Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)

Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)Nghiên cứu chất lượng phần mền và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử trường Đại học giao thông vận tải (LV thạc sĩ)

Trang 1

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

-

TRẦN THỊ HỒNG NHUNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

HÀ NỘI – 2016

Trang 2

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KỸ THUẬT

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS PHÙNG VĂN ỔN

HÀ NỘI – 2016

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Nội dung của luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thông tin đƣợc đăng tải trên những tạp chí

và các trang web theo danh mục tài liệu tham khảo Tất cả các tài liệu tham khảo đều có xuất xứ rõ ràng và đƣợc trích dẫn hợp pháp

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và chịu mọi hình thức kỷ luật theo quy định cho lời cam đoan của mình

Tác giả luận văn

Trần Thị Hồng Nhung

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Học viên xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Khoa Quốc tế và Đào tạo Sau đại học và Khoa Công nghệ thông tin, Học viện Bưu chính Viễn thông đã tạo điều kiện thuận lợi cho học viên trong quá trình học tập và nghiên cứu Lời cảm ơn trân trọng xin gửi tới Ban Giám hiệu Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải

đã tạo điều kiện về thời gian và tài chính để học viên theo học khóa đào tạo thạc sỹ này Và học viên xin chân thành cảm ơn Tiến sỹ Phùng Văn Ổn là người đã trực tiếp tận tình hướng dẫn học viên hoàn thành luận văn

Học viên chân thành cảm ơn bạn bè và gia đình đã sát cánh giúp học viên có được kết quả như ngày hôm nay

Học viên xin trân trọng cảm ơn!

Tác giả luận văn

Trần Thị Hồng Nhung

Trang 5

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ vii

LỜI NÓI ĐẦU viii

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM 12

1.1 Chất lượng phần mềm 12

1.1.1 Khái niệm chất lượng phần mềm 12

1.1.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng phần mềm 12

1.1.3 Các độ đo chất lượng phần mềm 14

1.1.4 Website chuẩn SEO 15

1.2 Tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng phần mềm 15

1.3 Các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng phần mềm 16

1.3.1 Bộ tiêu chuẩn ISO/IEC 9126 16

1.4 Các tiêu chuẩn Việt Nam về chất lượng phần mềm 18

1.4.1 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8702:2011 – Các phép đánh giá ngoài 18

1.4.2 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8703:2011 – Các phép đánh giá trong 23

1.4.3 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8704:2011 – Phần 3: Các phép đánh giá chất lượng sử dụng 26

1.4.4 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8706:2011 – Quy trình cho bên đánh giá 28

1.4.5 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8707:2011 – Quy trình cho người phát triển 34

1.5 Mô hình chất lượng phần mềm 37

1.5.1 Mô hình chất lượng trong và mô hình chất lượng ngoài 37

1.5.2 Mô hình chất lượng sử dụng 40

Trang 6

ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM 43

2.1 Tiêu chí đánh giá chất lượng phần mềm 43

2.1.1 Tiêu chí chức năng 43

2.1.2 Tiêu chí độ tin cậy 43

2.1.3 Tiêu chí khả dụng 44

2.1.4 Tiêu chí hiệu quả 44

2.1.5 Tiêu chí khả chuyển 44

2.1.6 Tiêu chí bảo trì được 45

2.2 Các phương pháp đánh giá chất lượng phần mềm 45

2.2.1 Các phép đánh giá trong 45

2.2.2 Các phép đánh giá ngoài 48

2.2.3 Các phép đánh giá chất lượng sử dụng 49

2.3 Quy trình đánh giá chất lượng phần mềm 50

2.3.1 Bước 1: Thiết lập các yêu cầu đánh giá 51

2.3.2 Bước 2: Xác lập cơ chế đánh giá 51

2.3.3 Bước 3: Thiết kế kế hoạch đánh giá sản phẩm phần mềm 51

2.3.4 Bước 4: Thực hiện đánh giá 52

2.4 Phương pháp đánh giá chất lượng phần mềm ứng dụng 52

2.5 Đánh giá chất lượng Website 54

2.6 Mô hình CMMI 56

Chương 3: THỬ NGHIỆM ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG WEBSITE TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ GIAO THÔNG VẬN TẢI 60

3.1 Website Trường Đại học Công nghệ GTVT 60

3.1.1 Giới thiệu chung 60

3.1.2 Kiến trúc của Website (Sitemap) 62

3.1.3 Một số hình ảnh Giao diện của Website 64

3.2 Xây dựng quy trình đánh giá chất lượng Website 66

3.2.1 Thiết lập các tiêu chí đánh giá 66

Trang 7

3.2.2 Thiết kế tiêu chuẩn đánh giá 68

3.2.3 Thiết kế thang điểm đánh giá 70

3.3 Đánh giá chất lượng Website của trường Đại học Công nghệ GTVT 70

3.3.1 Đánh giá theo các thành phần 70

3.3.2 Tổng hợp đánh giá Website Trường ĐH Công nghệ GTVT 78

3.3.3 Đánh giá kết quả Website Trường ĐH Công nghệ GTVT 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

PHỤ LỤC 84

Trang 8

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ISO The International Organisation for

Standardisotion

Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa

IEC The International Electrotechnical

Commission

Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc

tế ISO/IEC The International Organisation for

Standardisotion/ The International Electrotechnical Commission

Ủy ban kỹ thuật chung ISO/IEC

IEEE Instituse of Electrical and Electronic

Engineers

Viện Công nghệ Điện và Điện tử

Trang 9

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình1.1: Mối liên hệ giữa tiêu chuẩn ISO/IEC 9616 và ISO/IEC 14598

Hình 1.2: Mối liên hệ giữa tiêu chuẩn đánh giá và thuộc tính đánh giá

Hình 1.3: Mối liên hệ giứ thuộc tính và tiêu chuẩn đánh giá

Hình 1.4: Mô hình chất lượng cho chất lượng trong và chất lượng ngoài

Hình 1.5: Mô hình chất lượng sử dụng

Hình 2.1: Quy trình đánh giá sản phẩm phần mềm

Hình 2.2: Mô hình chuẩn CMMI 5 cấp độ trưởng thành

Hình 3.1: Sơ đồ website Trường Đại học Công nghệ GTVT

Hình 3.2: Một số hình ảnh giao diện của Cổng thông tin điện tử Trường Đại học Công nghệ GTVT

Trang 10

LỜI NÓI ĐẦU

Ngày nay, phần mềm máy tính đã ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực đời sống xã hội, đã đóng góp tích cực vào việc nâng cao hiệu quả, chất lượng công việc, cải thiện cuộc sống tinh thần của con người nhưng đồng thời chúng ta đang phụ thuộc nhiều hơn vào phần mềm Do đó, vai trò của việc đảm bảo chất lượng phần mềm ngày càng trở nên quan trọng

Trong những năm qua, ở Việt Nam, các cơ quan nhà nước cũng như doanh nghiệp đã có nhiều nỗ lực triển khai ứng dụng Công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý, điều hành và nghiệp vụ; nhiều phần mềm ứng dụng đã được triển khai (quản trị nguồn lực doanh nghiệp, quản lý văn bản và hỗ trợ điều hành, quản lý nhân sự, kế toán, …), đặc biệt hầu hết các cơ quan, doanh nghiệp đều đã xây dựng được Trang/Cổng thông tin điện tử và được coi như bộ mặt của tổ chức, doanh nghiệp trên môi trường Internet

Rõ ràng nhu cầu phần mềm ở nước ta hiện tại là rất cao và nó đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp Vì vậy, việc bảo đảm chất lượng phần mềm là một yêu cầu bắt buộc Tuy nhiên các sản phẩm phần mềm ngày càng phức tạp và đa dạng dẫn đến việc đánh giá chất lượng trở nên khó khăn hơn Trong nhiều trường hợp, chất lượng sản phẩm phần mềm tốt hay xấu còn phụ thuộc vào người thẩm định Tuy nhiên, mỗi đối tượng liên quan đến phần mềm lại có những yêu cầu khác nhau về chất lượng sản phẩm Chất lượng phần mềm được quyết định chủ yến vào sự thỏa thuận giữa người sử dụng và công ty sản xuất Thông thường, họ tự đưa ra quy trình cũng như tiêu chí đánh giá riêng

Quản lý chất lượng phần mềm là vấn đề không mới nhưng theo một số đánh giá là còn yếu của các công ty, đơn vị, tổ chức xây dựng phát triển phần mềm ở Việt Nam Các sản phẩm phần mềm ngày càng phức tạp và phát triên đa dạng phục vụ nhu cầu ngày càng cao của người dùng dẫn đến việc đánh giá chất lượng phần mềm trở lên khó khăn hơn Để đánh giá được chất lượng phần mềm có đáp ứng được yêu cầu hay không cần phải đưa ra các tiêu chí đánh giá chất lượng phần mềm theo một tiêu chuẩn chung và phần mềm đó phải qua sử dụng thực tế

Trang 11

Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải (GTVT) là một cơ sở giáo dục công lập trực thuộc Bộ GTVT, trong những năm qua nhà trường luôn chú trọng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong mọi hoạt động, nhất là trong quản lý

và quảng bá hình ảnh, thương hiệu của Trường Nhà trường cũng đã xây dựng Trang thông tin điện tử (Website) để cung cấp, trao đổi thông tin phục vụ các mặt hoạt động của Trường cũng như tương tác với sinh viên Mặc dù Website của Trường đã được đưa vào sử dụng, nhưng trong quá trình hoạt động vẫn còn tồn tại những hạn chế mà nguyên nhân có thể là công tác kiểm soát, quản lý chất lượng chưa được thực hiện tốt

Trong phạm vi đề tài luận văn tốt nghiệp cao học, với mong muốn nghiên cứu về các tiêu chuẩn, quy trình, phương pháp đánh giá chất lượng phần mềm, giúp

cơ quan quản lý và người sử dụng có thể đánh giá khách quan về chất lượng phần

mềm sử dụng trong thực tế, học viên lựa chọn đề tài “Nghiên cứu chất lượng phần

mềm và thử nghiệm đánh giá chất lượng trang thông tin điện tử Trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải”

 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Quản lý chất lượng phần mềm là vấn đề không mới nhưng theo một số đánh giá là còn yếu của các công ty, đơn vị, tổ chức xây dựng phát triển phần mềm ở Việt Nam Một số công ty trong nước hiện đã đạt các chuẩn quốc tế CMM/CMMI trong nâng cao năng lực và quản lý chất lượng phần mềm, song không nhiều và hiện cũng chỉ gói gọn trong số ít công ty gia công cho thị trường nước ngoài

Theo định nghĩa về chất lượng sản phẩm phần mềm của Tổ chức tiêu chuẩn quốc tế ISO trong bộ tiêu chuẩn 8402 thì "chất lượng là khả năng đáp ứng toàn diện nhu cầu của người dùng về tính năng cũng như công dụng được nêu ra một cách tường minh hoặc không tường minh trong những ngữ cảnh xác định"

Bộ tiêu chuẩn chất lượng ISO 9001-3 của tổ chức ISO, quy định về "Quy trình đảm bảo chất lượng" trong các tổ chức phát triển phần mềm Chứng chỉ ISO

9001 xác nhận các tổ chức, đơn vị có quy trình đảm bảo chất lượng hợp chuẩn Bên cạnh đó, một mô hình khác là CMM (Capability Maturity Model) cũng đang rất

Trang 12

đó đã đạt được mức độ tương ứng với các cấp độ CMM của chứng chỉ Vẫn có doanh nghiệp có quy trình tốt nhưng sản xuất ra sản phẩm chất lượng không cao, điều này chứng tỏ cách tiếp cận theo chất lượng quy trình chưa phải là cách tiếp cận toàn diện mà chỉ giải quyết vấn đề ở mức căn bản

Những năm cuối thế kỷ 20, tổ chức ISO đã tập trung rất nhiều vào các tiêu chuẩn chất lượng cho phần mềm Cách tiếp cận về chất lượng của ISO đã thực sự tiến thêm một bậc, toàn diện hơn, phù hợp hơn Kết quả của sự tập trung này là một loạt các bộ tiêu chuẩn đã ra đời, nhằm hướng tới đánh giá chất lượng toàn diện trong suốt vòng đời của sản phẩm phần mềm, từ khi phôi thai cho tới lúc lạc hậu cần thay thế Theo cách tiếp cận của ISO, chất lượng toàn diện của phần mềm cần phải được quan tâm từ chất lượng quy trình, tới chất lượng phần mềm nội bộ (chất lượng trong), chất lượng phần mềm đối chiếu với yêu cầu của người dùng (chất lượng ngoài) và chất lượng phần mềm trong sử dụng (chất lượng sử dụng) Các yêu cầu cho chất lượng sản phẩm phần mềm sẽ bao gồm các tiêu chí đánh giá chất lượng trong, chất lượng ngoài và chất lượng sử dụng, để đáp ứng yêu cầu của người

sử dụng, người bảo dưỡng, tổ chức sử dụng, và người dùng cuối Các yều cầu về chất lượng của người sử dụng được xác định là các yêu cầu chất lượng trong phép

đo chất lượng sử dụng, phương pháp đo chất lượng ngoài, thậm chí cả phương pháp

đo chất lượng trong

Nhằm hỗ trợ cho các doanh nghiệp, tổ chức, người tiêu dùng và người sử dụng, cũng như trong công tác thực hiện và quản lý chất lượng sản phẩm phần mềm, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành một số tiêu chuẩn Việt Nam trong lĩnh vực đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm (TCVN 8702:2011 - TCVN 8708:2011) Các tiêu chuẩn này cơ bản dựa trên các tiêu chuẩn quốc tế như ISO/IEC 9126, ISO/IEC 14598, dùng chung cho các loại phần mềm dưới góc độ của người phát triển, người kiểm định và người sử dụng (chất lượng trong, chất lượng ngoài, chất lượng sử dụng)

Đối với những sản phẩm có tính đặc thù như Trang/Cổng thông tin điện tử,

Bộ Thông tin và Truyền thông cũng có đưa ra bộ tiêu chí đánh giá Tuy nhiên trên

Trang 13

thực tế, một số tiêu chí chất lượng khác của một Website như Website chuẩn SEO, tối ưu hóa cho google, kênh online,… chưa được đề cập đến

 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đánh giá chất lượng phần mềm nói chung và chất lượng Website nói riêng, đề xuất bộ tiêu chí đánh giá chất lượng Website và thử nghiệm đánh giá chất lượng Website của Trường Đại học Công nghệ GTVT

 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung vào nghiên cứu các tiêu chí, phương pháp, quy trình đánh giá chất lượng phần mềm nói chung, Website nói riêng ở Việt Nam và thử nghiệm đánh giá chất lượng Website của Trường Đại học Công nghệ GTVT

 Phương pháp nghiên cứu

Khảo sát các tiêu chí đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm thông qua việc thu thập, tổng hợp các sách, các bài báo, các tài liệu trên website Nghiên cứu các tiêu chuẩn, hướng dẫn của các tổ chức về tiêu chuẩn quốc tế (ISO/IEC, IEEE )

về đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm qua các bộ tiêu chuẩn Khảo sát tình hình tiêu chuẩn và thực tế đánh giá chất lượng website của Trường Đại học Công nghệ GTVT để đề xuất ứng dụng

Bố cục của luận văn

Luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về chất lượng phần mềm

Chương 2: Tiêu chí, phương pháp và quy trình đánh giá chất lượng phần mềm Chương 3: Thử nghiệm đánh giá chất lượng website trường Đại học Công nghệ Giao thông vận tải

Đề tài nghiên cứu của luận văn có nội dung bao phủ rộng Tuy nhiên, thời gian nghiên cứu của học viên còn hạn hẹp Vì vậy, luận văn còn có những thiếu sót, học viên rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn

Trang 14

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ CHẤT LƯỢNG PHẦN MỀM

1.1 Chất lượng phần mềm

1.1.1 Khái niệm chất lượng phần mềm

Theo định nghĩa hình thức về chất lượng sản phẩm phần mềm của Tổ chức tiêu

chuẩn quốc tế ISO trong bộ tiêu chuẩn 8402, "chất lượng là khả năng đáp ứng toàn

diện nhu cầu của người dùng về tính năng cũng như công dụng được nêu ra một cách tường minh hoặc không tường minh trong những ngữ cảnh xác định" [1] [3]

Trong định nghĩa trên, chất lượng được định nghĩa còn rất "mờ", thiếu yếu tố định lượng do để hiểu hết nhu cầu của người sử dụng quả thực là rất khó Với những khó khăn về định lượng trong khái niệm chất lượng phần mềm, để có được một phần mềm tốt cách thông thường nhất là tiếp cận theo lối chất lượng quy trình Nghĩa là nếu chúng ta có quy trình sản xuất tốt thì sẽ có khả năng sản xuất ra sản phẩm tốt

Như vậy, định nghĩa về chất lượng phần mềm là sự đáp ứng các yêu cầu chức năng, sự hoàn thiện và các chuẩn được phát triển, các đặc trưng mong đợi từ người phát triển phần mềm đến người sử dụng

1.1.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng phần mềm [3]

Các yêu cầu về chất lượng của người sử dụng được xác định là các yêu cầu

chất lượng trong phép đo chất lượng sử dụng Những yêu cầu này được xác định bằng phương pháp đo và sử dụng như chuẩn khi đánh giá sản phẩm Để có được một sản phẩm thoả mãn nhu cầu của người dùng đòi hỏi quá trình phát triển phần mềm phải luôn có những phản hồi từ phía họ

Các yêu cầu chất lượng ngoài xác định các mức yêu cầu đối với chất lượng

theo hướng nhìn từ bên ngoài Chúng bao gồm các yêu cầu xuất phát từ nhu cầu người

sử dụng, gồm các yêu cầu chất lượng sử dụng Các yêu cầu chất lượng ngoài được sử dụng như là đích của quá trình kiểm tra tại mỗi giai đoạn phát triển Các yêu cầu chất lượng ngoài cho tất cả các tiêu chí chất lượng xác định trong phần này nên được đặt trong các đặc tả yêu cầu chất lượng sử dụng phương pháp đo ngoài, nên được chuyển

Trang 15

đổi sang các yêu cầu chất lượng trong, và nên được sử dụng như là chuẩn để kiểm tra

sản phẩm

Các yêu cầu chất lượng trong xác định các mức chất lượng yêu cầu theo

hướng nhìn từ bên trong của sản phẩm Các yêu cầu chất lượng trong được sử dụng để xác định tiêu chí của các sản phẩm trung gian Chúng có thể bao gồm các mô hình tĩnh hoặc động, các tài liệu và mã nguồn khác nhau Các yêu cầu chất lượng trong có thể được coi là đích cho các kiểm tra tại các giai đoạn khác nhau trong quá trình phát triển Chúng cũng có thể được sử dụng để xác định các chiến lược phát triển, chuẩn để đánh giá, các kiểm tra trong quá trình phát triển Có thể sử dụng một số phương pháp đo mở rộng (ví dụ: cho việc tái sử dụng), nằm ngoài phạm vi của ISO/IEC 9126 Các yêu cầu chất lượng trong nên được xác định một cách định lượng qua việc sử dụng phương

pháp đo trong

Chất lượng trong là tổng hợp của tất cả các tiêu chí của sản phẩm phần mềm

theo cách nhìn từ bên trong Chất lượng trong được đo kiểm và đánh giá theo các yêu cầu chất lượng trong Các chi tiết của chất lượng sản phẩm phần mềm có thể được cải tiến trong suốt quá trình triển khai mã hoá, kiểm thử, nhưng bản chất cơ bản của chất lượng sản phẩm phần mềm thể hiện qua chất lượng trong thì không thay đổi trừ khi có

sự thiết kế lại

Chất lượng ngoài là tổng hợp của các tiêu chí của sản phẩm phần mềm theo

cách nhìn từ bên ngoài Đó là chất lượng khi phần mềm hoạt động, thường được đo kiểm, ước lượng trong khi kiểm thử trong môi trường giả lập với dữ liệu giả lập, sử dụng phương pháp đo ngoài Trong quá trình kiểm thử, hầu hết các lỗi cần được phát hiện và khắc phục Tuy nhiên, sau kiểm thử, vẫn còn lại một số lỗi Bởi vì rất khó để sửa chữa kiến trúc và các vấn đề liên quan đến thiết kế cơ bản của phần mềm, nên thiết

kế cơ bản của phần mềm thường không thay đổi khi kiểm thử

Chất lượng sử dụng là cách nhìn của người dùng về chất lượng của sản phẩm

phần mềm khi nó được sử dụng trong một môi trường và hoàn cảnh cụ thể Nó xác định phạm vi mà người sử dụng có thể đạt được mục đích của mình trong một môi

trường cụ thể, hơn là xác định các tiêu chí của bản thân phần mềm

Trang 16

Chất lượng trong môi trường của người sử dụng có thể khác với trong môi

trường của người phát triển, đó là do sự khác nhau giữa nhu cầu và khả năng của những người sử dụng khác nhau, và sự khác nhau giữa các phần cứng và môi trường Người sử dụng chỉ đánh giá các tiêu chí của phần mềm mà họ dùng tới Đôi khi, các thuộc tính của phần mềm, xác định bởi người sử dụng trong khi phân tích yêu cầu không đáp ứng được nhu cầu của người sử dụng trong quá trình sử dụng, đó là do những thay đổi yêu cầu của người sử dụng và các khó khăn trong việc xác định nhu cầu

1.1.3 Các độ đo chất lượng phần mềm

Sau khi thực hiện đánh giá hệ thống và xác định được điểm số cho từng phép đánh giá, điểm số của từng tiêu chí bằng trung bình cộng điểm số của các phép đánh giá cho tiêu chí đó [1], [2], [3] , cụ thể:

Trong đó:

- Pi là điểm của tiêu chí đánh giá thứ i trong bộ tiêu chí

- mi là số lượng phép đánh giá của tiêu chí thứ i

- Xj là điểm đạt được của phép đánh giá thứ j của tiêu chí thứ i

Tiếp theo, tính điểm đạt được cho từng thành phần, sử dụng công thức tính trung bình cộng có trọng số điểm đạt được của các tiêu chí trong thành phần đó, cụ thể công thức tính điểm cho từng thành phần là:

Trang 17

1.1.4 Website chuẩn SEO

SEO (Search Engine Optimization) là một tập hợp các phương pháp nhằm

nâng cao thứ hạng của một website trong các trang kết quả của các công cụ tìm kiếm (phổ biến nhất là Google) Bản chất của SEO là một trong những chiến thuật quan trọng trong quy trình lập kế hoạch online Marketing vì hành vi của khách hàng hiện nay là luôn tra cứu thông tin trên Google trước khi quyết định mua sắm hay sử dụng dịch vụ… [9]

1.2 Tầm quan trọng của việc đánh giá chất lượng phần mềm

Việc đánh giá sản phẩm phần mềm để thoả mãn các yêu cầu chất lượng là một trong những quy trình trong vòng đời phát triển của phần mềm Chất lượng sản phẩm phần mềm cần được đánh giá bằng việc đo kiểm các thuộc tính bên trong (thường là các phương pháp đo tĩnh trên các sản phẩm trung gian), hoặc bằng cách đo kiểm các thuộc tính bên ngoài (thường là đo các đáp ứng của mã lệnh khi thực thi), hoặc bằng cách đo kiểm chất lượng các thuộc tính sử dụng Mục đích là để sản phẩm đáp ứng được những yêu cầu trong từng trường hợp sử dụng cụ thể

Quy trình chất lượng góp phần cải tiến chất lượng sản phẩm, và chất lượng sản phẩm góp phần cải tiến chất lượng sử dụng Do đó, việc đánh giá và cải tiến một quy trình đồng nghĩa với cải tiến chất lượng sản phẩm Tương tự, việc đánh giá chất lượng

sử dụng có thể tác động ngược trở lại để cải tiến một sản phẩm và đánh giá một sản phẩm phần mềm có thể tác động trở lại để cải tiến một quy trình

Các thuộc tính trong thích hợp của phần mềm là yêu cầu tiền đề để đạt được các phản ứng bên ngoài, và các hoạt động bên ngoài thích hợp là yêu cầu tiền đề để đạt được chất lượng sử dụng

Các yêu cầu cho chất lượng sản phẩm phần mềm sẽ bao gồm các tiêu chí đánh giá chất lượng trong, chất lượng ngoài và chất lượng sử dụng, để đáp ứng yêu cầu của người sử dụng, người bảo dưỡng, tổ chức sử dụng, và người dùng cuối [6]

Trang 18

1.3 Các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng phần mềm [8]

1.3.1 Bộ tiêu chuẩn ISO/IEC 9126

ISO – 9126 thiết lập một mô hình chất lượng chuẩn cho các sản phẩm phần mềm Bộ tiêu chuẩn này được chia làm bốn phần:

ISO/IEC 9126-1 trình bày về mô hình chất lượng sản phẩm phần mềm

ISO/IEC 9126-2 trình bày về các phép đánh giá ngoài

ISO/IEC 9126-3 trình bày về các phép đánh giá trong

ISO/IEC 9126-4 các phép đánh giá cho chất lượng sản phẩm phần mềm trong quá trình sử dụng

ISO/IEC 9126 là tiêu chuẩn quốc tế đánh giá phần mềm Được phân chia thành

4 phần tuân theo một cách nghiêm ngặt các tiêu chí sau: mô hình chất lượng, hệ đo lường bên ngoài và bên trong, hệ đo lường chất lượng khi sử dụng

ISO/IEC 14598 bao gồm 6 phần chính dưới tiêu đề chung: Công Nghệ Thông Tin – Đánh giá sản phẩm phần mềm

Phần 1: Tổng quan

Phần 2: Lập kế hoạch và quản lý

Phần 3: Quy trình cho người phát triển

Phần 4: Quy trình cho người sử dụng

Phần 5: Quy trình cho người đánh giá

Phần 6: Tài liệu đánh giá các khối

Phần 1 của chuẩn ISO/IEC 14598 giới thiệu về các phần khác, đưa ra hướng dẫn đánh giá chung cho sản phẩm phần mềm Nó cung cấp một cái nhìn tổng quát về các chuẩn khác và giải thích mối quan hệ giữa ISO/IEC 14598 và mô hình chất lượng trong ISO/IEC 9126 Phần này xác định một cách rõ ràng các thuật ngữ công nghệ được sử dụng trong các phần khác, bao gồm các yêu cầu chung, đánh giá chất lượng phần mềm và các khái niệm chung

Bên cạnh đó phần 1 cung cấp mô hình cơ bản để đánh giá chất lượng cho các sản phầm phần mềm và các yêu cầu cho các phương pháp đo và đánh giá sản phẩm

Trang 19

phần mềm ISO/IEC 14598 được sử dụng cho người phát triển, người sử dụng và những người đánh giá độc lập có trách nhiệm đánh giá sản phầm phần mềm

Quá trình đánh giá sản phẩm phần mềm trong ISO 14598 đối với 3 đối tượng khác nhau:

Người phát triển: các tiến trình đánh giá phần mềm dành cho người phát triển

có thể được áp dụng cho các tổ chức có kế hoạch phát triển các sản phẩm mới hay cải tiến các sản phẩm sẵn có Nó cũng phù hợp với các tổ chức dự định sử dụng chính nhân viên kỹ thuật của mình để thực hiện đánh giá sản phẩm phần mềm

Người khai thác: các quá trình đánh giá phần mềm dành cho người khai thác

có thể được sử dụng bởi các tổ chức có kế hoạch khai thác, tái sử dụng các sản phẩm phần mềm đã có hoặc sắp phát triển Nó có thể được sử dụng để xác định xem sản phẩm phần mềm có chấp nhận được không hoặc để lựa chọn phần mềm thích hợp giữa các sản phẩm cùng chức năng

Người đánh giá: người đánh giá (thường làm việc cho một bên thứ 3) sử dụng

những quá trình đánh giá riêng để có những kết luận độc lập về một sản phẩm phần mềm Người phát triển hệ thống, người khai thác hay một bên liên quan nào đó có thể yêu cầu thực hiện những quá trình này

Tài nguyên

và môi

trường

Quá trình đánh giá

Ảnh hưởng của sản phẩm phần mềm

Hỗ trợ

đánh giá

Quá trình đánh giá

Phép đo trong

Phép đo ngoài lượng sử dụngPhép đo chất

14598-1 14598-2

14598-3 14598-4 14598-5

9126-1

Sản phầm phần mềm

Trang 20

Nội dung bộ tiêu chuẩn ISO/IEC 12119 là về đánh giá gói sản phẩm phần mềm Tiêu chuẩn ISO/IEC 12119:1994 được áp dụng để đánh giá chung cho các tài liệu hướng dẫn, tài liệu mô tả sản phẩm, chương trình và dữ liệu và kiểm thử phần mềm

Mô tả sản phẩm: bao gồm các yêu cầu chung về mặt nội dung, các chỉ số và đưa

ra kết quả về tính chức năng, độ tin cậy, tính khả dụng, tính hiệu quả, khả năng bảo hành bảo trì và tính khả chuyển

Tài liệu hướng dẫn sử dụng: phải bao gồm các thông tin cần thiết cho việc sử dụng sản phẩm đó Tất cả các chức năng có thể được truy xuất bởi người sử dụng trong chương trình sẽ được mô tả đầy đủ trong tài liệu sử dụng và bao gồm các yêu cầu về:

- Tính hiệu quả (Efficiency)

- Khả năng bảo hành bảo trì (Maintainability)

- Tính khả chuyển (Portability)

1.4 Các tiêu chuẩn Việt Nam về chất lượng phần mềm [7]

1.4.1 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8702:2011 – Các phép đánh giá ngoài

1.4.1.1 Phạm vi áp dụng

Trang 21

Tiêu chuẩn này xác định các phép đánh giá ngoài cho việc đo định lượng chất lượng ngoài của phần mềm trong phạm vi các tiêu chí và các tiêu chí nhỏ được định nghĩa trong ISO/IEC 9126-1

Tiêu chuẩn này bao gồm:

- Giải thích áp dụng các phép đánh giá chất lượng phần mềm như thế nào

- Một bộ cơ bản các phép đánh giá cho từng tiêu chí nhỏ

- Ví dụ áp dụng các phép đánh giá trong vòng đời sản phẩm phần mềm như thế nào

Tiêu chuẩn này không ấn định các dải giá trị của các phép đánh giá này cho các mức hoặc cấp độ chấm điểm của yêu cầu, vì rằng các giá trị này được xác định cho từng sản phẩm phần mềm hoặc một phần của sản phẩm phần mềm, do bản chất của nó, phụ thuộc vào các yếu tố như loại của phần mềm, mức độ tính toàn vẹn và các nhu cầu của người dùng Một vài thuộc tính có thể có dải giá trị mong muốn mà không phụ thuộc vào các nhu cầu xác định của người dùng nhưng phụ thuộc vào các yếu tố chung; ví dụ như các yếu tố nhận thức của con người

Tiêu chuẩn này có thể được áp dụng cho bất kì loại phần mềm nào cho bất kì ứng dụng nào Người sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật này có thể chọn hoặc thay đổi và áp dụng các phép đánh giá và phép đo từ tiêu chuẩn kỹ thuật này hoặc có thể định nghĩa các phép đánh giá xác định cho ứng dụng như an toàn hay bảo mật có thể tìm trong các Tiêu chuẩn quốc tế hay Tiêu chuẩn kỹ thuật của IEC 65 hay ISO/IEC JTC 1/SC 27

Người sử dụng Tiêu chuẩn này bao gồm:

- Người mua sản phẩm (cá nhân hay tổ chức mua hệ thống, sản phẩm phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm từ nhà cung cấp)

- Người đánh giá (cá nhân hay tổ chức thiết lập đánh giá Người đánh giá có thể,

ví dụ như, là phòng kiểm định, trung tâm chất lượng của tổ chức phát triển phần mềm,

tổ chức chính phủ hoặc người dùng)

- Người phát triển (cá nhân hay tổ chức thực hiện các hoạt động phát triển, bao gồm phân tích yêu cầu, thiết kế, và kiểm tra thông qua việc chấp thuận trong quá trình vòng đời sản phẩm phần mềm)

Trang 22

- Nhà cung cấp (cá nhân hay tổ chức tham gia ký hợp đồng với người mua sản phẩm để cung cấp hệ thống, sản phẩm phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm trên các điều khoản của hợp đồng) khi kiểm tra chất lượng phần mềm trong cuộc kiểm tra xác định chất lượng

- Người sử dụng (cá nhân hay tổ chức sử dụng sản phẩm phần mềm để thực hiện chức năng xác định) khi đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm trong cuộc kiểm tra chấp thuận

- Người quản lí chất lượng (cá nhân hay tổ chức thực hiện kiểm tra có hệ thống các sản phẩm phần mềm hoặc dịch vụ phần mềm) khi đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm như một phần của bảo đảm chất lượng và kiểm soát chất lượng

Tiêu chuẩn này chỉ đánh giá chất lượng ngoài của sản phẩm phần mềm Chất lượng ngoài của sản phầm phần mềm được chia thành 6 tiêu chí (tính năng, độ tin cậy,

sự tiện lợi, tính hiệu quả, khả năng bảo hành bảo trì, tính khả chuyển) Dùng bảng các phép đánh giá ngoài để đánh giá các tiêu chí trên

1.4.1.2 Thuật ngữ và định nghĩa

Mô hình chất lượng: là một tập hợp tiêu chí và mối quan hệ giữa chúng để

cung cấp cơ sở cho việc xác định yêu cầu chất lượng và đánh giá chất lượng

Chất lượng trong: là tổng hợp của tất cả các đặc điểm của sản phẩm phần

mềm từ góc độ của người phát triển phần mềm Chất lượng trong được đo lường và đánh giá theo các yêu cầu chất lượng trong (sử dụng các phép đánh giá trong) Chất lượng trong của sản phẩm phần mềm được cải tiến trong suốt thời gian lập trình, kiểm thử và không bao gồm giai đoạn thiết kế phần mềm

Chất lượng ngoài: là toàn bộ các đặc điểm của sản phẩm phần mềm từ góc độ

của người đánh giá phần mềm độc lập Chất lượng này thể hiện khi phần mềm hoạt động, nó được đánh giá trong môi trường với dữ liệu giả lập (sử dụng công cụ đánh giá độc lập)

Chất lượng sử dụng: là cách nhìn của người dùng về chất lượng sản phẩm

phần mềm khi nó được cài đặt trong một môi trường và ngữ cảnh cụ thể Chất lượng này xác định phạm vi mà người dùng có thể đạt được mục đích của mình trong một môi trường cụ thể hơn là chỉ ra các chức năng của phần mềm

Trang 23

Mô hình cho chất lƣợng trong và ngoài: phân loại chất lƣợng sản phẩm phần

mềm theo sáu tiêu chí: chức năng, độ tin cậy, sự tiện lợi, tính hiệu quả, khả năng bảo hành bảo trì và tính khả chuyển

1.4.1.3 Tiêu chí đánh giá sản phẩm phần mềm

Chất lƣợng sản phẩm phần mềm đƣợc đánh giá qua một mô hình chất lƣợng cụ thể Sản phẩm phần mềm đƣợc phân tách theo cấp bậc vào một mô hình phần mềm với những tiêu chí và những tiêu chí con, sao cho có thể sử dụng chúng nhƣ một danh sách

để kiểm tra những vấn đề phát sinh liên quan đến chất lƣợng

Mô hình chất lƣợng chia các thuộc tính chất lƣợng phần mềm thành 6 tiêu chí (chức năng, độ tin cậy, sự tiện lợi, tính hiệu quả, khả năng bảo hành bảo trì, tính khả chuyển), những tiêu chí này tiếp theo lại đƣợc chia thành những tiêu chí con Những tiêu chí con đƣợc định lƣợng bằng bộ đo trình bầy trong mục 5

Mỗi tiêu chí chất lƣợng, tiêu chí chất lƣợng con của phần mềm đều đƣợc định nghĩa Với mỗi tiêu chí và tiêu chí con, chức năng của phần mềm đƣợc xác định bằng tập thuộc tính trong có thể đo đạc đƣợc Tiêu chí và tiêu chí con cũng có thể đƣợc đo trong phạm vi khả năng của hệ thống chứa phần mềm

- Có tính năng chung: phần mềm theo các chuẩn, quy ƣớc, quy định

Trang 24

Là khả năng phần mềm có thể hoạt động tin cậy trong những điều kiện cụ thể

- Tính hoàn thiện: khả năng tránh kết quả sai

- Khả năng chịu lỗi: khả năng của phần mềm hoạt động tin cậy tại một mức độ cả trong trường hợp có lỗi xảy ra ở phần mềm hoặc có những vi phạm trong giao diện

- Khả năng phục hồi: khả năng của phần mềm có thể tái thiết lại hoạt động tại một mức xác định và khôi phục lại những dữ liệu có liên quan trực tiếp đến lỗi

- Tính tin cậy phù hợp: phần mềm thoả mãn chuẩn, quy ước, quy định

c) Tính khả dụng

Là khả năng của phần mềm có thể hiểu được, học được, sử dụng được và hấp dẫn người dùng trong từng trường hợp sử dụng cụ thể

- Tính dễ hiểu: người dùng có thể hiểu được xem phần mềm có hợp với họ không

và sử dụng chúng thế nào cho những công việc cụ thể

- Tính dễ học: người dùng có thể học ứng dụng của phần mềm

- Có thể sử dụng được: khả năng của phần mềm cho phép người dùng sử dụng và điều khiển nó

- Tính hấp dẫn: khả năng hấp dẫn người sử dụng của phần mềm

- Tính khả dụng phù hợp: phần mềm thoả mãn chuẩn, quy ước, quy định

d) Tính hiệu quả

Khả năng của phần mềm có thể hoạt động một cách hợp lý, tương ứng với lượng tài nguyên nó sử dụng, trong điều kiện cụ thể

- Đáp ứng thời gian: khả năng của phần mềm có thể đưa ra trả lời, thời gian xử lý

và tốc độ thông lượng hợp lý khi thực hiện công việc của mình, dưới một điều kiện làm việc xác định

- Sử dụng tài nguyên: khả năng của phần mềm có thể sử dụng một lượng, một loại tài nguyên hợp lý để thực hiện công việc trong những điều kiện cụ thể

- Tính hiệu quả phù hợp: thoả mãn chuẩn, quy ước, quy định

e) Khả năng bảo trì

Khả năng của phần mềm có thể chỉnh sửa Việc chỉnh sửa bao gồm: sửa lại cho đúng, cải tiến và làm phần mềm thích nghi được với những thay đổi của môi trường, của yêu cầu và của chức năng xác định

Trang 25

- Có thể phân tích đƣợc: phần mềm có thể đƣợc chẩn đoán để tìm những thiếu sót hay những nguyên nhân gây lỗi hoặc để xác định những phần cần sửa

- Có thể thay đổi đƣợc: phần mềm có thể chấp nhận một số thay đổi cụ thể trong quá trình triển khai

- Tính bền vững: khả năng tránh những tác động không mong muốn khi chỉnh sửa phần mềm

- Có thể kiểm tra đƣợc: khả năng cho phép phần mềm chỉnh sửa có thể đánh giá đƣợc

- Khả năng bảo trì phù hợp: thoả mãn chuẩn, quy ƣớc, quy định

- Tính khả chuyển phù hợp: thoả mãn chuẩn, quy ƣớc, quy định

1.4.2 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8703:2011 – Các phép đánh giá trong

1.4.2.1 Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này xác định các phép đánh giá trong cho việc đo định lƣợng chất lƣợng trong của phần mềm trong phạm vi các tiêu chí và các tiêu chí nhỏ đƣợc định nghĩa trong ISO/IEC 9126-1

Tiêu chuẩn này bao gồm :

- Giải thích áp dụng các phép đánh giá chất lƣợng phần mềm nhƣ thế nào

Trang 26

- Người duy trì (cá nhân hay tổ chức thực hiện các hoạt động bảo trì)

Trang 27

Tiêu chuẩn này chỉ đánh giá chất lượng trong của sản phẩm phần mềm Chất lượng trong của sản phầm phần mềm được chia thành 6 tiêu chí (tính năng, độ tin cậy,

sự tiện lợi, tính hiệu quả, khả năng bảo hành bảo trì, tính khả chuyển) Dùng bảng các phép đánh giá trong để đánh giá các tiêu chí trên

1.4.2.2 Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng trong

a) Tính năng là khả năng của phần mềm cung cấp các chức năng thỏa mãn các yêu cầu được xác định rõ cũng như các yêu cầu “không rõ ràng” khi phần mềm được

sử dụng trong những hoàn cảnh cụ thể Bao gồm các tiêu chí nhỏ sau:

b) Độ tin cậy là khả năng của phần mềm duy trì mức hiệu năng được chỉ định

rõ khi sử dụng dưới những điều kiện cụ thể Bao gồm các tiêu chí nhỏ sau:

- Tính hoàn thiện

- Khả năng chịu lỗi

- Khả năng phục hồi

- Độ tin cậy phù hợp

c) Tính khả dụng là khả năng của phần mềm để có thể hiểu được, sử dụng được

và hấp dẫn đối với người sử dụng Bao gồm các tiêu chí nhỏ sau:

Trang 28

d) Tính hiệu quả là khả năng của phần mềm cung cấp hiệu năng thích hợp nhằm tiết kiệm tối đa tài nguyên và tăng tối đa hiệu suất công việc dưới những điều kiện sử dụng nhất định

Tiêu chuẩn này bao gồm:

- Giải thích áp dụng các phép đánh giá chất lượng phần mềm như thế nào

- Ví dụ áp dụng các phép đánh giá trong vòng đời sản phẩm như thế nào

Trang 29

- Người duy trì (cá nhân hay tổ chức thực hiện các hoạt động duy trì)

Trang 30

Tiêu chuẩn này chỉ đánh giá chất lượng khi sử dụng của sản phẩm phần mềm Tiêu chuẩn chia chất lượng khi sử dụng của sản phầm phần mềm thành 4 tiêu chí (tính hiệu quả, tính năng suất, tính an toàn, tính thỏa mãn) Dùng bảng các phép đánh giá chất lượng khi sử dụng để đánh giá các tiêu chí trên

1.4.4 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8706:2011 – Quy trình cho bên đánh giá

Để đánh giá sản phẩm phần mềm, trước hết là xác lập yêu cầu đánh giá, sau đó xác lập cơ chế, thiết kế và thực hiện đánh giá Hình 1 đưa ra quy trình đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm

Bước 1: Thiết lập các yêu cầu đánh giá

a) Mục đích đánh giá

Mục đích đánh giá chất lượng sản phẩm phần mềm nhằm hỗ trợ quá trình phát triển và khai thác phần mềm sao cho đáp ứng yêu cầu của người sử dụng và khách hàng

Mục đích của việc đánh giá các sản phẩm trung gian là:

- Quyết định chấp nhận một sản phẩm trung gian từ một nhà phát triển phần mềm phụ

- Quyết định sự hoàn thành của một tiến trình trong quy trình phát triển phần mềm cũng như thời điểm có thể chuyển sản phẩm này sang tiến trình tiếp theo

- Dự đoán hay ước lượng chất lượng sản phẩm cuối cùng

- Thu thập thông tin về sản phẩm trung gian để quản lý tiến trình phát triển phần mềm

Mục đích của việc đánh giá chất lượng sản phẩm cuối cùng là:

Trang 31

- Quyết định thời điểm nâng cấp và thay thế sản phẩm

b) Loại sản phẩm cần đánh giá

Việc xác định sản phẩm phần mềm trung gian hay sản phẩm phần mềm cuối cùng cần được đánh giá phụ thuộc vào giai đoạn nào trong quy trình phát triển phần mềm cũng như mục đích của việc đánh giá

Mục đích của phần này nhằm kiểm tra sự đáp ứng những yêu cầu đề ra ban đầu

và những yêu cầu thực sự của người dùng phần mềm Chất lượng ngoài chỉ có thể được đánh giá trong một hệ thống phần cứng/phần mềm hoàn chỉnh mà ở đó phần mềm là một bộ phận của hệ thống đó Các phép đo ngoài được tiến hành trong khi phần mềm hoạt động Phần mềm được đánh giá như một phần của hệ thống khi hoạt động

Với một người sử dụng cụ thể, chất lượng sử dụng là ảnh hưởng kết hợp của các đặc điểm chất lượng liên quan Để đạt chất lượng sử dụng cần phải đáp ứng được các yêu cầu của người sử dụng, có những chức năng trong môi trường phần cứng, phần mềm cụ thể Phần mềm hoạt động đạt yêu cầu trong một môi trường có thể xuất hiện lỗi trong một môi trường khác Vì thế những đánh giá ngoài về đặc điểm chất lượng cần được thực hiện trong những môi trường càng gần với môi trường sử dụng càng tốt Những phép đo ngoài được thực hiện trong trường hợp mỗi chương trình đã hoàn thành mặc dù khó có thể mô phỏng chính xác điều kiện làm việc (ví dụ: môi trường mạng và nét đặc điểm người dùng), các phép đo ngoài thường chỉ ra chất lượng

sử dụng hiện tại

Nếu không đạt được những yêu cầu chất lượng ngoài, kết quả của phép đánh giá có thể được dùng làm phản hồi để chỉnh sửa các đặc điểm phần mềm với mục đích cải tiến chất lượng ngoài bằng cách lặp lại một tiến trình cải tiến nữa

Để đạt mục đích phát triển, những yêu cầu chất lượng trong được xác định cho phép kiểm tra chất lượng các sản phẩm trung gian Những đặc tính trong của phần mềm (như thiết kế hoặc mã nguồn) có thể được đo bằng các phép đo trong Trong tiến trình phát triển, các phép đo trong được quan tâm nhiều nhất Các phép đo trong có thể được sử dụng để xác định các thuộc tính ngoài Việc thoả mãn các yêu cầu chất lượng

Trang 32

trong sẽ góp phần thoả mãn các yêu cầu ngoài khi phần mềm đi vào sử dụng Do vậy, các phép đo chất lượng trong có thể sử dụng để ước lượng chất lượng sử dụng

Ví dụ, thời gian đáp ứng là một yếu tố quan trọng để đánh giá tính khả dụng và tính hiệu quả của phần mềm, nhưng thời gian đáp ứng không thể đo được ngay trong tiến trình phát triển Để đánh giá tính hiệu quả của sản phẩm trong thời gian phát triển, người ta dựa vào các sản phẩm trung gian hoặc các đặc tả Phương pháp này cũng được sử dụng để ước lượng xấp xỉ thời gian đáp ứng trong những trường hợp cụ thể

Tiêu chuẩn đánh giá khi

sử dụng

Chất lượng khi

sử dụng

Thuộc tính ngoài của hệ thống máy tính

Tiêu chuẩn đánh giá ngoài của phần mềm

Tiêu chuẩn đánh giá trong của phần mềm

Thuộc tính trong của hệ thống máy tính

Đánh giá Đánh giá gián tiếp

Đánh giá

Đánh giá gián tiếp

Đánh giá

Hình 1.2: Mối liên hệ giữa tiêu chuẩn đánh giá và thuộc tính đánh giá

Việc các thuộc tính chất lượng trong của phần mềm liên quan đến các yêu cầu chất lượng ngoài là rất quan trọng, để cho các đặc tính chất lượng của sản phẩm phần mềm trong giai đoạn phát triển (gồm cả sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng)

có thể được đánh giá là thoả mãn những yêu cầu chất lượng của hệ thống sử dụng cuối Các phép đo trong thường nhận ít giá trị trừ khi chúng liên quan đến chất lượng ngoài

Các thuộc tính có liên quan đến chất lượng cuối cùng sẽ phụ thuộc vào điều kiện sử dụng - đối với các sản phẩm tương tác, các thuộc tính này sẽ phụ thuộc vào yêu cầu của người sử dụng cuối và các tác vụ Các yếu tố khác ảnh hưởng đến yêu cầu

Trang 33

về chất lượng của sản phẩm phần mềm còn có: thời điểm sản phẩm được bán, được phát triển, giai đoạn phát triển, phần cứng, phần mềm và môi trường mạng trong khi sản phẩm hoạt động

Các phép đo ngoài của một hệ thống máy tính cũng có thể dùng để đo gián tiếp chất lượng trong của phần mềm Vì thế, thời gian đáp ứng của một hệ thống máy tính

có thể dùng để đo tính hiệu quả của phần mềm trong một môi trường tính toán cụ thể

c) Xây dựng mô hình chất lượng

Bước đầu tiên trong đánh giá sản phẩm phần mềm là chọn ra tiêu chí chất lượng liên quan, sử dụng một mô hình chất lượng để phân tách chất lượng phần mềm thành nhiều tiêu chí khác nhau Mô hình đánh giá phần mềm nhìn chung thường mô tả toàn

bộ các tiêu chí chất lượng phần mềm đã được phân chia trong cấu trúc cây phân cấp thành các tiêu chí và các tiêu chí con Mức cao nhất trong cây phân cấp này bao gồm các tiêu chí chất lượng, mức thấp nhất là các thuộc tính chất lượng

Các thuộc tính chất lượng trong của phần mềm là các đặc điểm có thể đo đạc được của sản phẩm, chúng ảnh hưởng tới khả năng đáp ứng những nhu cầu đã được định ra và những nhu cầu thực sự Một vài thuộc tính có thể sử dụng để đánh giá các tiêu chí và tiêu chí con của chất lượng một sản phẩm phần mềm cụ thể (Hình 1.3)

Những tiêu chí và tiêu chí con có liên quan đến nhau trong bất kỳ tình huống cụ thể nào sẽ phụ thuộc vào mục đích đánh giá

Trang 34

x x X

x

x x

x x x

x x

x x x x

x x

x x x x Thuộc tính Tiêu chí phụ Tiêu chí

Hình 1.3: Mối liên hệ giữa thuộc tính và tiêu chí đánh giá

Cách thức xác định các tiêu chí chất lượng không cho phép chúng được đo một cách trực tiếp Cần thiết lập các phép đo liên quan đến các tiêu chí của sản phẩm phần mềm

Các phép đo có thể khác nhau tuỳ theo môi trường chúng được sử dụng Vì các phép đo theo quan điểm của người sử dụng mang tính quyết định nên các phép đo trong giai đoạn phát triển liên quan đến các phép đo theo quan điểm của người sử dụng

Các loại phép đo: Có 2 mục tiêu chính để đánh giá

Để có được những phép so sánh tin cậy cần dùng tới những phép đo chặt chẽ hơn, cả giữa những sản phẩm và với những giá trị chuẩn Những thủ tục đo lường nên thực hiện với tiêu chí chất lượng phần mềm (hoặc tiêu chí con) Thủ tục đo lường này yêu cầu tính chính xác đủ để tiêu chuẩn được lập và có thể thực hiện những phép so

Trang 35

sánh Đặc tả quá trình đánh giá mô tả một mô hình chất lượng rõ ràng, các phương pháp đo, phạm vi và mức độ cho mỗi phép đo là rất quan trọng

Bước 3: Thiết kế kế hoạch đánh giá sản phẩm phần mềm

Xây dựng chính sách và lên các kế hoạch cho tất cả các hoạt động đánh giá Với tất cả các hoạt động đánh giá, trách nhiệm của các khối chức năng hỗ trợ cũng sẽ được xác định Để lên kế hoạch và thực thi hoạt động đánh giá phần mềm, người ta thực hiện theo các bước sau:

• Xác định mục đích công việc đánh giá

• Đảm bảo rằng xây dựng được một kế hoạch đánh giá định lượng cho tất cả các

dự án đánh giá Kế hoạch này có thể phân chia thành các mức kế hoạch thấp hơn, tuỳ thuộc vào sự phức tạp của từng công việc đánh giá cụ thể

• Đưa các kinh nghiệm đánh giá sản phẩm, dự án vào cơ sở dữ liệu chung của tổ chức, nhằm làm giàu thêm các kiến thức về đánh giá phần mềm cho tổ chức

Tổ chức cần triển khai tất cả các hoạt động đánh giá phần mềm sao cho:

• Đánh giá xem phần mềm có phù hợp với các chuẩn quốc tế, quốc gia hay chuẩn nội bộ không

• Đảm bảo kết quả đánh giá có thể định lượng, được trình bày rõ ràng và có thể theo dõi được

• Đảm bảo sử dụng công nghệ phù hợp, hiệu quả và các hoạt động tốt nhất

• Đảm bảo công việc đánh giá được triển khai hiệu quả

• Đảm bảo các kế hoạch, khuyến nghị phục vụ cho các công việc đánh giá tương lai là khả thi

Trang 36

của ban quản trị xem chấp nhận hay loại bỏ, đưa vào lưu hành hay không đối với sản phẩm phần mềm Kết quả này rất quan trọng đối với các bước tiếp theo trong vòng đời phần mềm Ví dụ: liệu có cần thay đổi những yêu cầu chất lượng, hay có cần thêm tài nguyên cho tiến trình phát triển tiếp theo

Để đánh giá chất lượng phần mềm cũng cần một số công việc hỗ trợ như: thu thập thông tin về công cụ và phương pháp đánh giá, phát triển và kiểm tra các phép đo, chuẩn hoá tiến trình đánh giá và các phép đo

1.4.5 Bộ tiêu chuẩn TCVN 8707:2011 – Quy trình cho người phát triển

Tầm quan trọng của phụ lục tiêu chuẩn này là hỗ trợ người phát triển khi áp dụng đo kiểm phần mềm và đánh giá trong vòng đời phát triển Việc này được thực hiện bằng cách xác định các thuộc tính của các sản phẩm trung gian, các công việc phát triển và bằng cách đo các thuộc tính này Công việc này cung cấp phương tiện cho giám sát định lượng và quản lí chất lượng sản phẩm phần mềm khi phát triển trong quá trình phát triển Mục đích là xác định các vấn đề để đạt được chất lượng mong muốn càng sớm càng tốt trong quá trình phát triển

Kiến thức hiện nay về đo kiểm và đánh giá phần mềm không khuyến nghị một

bộ đơn các thuộc tính áp dụng cho mỗi sản phẩm phần mềm và mỗi tổ chức phát triển phần mềm Do đó, lựa chọn các thuộc tính của sản phẩm phần mềm, các sản phẩm trung gian và các hoạt động phát triển được dựa trên kinh nghiệm của tổ chức phát triển phần mềm

a) Nhu cầu của người sử dụng

Trang 37

Xác định nhu cầu người sử dụng là một khía cạnh quan trọng của việc thiết lập các yêu cầu chất lượng chung Nó được thực hiện bằng cách xác định nhu cầu người dùng cho chất lượng khi sử dụng trong ngữ cảnh đặc thù của việc sử dụng Các yêu cầu chung này không chính thức về mặt bản chất và các nhu cầu được chính thức hóa Chúng có thể được định lượng và đánh giá sử dụng các phép đo chất lượng khi sử dụng

Cách tiếp cận trong phần này là tạo lập các yêu cầu chung trong phạm vi các thuộc tính ngoài

b) Các thuộc tính ngoài

Các thuộc tính chất lượng ngoài mô tả các đặc tính chất lượng của sản phẩm phần mềm Chúng được sử dụng để biểu diễn các yêu cầu chất lượng ngoài một cách định lượng Công việc này được thực hiện bằng cách ấn định giá trị đo mục tiêu cho từng thuộc tính

Khi sản phẩm phần mềm được phát triển các giá trị đo thực của các thuộc tính được thu thập, từ đó cung cấp biểu diễn định lượng của các đặc tính chất lượng của phần mềm Đánh giá chất lượng được thực hiện bằng cách so sánh giá trị đo thực với giá trị mục tiêu của tất cả các thuộc tính

c) Các thuộc tính trong

Nhằm mục đích giám sát và quản lí chất lượng phần mềm trong quá trình phát triển các yêu cầu chất lượng ngoài được chuyển thành các yêu cầu của sản phẩm trung gian và các hoạt động phát triển Việc này được thực hiện bằng cách chuyển các giá trị

đo mục tiêu của các thuộc tính ngoài của sản phẩm phần mềm thành các giá trị đo mục tiêu của các thuộc tính trong của sản phẩm trung gian và các hoạt động phát triển Việc lựa chọn các thuộc tính trong và chuyển các giá trị mục tiêu ngoài thành các giá trị mục tiêu trong là một hoạt động quan trọng Nó phụ thuộc cơ bản vào kinh nghiệm cá nhân của người phát triển trừ phi tổ chức phát triển cung cấp hạ tầng cho việc thu thập và phân tích kinh nghiệm từ các dự án đã được hoàn thành trước đó Trong trường hợp này, kinh nghiệm của tổ chức phát triển có thể hỗ trợ cho hoạt động

Trang 38

Trong quá trình phát triển các giá trị thực của các thuộc tính trong được đo kiểm Các giá trị được so sánh với các giá trị mục tiêu Nó cung cấp việc quản lí chất lượng phần mềm trong quá trình phát triển

Các thuộc tính trong có thể được sử dụng để xác định các hiện tượng không bình thường của các phần ngoài (tức là các giá trị thuộc tính lệch khỏi giá trị bình thường ta mong đợi) Các kinh nghiệm chung cho chúng ta biết rằng các thực thể như vậy có giá trị kiểm tra sát thực hơn

Một số các thuộc tính trong có thể được sử dụng giám sát xu hướng trong quá trình phát triển khi chúng được đo thường xuyên (ví dụ như hàng tuần) Xu hướng đo được sử dụng để nhận biết sớm các vấn đề, liên quan đến cả sản phẩm và quá trình phát triển

d) Các bộ chỉ thị chất lượng

Các thuộc tính chất lượng trong có thể được sử dụng như các bộ chỉ thị chất lượng Đặc biệt, các thuộc tính trong thường được sử dụng như các bộ chỉ thị của các thuộc tính ngoài; nhưng đó không phải qui luật chung, quan hệ trực tiếp giữa các bộ chỉ thị chất lượng và các thuộc tính ngoài vẫn chưa được khẳng định Tuy nhiên, nói chung chúng ta đã chấp nhận rằng các bộ chỉ thị chất lượng cung cấp một hướng dẫn

có ích khi được sử dụng một cách cẩn trọng

Sử dụng các bộ chỉ thị chất lượng cho phép người phát triển phần mềm xác định sớm các vấn đề chất lượng có thể xảy ra trong quá trình phát triển và có các hành động sửa đổi ngay lập tức

Hiện tại không có một bộ chỉ thị chất lượng chung nào thích hợp cho tất cả hoạt động phát triển phần mềm Tồn tại các khác nhau trong các ứng dụng, các phương pháp và công cụ phát triển, các khác nhau về tổ chức dự án và văn hóa là một số các ví

dụ Do đó, một vài bộ chỉ thị có thể hữu ích trong một tổ chức, nhưng không dùng được trong các tổ chức khác

e) Quá trình đánh giá

Quá trình đánh giá mô tả trong phần này được cấu thành từ một bộ các hoạt động được kiểm soát bởi người phát triển Các hoạt động này được tạo lập dựa trên cơ sở các giá trị đo đạt được trong quá trình phát triển

Trang 39

f) Mối quan hệ giữa đánh giá và các quá trình vòng đời

Đánh giá sản phẩm phần mềm có thể được tạo lập trong phạm vi của bất cứ quá trình vòng đời nào

1.5 Mô hình chất lượng phần mềm

Chất lượng sản phẩm phần mềm có thể được đánh giá qua mô hình chất lượng cụ thể Sản phẩm phần mềm nên phân tách theo cấp bậc vào một mô hình phần mềm với tiêu chí và những tiêu chí con, sao cho có thể sử dụng chúng như một danh sách để kiểm tra những vấn đề phát sinh liên quan đến chất lượng [3

1.5.1 Mô hình chất lượng trong và mô hình chất lượng ngoài

Hình 1.4 Mô hình chất lượng cho chất lượng trong và ngoài

Mô hình chất lượng ISO-9126 trên thực tế được mô tả là một phương pháp phân loại và chia nhỏ những thuộc tính chất lượng, nhằm tạo nên những đại lượng đo đếm được dùng để kiểm định chất lượng của sản phẩm phần mềm Ở mô hình chất lượng trong và chất lượng ngoài của sản phẩm trong ISO/IEC 9126

Tại mỗi đặc tính chất lượng, đặc tính chất lượng con của phần mềm đều được định nghĩa Với mỗi đặc tính và các đặc tính con, khả năng của phần mềm được xác định bằng tập các thuộc tính trong có thể đo đạc được Các đặc tính và các đặc tính con

Trang 40

Tính tuân thủ chức năng: các phần mềm theo các chuẩn, quy ước, quy định

b) Tính tin cậy

Là khả năng của phần mềm có thể hoạt động ổn định trong những điều kiện cụ thể

- Tính chính xác: khả năng tránh các kết quả sai

- Khả năng chịu lỗi: khả năng của phần mềm hoạt động ổn định tại một mức độ

cả trong trường hợp có lỗi xảy ra ở phần mềm hoặc có những vi phạm trong giao diện

- Khả năng phục hồi: khả năng của phần mềm có thể tái thiết lại hoạt động tại

một mức xác định và khôi phục lại những dữ liệu có liên quan trực tiếp đến lỗi

- Tính tuân thủ tin cậy: phần mềm thoả mãn các chuẩn, quy ước, quy định

c) Tính khả dụng

Là khả năng của phần mềm có thể hiểu được, học được, sử dụng được và hấp dẫn người sử dụng trong từng trường hợp sử dụng cụ thể

- Có thể hiểu được: người sử dụng có thể hiểu được xem phần mềm có hợp với họ

không và và sử dụng chúng thế nào cho những công việc cụ thể

- Có thể học được: người sử dụng có thể học các ứng dụng của phần mềm

- Có thể sử dụng được: khả năng của phần mềm cho phép người sử dụng sử dụng

và điều khiển nó

Định dạng
Số trang	104
Dung lượng	2,13 MB