Nghiên Cứu Nhu Cầu Thông Tin Địa Chí Của Bạn Đọc Tại Thư Viện Tỉnh Bắc Ninh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐHQGHNKHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN ---TRẦN THẾ TIỆP ĐỀ TÀI: NGHIÊN CỨU NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC TẠI THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH KHÓA LUẬ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐHQGHN

KHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN

-TRẦN THẾ TIỆP

ĐỀ TÀI:

NGHIÊN CỨU NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC

TẠI THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH THÔNG TIN HỌC

Hệ đào tạo: Chính quyKhóa học: QH-2012-X

Hà Nội, 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN, ĐHQGHN

KHOA THÔNG TIN – THƯ VIỆN

-TRẦN THẾ TIỆP

ĐỀ TÀI:

NGHIÊN CỨU NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC

TẠI THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi và được

sự hướng dẫn khoa học của Ths Nguyễn Thị Kim Lân Các nội dungnghiên cứu, kết quả trong đề tài này là trung thực và chưa công bố dưới bất

kỳ hình thức nào trước đây Những số liệu trong các bảng biểu phục vụ choviệc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồnkhác nhau có ghi rõ trong phần tài liệu tham khảo

Ngoài ra, trong luận văn còn sử dụng một số nhận xét, đánh giá cũngnhư số liệu của các tác giả khác, cơ quan tổ chức khác đều có trích dẫn vàchú thích nguồn gốc

Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu tráchnhiệm về nội dung luận văn của mình Khoa Thông Tin – Thư Viện,Trường đại học Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn không không liên quan đếnnhững vi phạm tác quyền, bản quyền do tôi gây ra trong quá trình thựchiện

Hà Nội, Ngày 10 tháng 05 năm 2016

LỜI CÁM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến giảng viên hướng dẫn ThS.Nguyễn Thị Kim Lân trong suốt thời gian vừa qua đã tận tình hướng dẫn,giúp đỡ để em có thể hoàn thành tốt khóa luận tốt nghiệp này

Qua đây, cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô Khoa Thông Tin –Thư Viện, trường đại học Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn và tập thể cán bộthư viện tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này.Mặc dù đã có nhiều cố gắng để thực hiện đề tài một cách tốt nhất Song

do hạn chế về thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên không thể tránhkhỏi những thiếu sót nhất định Rất mong nhận được sự góp ý của Thầy,

Cô và các bạn để em tiến bộ hơn trong tương lai

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 10 tháng 05 năm 2016

DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG , BIỂU ĐỒ, HÌNH

Bảng 1.1: Thống kê tài liệu theo nội dung của thư viện tỉnh Bắc Ninh 44

Bảng 1.2:Vốn tài liệu địa chí của TVTBN 45

Biểu đồ 2.1: Mẫu số đăng ký cá biệt của thư viện tỉnh Bắc Ninh 34

Biểu đồ 2.2: Mức độ sử dụng thư viện của bạn đọc thư viện 47

Biểu đồ 2.3: Nhu cầu sử dụng tài liệu địa chí của bạn đọc TVTBN 48

Biểu đồ 2.4: Minh họa loại hình tài liệu địa chí bạn đọc muốn sử dụng 49

Biểu đồ 2.5: Minh họa mục đích sử dụng tài liệu địa chí của bạn đọc TVTBN 50

Hình 1.1: Cơ cấu tổ chức của thư viện tỉnh Bắc Ninh 29

Hình 2.1: Quy trình tổ chức tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Bắc Ninh 42

Hình 2.2: Mẫu sổ đăng ký cá biệt của thư viện tỉnh Bắc Ninh 47

Hình 2.3: Nhãn TLĐC của TVTBN 48

Hình 2.4: Tra cứu tài liệu địa chí trên phần mềm điện tử Mylib 49

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 5

1 Tính cấp thiết của đề tài 5

2 Lịch sử nghiên cứu 7

3 Mục đích nghiên cứu 8

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 9

8 Bố cục 10

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ, HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH 11

1.1 Cơ sở lý luận về nhu cầu thông tin địa chí 11

1.1.1 Khái niệm về tài liệu địa chí 11

1.1.2 Khái niệm về nhu cầu thông tin địa chí 12

Thông tin địa chí 12

1.1.3 Ý nghĩa công tác nghiên cứu thông tin địa chí đối với sự phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương 17

1.2 Vài nét về tỉnh Bắc Ninh 18

1.2.1 Điều kiện tự nhiên 18

1.2.2 Tiềm năng kinh tế 19

1.2.3 Truyền thống lịch sử, văn hóa, xã hội 20

1.3 Khái quát về thư viện tỉnh Bắc Ninh 22

1.3.1 Lịch sử hình thành và phát triển 22

1.3.2 Chức năng và nhiệm vụ 23

1.3.3 Cơ cấu tổ chức của thư viện tỉnh Bắc Ninh 27

1.4 Hoạt động thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Bắc Ninh 31

1.4.1 Công tác tổ chức, bảo quản tài liệu địa chí 31

1.4.2 Công tác phục vụ tra cứu tài liệu địa chí cho bạn đọc thư viện tỉnh

Bắc Ninh 37

1.4.3 Khai thác phục vụ người dùng tin địa chí 40

Công tác tuyên truyền, phổ biến tài liệu địa chí: 40

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH 41

2.1.1 Đặc điểm người dùng tin của thư viện 41

2.1.2 Đặc điểm nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc 43

2.2.2 Vốn tài liệu địa chí của TVTBN 45

2.3 Kết quả khảo sát nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc thư viện tỉnh Bắc Ninh 47

2.3.1 Mức độ sử dụng thư viện của bạn đọc 47

2.3.2 Loại hình tài liệu địa chí 48

2.3.3 Mục đích sử dụng tài liệu địa chí 50

2.4 Nhận xét 51

2.4.1 Nhận xét chung về nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc thư viện tỉnh Bắc Ninh 51

2.4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc .52

CHƯƠNG 3 QUAN ĐIỂM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỎA MÃN NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH 55

3.1 Quan điểm 55

3.1.1 Quan điểm từ phía bạn đọc 55

3.1.2 Quan điểm cá nhân 56

3.2 Đề xuất một số giải pháp thỏa mãn nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc thư viện tỉnh Bắc Ninh 57

3.2.1 Nâng cao chất lượng nguồn lực thông tin địa chí 57

3.2.2 Tăng cường khả năng hợp tác, trao đổi, liên thư viện với các cơ

quan thông tin địa chí trung ương 57

3.2.3 Tăng cường cơ sở vật chất cho thư viện 57

3.2.4 Tăng cường các hoạt động triển lãm, tuyên truyền, giới thiệu sách địa chí 58

3.2.5 Đào tạo đội ngũ cán bộ 58

3.2.6 Thiết lập thông tin địa chí di động 59

KẾT LUẬN 60

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 61

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài

Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của internet với sự bùng nổ củacông nghệ thông tin đang thay đổi toàn diện mọi hoạt động sống của conngười Cùng với sự phát triển đó, nhu cầu thông tin của con người ngàycàng tăng lên với sự đa dạng và phong phú, nhiều loại hình hơn và mọi lĩnhvực của con người mà thông tin cần hướng đến Một trong những nhu cầuthông tin đó là nhu cầu thông tin địa chí hay nhu cầu thông tin địa phương

là một dạng nhu cầu thông tin nhằm thỏa mãn thông tin về mọi mặt mộtvùng đất, địa phương để có thể phục vụ cho người dùng tin giải quyếtnhiệm vụ nào đó như công việc, học tập, giải trí… Tuy nhiên, thông tin địachí hiện nay chưa được coi trọng nhiều ở phần lớn các cơ quan thông tin –thư viện, bằng chứng là nguồn tài liệu tham khảo về thông tin địa chí vẫncòn khiêm tốn so với nhu cầu thực tại của bạn đọc Bởi vậy, tôi nhận thấytìm hiểu những nhu cầu thông tin địa chí (NCTTĐC) của người dùng tin(NDT) để phát triển các dịch vụ địa chí (DVĐC) hiệu quả hơn, tăng vị thếcủa thư viện hiện nay

Bắc Ninh là một trong những cái nôi của người Việt cổ, nơi đâyđược ví như là bộ phận cốt lõi của quốc gia Văn Lang xưa với những di chỉkhảo cổ học thuộc nền văn hóa Phùng Nguyên – Đồng Đậu – Gò Mun –Đông Sơn, phân bố rộng khắp ở nhiều nơi trong tỉnh với nhiều loại hìnhphong phú, các làng xóm của người Việt cổ, sống chủ yếu bằng canh tácnông nghiệp, đánh cá, làm các nghề thủ công… [4] Nơi đây cũng là quêhương của những làn điệu quan họ mượt mà, đằm thắm với những bài hátđối của những liền anh, liền chị xứ “hà bắc” một thời với các ca khúc dân

ca như “Người ở đừng về” hay “Ngồi tựa song đào” đã trở thành nhữngbài hát quen thuộc của người dân kinh bắc được lưu truyền từ thế hệ này

đến thế hệ khác, đây không chỉ là di sản đặc trưng của vùng đất quan họ màcòn là di sản phi vật thể thế giới Quê hương kinh bắc còn là nơi sinh ra vịvua triều lý đầu tiên – Lý Thái Tổ người đã quyết định rời đô về Thăng

miền quan họ, còn có những lễ hội truyền thống và các món ăn đặc sản nhưbánh phu thê, cốm làng viềng, bánh đa kế, rượu làng bân… điều này tạonên nét đặc trưng mà không ở đâu có được khi về vùng đất quan họ Chắcchắn, việc nắm được những thông tin này không chỉ là nhu cầu của nhữngbạn đọc tại thư viện tỉnh Bắc Ninh (TVTBN) mà còn là nhu cầu của đôngđảo người dân, cán bộ và khách du lịch, những người yêu mến con người

và vùng đất Bắc Ninh

Thư viện tỉnh Bắc Ninh là cơ quan đang lưu giữ một lượng lớn tàiliệu địa chí (TLĐC) về các phong tục, tập quán và các lễ hội của các huyệntrong tỉnh Bắc Ninh, đây cũng là nơi thu thập và xử lý TLĐC từ nhiều nơitrên cả nước viết về các hoạt động, sản xuất, kinh tế, chính trị, văn hóa củaBắc Ninh từ truyền thống đến hiện tại Thông qua việc nghiên cứu nhu cầuthông tin địa chí (TTĐC) của bạn đọc tại thư viện, chúng ta biết đượcngười dùng tin (NDT) có những NCTTĐC nào? TVTBN cần làm gì để đápứng những NCTTĐC cho độc giả của mình?, đồng thời với việc nghiên cứuNCTTĐC đó để nâng cao chất lượng phục vụ công tác địa chí của TVTBN,chúng ta cần thay đổi những khâu nào? Từ đó góp phần xây dựng lòng yêuthương, quê hương đất nước cho độc giả khi đến TVTBN và khẳng định vịthế của thư viện là cầu nối tri thức cho bạn đọc Từ những lý do cấp thiết kểtrên và nhận thức tầm quan trọng của việc nắm bắt những NCTTĐC củabạn đọc TVTBN, tôi đi đến lựa chọn đề tài:

“Nghiên cứu nhu cầu thông tin địa chí của bạn đọc tại thư viện tỉnh Bắc Ninh”

1 Đạo phật được du nhập vào nước ta từ thế kỷ thứ 3 tại thành Luy Lâu – chùa

Làm đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình, với mong muốn giúp chúng tahiểu rõ những NCTTĐC của bạn đọc tại TVTBN để từ đó đưa ra nhữnggiải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công tác địa chí của TVTBN

2 Lịch sử nghiên cứu

Ninh tỉnh dư địa chí” của viện Hán Nôm, “Bắc Ninh tỉnh chí” của Viễn

Đông Bác Cổ, “Kinh Bắc phong thổ ký” do tri phủ Lạng Giang – Nguyễn

của 18 huyện cũ trong tỉnh Bắc Ninh cũ được nhà giáo Đỗ Trọng Vỹ biên

soạn công phu trong “Bắc Ninh dư địa chí” đã phác họa cho bạn đọc về

một vùng quê có truyền thống khoa bảng từ năm 1467 đời Lê đến năm

1891 đời Nguyễn [19] Rõ ràng, Bắc Ninh đã được nghiên cứu rất nhiềubản thảo bởi các nhà khoa học trong cả quá khứ và hiện tại Thư viện Hà

Bắc cũng biên soạn cuốn sách “Địa chí Hà Bắc” –năm 1982 đã khái quát

về những di tích, làn điệu quan họ, món ăn… của hai tỉnh Bắc Ninh và BắcGiang trở về trước Bên cạnh đó, khá nhiều bài viết về vùng đất này cụ thể

như “Địa danh Bắc Ninh dưới góc nhìn văn hóa” “Từ Sơn vùng đất địa

nhân linh kiệt” … Nhiều bài nghiên cứu về quan họ Bắc Ninh như: “ Nhìn lại tình hình sưu tầm, nghiên cứu quan họ Bắc Ninh” Hay “ Quan họ Bắc Ninh đi đâu về đâu thời hội nhập”

Tri phủ Lạng Giang: Nguyễn Thăng biên soạn “Kinh Bắc phong thổ ký” năm

Đề tài gần đây nhất đề cập đến nguồn lực thông tin thư viện tỉnh Bắc

Ninh đó là khóa luận tốt nghiệp: “ Phát triển nguồn lực thông tin tại thư

viện tỉnh Bắc Ninh” của Đỗ Thị Thủy đã khái quát các nguồn lực thông tin

hiện có của TVTBN Tuy nhiên, về vấn đề nghiên cứu NCTTĐC của bạnđọc TVTBN chưa có đề tài, bài viết nào đề cập đến Điều đó đã tạo độnglực cho tôi để làm đề tài này để củng cố kiến thức vào hệ thống lý thuyếtTTĐC cũng như nâng cao chất lượng dịch vụ TTĐC của TVTBN

3 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận TVTBN, NCTTĐC

- Nắm được: những NCTTĐC của bạn đọc TVTBN

- Một số biện pháp đáp ứng những NCTTĐC của người dùng tin TVTBN

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Cơ sở lý luận về nhu cầu tin địa chí và mức độ đáp ứng của TT-TV tỉnhBắc Ninh

- Tìm hiểu khái quát về TVTBN

- Đưa ra một số nhận xét và một số kiến nghị nâng cao hiệu quả phục vụnhu cầu tin của người dùng tin tại TT-TV tỉnh Bắc Ninh

5 Phương pháp nghiên cứu

Một số phương pháp nghiên cứu sử dụng trong quá trình thực hiệnkhóa luận:

- Phương pháp thu thập và nghiên cứu tài liệu: Để có được nguồntài liệu khoa học, chính xác phù hợp với TTĐC phần lớn tôi thuthập trên các trang web viết về TTĐC của tỉnh Bắc Ninh, ngoài rachúng được sắp xếp một cách trật tự tiện cho việc tạo danh mụctham khảo Đây là những nguồn thông tin đã được tôi kiểm định

và lọc kỹ càng trước khi quyết định là nguồn tài liệu cho khóaluận

- Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi (anket): Trên cơ sở lập bảnghỏi gồm các câu hỏi sẵn về nhu cầu TTĐC của bạn đọc TVTBN

từ đó tôi đến thư viện tiên hành khảo sát bạn đọc một cách ngẫunhiên với trình độ nghề nghiệp, độ tuổi khác nhau từ đó thuậntiện cho việc lập so sánh và đối chiếu các kết quả giữa các đốitượng với nhau nhằm chắc chắn kết quả chính xác hơn.

- Phương pháp so sánh: trên cơ sở thu thập, khảo sát trực tiếp từbạn đọc từ đó xây dựng biểu đồ đánh giá, so sánh các nhu cầuTTĐC để có thể rút ra tình hình thực trạng NCTTĐC của bạn đọcTVTBN Đây là phương pháp cổ điển tuy nhiên lại rất hiệu quảtrong việc nghiên cứu NCTTĐC

- Phương pháp phỏng vấn trực tiếp: Đây là phương pháp hỏi trựctiếp bạn đọc TVTBN với các câu hỏi trong mẫu phiếu khảo sát vềNCTTĐC, ưu điểm phương pháp này có thể hỏi cụ thể bạn đọcnhững vấn đề còn thắc mắc, khó hiểu khi bạn đọc lựa chọn trongbảng hỏi khi được phát Việc hỏi trực tiếp này giúp cho tôi

6 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là nhu cầu TTĐC của bạn đọc TVTBN

- Phạm vi nghiên cứu là bạn đọc của TVTBN

7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

7.1 Ý nghĩa khoa học

Góp phần củng cố lý thuyết nhu cầu TTĐC phục vụ người dùng tin.Xây dựng mẫu khảo sát về NCTTĐC phục vụ công tác địa chí thư viện.Công trình còn đóng góp phần nhỏ vào hệ thống lý thuyết TTĐC, việcnghiên cứu này tạo tiền đề cho các công trình nghiên cứu địa chí trongtương lai phát triển hơn

7.2 Ý nghĩa thực tiễn

Tôi hi vọng đề tài sẽ là nguồn tài liệu quý giá cho các bạn sinh viên,học viên có cùng quan tâm đến hoạt động nghiên cứu nhu cầu TTĐC củabạn đọc thư viện hiện nay, đồng thời đây là đề tài có nhiều ý nghĩa thực

giải pháp nhằm nâng cao chất lượng DVĐC của các cơ quan TT-TV, vàủng hộ chính sách bảo quản, lưu giữ các TLĐC góp phần gìn giữ những nétđẹp truyền thống quê hương kinh bắc, việc tìm hiểu những NCTTĐC củabạn đọc TVTBN còn giúp ban lãnh đạo tỉnh có những kế sách gìn giữ vănhóa trên địa bàn và tạo động lực cho các bài viết trong tương lai về BắcNinh Qua đề tài này, bạn đọc có thể tham khảo nhiều thông tin hữu ích vềcác NCTĐC hiện tại của bạn đọc TVTBN

8 Bố cục

Nội dung đề tài gồm 3 chương:

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ,HOẠT ĐỘNG THÔNG TIN ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINHCHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦABẠN ĐỌC THƯ VIỆN TỈNH BẮC NINH

CHƯƠNG 3 QUAN ĐIỂM VÀ ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP THỎAMÃN NHU CẦU THÔNG TIN ĐỊA CHÍ CỦA BẠN ĐỌC THƯ VIỆNTỈNH BẮC NINH

1.1.1 Khái niệm về tài liệu địa chí

Tài liệu địa chí

Trong “Công tác địa chí của thư viện tỉnh” tài liệu nghiệp vụ do thưviện Quốc gia biên soạn và xuất bản đã đưa ra khái niệm “tư liệu địa chí”

với nghĩa là “Tư liệu có nội dung đề cập đến lịch sử hiện trình của mọi lĩnh

vực của địa phương, các nhân vật lỗi lạc của địa phương và những triển vọng phát triển của nó” [2,tr.1].

Giáo trình “Công tác địa chí trong thư viện” của Nguyễn Văn Cần dođại học Quốc Gia xuất bản đã đưa ra khái niệm “tài liệu địa chí là loại tàiliệu ghi chép, phản ánh các sự kiện, hiện tượng, con người, liên quan đếnlãnh thổ địa phương, có thể là một làng, xã, một huyện, tỉnh, thành phốhoặc rộng hơn một vùng, miền.” [12,tr.15]

Trong “Cẩm nang nghề thư viện” tiến sĩ Lê Văn Viết đã định nghĩa

về TLĐC: “Tất cả các ấn phẩm, các tài liệu không công bố (viết tay, đánhmáy, đồ họa), các tài liệu nghe nhìn, các vật mang tin đọc máy, (băng từ,đĩa compact…) mà nội dung hoàn toàn nói về vùng đó hoặc có bao nhiêutin tức (theo khối lượng hay giá trị) về nó không phụ thuộc vào loại hình

và phương pháp in ấn, số lượng, ngôn ngữ, nội dung xuất bản hay chế tạo,

xu hướng chính trị, tư tưởng” [9, tr.474]

Xuất bản phẩm địa phương: “Bao hàm tất cả những ấn phẩm được xuất

bản trên lãnh thổ địa phương đó, không phụ thuộc vào nội dung, loại hình

và phườn pháp in ấn, ngôn ngữ kể cả xuất bản phẩm, xuất bản ít bản, ấnphẩm nội bộ ngành diện hẹp, các tài liệu xử lý nhóm, những ấn phẩm đượcbiên soạn ở ngoài lãnh thổ nhưng được in trong lãnh thổ cũng được tính là

ấn phẩm địa phương” [9, tr.457]

Sự kiện địa phương: “Sự kiện địa phương là sự kiện được hình thành, diễn

biến ở địa phương, có ảnh hưởng đến một hoặc nhiều mặt của đời sống xãhội ở địa phương”

Danh nhân địa phương: “Danh nhân địa phương là những nhân vật sinh ra

hoặc không sinh ra ở địa phương, nhưng sống ở địa phương một thời giandài hoặc cả đời, thậm chí sinh ra ở địa phương nhưng sống ở nơi khác, cóđóng góp với sự phát triển ở địa phương hoặc đất nước về một hay nhiềumặt: văn hóa, kinh tế, quân sự…”

Địa phương: Địa phương trong hoạt động thông tin địa chí được các thư

viện tỉnh, thành phố hiểu là: “Một vùng lãnh thổ, một bộ phận của đất nướcđược phân chia theo nhiều dấu hiệu khác nhau như địa lý tụ nhiên, kinh tế,lịch sử, văn hóa… Mà trước hết trên cơ sở sự phân chia hành chính lãnhthổ hiện tại (tỉnh, thành phố, huyện, xã) [2, tr.17]

Các khái niệm trên đã chỉ cho chúng ta biết TLĐC là tư liệu có nội dungnói về địa phương, một vài khái niệm giải thích nội dung về địa phươngnhư lịch sử, nhân vật, hoặc đề cập đến loại hình tài liệu, tác giả, nơi xuấtbản, thời gian xuất bản, ngôn ngữ tài liệu của tài liệu địa chí…TLĐC là tất

cả mọi yếu tố tri thức hoặc nguồn thông tin về đất nước con người địaphương được tạo trên mọi vật thể, có thể sử dụng làm chứng cứ, nghiêncứu hoặc tra cứu

1.1.2 Khái niệm về nhu cầu thông tin địa chí

Thông tin địa chí

Theo Nguyễn Văn Cần (2008): “Theo nghĩa rộng thông tin địa chí là

một phần của hoạt động thông tin khoa học kỹ thuật từng địa phương Hệ thống thông tin về địa phương bao gồm: thông tin tổng quát về địa phương, về tất cả các khía cạnh như tài nguyên thiên nhiên, kinh tế xã hội, lịch sử văn hóa của địa phương Thông tin chuyên ngành, chuyên đề về địa phương như sự phân bố lực lượng lao động, tổ chức sản xuất của địa phương, về các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, về danh nhân địa phương” [9]

“Theo nghĩa hẹp, thông tin địa chí là thông tin về tài liệu có nội

dung liên quan đến địa phương Những tài liệu này được ghi chép có thể trên các vật liệu mang tin khác nhau, từ những vật liệu mang tính chất truyền thống như đá, lá cây, vải giấy, đến những vật liệu mang tính chất hiện đại như đĩa từ, băng từ, đĩa quang, CD-ROM” [9]

Như vậy, có thể khẳng định thông tin địa chí là những thông tin tổngquát về mọi mặt của của địa phương, việc nghiên cứu TTĐC của địaphương là vô cùng quan trọng bởi đó là yếu tố để xây dựng và phát triểnđịa phương bền vững hơn, đây không chỉ là vấn đề của địa phương màmang tính quốc gia Sự hợp thành của các địa phương riêng lẻ tạo thànhquốc gia thống nhất, do đó tổng thể các mặt của địa phương cũng là mộtphần của đất nước

Nhu cầu thông tin địa chí

Nhu cầu thông tin địa chí là nhu cầu thông tin được xác định bởi điều kiện tự nhiên và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương [9]

NCTTĐC cũng như các nhu cầu thông tin khác là sự cần thiết tiếpnhận các thông tin nào đó để thỏa mãn các mục đích của con người, xuấtphát từ việc nghiên cứu, tìm hiểu hay các hoạt động doanh nghiệp địaphương, giáo dục… đòi hỏi cần có các TTĐC để phục vụ cho sự phát triểncác lĩnh vực đó tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.Ngoài ra, điều kiện tự nhiên: địa lý, địa chất, khí hậu, cảnh quan… cũng lànhững nét đặc trưng của địa phương, đây cũng là sự liên ngành giữa cáckhoa học về địa phương thông qua điều kiện tự nhiên của địa phương nhưcác ngành: khảo cổ học, văn hóa học, dân tộc học, lịch sử, địa lý, địachất…

Nhu cầu thông tin địa chí là nhu cầu tự nhiên về tinh thần của con người nhằm thỏa mãn và đáp ứng cho những hoạt động thực tiễn của độc giả tại địa phương [9]

Từ các hoạt động tại địa phương đòi hỏi cần có các nhu cầu như họctập, nghiên cứu, lao động về các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội… Ví

dụ, doanh nghiệp Cannon muốn đầu tư tại Bắc Ninh, đòi hỏi doanh nghiệpphải nghiên cứu về thành phần dân cư, địa lý, xã hội của Bắc Ninh để cóthể làm ăn lâu dài Xuất phát từ việc nhu cầu cần có thông tin địa phương

để phục vụ nhu cầu giải quyết nhiệm vụ của con người mà nhu cầu thôngtin là sự cần thiết và không thể tách rời trong các hoạt động của con người

Các loại nhu cầu thông tin địa chí

Nhu cầu thông tin bị chi phối bới nhiều yếu tố, trước hết là nhiệm vụkinh tế xã hội của địa phương Công cuộc “Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổtrên cơ sở khai thác triệt để tiềm năng thế mạnh của từng vùng, liên kết hỗtrợ làm cho tất cả các vùng đều phát triển”, cùng với đó là môi trường xãhội lại thay đổi không ngừng do những yếu tố: Sự tiến bộ khoa học kỹthuật, nguồn tin ngày càng đa dạng và phong phú, đã tạo nên sự thay đổi vềtính chất, ngành nghề, người lao động… Việc phân chia đánh giá đúng đôitượng NDT địa chí giúp thư viện phục vụ, cung cấp thông tin có mục đích,

có chọn lọc và phù hợp với nhu cầu thông tin tư liêu đa dạng với từng đốitượng người đọc Căn cứ vào nghề nghiệp, trình độ học vấn, lứa tuổi, sinh

lý, thói quen và nhu cầu, sở thích của NDT địa chí, có thể phân ra một sốnhóm người dùng tin địa chí khác nhau Sử dụng TLĐC là nhu cầu khôngthể thiếu trong đời sống của người dân địa phương trên nhiều lĩnh vực, đểtham gia vào công cuộc xây dựng và phát triển quê hương Theo NguyễnVăn Cần (2008), có 4 loại nhu cầu thông tin địa chí [9,tr.78]:

- Nhu cầu lãnh đạo, quản lý: để có thể đưa ra được quyết định đúng đắn,

người lãnh đạo ở địa phương phải nắm được các thông tin địa chí để từ đóhiểu được các cán bộ của mình có những nhu cầu gì?, tâm sinh lý và đặcđiểm phong tục tập quán tại mỗi địa phương Hơn nữa, thông tin địa chícung cấp cho họ những thông tin đầy đủ, kịp thời về mọi mặt của địaphương như tài nguyên thiên nhiên, khí hậu, đặc điểm kinh tế - xã hội, lịch

sử - văn hóa để họ có đủ cơ sở xây dựng phương hướng, lập quy hoạch, kếhoạch phát triển địa phương

- Nhu cầu nghiên cứu, sáng tác: Hoạt động thông tin địa chí cung cấp cho

cán bộ nghiên cứu những thông tin về địa phương liên quan đến lĩnh vựcnghiên cứu, giúp họ giải quyết nhanh chóng những vấn đề thiết thực củađịa phương, có thể nói hoạt động địa chí là bộ phận quan trọng của nghiêncứu khoa học về địa phương Thông tin địa chí thường là nguồn thông tinđáng tin cậy về địa phương bởi vậy công việc sưu tầm và thu thập tài liệu làcần thiết Đối với văn nghệ sĩ, hay người làm nghệ thuật như đạo diễn, nhàthơ, nhạc sĩ, họa sĩ, kiến trúc sư… các tài liệu địa chí giúp họ có cảm hứng

để sáng tác các tác phẩm nghệ thuật Nhóm người đọc này có nhu cầu tìmhiểu về địa phương và những yếu tố liên quan đến địa phương cũng nhưcác vùng lân cận về mọi mặt như: điều kiện tự nhiên, văn hóa xâ hội, quátrình hình thành phát triển, nguồn nhân lực khoa học, các đề tài đã và đangtiến hành, các nguồn thông tin có thể truy cập theo ngành, chuyên ngành cóliên quan Để vấn đề nghiên cứu đạt hiệu quả, họ yêu cầu các tư liệu địa chí

có nội dung phản ảnh toàn diện, đầy đủ, chính xác và kịp thời nhất Đặcbiệt là lưu ý với các tài liệu gốc địa phương

NDT địa chí là nhà nghiên cứu, người làm công tác chuyên mônthường có thói quen đọc tài liệu, xử lí tài liệu theo mục đích phương pháp

rõ ràng do trình độ chuyên môn, văn hóa của tương đối cao Khi tìm tài liệumình cần họ luôn phải phân tích đặt ra những vấn đề: Việc áp dụng khoahọc công nghệ vào một lĩnh vực nào đó của địa phương lúc này có khả thihay không? Hiệu quả kinh tế của dự án này, công trình nghiên cứu có đượcchấp nhận không? Thông qua việc khảo sát thực tê, qua tìm hiểu các tưliệu địa chí, NDT địa chí phân tích và trả lời các câu hỏi trên, khai thácđược thế mạnh đặc thù và nâng cao sức cạnh tranh của địa phương trên cáclĩnh vực phát triển kinh tế, xã hội… [11,tr.16]

- Nhu cầu học tập, tìm hiểu: thông qua các tài liệu địa chí, bạn đọc có thể

hiểu biết nhiều về địa phương mình sinh sống như các kiến thức môitrường, đất, nước, cây trồng, vật nuôi, các ngành nghề thủ công Những độcgiả trẻ tuổi thiên hướng tìm hiểu về “nguồn cội” tổ tiên, cha ông thông quacác gia phả các dòng họ hay TLĐC giáo dục tình yêu quê hương, đất nướccho người trẻ

Các đối tượng thuộc nhóm này là NDT địa chí phổ thông Gồm đa sốquần chúng nhân dân: công nhân, nông dân, bộ đội và sinh viên, học sinh…

Họ có trình độ văn hóa và chuyên môn không cao, nhu cầu sử dụngTLĐC rất đa dạng Họ có thể đọc bất kỳ một loại sách gì nói về bất kỳ lĩnhvực nào ở địa phương Tài liệu đến với họ ít nhằm mục đích nghiên cứu màchủ yếu vì mục đích học tập, mở mang thêm nhận thức, sự hiểu biết và lịchsử…

- Nhu cầu giải trí: Sau thời gian làm việc, học tập bạn đọc thư viện tìm

đến đọc sách như là thư giãn sau những giờ căng thẳng, đây cũng là cách

để con người sử dụng thời gian rảnh rỗi một cách hữu ích TLĐC được cácthư viện biên soạn dưới nhiều loại hình khác nhau như: sách, báo, tạp chí,băng từ, đĩa từ, CD-ROM hoặc truy cập internet, do đó NDT dễ dàng lựachọn được loại hình phù hợp với mình hơn để có thể vừa giải trí vừa nắmđược những thông tin mang tính địa phương mình

Việc xác định NCTTĐC của bạn đọc là việc cần làm của mỗi cơquan TT-TV địa phương bởi tưg việc xác định các NCTTĐC đó giúp chothư viện phục vụ bạn đọc hiệu quả hơn và tiết kiệm được công sức, thờigian khi tra cứu Thực tế, các nhu cầu kể trên không chỉ áp dụng vớiNCTTĐC mà với các nhu cầu thông tin trong các lĩnh vực cũng cần được

áp dụng để cơ quan TT-TV tìm ra những biện pháp làm tăng chất lượng cácdịch vụ thông tin của mình cho bạn đọc

1.1.3 Ý nghĩa công tác nghiên cứu thông tin địa chí đối với sự phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương

Việc nghiên cứu các NCTTĐC ở các thư viện địa phương để xácđịnh chính xác NCTTĐC của từng nhóm bạn đọc khác nhau tại địaphương Trên cơ sở đó xây dựng phương hướng và biện pháp tổ chức hoạtđộng TTĐC một cách phù hợp, thiết thực, đảm bảo chất lượng và hiệu quảhoạt động TTĐC đáp ứng NCTTĐC cho bạn đọc một cách nhanh chóng,kịp thời tránh lãng phí và kém hiệu quả

TTĐC mang tính bản sắc dân tộc và sắc thái từng địa phương, việcnghiên cứu NCTTĐC giúp thư viện biết được bạn đọc có nhu cầu về địaphương nào để từ thư viện xây dựng các dịch vụ TTĐC hiệu quả, đây còn

là công việc quan trọng bởi nó phát huy truyền thông yêu quê hương, đấtnước Đây cũng là nhu cầu của đông đảo người dân, cán bộ, doanh nghiệp,học sinh, sinh viên làm việc tại địa phương đó, để từ việc nghiên cứuNCTTĐC giúp họ dễ dàng thực hiện nhiệm vụ mang tính địa phương hơn.Thực tế, khi nước ta bước vào thời kỳ hội nhập quốc tế đòi hỏi mọi ngành,lĩnh vực có những nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng trước sân chơi quốc tế việc nắmbắt các TTĐC phục vụ vào phát triển kinh tế địa phương là việc làm cấtthiết không chỉ ở các cấp lãnh đạo mà việc làm chung tay của các doanhnghiệp và đông đảo nhân dân trong địa phương đó

Thực tế, nếu nắm bắt được NCTTĐC của tỉnh Bắc Ninh giúp chobạn lãnh đạo cũng như các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quát về mảnh đất họđang làm việc để có thể lập kế hoạch, hoạch định đặc biệt là các doanhnghiệp nước ngoài đang đầu tư tại Bắc Ninh như các hãng Sam Sung,Canon, Mitac hoạt động tại các khu công nghiệp của Bắc Ninh Như vậy,NCTTĐC có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kinh tế, xã hội cùađịa phương, đây là nguồn cẩm nang cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp cũngnhư ban lãnh đạo tỉnh

1.2 Vài nét về tỉnh Bắc Ninh

Bắc Ninh là tinh nằm trong vùng châu thổ Sông Hồng, thuộc khuvực đồng bằng Bắc Bộ Vị trí địa lý nằm trong phạm vi từ 20058' đến 2106'

vĩ độ Bắc, nằm trong tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng –Quảng Ninh và là cửa ngõ Đông Bắc [3]

Đất đai, địa hình

Bắc Ninh thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có mùa đông lạnh

và kiểu khí hậu giống với các tỉnh lân cận của đồng bằng sông hồng Đây làđiều kiện thuận lợi để phát triển cây trồng, đặc biệt là lúa nước và rau quảtạo ra giá trị lớn về nông nghiệp [5] Bắc Ninh có diện tích đất tự nhiên là823km2 trong đó đất nông nghiệp chiếm 53,1%, đất nuôi trồng thủy sảnchiếm 6,16%, đất lâm nghiệp chiếm 0,75% và đất chuyên dùng và đất ởchiếm 39,2%, đất chưa sử dụng chiếm 0,77% với tổng dân số là 1,029 triệungười (số liệu thống kê 2008) [6]

Phía bắc giáp tỉnh Bắc Giang, Phía đông giáp Hải Dương, phía namgiáp Hưng Yên và thủ đô Hà Nội ở phía tây Bắc Ninh là cửa ngõ đông bắc

và cầu nối giữa Hà Nội với các tỉnh trung du miền núi phía bắc, có vị tríquan trọng đối với an ninh, quốc phòng [6]

Địa hình: địa hình của tỉnh tương đối bằng phẳng, có hướng dốc chủyếu từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông, được thể hiện qua các dòngchảy mặt đổ về sông Đuống và sông Thái Bình Mức độ chênh lệch địahình không lớn, vùng đồng bằng thường có độ cao phổ biến từ 3 - 7 m, địahình trung du đồi núi có độ cao phổ biến 300 - 400 m Diện tích đồi núichiếm tỷ lệ rất nhỏ (0,53%) so với tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, phân

bố chủ yếu ở 2 huyện Quế Võ và Tiên Du Ngoài ra còn một số khu vựcthấp trũng ven đê thuộc các huyện Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ, YênPhong Đặc điểm địa chất mang những nét đặc trưng của cấu trúc địa chấtthuộc vùng trũng sông Hồng, bề dày trầm tích đệ tứ chịu ảnh hưởng rõ rệtcủa cấu trúc mỏng [5]

Đơn vị hành chính

Tỉnh Bắc Ninh được phân chia thành 8 đơn vị hành chính bao gồmthành phố Bắc Ninh và 1 thị xã, 6 huyện (Thành phố Bắc Ninh, thị xã TừSơn, huyện: Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ, Thuận Thành, Tiên Du, YênPhong) Bắc Ninh có 126 xã, phường và thị trấn [5].

Tài nguyên thiên nhiên

Bắc Ninh là tỉnh không giáp biển, có trữ lượng tài nguyên rừngkhông lớn, chủ yếu là rừng trồng với tổng diện tích rừng khoảng 619,8 haphân bố tập trung tại các huyện Tiên Du, thành phố Bắc Ninh và Quế Võ.Bắc Ninh nghèo về tài nguyên khoáng sản, ít về chủng loại, chủ yếu chỉ cóvật liệu xây dựng như: đất sét làm gạch, ngói, gốm với trữ lượng khoảng 4triệu tấn ở Quế Võ và Tiên Du, đất sét làm gạch chịu lửa ở thị xã Bắc Ninh,

đá cát kết với trữ lượng khoảng 1 triệu tấn ở Thị Cầu – Bắc Ninh, đá SaThạch ở Vũ Ninh – Bắc Ninh có trữ lượng khoảng 300.000 m3 Ngoài racòn có than bùn ở Yên Phong với trữ lượng 60.000 – 200.000 tấn [5]

1.2.2 Tiềm năng kinh tế

Do có vị trí địa lý thuận lợi nằm ở cửa ngõ đông bắc, trong tam giáckinh tế Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, Bắc Ninh có nhiều điều kiệnthuận lợi để phát triển kinh tế Bắc Ninh cùng giáp liền kề Thủ đô Hà Nội

do đó, được ví như vệ tinh của Hà Nội

Bắc Ninh cũng đón nhận nhiều nhà đầu tư xây dựng cac khu côngnghiệp lớn như Khu công nghiệp Quế Võ, Yên Phong, Tiên Sơn Tạo nănglực phát triển kinh tế vùng vững mạnh

Với sự thân thiện và cởi mở, con người Bắc Ninh tạo cho du kháchtrong và ngoài nước sự yêu mến mỗi khi dịp lễ hội đầu xuân về trên khắpcác làng, xã Bắc Ninh Theo thống kê của sở văn hóa, du lịch tỉnh BắcNinh hiện có hơn 200 lễ hội khác nhau, điển hình là lễ hội Lim thu hút mộtlương lớn khách về trẩy hội

Bên cạnh đó, về giá trị văn hóa, Quan họ Bắc Ninh được UNESCOtrao tặng di sản phi vật thể của thế giới đã góp phần tạo nên bản sắc vănhóa riêng biệt về vùng đất kinh Bắc.

1.2.3 Truyền thống lịch sử, văn hóa, xã hội

Bắc Ninh là tỉnh có truyền thống lịch sử lâu đời Trải qua nhiều giaiđoạn lịch sử nước nhà, Bắc Ninh có những trang sử vẻ vang Từ thời HùngVương Thời Hùng Vương- An Dương Vương, đây là đất bộ Vũ Ninh trongnhà nước Văn Lang- Âu Lạc Dưới thời Lý, địa phương có tên là Lộ BắcGiang Đến thời Hồ lại tách ra thành Lộ Bắc Giang và Lộ Lạng Giang [4]

Năm 1469, dưới triều Lê Thánh Tông, Bắc Ninh có tên là trấn KinhBắc ổn định số lượng 20 huyện nằm trong 4 phủ Đến triều Nguyễn vàonăm 1823 đổi tên thành trấn Bắc Ninh và năm 1831 thì có tên gọi là tỉnhBắc Ninh, thời kỳ này tỉnh Bắc Ninh có 21 huyện, diện tích khoảng 6.000km2 với dân số khoảng 70.000 người

Ngày 19 tháng 10 năm 1938, chính quyền thuộc địa Pháp ở nước taquyết định nâng cấp thị xã Bắc Ninh lên thành phố cấp III

Ngày 27 tháng 10 năm 1962, Quốc hội khóa II ra Nghị quyết hợpnhất hai tỉnh Bắc Ninh- Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc, với 14 huyện, 2 thị

xã Ngày 01 tháng 4 năm 1963, đơn vị hành chính mới chính thức đi vàolàm việc

Xứ Kinh Bắc xưa đỗ đại khoa có tới gần 700 người Điển hình nhưtrạng nguyên khai khoa Lê Văn Thịnh, quê xã Đông Cứu, huyện Gia Bình.Khoa Mậu Thân (1508), nho sĩ Bắc Ninh chiếm giải Tam khôi: trạngnguyên Nguyễn Giản Thanh, người xã Hương Mạc, huyện Đông Ngàn đỗbảng nhãn Hứa Tam Tỉnh, người xã Như Nguyệt, huyện Yên Phong vàthám hoa Nguyễn Hữu Nghiêm, người xã Phúc Khê, huyện Đông Ngàn Ở

xã Hoài Bão, huyện Tiên Du có Nguyễn Đăng Hạo thi hương, thi hội, thiđình, thi đông các đều đỗ đầu Đi sứ, nổi tiếng ở nước Tàu, được vua nhà

Thanh tặng là khôi nguyên Em trai là Nguyễn Đăng Minh đỗ cùng bảng vàcháu gọi bằng chú là Nguyễn Đăng Đạo đỗ trạng nguyên Gia đình là mộtvọng tộc ở huyện Tiên Du- trạng nguyên Nguyễn Đăng Đạo đi sứ, thôngminh, tài giỏi kiệt xuất được phong lưỡng quốc trạng nguyên, khi NguyễnĐăng Đạo mất được vua ban cờ và câu đối:

Tiến sĩ thượng thư thiên hạ hữu Trạng nguyên tể tướng thế gian vô.

Nhắc đến văn hóa Bắc Ninh không thể bỏ qua những làn điệu dân cavùng đồng bằng Bắc Bộ, tâp trung chủ yếu ở vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh vàBắc Giang) Đây là môn nghệ thuật được hợp thành bởi nhiều yếu tố như

âm nhạc, lời ca, phục trang, lễ hội… với một lối hát giao duyên dân dã, thểhiện mối quan hệ gắn bó tình nghĩa giữa những “liền anh”, “liền chị” hátquan họ và là nét văn hóa tiêu biểu của người dân vùng Kinh Bắc

Quan họ là thể loại dân ca phong phú nhất về mặt giai điệu trong khotàng dân ca Việt Nam và được lưu truyền từ đời này sang đời khác quaphương thức truyền khẩu Quan họ Bắc Ninh tồn tại trong một môi trườngvăn hóa với những tập quán xã hội riêng Đầu tiên là tập quán “kết chạ”giữa các làng quan họ cho đến việc kết duyên nam nữ trong các lễ hộitruyền thống [6]

Lễ hội cũng là một trong những giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh BắcNinh Có nhiều lễ hội vào các dịp mùa xuân như Hội Lim, hội Dâu, hộichùa Bút Tháp… Lễ hội Lim

Có thể nhận định Bắc Ninh là tỉnh giàu về giá trị văn hóa, và có lịch

sử truyền thống lâu đời Mảnh đất địa linh nhân kiệt gắn với nhiều truyềnthống hiếu học đúc kết từ ngàn xưa tạo cho thế hệ trẻ Bắc Ninh noi gương.Nét văn hóa đặc sắc của vùng đất Kinh Bắc là quan họ cần được gìn giữ vàphát triển trong thời kỳ hội nhập quốc tế

1.3 Khái quát về thư viện tỉnh Bắc Ninh

Thư viện tỉnh Bắc Ninh được thành lập theo Quyết định số 111/QĐ –

UB ngày 24/04/1997 chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh đã ra quyết định số111/QĐ – UB quyết định thành lập lại các đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sởvăn hóa – Thông tin tỉnh Băc Ninh, trong đó thư viện tỉnh Bắc Ninh là mộtđơn vị sự nghiệp có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng và được mở tàikhoản riêng theo quy định của pháp luật

Ngay sau khi Thư viện tỉnh Bắc Ninh được tái thành lập, Thư việntỉnh được sự quan tâm của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dâncùng với sự chỉ đạo trực tiếp của Sở Văn hóa- Thể thao và Du lịch, các banngành có liên quan do đó, cơ sở vật chất của thư viện ngày một khang tranghơn có đầy đủ tiện nghi đáp ứng đầy đủ các nhu cầu sử dụng của cán bộ vàđọc đến thư viện Hệ thống thư viện công cộng được thiết lập tới cấp xã ởcác huyện của tỉnh Bắc Ninh Những ngày đầu mới thành lập, thư viện chỉ

có vài cán bộ và số lượng tài liệu ít ỏi khoảng vài nghìn bản sách, cùng vớimột vài loại báo, tạp chí Đến nay, TVTBN đã có gần 130.000 bản sách,cùng vơi 245 loại báo, tạp chí tại thư viện; khoảng 500.000 bản sách tại cácthư viện huyện; gần 800.000 bản sách trên 330 thư viện, tủ sách, điểm sách,điểm bưu điện văn hóa cơ sở phục vụ cho gần 1 triệu lượt bạn đọc Hệthống thư viện đã từng bước đáp ứng được nhu cầu đọc của nhân dân trongtỉnh

Thư viện tỉnh Bắc Ninh là trung tâm văn hóa, giáo dục và thông tinlớn của tỉnh Chức năng của thư viện đã được khẳng định từ năm 1972 theoquyết định số 15/VH – QĐ là: “Thư viện là trung tâm tàng trữ sách, báo

của địa phương, đồng thời thư viện phải thu thập và trữ các loại sách, báotài liệu về các bộ môn tri thức, đáp ứng các yêu cầu lãnh đạo chính trị, yêucầu sự nghiệp giáo dục cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng tư tưởngtrong văn hóa của địa phương”.

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin hiện nay khiếnnhu cầu thông tin của con người ngày càng cao hơn Một điều chắc chắn

mà các thư viện tỉnh cần phải làm tăng cường nguồn lực thông tin để có thểđáp ứng các nhu cầu đó một cách tốt nhất TVTBN đã áp dụng công nghệthông tin trong nghiệp vụ thư viện như máy quét mã vạch, thẻ mượn củabạn đọc, sử dụng hệ thống biên mục MARC 21, phần mềm mylip 2010,trang bị máy tính kết nối internet Hiện nay, Đảng và nhà nước, các địaphương đã quan tâm nhiều đến việc đầu tư cho hoạt động TT-TV

Cùng với sự phát triển chung của hệ thống thư viện công cộng,TVTBN đã xây dựng nguồn tin phong phú và đa dạng, TVTBN đã cónhững đóng góp tích cực trong việc thúc đẩy phát triển các lĩnh vực kinh tế,văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng

và cả nước nói chung [7,tr.12]

1.3.2 Chức năng và nhiệm vụ

Vị trí

TVTBN là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Sở Văn hóa Thể thao và Dulịch và cũng là thư viện đầu ngành trong mạng lưới thư viện công cộng tỉnhBắc Ninh, đóng vai trò là thư viện trung tâm đối với mạng lưới thư viện cơ

hội, an ninh, quốc phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đấtnước.

TVTBN có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoảnriêng tại kho bạc nhà nước; chịu sự chỉ đạo quản lý về tổ chức, biên chế vàhoạt động của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đồng thời chịu sự chỉ đạo,hướng dẫn, kiểm tra về chuyên môn và nghiệp vụ của Vụ Thư viện – BộVăn hóa, Thể thao và Du lịch

Bên cạnh đó, TVTBN có đầy đủ các chức năng của hệ thống TT-TVnói chung:

- Chức năng văn hóa:

Là trung tâm TT-TV thu thập, tàng trữ, bảo quản và truyền bá di sảnvăn hóa thuộc đủ môn loại tri thức về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội,khoa học kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật và các ấn phẩm đặc biệt khác kể cảtài liệu không công bố, các loại tài liệu xuất bản trong và ngoài nước phùhợp với đặc điểm sản xuất, trình độ dân trí của người dân trong tỉnh

TVTBN là trung tâm sinh hoạt văn hóa, dân trí của tỉnh, cùng vớiviệc phục vụ tài liệu, TVTBN còn thường xuyên tổ chức trưng bày, giớithiệu sách theo chủ đề, tuyên truyền giới thiệu sách với nhiều chủ đề: vềĐảng, Bác Hồ kính yêu, biển đảo Việt Nam Tham gia liên hoan tuyêntruyền giới thiệu sách cấp khu vực và toàn quốc

- Chức năng giáo dục:

TVTBN tham gia vào việc nâng cao dân trí, chuyên môn cho tầnglớp nhân dân trong tỉnh Thư viện đồng thời là trung tâm chỉ đạo nghiệp vụcho toàn bộ hệ thống thư viện công cộng trong toàn tỉnh, giúp phát triển sựnghiệp trong tỉnh

Kiểm tra thường xuyên đối với thư viện huyện, xã, thôn Tổ chức tậphuấn nghiệp vụ cho các cán bộ thư viện tại cơ sở, đẩy mạnh phong trào đọcsách của bạn đọc trong toàn tỉnh

Nhận thức được tầm quan trọng của thư viện với nền giáo dục vớicác tiêu chí: giáo dục là quốc sách hàng đầu TVTBN không ngừng cố gắng

nỗ lực thực hiện tốt chức năng giáo dục của mình Góp phần to lớn vào sựnghiệp giáo dục đào tạo trong tỉnh nói riêng và cả nước nói chung

- Chức năng thông tin:

TVTBN là trung tâm luân chuyển sách báo phục vụ độc giả trên địabàn tỉnh Bắc Ninh Từ đây, sách báo được luân chuyển xuống các huyện,các điểm bưu điện văn hóa xã, trong toàn tỉnh để đáp ứng tốt hơn nhu cầutinh thần cho nhân dân

- Chức năng giải trí:

TVTBN là trung tâm giao lưu văn hóa tinh thần và giải trí lànhmạnh Với đối tượng NDT là người cao tuổi, cán bộ hưu trí và thiếu nhiđến thư viện với nhu cầu giải trí chiếm tỉ lệ cao

TVTBN tham gia vào việc sử dụng thời gian nhàn rỗi cho nhân dânbằng cách cung cấp sách báo và các phương tiện nghe nhìn khác nhằm đápứng nhu cầu giải trí cho nhân dân một cách hiệu quả [15]

Nhiệm vụ

1 Xây dựng quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn vàngắn hạn trình giám đốc Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch và tổchức thực hiện sau khi được phê duyệt

2 Tổ chức phục vụ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người đọcđược sử dụng vốn tài liệu thư viện thông qua các hình thức đọctại chỗ, mượn về nhà hoặc phục vụ ngoài thư viện phù hợp vớinội quy thư viện Phục vụ miễn phí tài liệu thư viện tại nhà chongười đọc cao tuổi, tàn tật bằng hình thức gửi qua bưu điện hoặcthư viện lưu động theo quy định của pháp lệnh thư viện

3 Xây dựng và phát triển vốn tài liệu phù hợp với đặc điểm tự nhiên

viện Thu thập, tàng trữ và bảo quản lâu dài các tài liệu được xuấtbản tại địa phương và viết về địa phương Nhận các xuất bảnphẩm lưu chiểu tại địa phương do Sở Thông tin và Truyền thôngchuyển giao, các bản sao khóa luận, luận văn tốt nghiệp của sinhviên các trường đại học được mở tại địa phương Xây dựng bộphận tài liệu dành cho trẻ em, người khiếm thị Tăng cườngnguồn lực thông tin thông qua việc mở rộng sự liên thông giữathư viện với các thư viện trong nước và ngoài nước bằng hìnhthức cho mượn, trao đổi và kết nối mạng internet Thực hiện việcthanh lọc ra khỏi các kho các tài liệu không còn giá trị.

4 Tổ chức và thực hiện công tác tuyên truyền giới thiệu kịp thời,rộng rãi vốn tài liệu thư viện đến mọi người, đặc biệt là các tàiliệu phục vụ công cuộc phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội; xâydựng phong trào đọc sách, báo trong nhân dân

5 Biên soạn và xuất bản các ấn phẩm thông tin – thư mục, thông tin

có chọn lọc phù hợp với chức năng và nhiệm vụ của đối tượngphục vụ của thư viện

6 Thực hiện việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thưviện, tham gia xây dựng và phát triển mạng thông tin – thư việncủa hệ thống thư viện công cộng

7 Hướng dẫn, tư vấn tổ chức thư viện, tổ chức bồi dưỡng chuyênmôn, nghiệp vụ cho người làm công tác thư viện, tổ chức luânchuyển sách, báo, chủ trì, phối hợp hoạt động về chuyên môn,nghiệp vụ với các thư viện khác của địa phương

8 Tổ chức hoạt động, dịch vụ có thu phù hợp với chức năng, nhiệm

vụ được giao theo quy định của pháp luật

9 Thực hiện báo cáo định kỳ tháng, quý, 6 tháng, năm và báo cáođột xuất về tình hình hoạt động của thư viện với giám đốc Sở Vănhóa, Thể thao và Du lịch và cấp có thẩm quyền

10.Chịu trách nhiệm toàn diện trước giám đốc Sở và pháp luật vềquản lý, sử dụng và giải quyết chế độ, chính sách đối với đội ngũviên chức, lao động của Thư viện theo quy định của pháp luật vàphân cấp của UBND tỉnh Bắc Ninh.

11.Quản lý, sử dụng tài sản, tài chính của Thư viện theo quy địnhcủa pháp luật

12 Được tiếp nhận, sử dụng các nguồn tài trợ, ủng hộ của tổ chức,

cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật

13 Thực hiện các nhiệm vụ khác do giám đốc Sở và ban thẩm quyếtcấp [15]

1.3.3 Cơ cấu tổ chức của thư viện tỉnh Bắc Ninh

Bất kỳ cơ quan tổ chức nào muốn hoạt động và phát triển tốt đềukhông ngừng hoàn thiện bộ máy tổ chức của thư viện mình xáy dựng độingũ cán bộ chất lượng Bộ máy tổ chức khoa học, đội ngũ nhân viên năngdộng, nhiệt tình và có trách nhiệm là một trong những điều kiện tiên quyết

để đưa thư viện đi lên

Để thực hiện tốt và hiệu quả cao trong việc phục vụ thông tin choNDT, vai trò của đội ngũ cán bộ TT-TV là hết sức quan trọng và cần thiết,quyết định đến chất lượng hoạt động TT-TV Hiện nay, TVTBN có tổng số

23 cán bộ viên chức, người lao động Trong đó có 01 giám đốc và 01 phógiám đốc Số cán bộ còn lại được phân bổ vào các phòng chức năng kháccủa thư viện Đội ngũ cán bộ hầu hết đều tốt nghiệp đại học, cao đẳng vàtrung cấp thuộc ngành thư viện và các ngành có liên quan khác nhu lưu trữ,công nghệ thông tin, ngoại ngữ…

Hằng năm, TVTBN cử các cán bộ đi đào tạo bồi dưỡng nâng caotrình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tham gia các lớp đào tạo bồi dưỡng tinhọc, ngoại ngữ ngày càng nhiều [7,tr.16]

Đội ngũ cán bộ ngày càng trẻ hóa, nhiệt tình, có khả năng và trình độtiếp thu khoa học tiên tiến Họ là những người có năng lực, nhiệt tình vàgiàu lòng yêu nghề đã và đang cố gắng hết sức mình vì sự nghiệp phát triểncủa thư viện Cơ cấu tổ chức của TVTBN gồm có:

- Ban giám đốc gồm:

Giám đốc là người đứng đầu của thư viện, chịu trách nhiệm chínhthức trước giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch về mọi hoạt động củathư viện

Phó giám đốc: giúp đỡ giám đốc trong công tác lãnh đạo thư viện,phụ trách một hoặc một số lĩnh vực công tác do giám đốc phân công Khigiám đốc vắng mặt có thể ủy quyền cho phó giám đốc giải quyết các côngviệc của thư viện

Hình 1.1: Cơ cấu tổ chức của thư viện tỉnh Bắc Ninh

- Phòng thông tin – thư mục:

Xử lý và biên soạn các ấn phẩm thông tin chọn lọc, các loại thư mục;các hoạt động tổ chức tuyên truyền giới thiệu vốn tài liệu của thư viện vàcác hoạt động thông tin khác

Nghiên cứu triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt độngthư viện Quản trị hệ thống mạng và cơ sở dữ liệu của thư viện Tham mưucho lãnh đạo về lĩnh vực tin học hóa hoạt động thư viện điện tử

- Phòng nghiệp vụ:

Bao gồm các công tác bổ sung, biên mục, phân loại và bảo quản.Công tác bảo quản bổ sung tài liệu có nhiệm vụ xây dựng vốn tài liệu thưviện bằng vốn ngân sách được cấp hằng năm, nhận lưu chiểu các xuất bảnphẩm địa phương, biếu tặng, tài trợ, trao đổi giữa các thư viện.

Công tác xử lý tài liệu có nhiệm vụ thực hiện các quy trình xử lý kĩthuật vốn tài liệu theo đúng yêu cầu về tiêu chuẩn nghiệp vụ thư viện

- Phòng phục vụ bạn đọc:

Phòng có chức năng quản lý, khai thác và vốn tài liệu trong thư viện.Đáp ứng các nhu cầu sử dụng vốn tài liệu của tất cả đối tượng bạn đọc,đảm bảo khai thác có hiệu quả cao nhất vốn tài liệu được nhập vào thưviện Có thể coi phòng phục vụ bạn đọc là bộ mặt của thư viện với nhiệm

vụ chính là phục vụ tài liệu cho bạn đọc tại chỗ hoặc mượn về nhà, trả lờicâu hỏi tra cứu thông tin thư mục, xử lý kỹ thuật về báo, tạp chí mới

Như vậy, để có thể đưa hoạt động của 4 phòng nói trên đạt hiệu quảcao, cán bộ thư viện chính là một trong những yếu tố chính cấu thành thưviện Ý thức được điều đó, TVTBN đã có những chính sách phù hợp trongviệc đào tạo cán bộ giỏi về chuyên môn cũng như khả năng về ngoại ngữ,tin học để có thể đảm nhận những nhiệm vụ mới trong thời kỳ hội nhậpquốc tế

1.4 Hoạt động thông tin địa chí tại thư viện tỉnh Bắc Ninh

Hoạt động TTĐC của TVTBN được tiến hành ngay sau khi thành lậpthư viện tỉnh năm 1997, trên nền tảng hoạt động đía chí với một số nộidung: Phát hiện, sưu tầm, bổ sung vốn tài liệu địa chí, biên soạn các thư

mục địa chí, phục vụ từng chuyên đề nghiên cứu khoa học của địa phương,bảo quản vốn tư liệu địa chí, xây dựng bộ máy tra cứu địa chí, triển khaicác hình thức phục vụ thông tin tư liêu địa chí cho NDT.

1.4.1 Công tác tổ chức, bảo quản tài liệu địa chí

- Công tác tổ chức tài liệu địa chí:

Hình 2.1: Quy trình tổ chức tài liệu địa chí tại thư viện tỉnh Bắc Ninh

Quy trình tổ chức TLĐC của TVTBN nhìn chung giống với cách tổchức các tài liệu thông thường Trong đó:

Sưu tầm, bổ sung:

Tập hợp các tài liệu trong địa phương và các bài viết về một lĩnh vực

cụ thể nào đó trong tỉnh trên cơ sở cán bộ thư viện phát hiện và hoàn thiệngiấy tờ để có thể tiếp quản nguồn tài liệu hoặc mua tại cơ quan lưu trữtrung ương về các tài liệu viết về hoạt động của tỉnh Thông thường tài liệuđược bổ sung hồi cố và hiện tại theo quý Ngoài 2 nguồn chủ đạo trên, cáccán bộ thư viện còn tiếp nhận TLĐC do nhân dân đóng góp như các giaphả, các sách cũ về Hà Bắc… Công tác bổ sung tại TVTBN hiện đangđược củng cố với việc thư viện liên hợp với các thư viện địa phương khácnhằm tăng cường trao đổi, chia sẻ nguồn lực TTĐC Đáp ứng vào nâng caonguồn lực TTĐC của thư viện hơn Công việc sưu tầm, bổ sung VTLĐC làkhâu đầu tiên đặc biệt quan trọng trong quy trình xử lý thông tin địa chí.Đây là khâu không thể thiếu trong hoạt động thư viện tỉnh, thành phố bởi

Một số hình thức bổ sung, sưu tầm TLĐC tại TVTBN:

- Theo nội dung: Bổ sung tất cả các tài liệu địa chí ghi chép vàphản ánh về địa lý tự nhiên, kinh tế kỹ thuật, văn hóa, khoa học,giáo dục, lịch sử, nhân vật địa phương… ở tỉnh Bắc Ninh

- Theo hình thức: Bổ sung các tài liệu theo các loại hình khác nhaunhư các ấn phẩm (sách, báo), bản thảo viết tay, luận án, đề tàinghiên cứu khoa học, bản đồ, sách Hán Nôm, thần tích, thần sắc,gia phả, hương ước, văn bia…

- Theo ngôn ngữ: bổ sung theo nhiều ngôn ngữ khác nhau nhưtiếng Việt, tiếng Pháp, Hán Nôm…

- Theo thời gian: Tiến hành thu thập, bổ sung VTLĐC ở tất cả cácthời kỳ lịch sử

Như vậy, tất cả các tài liệu dù được xuất bản ở đâu, bằng bất cứ ngônngữ nào, dưới hình thức gì nếu có nội dung liên quan đến Bắc Ninh đềuđược bổ sung vào kho địa chí của TVTBN

Xử lý tài liệu:

gồm có đóng dấu và phân loại tài liệu Trước khi thành lập TVTBN (1999),thủ thư sử dụng các số đăng ký cá biệt Hiện tại, thư viện áp dụng phân loạiDDC 23 nhiều ưu điểm hơn so với cách phân loại truyền thống Việc nàycũng thuận tiện cho công việc xây dựng cơ sở dữ liệu trực tuyến OPAC vàtrao đổi qua internet, dễ dàng cho việc đọc máy TVTBN đang có một sốhình thức xử lý TLĐC như:

- Đối với sách: