nớc để

đất đủ ẩm, rắc thuốc chống nấm, sâu, bệnhquanh luống

- Gieo hạt vào bầu đất: gieo hạt vào giữabầu, độ sâu cách mặt bầu 0,5-1cm, mỗibầu gieo từ 1- 3 hạt

GV: Nêu các công việc chăm sóc sau

khi gieo hạt?

III Chăm sóc sau khi gieo hạt

1 Che phủ

- Tác dụng: giảm lợng nớc bốc hơi, hạnchế lớp đất mặt đóng váng, hạn chế lực épcủa nớc tới, nớc ma và nhiệt độ cao

- Vật liệu che phủ phải đợc khử trùng bằngcách ngâm vào nớc vôi loãng từ 12-14h rồiphơi khô Thờng dùng rơm rạ, cỏ khô, cànhlá cây…để che phủ luống gieo

2 Tới nớc

- Tác dụng: làm cho đất luôn ẩm, bảo đảmhạt có đủ lợng nớc để nảy mầm

- Lợng nớc tới và số lần tới tùy thuộc vào

điều kiện thời tiết và loài cây

3 Làm cỏ, xới đất

- Tác dụng: tiêu diệt cỏ dại, làm cho đất tơixốp, tạo điều kiện cho đất đợc nảy mầm dễ

Trang 15

GV nêu câu hỏi:

- Tỉa tha cây con có tác dụng gì?

- Tỉa tha cây con cần chú ý những điều

5 Tỉa tha cây con

- Tác dụng: loại bỏ bớt các cây ở nhữngnơi có mật độ quá dày, tạo điều kiện chocác cây còn lại đủ không gian dinh dỡng

- Tỉa tha tiến hành 1- 2 lần, đối tợng lànhững cây có phẩm chất kém và cây mọcquá dày Nếu không qua giai đoạn cấy cây,tỉa tha lần 3 vào thời gian cây con đợc 30-

40 ngày, cự li để lại 15- 20cm

GV nêu câu hỏi:

- Cấy cây phải lu ý những vấn đề gì?

- Nguyên tắc cấy cây là gì?

- Những cây nào có thể cấy trên bầu?

- Cây nào có thể cấy trên luống?

HS: nghiên cứu SGK, thảo luận và trả

lời

IV Cấy cây

- Tùy thuộc vào từng loài cây mà cấy câybằng mầm, bằng cây con, bằng thân cụt.Cây ra đợc 4-5 đôi lá, chiều cao đạt 3-4cm

là có thể cấy cây con vào bầu đợc

- Tùy thuộc vào loài cây mà có thể cấy vàobầu hoặc trực tiếp cấy vào luống đất

- Cấy cây con phải đảm bảo nguyên tắc:loại bỏ cây không đủ tiêu chuẩn, giữ cho

bộ rễ cây không bị khô héo và không bịtổn thơng, bộ rễ không bị biến dạng

- Thao tác cấy: dùng que cấy đâm thẳngxuống đất, lắc sang trái và phải để tạothành lỗ hình chữ V Đặt cây con vào lỗsâu hết phần rễ cây và thêm một phần củathân khoảng 0,3- 0,7cm Tiếp đến dùngque cấy đâm chếch xuống đất, cách câycấy khoảng 1- 2cm, ép đất chặt để rễ cây

và đất tiếp xúc với nhau

- Để kích thích bộ rễ cây phát triển, trớckhi cấy nên hồ phân rễ cây con gồm: 0,5phần phân đạm + 1 phần phân lân + 0,1phần thuốc benlat 0,06% + 100 phần nớc +phân chuồng hoai và đất bùn Hòa dungdịch thành dạng đặc sền sệt

GV yêu cầu HS đọc SGK và nêu câu

hỏi:

- Chăm sóc cây ở vờn ơm gồm những

nội dung nào?

- Nêu từng nội dung chăm sóc cây ở vờn

tế, guột cắm đều trên mặt luống hoặc nứa

đan, tấm nhựa có màu, lá cọ, lá dừa…cómái bằng, nghiêng hoặc đứng

2 Làm cỏ, xới đất

- Giai đoạn 1: Từ khi cây mầm nhú lên đến

Trang 16

GV: Khi cây thiếu chất dinh dỡng có

biểu hiện ntn?

HS: Đọc SGK, thảo luận và trả lời

khi đủ tuổi đem đi cấy Khoảng 2 tuần làm

cỏ, xới đất 1 lần, độ sâu xới đất nên 2-3cm

- Giai đoạn 2: Từ khi cấy cho đến khi cây

đủ tiêu chuẩn xuất vờn, mỗi tháng 1 lần

đối với cây 1 năm tuổi, 2 tháng một lần đốivới cây 2 năm tuổi, độ sâu xới đất thờng từ5- 10cm

Trớc khi đem cây đi trồng 1 tháng, phảingừng làm cỏ, xới đất tạo điều kiện chocây hóa gỗ và đất nén chặt, khi đem cây đitrồng không bị vỡ bầu

3 Tới nớc

- Xác định lợng nớc tới hợp lí cho mỗi lần,phải căn cứ vào đặc tính sinh học của mỗiloài; tính chất của đất, chủ yếu là thànhphần cơ giới quyết định lợng nớc tối đa của

+ Loại cần ít nớc nh xoan ta, trẩu, sở…

- Trong từng loài cây lại phải căn cứ vào

đặc điểm của từng thời kì sinh trởng màxác định lợng nớc tới cho phù hợp Thời kì

đầu khi hạt mới nảy mầm và nhú lên khỏimặt đất cần ít nớc hơn thời kì cấy cây vàchuẩn bị đem cây đi trồng

4 Bón thúc

- Tùy thuộc loài cây, giai đoạn sinh trởng,

độ phì của đất và thời tiết khác nhau màdùng loại phân bón, lợng phân bón và sốlần bón khác nhau Bón phân chuồng hoai:1- 3kg/m2, phân đạm bón 3- 5g/m2, lân 1-15g/m2, kali 3- 5g/m2

- Để cây sinh trởng nhanh cần bón phânNPK, để tăng khả năng chống hạn, chốngrét nên bón lân, kali

- Có thể bón vào đất hoặc bón lên lá

5 Phòng trừ sâu, bệnh hại

Định kì phun Benlat 1 lần/tuần, nồng độ0,06% Khi bệnh phát triển phun 2 lần/tuầnnồng độ 0,08%

3 Tổng kết bài: Trong các bớc sản xuất cây con, bớc nào cần chú ý nhất để phòng trừ

sâu, bệnh hại cho cây?

Trang 17

-Tiết 19 - 21: sản xuất giống cây rừng bằng phơng pháp nhân giống vô tính (giâm hom, nuôi cấy mô tế bào)

Tiết:1 (chiều) Ngày dạy: 30.12.2007

- Trình bày đợc kĩ thuật giâm hom

- Giải thích đợc một số hình thức nuôi cấy mô tế bào

II Chuẩn bị

- Sơ đồ luân canh 2 khu và 3 khu

III Tiến trình bài giảng

1 Kiểm tra bài cũ: Trình bày các nội dung chăm sóc cây ở vờn ơm?

2 Bài mới

- Tiết 19: Mục I (gồm 1,2,3,4)

- Tiết 20: Mục I.5

- Tiết 21: Mục II, III

GV hớng dẫn HS nghiên cứu SGK và

nêu câu hỏi

Hs nghiên cứu SGK, thảo luận và trả

lời

- Nhân giống bằng giâm hom có ý

nghĩa gì?

(là 1 trong những phơng pháp có hiệu

quả nhất cho chọn giống cây rừng)

- Nhân giống bằng giâm hom có đặc

điểm gì?

(Hs phải nêu đợc 6 đặc điểm SGK)

I Giâm hom

1 ý nghĩa của nhân giống bằng giâm hom

- Nhân giống bằng giâm hom là 1 trongnhững phơng pháp có hiệu quả nhất chochọn giống cây rừng

- Nhân giống bằng giâm hom là phơngpháp đang đợc áp dụng phổ biến để nhângiống các dòng vô tính có năng suất cao

2 Những đặc điểm chính của nhân giống

bằng giâm hom

- Nhân giống bằng giâm hom là hình thứctruyền đạt các biến dị di truyền của cây mẹcho cây con Cây hom không những giữ đ-

ợc những đặc tính hình thái của cây mẹ, giữ

đợc các biến dị di truyền mong muốn đợcthể hiện trong kiều hình của cây mẹ, màcòn giữ đợc các biến dị di truyền về sinh tr-ởng nhanh và cho năng suất cao của chúng

- Nhân giống bằng giâm hom giữ đợc u thếlai của đời F1 và khắc phục hiện tợng phân

ly ở đời F2

- Nhân giống bằng giâm hom rút ngắn đợcchu kì sinh sản, rút ngắn đợc thời gian thựchiện chơng trình cải thiện giống cây rừng

- Nhân giống bằng giâm hom là 1 phơngpháp nhân nhanh các loài quý hiếm đang bị

Trang 18

- Những yêu cầu kĩ thuật cơ bản khi

giâm hom?

(về địa điểm, yêu cầu khi vận chuyển,

xử lí hom…)

GV lu ý: vật liệu giâm hom rất nhạy

cảm với sự mất nớc và dễ bị nấm bệnh,

chú ý lấy giâm phải ở độ gỗ hóa gỗ

thích hợp cho từng loài cây và phải đợc

bảo quản tốt khi giâm hom

khai thác cạn kiệt, là 1 cách để góp phầnvào bảo tồn nguồn gen cây rừng

- Nhân giống bằng giâm hom là phơngpháp có thể bổ sung cho các loại cây khóthu hái và bảo quản hạt

- Nhân giống bằng giâm hom là phơngpháp dùng 1 phần lá, 1 đoạn thân, đoạncành, hoặc đoạn rễ để tạo ra cây mới, gọi làcây giâm hom Nhân giống bằng giâm hom

ở phần giâm dới đất

- Khi cắt hom cần dùng dao sắc để tránhcho hom bị giập nát và sây xớc

- Phải xử lí thuốc chống nấm trớc khi xử líthuốc ra rễ

- Giâm hom phải đặt trong lều nilông đểgiữ ẩm và giữ nhiệt, trên lều phải có máiche để tránh ánh nắng trực xạ và giảm bớtcờng độ ánh sáng

- Giá thể giâm hom phải thoát hơi nớc tốt

và phải xử lí nấm trớc khi cắm giâm hom

- Phải thờng xuyên phun tới đủ ẩm và giữ

độ ẩm không khí cho hom giâm Tránh đểgió lùa vào bên trong lều giâm hom

Trang 19

- Các căn cứ để xác định thời vụ giâm

(6 bớc: tạo hom, xử lí hom, tạo giá thể

giâm hom, xử lí giá thể giâm hom, kĩ

thuật cấy hom, chăm sóc hom)

GV: Có thể xử lí hom bằng những dung

dịch nào?

GV: trong kĩ thuật cấy hom cần chú ý

những điều gì?

HS thảo luận và trả lời

* Tóm lại, để giâm hom thành công, cần

phải thực hiện 1 cách đầy đủ và đồng bộcác biện pháp kĩ thuật cần thiết từ khâuchăm sóc vờn cây mẹ lấy hom và vờn giâmhom, cũng nh tạo điều kiện cần thiết đểhom ra rễ Sau khi hom ra rễ, phải biết huấnluyện cây hom để chúng thích ứng dần với

điều kiện vờn ơm và trồng rừng

4 Thời vụ giâm hom

- Thời vụ giâm hom phụ thuộc vào thời vụtrồng và sự phát triển của cây hom đạt tiêuchuẩn xuất vờn đem đi trồng rừng ở từngvùng

- Thông thờng, việc giâm hom đợc thựchiện trớc khi vụ trồng 4- 6 tháng

5 Kĩ thuật giâm hom

a Tạo hom

- Dùng kéo thật sắc để cắt tạo hom, khônglàm trầy xớc hoặc làm giập gốc hom Homcắt lần nào phải lấy ngay lần ấy

- Mỗi chồi chỉ nên cắt 1 hom, ngọn dài từ6- 10cm, mang từ 6- 8 lá Vết cắt ở vị trí0,2cm phía dới của đốt cuối cùng Sau đócắt bỏ toàn bộ 2 lá dới cùng và phiến lá của

2 lá kế tiếp Cũng có thể sử dụng hom 2 đểgiâm (hom kế hom ngọn) Tuy nhiên, homnày chỉ lấy 2 đốt (mang 2 lá) dài khoảng 6-7cm và phải xử lí bằng thuốc kích thích ra

rễ có nồng độ cao hơn hom ngọn

- 5,5 để đóng bầu, làm giá thể giâm hom

Đất phải đợc sàng nhỏ Bầu giâm hom có ờng kính 6cm, cao 11cm Cũng có thể sửdụng hỗn hợp sau làm giá thể giâm hom:1/2 đất + 1/4 cát sạch + 1/4 than trấu

đ-d Xử lí giá thể giâm hom

- Dùng Benlat nồng độ 0,06% tới cho 50m2

bề mặt bầu và giá thể giâm hom, hoặc dùngthuốc tím nồng độ 0,1% tới ớt lớp bề mặtsâu hơn 3cm để phòng chống nấm bệnh.Việc xử lí nấm tiến hành trớc khi cấy hom12h

- Trớc khi cấy hom, nền giâm hom hay ruộtbầu phải đợc tới nớc ẩm toàn bộ

Trang 20

GV: Nêu các biện pháp chăm sóc hom?

e Kĩ thuật cấy hom

- Hom sau khi cắt đợc xử lí thuốc chốngnấm và thuốc kích thích ra rễ phải đợc cấyngay vào bầu hoặc giá thể giâm khác, mỗibầu cấy 1 hom

- Khi cấy không đợc làm mất thuốc kíchthích ra rễ hoặc làm tổn thơng gốc hom.Hom cắm sâu 2- 3cm, sau đó dùng que cấy

ép đất quanh gốc hom để phần hom dới đất

đợc tiếp xúc hoàn toàn với đất bầu và giữcho hom thẳng đứng

- Trong trờng hợp vờn hom ở xa nhà giâmhom, có thể giâm hom vào giá thể bằng cátthô sạch, đến khi ra rễ rồi cấy vào bầu ở v-

ờn ơm

f Chăm sóc hom

* Chăm sóc hom trong bể giâm:

- Ngay sau khi cấy phải phủ nilông lênkhung vòm bể giâm để giữ ẩm và tới phunsơng cho hom hàng ngày (trừ ban đêm).Thời gian tới cách nhau 30- 45 phút 1 lần,mỗi lần tới 7-10 giây tùy thuộc vào thờitiết

- Mỗi tuần trớc khi cây ra khỏi nhà hom,bắt đầu bón phân Hoà tan 1kg phân NPKtrong 100 lít nớc tới cho 15.000 cây hom

- Phòng chống sâu bệnh cho hom: định kìmỗi tuần phun Benlat 1 lần nồng độ 0,06%.Khi có nấm bệnh phát triển, phun 2lần/tuần nồng độ 0,08%

- Thờng xuyên theo dõi hom giâm, nhặt bỏlá rụng và hom chết, xới váng, nhổ cỏ dạimọc trong bầu hay nền giâm hom, khaithông hệ thống thoát nớc

* Chăm sóc cây hom trong vờn ơm:

- Khi cấy hom 3-5 tuần, chuyển cây hom ravờn ơm để nuôi dỡng Với hom giâm trongcát, sau khi cấy 2-3 tuần, khi rễ hom dài 1-2cm, cấy chuyển sang bầu đất ở vờn ơm,tiếp tục che nắng nh ở nhà giâm hom , chotới khi sống ổn định mới dỡ bỏ giàn che vàchăm sóc bình thờng nh cây hạt

- Định kì tới phân 1 lần/tuần với liều lợng1kg NPK (5:10:3) hòa tan trong 35 lít nớc,tới cho 5000 cây Sau mỗi tuần bón phân,phải tới nớc rửa lá bằng nớc sạch

* Tiêu chuẩn cây con xuất vờn: Tùy thuộcvào loài cây Đối với loài cây mọc nhanh,cây hom xuất vờn có chiều cao 20- 30cm,xanh, đẹp, khỏe mạnh, không sâu, bệnh

GV nêu câu hỏi:

- Nuôi cấy mô tế bào là gì?

II ứng dụng của công nghệ nuôi cấy mô

tế bào trong nhân giống cây rừng

1 Khái niệm

Trang 21

- Công nghệ nuôi cấy mô tế bào đợc

ứng dụng trong nhân giống cây rừng

ntn?

- Cơ sở khoa học của nuôi cấy mô tế

bào?

Nuôi cấy tế bào là phơng pháp sản xuấthàng loạt cây con từ các bộ phận của câybắng cách nuôi cấy chúng trong ốngnghiệm ở điều kiện vô trùng, có môi trờngthích hợp và cung cấp chất dinh dỡng gầngiống cây bình thờng

2 Cơ sở khoa học của phơng pháp nuôi cấy mô tế bào

- Nguyên lí cơ bản của nuôi cấy mô tế bào

là tính toàn năng của tế bào

- Về bản chất, nuôi cấy mô tế bào là 1

ph-ơng pháp nhân giống vô tính

3 Một số hình thức nuôi cấy mô tế bào

a Nuôi cấy mô phân sinh đỉnh sinh trởng

- Đỉnh sinh trởng chứa đựng mô phân sinh

để có số lợng cây mong muốn

c Tạo chồi bất định

- Tạo chồi bất định rừ các cơ quan nh rễ, lá,cành của cây là một hình thức phổ biến đểnhân giống

- Có thể thực hiện hình thức này bằng cáchnuôi cấy các bộ phận còn non của cây vàtạo các chồi bất định

d Hình thành cơ quan từ mô nuôi cấy

- Từ khối mô sẹo có thể hình thành cơ quan

nh rễ và thân cây thông qua tạo các môphân sinh trong những điều kiện nuôi cấynhất định phù hợp cho từng loại cây, từngloại mô

* Các hình thức nhân giống bằng nuôi cấymô và tế bào nói trên đều có thể áp dụngcho cây rừng Tuy nhiên hình thức nhânchồi bên có nhiều lợi thế để áp dụng chosản xuất

GV nêu câu hỏi:

ý nghĩa của việc luân canh trong vờn

-ơm?

Các biện pháp luân canh trong vờn

-ơm?

III Luân canh trong vờn gieo ơm

- ý nghĩa: Luân canh trong vờn ơm có tácdụng cải tạo đất, hạn chế sâu, bệnh hại pháttriển Vì thế những vờn ơm cố định cầnthiết phải luân canh

- Các biện pháp luân canh trong vờn ơm:+ Luân canh cây rừng với cây rừng: một vụhoặc một năm ơm cây này, vụ sau (nămsau) ơm cây khác

Trang 22

+ Luân canh cây rừng với cây nông nghiệphoặc cây phân xanh.

+ Luân canh cây rừng và cỏ chăn nuôi.+ Luân canh tổng hợp cây rừng, cây nôngnghiệp, cây cải tạo đất…

- Chế độ luân canh: Là thời gian của 1 chukì luân canh và nội dung sản xuất của khurừng trong mỗi năm Có nhiều chế độ luâncanh nh 2 khu, 3 khu,

Ví dụ: chế độ luân canh 2 khu và 3 khu:

Khu 1 Khu 2 Khu 1 Khu 2 Khu 3

Năm 1

C.Rừng C.PX Năm

1

C.Rừng CNN C.Rừng

Năm 2

C.PX C.Rừng Năm

2

C.Rừng C.Rừng CNN

Năm 3

- Làm đợc các công việc xử lí hạt giống thông thờng

- Thực hiện đúng quy trình và yêu cầu kĩ thuật, bảo đảm an toàn trong lao động

và vệ sinh môi trờng

II Chuẩn bị

GV phân công HS chuẩn bị:

- Hạt giống (keo, bạch đàn, thông…) từ 1 - 5g

- Dụng cụ: + Cân (1 cái)

+ Túi vải (5 túi)

Trang 23

- Phân chia nhóm và nơi thực hành cho từng nhóm.

Bớc 1 Cân 1g hạt cho vào túi vải.

Bớc 2 Đun nớc sôi, lấy 3 cốc nớc sôi pha với 2 cốc nớc lạnh (3 sôi + 2 lạnh), sau đó

đổ 150ml đã pha vào cốc thủy tinh Cách xử lí này chỉ phù hợp với các loại hạt có vỏmỏng nh bạch đàn, thông, sa mộc, không phù hợp với keo, lim

Bớc 3 Thả túi vải có đựng hạt vào trong cốc, ngâm hạt khoảng 5 - 6h, sau đó lấy túi

vải có đựng hạt ra

Bớc 4 Dùng khăn bông thấm ớt ủ các túi vải có đựng hạt.

Bớc 5 Ngày 2 lần rửa chua cho hạt (8h sáng và 4h chiều) Sau khi rửa chua, tiếp tục ủ

và lại rửa chua cho hạt…cho tới khi hạt bắt đầu nảy mầm

Bớc 6 Gieo hạt đã nứt nanh (hạt đã bắt đầu nảy mầm) trên luống, sau đó phủ 1 lớp

đất mỏng trên bề mặt hạt vừa gieo

- HS tự đánh giá mọi công việc từ chuẩn bị thực hành đến thực hiện các khâu trongquy trình theo mẫu bảng sau:

- GV nhận xét và đánh giá kết quả bằng điểm cho một số nhóm thực hành

Tiết 25 - 30: Thực hành làm đất ở vờn gieo ơm

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 1,2,3,4 Ngày dạy: 4.1.2008

Tiết: 1,2 (chiều) Ngày dạy: 4.1.2008

II Chuẩn bị

- Đất

- Phân chuồng hoai mục, phân vô cơ (NPK…)

- Nguyên liệu khử độc: vôi, fomalin (0,5 – 0,7%), Benlat 0,15%, Boocđô 0,5%

- Dụng cụ làm đất: cày, bừa, cuốc, xẻng, vồ đập đất…

Trang 24

2.1 Làm đất tạo luống gieo ơm

Bớc 1 Cày đất bằng thủ công hoặc cơ giới.

Bớc 2 Làm tơi đất, nhặt cỏ dại (chú ý kích thớc hạt đất phù hợp với kích thớc hạt) Bớc 3 Trộn phân bón và tạo mặt luống (áp dụng cho luống gieo nổi), cần chú ý tới

kích thớc các luống gieo và hớng của luống, những nơi đất dốc cần lu ý hớng củaluống chạy theo đờng đồng mức

Bớc 4 Sau khi tạo luống cần phun thuốc phòng, trừ sâu, bệnh hại.

Bớc 3 Đóng bầu, lu ý dùng 2 ngón tay ấn chặt hai góc của bầu, sau đó mới tiếp tục

cho đất vào tiếp, để cho bầu thẳng, không bị gãy khúc

Bớc 4 Xếp các bầu đã đóng vào luống và tới nhẹ cho đất ở bầu ngấm đều xuống tận

đáy

Chỉ tiêu đánh giá Tốt Kết quảKhá Đạt Ngời đánh giáChuẩn bị

Thực hiện quy trình làm đất

tạo luống gieo ơm:

-Tiết 31 - 36: Thực hành gieo hạt trên luống và trên bầu

Tiết: 1,2,3,4 Ngày dạy: 5.1.2008

Trang 25

II Chuẩn bị

- Đất gieo hạt: luống đất và bầu đất đã đợc chuẩn bị ở bài trớc

- Hạt giống đã đợc kích thích nảy mầm

- Công cụ: đĩa petri, giấy thấm, bình tới nớc

- Phên nứa che ma nắng cho luống gieo hạt

III Tiến trình tổ chức thực hành

Bớc 5 Dùng phên nứa che cho luống đã gieo hạt.

2.2 Gieo hạt trên bầu đất (áp dụng cho loại hạt có kích thớc to nh thông, keo…)

Bớc 1 Lấy giấy thấm cho vào đĩa petri, sau đó cho nớc vừa đủ để thấm ớt giấy.

Bớc 2 Lấy hạt đã nứt nanh cho vào trong đĩa petri

Bớc 3 Dùng que nhọn chọc một lỗ nhỏ chính giữa bầu đất, sau đó lấy một hạt đã nứt

nanh đặt vào lỗ đã tạo (phần nanh đặt quay xuống dới đáy bầu)

Bớc 4 Dùng bình nớc tới nhẹ trên mặt luống đã gieo hạt (lu ý chỉ tới vừa đủ ẩm trên

mặt luống)

Bớc 5 Dùng phên nứa che cho luống đã gieo hạt.

Chỉ tiêu đánh giá Tốt Kết quảKhá Đạt Ngời đánh giáChuẩn bị

Thực hiện quy trình gieo hạt

Trang 26

-Tiết 37 - 42: cấy cây con

Lớp dạy: 11C3 Tiết:1,2,3,4 Ngày dạy: 5.1.2008

Tiết: 1,2 Ngày dạy: 6.1.2008

- Đất cấy cây: Luống đất, bầu đất

- Cây con ở luống gieo

Bớc 1 Lấy đĩa petri, cho vào đĩa khoảng 1cm nớc.

Bớc 2 Nhổ cây mạ đặt vào trong đĩa, rễ cây mạ ngập trong nớc.

Bớc 3 Cấy cây trên luống hoặc trên bầu, yêu cầu phải đúng kĩ thuật.

Bớc 4 Dùng bình nớc tới nhẹ trên mặt luống đã cấy cây (lu ý chỉ tới vừa đủ ẩm trên

mặt luống)

Bớc 5 Dùng phên nứa che cho luống đã cấy cây.

-Tiết 43 - 48: Thực hành chăm sóc vờn gieo ơm

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 3,4 (sáng) Ngày dạy: 6.1.2008

Tiết: 1,2,3,4 Ngày dạy: 6.1.2008

I Mục tiêu

Sau khi học xong bài này, học sinh cần phải:

Trang 27

II Chuẩn bị

- Công cụ lao động: công cụ làm đất, bình tới nớc, bình phun thuốc trừ sâu

- Nguyên vật liệu: phân chuồng hoai mục, phân vô cơ (NPK…) để bón thúc, thuốc trừsâu, bệnh

III Tiến trình tổ chức thực hành

Bớc 1 Che nắng cho cây vừa mới cấy và tới nớc hàng ngày Tùy theo từng loài cây

mà có thể che nắng từ 4 - 10 ngày

Bớc 2 Sau khi cấy đợc 15 ngày bắt đầu tiến hành nhổ cỏ xung quanh luống và trên

mặt bầu (2 tuần nhổ cỏ và xới đất 1 lần)

Bớc 3 Dùng que nhỏ xới đất cho mặt bầu, độ sâu khoảng 2 - 3cm là vừa.

Bớc 4 Phòng, trừ sâu, bệnh hại cho cây Định kì mỗi tuần phun Benlat 1 lần với nồng

độ 0,06% Trờng hợp có nấm phát triển, 1 tuần phun chống bệnh 2 lần với nồng độ0,08%

Bớc 5 Bón thúc cho cây khi đợc 1 tháng tuổi.

-Tiết 49-51: Kĩ thuật làm đất trồng rừng

Lớp dạy: 11C3 Tiết: 1,2,3 Ngày dạy: 13.1.2008

Giải thích và liên hệ thực tế việc làm đất trồng rừng ở địa phơng

II Tiến trình bài giảng

1 ổn định lớp

Trang 28

HS thảo luận nhóm và trả lời (đặc điểm

của đất trồng rừng -> tác động đến cây

rừng)

I Mục đích yêu cầu của làm đất

- Do đất trồng rừng hầu hết là đất hoang,

đất đồi núi dốc, nhìn chung là xấu, độ dàytầng đất mặt mỏng, có nhiều sỏi đá, độxốp kém, khô, chua, nghèo dinh dỡng…

Để tạo điều kiện cho cây rừng sau khitrồng mau bén rễ, sinh trởng nhanh, nângcao tỉ lệ sống, do vậy phải tiến hành làm

đất

- Có 2 phơng thức làm đất trồng rừng:làm đất toàn diện và làm đất cục bộ

GV:

- Trình bày các phơng thức làm đất và

điều kiện áp dụng?

- Ưu, nhợc điểm của mỗi phơng thức?

- Phơng thức nào đợc áp dụng chủ yếu ở

nớc ta?

- Điều kiện áp dụng phơng pháp làm đất

theo băng?

II Làm đất trồng rừng

1 Làm đất trồng rừng toàn diện

- Làm đất trồng rừng toàn diện là làm đấttrên toàn diện tích định trồng rừng Dùngcuốc, trâu, bò cày hoặc máy cày, làm lật

đất

- Làm đất toàn diện là phơng thức cải tạo

đất triệt để và cho kết quả trồng rừng tốtnhất

- Phơng thức này đợc áp dụng ở nơi có

2 Làm đất cục bộ

- Làm đất trồng rừng cục bộ là làm đấttrên một phần diện tích

- Phơng thức này đợc áp dụng ở nơi có

địa hình đồi núi dốc, đất có nhiều đá nổi,

đá chìm, ít vốn đầu t, vì vậy phơng thứcnày đợc áp dụng rộng rãi ở nớc ta

- Làm đất cục bộ có thể tiến hành theo 2phơng pháp

đắp liếp, đắp đất cao hơn mặt đất xungquanh)

- Bề rộng mặt luống (băng hay dải) tốithiểu 0,5m, chiều dài luống ở nơi đất dốc

Trang 29

- Điều kiện áp dụng phơng pháp làm đất

theo hố?

phải chạy theo đờng đồng mức, nơi đấtbằng phải theo hớng dễ tiêu thoát nớc

b Phơng pháp làm đất theo hố

- Thích hợp với nhiều loại địa hình khácnhau: ở vùng đồi núi có nhiều đá nổi;vùng đất bằng, ít dốc có nhiều cỏ dại, gốccây,… ơng thức này dễ dàng sử dụngphcác công cụ sản xuất truyền thống sẵn có

nh cuốc bàn, cuốc chim, xà beng, xẻng…Vì vậy đợc áp dụng rộng rãi ở nớc ta

- Kích thớc hố đào thông thờng là 40 x 40

x 40 cm

- Đào hố: Khi đào hố, lớp đất ở trên bềmặt để riêng một bên hố, lớp đất sâu phíadới thờng xấu hơn và nhiều đá sỏi hơn, đểriêng một bên hố Tùy điều kiện cụ thể,

có thể đào hố bằng, hố lõm, hoặc hố lồi

Đất đào lên thông thờng phải đợc phơi ảikhoảng 2-3 tuần thì tiến hành lấp hố

- Lấp hố: Đợc áp dụng với hố bằng và hốlõm Lấy đất đào đã đợc phơi ải, chủ yếuphần ở trên mặt, đập nhỏ, nhặt bỏ cỏ dại,sỏi đá cục, lấp đất bằng mặt hố hoặc caohơn mặt đất 1-2cm (với hố bằng), hoặcthấp hơn mặt đất 10-20cm (với hố lõm).Với hố lồi, phải đập đất nhỏ, loại bỏ cỏdại, đá cục, sau đó vun cao hơn mặt đất20-30cm

- Thời vụ phát dọn thực bì và làm đấttrồng rừng có ảnh hởng đến năng suất, giáthành và hiệu quả trồng rừng Nếu tiếnhành quá sớm: đất bị sói mòn, thực bì sẽphục hồi lại, đất trong hố kết cứng khótrồng cây Nếu tiến hành quá muộn, đấtkhông đợc phơi ải… cho nên xác địnhthời vụ phát dọn thực bì và làm đất trồngrừng phải căn cứ vào điều kiện tự nhiêncủa từng địa phơng, kế hoạch trồng rừng,nguồn nhân lực,… thông thờng phát dọnthực bì xong phải làm đất ngay và làm đấtphải xong trớc khi trồng rừng từ 1- 4 tuầnlễ

Trang 30

- Vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất tại địa phơng.

- HS ôn tập kĩ kiến thức chuẩn bị cho kiểm tra học kì

1 Vai trò của giống cây rừng

- Cung cấp sản phẩm và nguyên liệu

- Bảo vệ môi trờng sinh thái

- Nuôi dỡng nguồn nớc, hạn chế lũ lụt, hạn hán

- Rừng có tác dụng làm đẹp cảnh quan đất nớc

- Vai trò của rừng trong chiến tranh bảo vệ tổ quốc

2 Các nguyên tắc chọn cây lấy giống

- Lấy mục tiêu kinh tế để xác định các chỉ tiêu chọn lọc cây trội lấy giống

- Cây trội đợc chọn phải có độ vợt cần thiết so với trị số TB của quần thể

- Chọn lọc cây trội nên tiến hành ở rừng thuần loại, đồng tuổi và có hoàn cảnh sống

đồng đều

- Rừng để chọn cây trội phải ở tuổi thành thục hoặc gần thành thục

- Rừng chọn lọc cây trội phải có sinh trởng từ mức TB trở lên, có sản phẩm mongmuốn trên mức TB

- Đối với cây lấy gỗ hoặc lấy vỏ, lá thì rừng chọn lọc cây trội là rừng cha bị khai thác

gỗ, đặc biệt là rừng cha bị chặt chọn Còn đối với cây lấy quả thì khu chọn lọc câytrội phải cha bị thu hái quả trong năm

- Đối với cây không lấy quả, cây trội vẫn nên là những cây ra hoa, kết quả nhiều

3 Sản xuất hạt giống cây rừng

- Thu hái quả giống (kĩ thuật thu hái)

- Tách hạt giống (các phơng pháp thờng đợc áp dụng trong sản xuất)

- Phân loại hạt giống (mục đích chỉ tiêu để phân loại)

- Bảo quản hạt giống (các yếu tố ảnh hởng đến sức sống của hạt giống)

4 Yêu cầu kĩ thuật của vờn ơm cây rừng

* Địa điểm lập vờn ơm

- Điều kiện tự nhiên:

+ Độ dốc: Nơi lập vờn ơm không nên quá dốc, độ dốc thích hợp là 2-50

+ Hớng đặt vờn ơm: miền Bắc không nên đặt vờn ơm theo hớng Bắc và Đông - Bắc đểtránh gió lạnh Miền Trung tránh đặt hớng Tây - Nam để tránh gió nóng

+ Vờn ơm nên đặt gần nguồn cung cấp nớc sạch, thông thoáng, thoát nớc tốt, khôngúng ngập về mùa ma, tránh nơi thung lũng hẹp, nơi có gió lùa, nơi nhiều ổ sâu, bệnhhại, nơi gần chỗ chăn thả gia súc

- Chọn đất lập vờn ơm gần đờng giao thông, gần khu dân c nhằm thuận lợi cho vậnchuyển, đi lại và liên hệ sản xuất

- Đất lập vờn ơm nên chọn đất cát pha, tơi xốp, thoáng khí Đất cát và đất sét đềukhông thích hợp với vờn ơm Đất vờn ơm phải có đầy đủ các chất dinh dỡng cần thiết(N, P, K, Mg, Ca…và các chất vi lợng) để cây con sinh trởng nhanh, phẩm chất tốt, cósức đề kháng cao Đa số cây rừng thích hợp với đất vờn ơm có độ pH từ 5 - 6

* Phân loại đất vờn ơm

- Đất cát pha:

+ Thành phần cơ giới chủ yếu: cát chiếm (80-85%), sét vật lí đờng kính cấp hạt

<0,01mm chiếm khoảng 10-15%

Tiêu đề	Giáo án nghề trồng rừng lớp 11
Trường học	Trường Trung Học Phổ Thông
Chuyên ngành	Nghề Trồng Rừng
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2007
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	60
Dung lượng	418 KB