Chuong 59 Điều hòa Hành vi và Động cơ của Não – Hệ Limbic và Hệ dưới đồi

CHƯƠNG 59Điều hòa Hành vi và Động cơ của Não – Hệ Limbic và Hệ dưới đồi Điều hòa hành vi là chức năng cao cấp của hệ thần kinh.. Xung động thần kinh ở thần não hoạt hóa các phần của não

CHƯƠNG 59

Điều hòa Hành vi và Động cơ của Não

– Hệ Limbic và Hệ dưới đồi

Điều hòa hành vi là chức năng cao cấp của hệ thần kinh Vòng tròn thức – ngủ đã thảo luận ở chương 60 là một trong những hành vi quan trong nhất của chúng ta

Trong chương này, chúng ta phân chia cơ chế điều hòa hoạt động thành các mức khác nhau ở các phần khác nhau của não bộ Sau đó, chúng ta thảo luận về nguyên nhân của các động

cơ ( động lực thúc đẩy cơ thể có hành vi này mà không có hành vi khác), đặc biệt là điều khiển động cơ của quá trinh học tập và cảm nhận của niềm yêu thích/hình phạt Những chức năng này của hệ thần kình được thức hiện bởi một vùng riêng của não bộ - hệ viền ( limbic system)

HỆ THỐNG ĐIỀU KHIỂN HOẠT HÓA CỦA NÃO

Nếu không có xung động thần kinh truyền từ dưới lên, não sẽ trở nên vô dụng Thật vậy, chèn ép thân não ở vị trí nối giữa não giữa và đại não, thường là do khối u tuyến tùng, thường gây hôn

mê đến hết phần đời còn lại của một người

Xung động thần kinh ở thần não hoạt hóa các phần của não theo 2 cách: (1) Kích thích hoạt động cơ bản của noron trên vùng não rộng lớn và (2) hoạt hóa hệ thống hormon thần kinh giải phóng hormon kích thích hoặc ức chế giống chất dẫn chất dẫn truyền thần kinh vào các vùng não được lựa chọn

ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG NÃO BỘ BẰNG CÁC XUNG ĐỘNG KÍCH THÍCH TỪ THÂN NÃO Vùng kích thích hệ lưới của thân não.

Figure 59-1 biễu diễn hệ thống điều hòa hoạt động của não bộ Trung tâm điều hòa của hệ này là một vùng kích thích nằm ở chất lưới của cầu não và não giữa Vùng này cũng được goọ là vùng kích thích hành – lưới Chúng ta cũng đã thảo luận về vùng này ở chương 66 vì cũng giống như vùng kích thích thân não, vùng này truyền xung động kích thích xuống tủy sống để giữ trương lực của cơ và điều khiển mức hoạt động của phản xạ tủy Cùng với những xung động đi xuống này, vùng này cũng gửi lượng lớn xung động chỉ huy đi lên Hầu hết những xung động này đều

đi qua đồi thị, nơi truyền xung động thần kinh được truyền qua noron tiếp theo và đi lên vỏ não

Xung động đi qua đồi thị có 2 type Type 1 dẫn truyền điện thế hoạt động nhanh gây hưng phẫn não trong vài mili giây Những xung động này bắt đầu từ thân nơron lớn nằm ở khắp vùng kích thích thân não Sơi tận cùng của những noron này giải phóng Acetylcholine, chỉ có khả năng kích thích kéo dài vài mili giây trước khi bị phá hủy

Type 2, những xung động kích thích bắt nguồn từ số lượng lớn các noron nhỏ nằm khắp vùng kích thích hệ lưới của thân não Mặt khác, đa số xung động này đi qua đồi thị, nhưng những sợi dẫn truyền chậm synap ở nhân trung gian của đồi thị và nhân lưới trên bề mặt đồi thị

Từ đây, sợi thần kinh nhỏ được phân bố lên ỏ não Tác động kích thích của những sợi này tăng dần từ ài giây đến 1 phút hoặc lâu hơn, những xung động này đặc biệt quan trọng trong điều hòa mức kích thích não

Sự kích thích vùng kích thích bởi tín hiệu cảm giác ngoại biên Mức độ hoạt động của vùng

kích thích ở thân nào và mức độ hoạt động của toàn bộ não được xac định bới số lượng và loại tín hiệu cảm giác được truyền vào não bộ từ ngoại biên Cảm giác đau ở tưng phần làm tăng mức hoạt động của vùng kích thích và do đó, kích thích mạnh mẽ não chú ý đến

Mức độ quan trọng của tín hiệu cảm giác trong kích thích vùng kích thích đã được chứng minh bởi ảnh hưởng của việc cắt bỏ thân não phía trên vị trí dây tam thoa V đi ra khỏi cầu não Những dây thần kinh này truyền một số lượng có ý nghĩa cảm giác bản thể về não Khi những tín

hiệu này mất đi, mức

độ hoạt động của vùng kích thích đột ngột giảm xuống và ngay lập tức não cũng tiến tới giảm hoạt động, tiến tới hôn mê vĩnh viễn Tuy nhiên, khi thân não bị cắt ngang dưới dây tam thoa V, nơi đi vào tín hiệu cảm giác từ mặt và vùng miệng, hôn mê sẽ không xảy ra

Tăng hoạt động của vùng kích thích do xung động phản hổi từ vỏ não Không chỉ có tín hiệu

kích thích tới vỏ não từ vùng kích thích hành lưới của thân não mà còn có những tín hiệu phản hồi trở lại từ vỏ não đến vùng này Do đó, bất cứ khi nào vỏ não được hoạt hóa bởi quá trình suy nghĩ hay vận đông, tín hiệu cũng được gửi về vùng kích thích thân não, và vùng này vẫn gửi tín hiệu kích thích tới vỏ não Quá trình này giúp duy trì mức kích thích của vỏ não hay thậm chí để nâng mức kích thích Cơ chế này là cơ chế cơ bản của quá trình feedback dương, cho phép bất cứ hoạt động ban đầu nào ở vỏ não đều có thể gây ra các hoạt động khác, kết quá dẫn tới trí óc tỉnh táo ( “awake” mind )

Đồi thị là trung tâm điều hóa, điều khiển hoạt động ở vùng đặc biệt của vỏ não Như đã nói

ở chương 5, gần như mỗi vùng vỏ não đều kết nối với vùng đặc hiệu của nó ở đồi thị Do đó, kích thích điện thế ở điểm đặc hiệu trên đồi thị cũng hoạt hóa vùng tương ứng trên vỏ não Hơn nữa, các tín hiệu phản xạ qua lại đều đặn giữa đồi thị và vỏ não, đồi thị kích thích vỏ não và vỏ não kích thich trở lại đồi thị qua sợi ly tâm Nó gợi ý đến quá trình hình thành trí nhớ dài hạn bới cách hoạt hóa lặp lại các xung động

Dù đồi thị có hoạt động gọi trí nhớ đặc hiệu từ vỏ não hay khởi động quá trình suy nghĩ không rõ ràng, nhưng đồi thị tạo thành cung phản xạ noron cho những hoạt động này

Vùng ức chế lưới nẳm ở vùng thấp hơn của thân não Figure 59-1 cho thấy vùng khác cũng

có vai trò quan trọng trong điều hòa hoạt động não – vùng ức chế lưới, nằm ở giữa hành não Trong chương 56, chúng ta đã biết vùng nãy có thể ức chế vùng kích thích hệ lưới của phần trên thân não và qua đó, làm giảm hoạt động ở những vùng cao hơn của não Một trong những cơ chế của hoạt động này là kích thích hệ serotonergic, hệ này sẽ bài tiết hormon thần kinh ức chế serotonin ở điểm giao nhau ở não; chúng ta thảo luận chi tiêt khái niệm này sau

HORMON ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG NÃO

Bên cạnh điều khiển điều hòa hoạt động của não bởi xung động thần kinh từ những vùng não thấp hơn tới võ não, vẫn còn cơ chế sinh lý khác thường xuyên được sử dụng để điều hòa hoạt động của não Cơ chế này là tiết các hormon kích thích hay ức chế chất dẫn truyền thần kinh đến

bề mặt não Những hormon thần kinh này ảnh hưởng trong vài phút đến vài giờ và do đó, điều hòa kéo dài hơn

Figure 59-2 cho thấy hệ thống 3 hormon thần kinh đã được nghiên cứu chi tiết ở não chuột: (1) hệ norepinephrine, (2) hệ dopamin và (3) hệ serotonin Norepinephrine thực hiện chức năng như một hormon kích thích, trong khi serotonin ức chế và dopamin kích thích một số vùnd nhưng một số vùng khác lại ức chế Theo dự đoán, 3 hệ này ảnh hưởng khác nhau đến mức kích thích ở mỗi vùng não khác nhau Hệ norepinephrine có mặt ở gần như mọi cùng não, trong khi

hệ serotonin và hệ dopamin chỉ có ở một số vùng – hệ dopamin ở vùng nhân cơ bản và hệ serotonin có nhiều ở vùng đường giữa

Hệ hormon thần kinh ở não người Figure 59 -3 cho thấy vùng thân não của não người hoạt hóa cho hệ hormon thần kinh, 3 hệ cũng giống như ở chuột và hệ khác, hệ acetylcholine Một số chức năng đặc hiệu của các hệ này như sau:

1. Cuống tiểu não ( locus ceruleus) và hệ norepinephrin Cuống tiểu não là ùng nhỏ đứng

thành cặp và nối với nhau ở sau giữa cầu não và não giữa Sợi thần kinh từ vùng này tỏa

đi khắp đại não, giống như hình biẻu diễn cho chuột ở Figure 59-2 , và chũng tiết

norepinephrin Hệ norepinephrin kích thích não tăng hoạt động Tuy nhiên, nó cũng gây

ức chế một vài vùng não do receptor ức chế ở synap thần kinh Chương 60 mô tả hoạt động của hệ này trong cơ chế tạo giấc mơ, do đó dẫn tới loại ngủ được gọi là ngủ nhãn cầu vận động nhanh ( REM)

2. Chất xám và hệ dopamin Chất xám đã được bàn luận ở chương 57 trong mối

liên hệ với nhân xám Nó nằm ở trước của vùng trên não giữa, và các tận cùng thần kinh của các noron đến nhân đuôi và nhân bèo sẫm của não, nơi chúng tiết dopamin Những noron khác nằm ở vùng kế bên cũng tiết dopamin nhưng sợi tận cùng lại chạy vào vùng trung tâm của não, đặc biệt tới vùng dưới đồi và hệ limbic Dopamin được cho là chất dẫn truyền ức chế nhân xám, nhưng ở một số vùng khác lại có khả năng kích thích Nhớ lại từ chương 57, sự phá hủy noron của hệ dopaminergic ở liềm đen là cơ chế gây bệnh Parkinson

3. Nhân giữa và hệ serotonin Ở giữa cầu não và hành não có một vài nhân nhỏ, được gọi là

nhân giữa ( the raphe nuclei) Nhiều noron ở những nhân này tiết serotonin Chúng có các sợi nhánh tới não trung gian và một số nhánh tới vỏ não; còn một số sợi khác đi xuống tủy sống Serotonin được bài tiết ở đầu tận cùng có khả năng chặn cơn đau ( chương 49) Serotonin được giải phóng ở não trung gian và đại não hầu hết gây ức chế để tạo giấc ngủ, thảo luân ở chương 60

3. Noron khổng lồ của vùng kích thích hệ lưới và hệ Acetylcholine Trước đó chúng ta đã

bàn về tế bào noron khổng lồ ( giant cell) ở vùng kích thích hệ lưới của cầu não và não trung gian Sợi từ các tế bào khổng lồ chia thành 2 nhánh, một nhánh đi lên trên phần cao hơn của não và nhánh còn lại đi xuống qua bỏ lưới – tủy để xuống tủy sống Hormon thần kinh

được tiết ra ở tận cùng là acetylcholine Ở những nơi này, acetylcholine thực hiện chức năng như chất dẫn truyền kích thích Sự hoạt hóa noron acetylcholine dẫn đến hệ thần kinh đánh thức và kích thích

Những chất dần truyền thần kinh và hormon thần kình khác được bài tiết ở não Một số

chất hormon thần kinh có chức năng đặc biệt tại synap hoặc được tiết vào dịch của não: enkephalin, gamma-aminobutyric acid, glutamat, vasopressin, adrenocorticotropic hormon, alpha- hormon kích thức sắc tố bào ( α-MSH), neuropeptid-Y(NPY), epinephrin, histamin, endorphin, angiotensin II và neurotensin

HỆ LIMBIC

Thuật ngữ “limbic” – viền được dùng để mô tả những cấu trúc nằm xung quang nhân xám của não, nhưng chúng ta đã biết nhiều chức năng của hệ limbic, thuật ngữ limbic được mở rộng chỉ toàn bộ vòng noron điều khiển cảm xúc, hành vi và động cơ của người

Thành phần chính của hệ limbic là vùng dưới đồi và các cấu trúc liên quan với nó Cùng với việc điều khiển hành vi, vùng này còn có vai trò điều khiển môi trường trong cơ thể, như thân nhiệt, nồng độ thẩm thấu của dịch, hành vi ăn uống và điều khiển cân nặng cơ thể Những chức năng bên trong này được gọi là chức năng thực vật của não và có mối liên quan mật thiết với hành vi

CHỨC NĂNG HỆ LIMBIC; VỊ TRÍ CHỦ CHỐT CỦA VÙNG DƯỚI ĐỒI.

Figure 59-4 biễu diễn cấu trúc giải phẫu của hệ limbic, cho thấy phức hợp kết nối của các thành phần nội liên kết trong não Nằm ở giữa những cấu trúc này là vùng dưới đồi, kích thước vô cùng nhỏ Figure 59-5 minh họa đơn giản vị trí chủ chốt của vùng dưới đồi trong

hệ limbic và cho thấy những cấu trúc dưới vỏ nằm xung quanh của hệ limbic, bao gồm vách trong suốt, vùng dưới chai ( vùng cạnh khứu) ( paraolfactory area), nhân trước đồi thị ( anterior nucleus of the thalamus) , các nhân nền, hải mã ( hippocampus) và thể hạnh nhân ( amygdala)

Bao quanh vùng hệ limbic dưới vỏ là vỏ limbic, tạo thành vòng vỏ não ở mỗi bán cầu não (1) bắt đầu từ vùng trán ổ mắt ở giữa mặt của thùy trán (2) kéo dài đến hồi dưới thể chai ( subcallosal gyrus) (3) sau đó đi qua đỉnh thể chai ( corpus callosum) đi hướng

vào giữa bán cầu não ở hồi đai ( cingulate gyrus) và cuối cùng (4) vượt qua sau thể chai và đi xuống bề mặt bụng-giữa của thùy thái dương để tới hồi dưới hải mã ( parahippocampal gyrus) và chân hải mã ( uncus)

Vì thế, ở giữa và trong bề mặt của mỗi bán cầud là vòng cổ vỏ não ( paleocortex), được bao quanh là nhóm cấu trúc nằm ở sau liên quan mật thiết với chức năng hành vi và cảm xúc Mặt khác, vòng vỏ limbic đảm nhận chức năng như phương thức truyền tin thứ 2 và liên kết giữa vùng vỏ não mới và cấu trúc trên hệ limbic

Nhiều hành vi của vùng dưới đồi và cấu trúc khác của hệ limbic được thực hiện trung gian qua nhân lưới ở thân não và các nhân liên quan Chúng ta đã chỉ ra ở chương 56, cũng như phần đầu của chương này, sự kích thích phần hưng phấn của hệ lưới gây tăng hoạt động não, cũng như tăng hoạt hóa synap ở tủy sống Ở chương 61, chúng ta thấy hầu hết xung động từ vùng dưới đồi để điều khiển hệ thần kinh thực vật cũng truyền thông qua nhân ở thân não

Một phương thức kết nối quan trọng giữa hệ limbic và thân não là dải trán trước trung gian, kéo dài từ vách ngăn và vùng trán ổ mắt của vỏ não, đi qua giữa vùng dưới đồi đến chất lưới thân não Cách kết nối thứ hai là qua đường ngắn giữa chất lưới ở thân não, đồi thị, vùng dưới đồi và vùng ở não nền

VÙNG DƯỚI ĐỒI,

CƠ QUAN ĐẦU NÃO CỦA HỆ LIMBIC

Vùng dưới đồi, mặc dù kích thước nhỏ, chỉ vài cm (nặng khoảng 4 gram), nhưng có 2 đường truyền tới tất cả cấu trúc của hệ limbic Vùng dưới đối và cấu trúc phụ liên quan gửi xung động

đi ra theo 3 đường: (1) đi xuống thân não, chủ yếu là vùng lưới của não giữa, cầu não à hành não

và từ những vùng này tới sợi thần kinh ngoại vi của hệ thần kinh thực vật; (2) đi lên vùng cao hơn của não trung gian và đại não, đặc biệt tới trước đồi thị và phần vỏ não của hệ limbic; và (3) vào phễu dưới đồi để kiểm soát hoặc tham gia kiểm soát hầu hết chức năng bài tiết của thùy trước và thùy sau tuyến yên

Do vậy, vùng dưới đồi, chỉ chiếm chưa đầy 1% não, nhưng lại là một trong những vùng quan trọng nhất trong con đường điều khiển hệ limbic Nó kiểm soát hầy hết chức năng thực vật

và nội tiết của cơ thế và nhiều ảnh hưởng đến cảm xúc hành vi

CHỨC NĂNG ĐIỀU HÒA CHỨC NĂNG THỰC VẬT VÀ NỘI TIẾT CỦA VÙNG DƯỚI ĐỒI.

Các cơ chế khác nhau của vùng dưới đồi để điều hòa những chức năng của cơ thể rất quan trọng, được thảo luận ở các chương khác nhau Ví dụ, vai trò của vùng dưới đồi trong điều chỉnh huyết

áp động mạch được thảo luận ở chương 30, điều hòa nội tiết ở chương 76,… Để minh họa cấu tạo của vùng dưới đồi cũng như đơn vị chức năng của nó, chúng ta tổng hợp chức năng thực vật

và nội tiết quan trong ở đây

Figure 59-6 và 59-7 cho thấy mặt cắt dọc ngang và cắt dọc trán của vùng dưới đồi Hãy dành một vài phút để học thiết đồ nay, đặc biệt chú ý biểu đồ Figure 59-6, hoạt động phức tạp là

ức chế hay kích thichs khi nhân dưới đồi bị kích thích Vùng bên vùng dưới đồi ( lateral hypothalamic area) nằm ở 2 bên của vùng dưới đồi Vùng bên là vùng đặc biệt quan trọng trong điều hòa cảm giác khát, đói và nhiều cảm xúc khác

Cần phải cẩn trọng khi học những thiết đồ này vì vùng này gây ra hoạt động đặc hiệu không phải

ở vị trí gần như biểu diễn ở trong thiết đồ Và cũng không biết những ảnh hưởng được chú ý trong thiết đồ là kết quả do sự kích thích nhân kiểm soát hay do hoạt hóa các sợi đến hay các nhân kiểm soát ở vị trí bất kì

Điều chỉnh hệ tuần hoàn Sự kích thích những phần khác nhau của vùng dưới đồi có thế gây

ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn, bao gồm: thay đổi huyết áp và nhịp tim Nói chung, kích thích vùng sau và vùng bên vùng dưới đồi làm tăng huyết áp và nhịp tim, trong khi đó, kích thích vùng trước giao thoa thị giác ( preoptic area) gây ảnh hưởng ngược lại, làm giảm nhịp tim và huyết áp Những ảnh hưởng này được truyền thông qua trung tâm điều khiển hệ tuần hoàn ở hệ lưới của cầu não và hành não

Điều hòa thân nhiệt Phần trước của vùng dưới đồi, đặc biệt là vùng trước giao thoa thị giác liên

quan đến thân nhiệt Tăng nhiệt độ trong dòng máu khi neuron nhạy cảm thân nhiệt ở vùng này

tăng hoạt động và ngược lại Cơ chế điều hòa thân nhiệt của những noron này được thảo luân ở chương 74

Điều chỉnh lượng dịch trong cơ thể Vùng dưới đồi điều chỉnh lượng dịch trong cơ thể qua 2

con đường: (1) tạo cảm giác khát, khiến động vật và người uống nước và (2) điều hòa bài tiết nước qua nước tiểu Một vùng được gọi là trung tâm cảm giác khát nằm ở bên vùng dưới đồi Khi nồng độ chất điện giải ở trung tâm này hay vùng liên quan mật thiết tăng, động vật sẽ có nhu cầu uống nước; chúng sẽ tìm nơi gần nguồn nước nhất và uống đủ lượng nước để nồng độ chất điện giải trở về mức bình thường

Kiểm soát đào thải nước qua thận được thực hiện ở nhân trên thị ( supraoptic nuclei) Khi nồng dịch cơ thể có nồng độ cao, những noron ở vùng này bị kích thích Sợi thần kinh từ noron vùng này đi xuống qua phễu dưới đồi để tới thùy sau tuyến yên, tại đây, tận cùng thần kinh tiết ra ADH ( còn gọi là vasopressin) Hormon này được hấp thu vào máu và vận chuyển tới thận, làm tăng quá trình tái hấp thu nước tại thận Hoạt động này làm giảm lượng nước mất qua nước tiểu nhưng vẫn cho phép đào thải chất điện giải, do đó sẽ làm giảm áp lực thẩm thấu của dịch cơ thể xuống mức bình thường

Điều hòa co thắt tử cung và bài xuất sữa từ tuyến vú Kích thích nhân cận não thất

(paraventricular nuclei) sẽ kích thích tế bào noron bài tiết hormon oxytocin Hormon này làm tăng co bóp của tử cung cùng như làm tăng co bóp của tế bào biểu mô trên ống tuyến vú, làm tăng bài xuất sữa

Cuối thời kì mang thai, một lượng lớn oxytocin được bài tiết và chất này làm tăng co bóp

để đẩy thai ra ngoài Khi trẻ bú, xung động phản xạ từ núm vú tới vùng sau vùng dưới đồi cũng gây tăng tiết oxytocin, và bầy giờ oxytocn thực hiện nhiệm vụ làm tăng co bóp của tuyến vú, do

đó làm tăng bài xuất sữa qua núm vú để trẻ có thể bú

Điều hòa hệ tiêu hóa và ăn uống Kích thích một số vùng của vùng dưới đồi làm cho động vật

có cảm giác đói vô cùng, thèm ăn và đi tìm thức ăn Một vùng liên quan đến cảm giác đói là vùng bên vùng dưới đồi Ngược lại, phá hủy vùng này ở bên của vùng dưới đồi làm cho động vật mất cảm giác đói

Trung tâm chống đối lại cảm giác thèm ăn, được gọi là trung tâm no ( satiety center), nằm

ở nhân bụng Khi trung tâm bị kích thích, động vật đang ăn đột ngột ngừng ăn và biểu hiện lãnh đạm với thức ăn Tuy nhiên, nếu vùng này bị phá hủy ở cả 2 bên, động vật sẽ mất cảm giác no;

do trung tâm đói vùng dưới đồi trở nên hoạt hóa quá mức Nhân cung ( arcuate nucleus) của vùng dưới đồi chứa ít nhất 2 loại noron khác nhau, khi kích thích dẫn tới tăng hay giảm sự ngon miệng Vùng khác của vùng dưới đồi cùng tham gia vào điều hòa hoạt động của hệ tiêu hóa là thể núm ( mummillary bodies) , điều khiẻn hầu hết các phản xạ ăn , như liếm môi và nuốt

Vùng dưới đồi điều hòa tiết hormon nội tiết bới thùy trước tuyến yên Kích thích một sô

vùng nhất định của vùng dưới đòi cũng khiến thùy trước tuyến yên bài tiết hormon nội tiết của

nó Chủ đề này sẽ được thảo luận chitiết ở chương 75 Nhưng cơ chế cơ bản của quá trình này như sau: Thùy trước tuyến yên nhân dòng máu đã di qua phần cao hơn của vùng dưới đồi và sau

đó đi qua xoang tĩnh mạch tuyến yên trước Dòng máu này mang hormon kích thích và ức chế được bài tiét từ nhân vùng dưới đồi Những hormon này được dòng máu mang đến thùy trước tuyến yên, tại đây chúng hoạt động để kiểm soát bài tiết hormon tuyến yên trước

Tổng kết Một só vùng của vùng dưới đồi điều hòa chức năng nội tiết và thực vật Chức năng

của những vùng này vẫn chưa được biết đầy đủ

CHỨC NĂNG HÀNH VI CỦA VÙNG DƯỚI ĐỒI VÀ CẤU TRÚC LIÊN QUAN VỚI HỆ LIMBIC

Ảnh hưởng do sự kích thích vùng dưới đồi Cùng với chức năng thực vật và nói tiết, sự kích

thích hay thương tổn vùng dưới đồi cũng gây ảnh hưởng lớn đến hành vi cảm xúc xủa dộng vật

và con người Một số ảnh hưởng hành vi do sự kích thích vùng dưới đồi:

1. Kích thích vùng bên vùng dưới đồi không chỉ gây cảm giác khát và thèm ăn mà còn làm tăng mức hoạt động của động vật, thỉnh thoảng còn dẫn tới trạng thái giận dữ, hung hăng

2. Kích thích nhân bụng và bề mặt xung quanh chủ yếu gây tác động đối ngược so với khi kích thích vùng bên dưới đồi – đó là cảm giác no, giảm ăn và yên lặng

3. Kích thích phần eo nhân cạnh não thất ( periventricular nuclei), nằm ngay cạnh não thất 3 gây cảm giác sợ hãi và phản ứng trừng phạt

4. Nhu cầu tình dục có thể được kích thích từ một số vùng của vùng dưới đồi, đặc biệt là phần trước và phần sau vùng dưới đồi

Ảnh hưởng do cắt bỏ vùng dưới đồi Nhìn chung, khi cắt bỏ vùng dưới đồi sẽ gây ảnh hưởng

ngược lại khi kích thích vùng này Ví dụ:

1. Cắt bỏ 2 bên vùng bên dưới đồi sẽ làm mất hoàn toàn nhu cầu ăn uống, dẫn tới chết đói

2. Cắt bỏ cả 2 nhân bụng của vùng dưới đồi gây tác dụng ngược lại khi cắt vùng bên vùng dưới đồi: tăng ăn uống, cùng như tăng hoạt động quá mức và gây ra trạng thái kích động quá mức

Kích thích hay cắt bỏ những phần khác nhau của hệ limbic, đăc biệt thể hạnh nhân, vùng vách và các vùng của não giữa, có thể gây ảnh hưởng giống như khí tác động lên vùng dưới đồi Chúng ta thảo luận chi tiết một số ảnh hưởng này ở sau

CHỨC NĂNG “ THƯỞNG” VÀ “PHẠT” CỦA HỆ LIMBIC

Chúng ta đã biết rằng một số cấu trúc của hệ limbic liên quan đến nhạy cảm tự nhiên của cơ quan cảm giác – cảm giác dễ chịu và khó chịu Những cảm giác này còn được gọi là thưởng – phạt hay hài lòng – không thích Kích thích điện vùng nhất định hệ limbic gây cảm giác dễ