CHƯƠNG 26 Hệ tiết niệu: Giải phẫu chức năng và sự hình thành nước tiểu ở thận

The micturition reflex is an autonomic spinal cord reflex, but it can be inhibited or facilitated by centers in the brain.. The higher centers keep the micturition reflex par-tially inhi

V The Body Fluids and Kidneys 323

CÁC CH C NĂNG

C A TH N

H u h t m i ngư i đ u đã quen thu c v i m t ch c năng

quan tr ng c a th n—đào th i ra kh i cơ th các ch t

c n bã mà chúng ta tiêu hóa ho c s n xu t ra b i quá

trình chuy n hóa Ch c năng th hai đ c bi t quan tr ng

là ki m soát th tích và thành ph n các ch t đi n gi i c a

d ch cơ th Đ i v i nư c và h u h t các ch t đi n gi i

trong cơ th , s cân b ng gi a lư ng vào (do ăn vào

ho c s n xu t do chuy n hóa) và lư ng ra (d a vào s bài

ti t ho c tiêu th do chuy n hóa) đư c duy trì ph n l n nh

vào th n Ch c năng đi u hòa này c a th n duy trì s n

đ nh c n thi t c a môi trư ng bên trong cho t bào th c

hi n các ho t đ ng khác nhau

Th n th c hi n ph n l n ch c năng nh l c huy t tương

và lo i b các ch t trong ph n đư c l c theo các t l khác

nhau, ph thu c vào nhu c u cơ th Sau cùng, th n “làm

s ch” các ch t không c n thi t t ph n đư c l c (và do đó

cũng là t máu) b ng cách bài ti t chúng trong nư c ti u

trong khi tái h p thu các ch t c n thi t vào l i máu

M c dù chương này và các chương ti p theo ch y u

đ c p t i v n đ ki m soát th n trong bài ti t nư c, đi n

gi i, và các ch t chuy n hóa c n bã, th n th c hi n

nhi u ch c năng cân b ng n i môi quan tr ng, đư c

đ c p dư i đây:

• Bài ti t các s n ph m chuy n hóa c n bã và ch t hóa

h c ngo i lai

• Đi u hòa thăng b ng nư c và đi n gi i

• Đi u hòa áp su t th m th u d ch cơ th và n ng đ

các ch t đi n gi i

• Đi u hòa huy t áp đ ng m ch

• Đi u hòa thăng b ng acid-base

• Đi u hòa s n xu t h ng c u

• Ch ti t, chuy n hóa, bài ti t hormon

• Tân t o glucose

Bài ti t s n ph m ph th i c a chuy n hóa,

ch t hóa h c ngo i lai, thu c, và hormone chuy n

ph m ph th i c a quá trình chuy n hóa đ chúng

không l i lâu hơn trong cơ th Nh ng s n ph m này

bao g m urea (t chuy n hóa

CHƯƠNG 2 6

H ti t ni u: Gi i ph u ch c năng và

s hình thành nư c ti u th n

c a amino acids), creatinine (t creatine cơ), uric acid (t nucleic acids), s n ph m thoái hóa cu i cùng c a hemoglobin (như là bilirubin), và nhi u hormones chuy n hóa Nh ng s n ph m ph th i này ph i đư c lo i tr kh i

cơ th nhanh như khi chúng đư c t o ra Th n bài ti t ph n

l n ch t đ c và các ch t ngo i lai khác đư c tiêu hóa

ho c đư c t o ra trong cơ th , như là hóa ch t b o v th c

v t, thu c, và ch t ph gia th c ph m

h ng tính n i môi, ph i bài ti t lư ng nư c và đi n gi i

b ng chính xác lư ng đư c nh p vào N u s lư ng nh p vào l n hơn so v i bài ti t, s lư ng các ch t trong cơ

th s tăng lên N u lư ng nh p vào ít hơn so v i bài

ti t, s lư ng các ch t trong cơ th gi m đi M c dù m t cân b ng t m th i (ho c chu trình) có th x y ra trong nhi u tr ng thái sinh lý và b nh lý liên quan đ n s thay

đ i lư ng h p thu vào ho c s bài ti t th n, duy trì s

s ng là nh tái l p l i cân b ng nư c và đi n gi i

S lư ng nư c và nhi u ch t đi n gi i h p thu vào

ch u nh hư ng nhi u b i thói quen ăn u ng c a m i cá nhân, đòi h i th n ph i đi u ch nh t l bài ti t b ng v i

lư ng h p th c a nhi u ch t Hình 26-1 ch ra s đáp

ng c a th n đ i v i vi c tăng đ t ng t 10 l n lư ng natri h p th vào t m c th p là 30mEq/ ngày lên m c cao là 300mEq/ ngày Trong vòng 2 đ n 3 ngày sau khi tăng lư ng natri h p th , th n tăng bài ti t t i 300mEq/

ngày do đó cân b ng gi a h p thu và tiêu th nhanh chóng

đư c tái l p M c dù v y, trong vòng 2-3 ngày mà th n thích nghi v i lư ng na-tri vào cao, có s tăng thêm m t cách v a ph i natri do đó th tích d ch ngo i bào tăng nh

và đi u này kh i đ ng s thay đ i hormon cũng như các đáp ng bù khác, chính là tín hi u đ th n tăng đào th i natri

Công năng c a th n đ i v i bi n đ i bài ti t natri trong đáp ng v i s thay đ i c a lư ng natri h p thu vào là r t to l n Các nghiên c u đã ch ra r ng trên r t nhi u ngư i, lư ng natri h p th vào có th tăng t i 1500 mEq/ngày (nhi u g p 10 l n bình thư ng) ho c gi m t i

10 mEq/ngày (ít hơn 1/10 so v i bình thư ng) v i s thay

đ i không đáng k th tích d ch ngo i bào ho c n ng

đ natri huy t tương Hi n trư ng này đúng v i nư c và

h u h t

Đi u hòa s n xu t 1,25-Dihydroxyvitamin D 3

Th n s n xu t ra d ng ho t đ ng c a vitamin D, 1,25-dihydroxyvitamin D3 (calcitriol), b ng cách

hy-droxyl hóa vitamin này t i v trí “s 1” Calcitriol

c n thi t cho s l ng đ ng bình thư ng c a calci bào trong xương và tái h p thu calci đư ng tiêu hóa Đư c

đ c p đ n trong Chương 80, calcitriol đóng vai trò quan

tr ng trong chuy n hóa calci và phosphat

và các ch t ti n thân khác trong trư ng h p b đói

kéo dài, quá trình đư c bi t đ n như là s tân t o glucose (gluconeogenesis) Công năng c a th n trong

vi c đưa glucose vào máu trong giai đo n b đói kéo dài

đã c nh tranh v i gan

V i b nh th n m n ho c suy th n c p, các ch c năng cân b ng h ng tính n i môi b gián đo n và nh ng

b t thư ng nghiêm tr ng v th tích và thành ph n d ch

cơ th nhanh chóng x y ra V i suy th n hoàn toàn, m t

lư ng đ kali, acids, d ch, và các ch t khác tích t trong

cơ th s gây ra t vong trong vòng vài ngày, tr khi các can thi p lâm sàng như l c máu đư c ti n hành đ khôi

ph c l i, ít nh t là m t ph n, cân b ng d ch và đi n gi i

GI I PH U CH C NĂNG

C A TH N

C U TRÚC CHUNG C A

TH N VÀ ĐƯ NG NI U

Hai th n n m thành sau c a b ng, bên ngoài phúc m c (Hình 26-2) M i th n c a ngư i l n n ng kho ng 150 grams và c b ng m t n m tay B trong c a m i th n có

m t vùng lõm g i là r n th n là nơi đi qua c a đ ng

m ch và tĩnh m ch th n, b ch huy t, th n kinh, và ni u

qu n, d n nư c ti u cu i cùng t th n xu ng bàng quang, nơi nó đư c gi cho đ n khi bàng quang r ng Th n đư c

bao quanh b i m t bao xơ c ng nh m b o v nh ng c u

trúc ph c t p bên trong

C t đ ng th n t trên xu ng dư i, hai vùng chính có

th quan sát đư c là vùng v bên ngoài và vùng t y bên

trong T y th n đư c chia thành 8 đ n 10 kh i hình nón

g i là các tháp th n N n c a các tháp n m ranh gi i

gi a vùng v và vùng t y đ ng th i tháp k t thúc các

nhú, c u trúc nhô vào kho ng tr ng c a b th n, là m t

khoang ti p n i hình ph u đ u trên ni u qu n Gi i h n ngoài c a b đư c chia thành các c u trúc m vào đư c

g i là các đài th n l n, kéo dài xu ng và chia thành nhi u đài th n nh , nh n nư c ti u t các ng c a m i

nhú B các đài th n, b th n, và ni u qu n có các y u

t co bóp đ y nư c ti u v phía bàng quang, nơi mà

nư c ti u đư c ch a cho đ n khi ti u ti n, s đư c th o

lu n ph n sau c a chương này

các ch t di n gi i khác, như là clo, kali, calci, hydro, magie,

và ion phosphat Trong vài chương ti p theo, chúng ta

th o lu n v nh ng cơ ch đ c hi u cho phép th n th c

hi n khéo léo cân b ng h ng tính n i môi

Chương 19, th n đóng vai trò ch ch t trong đi u hòa

dài h n huy t áp đ ng m ch b ng cách bài ti t lư ng

nư c và natri thay đ i Th n cũng đóng góp đi u hòa

ng n h n huy t áp đ ng m ch b ng cách ch ti t hormon

và các ch t ho c y u t ho t hóa m ch máu (ch ng h n,

renin) d n đ n t ng h p các s n ph m ho t hóa m ch (ví

d , angiotensin II)

thăng b ng acid-base, cùng v i ph i và các h đ m d ch

cơ th , b ng cách th i acid và b ng đi u ch nh các h

đ m trong d ch cơ th Th n là phương th c duy nh t

bài ti t các lo i acid ra kh i cơ th , như là sulfuric acid

và phosphoric acid, t o ra do quá trình chuy n hóa

pro-teins

Đi u hòa s n xu t h ng c u Th n ch ti t erythropoietin,

kích thích s s n xu t h ng c u nh các t bào g c sinh

máu trong t y xương, đư c đ c p Chương 33 M t

kích thích quan tr ng cho vi c s n sinh erythropoietin

b i th n là tình tr ng thi u oxy Bình thư ng th n chi m

ph n l n lư ng erythropoietin đư c ch ti t vào trong

tu n hoàn nh ng b nh nhân b b nh th n n ng ho c đã

c t th n và thay b ng l c máu, thi u máu n ng s xu t

hi n như là h qu c a gi m s n xu t erythropoietin

Hình 26-1.  nh hư ng c a tăng ngjnatri vào lên 10 l n (t 30 t i 300

mEq/ngày) lên bài ti t natri qua nư c ti u và th tích d ch ngo i bào.

Vùng tô đ m th hi n lư ng natri đư c gi l i ho c natri m t đi, đư c

xác đ nh nh s khác bi t gi a lư ng natri h p th và bài ti t.

bài tit (mEq/

Th tích dch ngoi bào

− 4 − 2 0 2 4 6 8 10 12 14

300

Natri

gi l i

H p th

m t

200

100

0

T

Th h h iii g g giiia aan n n(((n n ng g gàyy)))

15

10

5

NEPHRON LÀ ĐƠN V CH C NĂNG

C A TH N

M i th n ch a kho ng 800,000 đ n 1,000,000 nephrons,

m i m t trong s chúng đ u có kh năng hình thành nư c

ti u Th n không th hình thành nên các nephron m i Do

đó, trong ch n thương th n, b nh th n, ho c lão hóa bình thư ng, s nephron d n d n gi m xu ng Sau tu i 40, s nephron th c hi n ch c năng gi m 10 ph n trăm sau

m i 10 năm; b i v y, đ n 80 tu i, nhi u ngư i ch còn

ít hơn 40 ph n trăm s nephron th c hi n ch c năng so

v i lúc 40 S m t mát này không ph i là m i đe d a

v i cu c s ng vì nh ng thích nghi trong s nephron còn

l i cho phép chúng th i ra lư ng nư c, đi n gi i, và s n

ph m ph th i phù h p, như đư c đ c p Chương 32

M i nephron bao g m (1) m t chùm các mao m ch

g i là cu n m ch, thông qua đó m t lư ng l n d ch

đư c l c ra kh i máu, và (2) m t ng dài t i đó d ch l c

đư c chuy n thành nư c ti u trên đư ng đ n b th n (nhìnHình 26-3)

Các cu n m ch ch a m t m ng lư i phân nhánh và

ti p n i c a mao m ch c u th n, so v i các mao m ch khác, có áp l c th y tĩnh cao (kho ng 60 mm Hg) Mao

m ch c u th n đư c ph b i các t bào bi u mô, và

toàn b cu n m ch đư c b c trong b c Bowman.

D ch l c t mao m ch c u th n ch y vào bao

Bow-man và sau đó vào ng lư ng g n n m v th n (Hình 26-4) T ng lư ng g n, d ch ch y vào quai Henle, c u trúc chìm sâu trong t y th n quai bao g m m t nhánh

xu ng và m t nhánh lên Thành nhánh xu ng và đo n

đ u nhánh lên khá m ng và do đó đư c g i là đo n m ng

c a quai Henle Sau khi nhánh lên c a quai

C P MÁU CHO TH N

Dòng máu ch y qua hai th n bình thư ng chi m kho ng 22

ph n trăm cung lư ng tu n hoàn, hay 1100 ml/phút Đ ng

m ch th n đi vào th n qua r n th n sau đó chia nhánh

d n d n thành các đ ng m ch gian thùy, đ ng m ch

cung, đ ng m ch gian ti u thùy (hay còn g i là đ ng

m ch hình tia), và các ti u đ ng m ch đ n, đưa máu

đ n mao m ch c u th n, nơi lư ng l n d ch và các ch t

tan (ngo i tr protein huy t tương) đư c l c đ b t đ u

quá trình hình thành nư c ti u (Hình 26-3) Đ u xa các

mao m ch m i c u th n h p nh t l i thành các ti u đ ng

m ch đi, d n máu vào h mao m ch th hai, các mao

m ch quanh ng th n, bao quanh l y các ng th n.

Tu n hoàn c a th n là h duy nh t có hai giư ng mao

m ch, mao m ch c u th n và mao m ch quanh ng th n,

đư c s p x p thành chu i và ngăn cách v i nhau b i ti u

đ ng m ch đi Nh ng đ ng m ch này đi u hòa áp su t th y

tĩnh c hai h mao m ch Áp su t th y tĩnh cao trong

mao m ch c u th n (kho ng 60 mm Hg) khi n cho t c

đ l c d ch nhanh, trong khi áp su t th y tĩnh th p hơn

mao m ch quanh ng th n (kho ng 13 mm Hg) cho

phép tái h p thu d ch nhanh B ng vi c đi u ch nh s c

c n c a các ti u đ ng m ch đ n và các ti u đ ng m ch

đi, th n đi u hòa áp su t th y tĩnh c mao m ch c u th n

và mao m ch quanh ng th n, do đó thay đ i m c l c c u

th n, m c đ tái h p thu ng th n, ho c c hai trong

vi c đáp ng nhu c u cân b ng n i môi c a cơ th

Các mao m ch quanh ng th n đ vào h tĩnh m ch,

ch y song song v i các m ch c a đ ng m ch Các m ch

này l n lư t hình thành nên tĩnh m ch gian ti u thùy, tĩnh

m ch cung, tĩnh m ch gian thùy, và tĩnh m ch th n, nó

r i kh i th n bên c nh đ ng m ch th n và ni u qu n

Hình 26-2.  C u trúc chung c a th n và h ti t ni u

Bàng quang

Ni u đ o

Ni u qu n

Th n

Nephron (phóng to) Đài th n nh

Đài th n l n

Nhú

V th n

T y th n

B th n

Tháp th n

Bao th n Ureter

t y và tr thành ng góp t y Nh ng ng này l n lư t

nh p l i đ t o thành các ng l n hơn đ cu i cùng đ vào

b th n t i đ nh c a nhú th n Trong m i th n, có kho ng

250 ng góp l n, m i ng nh n nư c ti u c a kho ng

4000 nephrons

S khác bi t trong c u trúc c a Nephron: Nephron v

các thành ph n mô t trên, v n có m t s khác bi t,

ph thu c vào vi c nephron n m sâu bao nhiêu trong

th n Nh ng nephron có c u th n n m v ngoài g i

là nephron v ; chúng ch có m t đo n quai Henle ng n

xâm nh p vào m t đo n c a vùng t y (Hình 26-5)

Kho ng 20 đ n 30 ph n trăm các nephrons n m sâu

trong v th n g n vùng t y và đư c g i là nephron c n

t y Nh ng nephron này có m t đo n dài c a quai Henle

chìm sâu vào trong ph n t y, trong m t s trư ng h p

t t c các con đư ng đ u d n t i đ nh nhú th n

M ch máu cung c p cho nephrons c n t y khác m ch

c p cho nephrons v Đ i v i nephrons v , toàn b h

th ng các ng đư c bao quanh b i m ng lư i phong phú

c a mao m ch quanh ng th n Đ i v i nephrons c n

t y, nh ng ti u d ng m ch đi dài m r ng t c u th n

xu ng ph n t y ngoài và phân nhánh vào trong các mao

m ch quanh ng th n đ c bi t g i là vasa recta, nó

m r ng vào t y, n m bên c nh quai Henle Gi ng như quai Henle, các m ch vasa recta quay l i vùng v

và đ vào tĩnh m ch v H tĩnh m ch đ c bi t này trong vùng t y đóng vai trò thi t y u trong vi c cô đ c nư c ti u

và đi u này đã đư c đ c p Chương 29

tr l i ph n v m t ph n, thành tr nên dày hơn, và nó

đư c bi t đ n như là đo n dày c a nhánh lên.

T i đi m cu i c a đo n dày nhánh lên là m t ph n

ng n, trên thành là m t đám t bào bi u mô đ c bi t,

đư c bi t đ n như là macula densa Đư c đ c p sau

đây, macula densa đóng vai trò quan tr ng trong đi u hòa

ch c năng c a nephron Vư t qua macula densa, d ch

vào ng lư n xa, c u trúc gi ng như ng lư n g n, n m

v th n ng lư n xa đư c ti p n i b i ng góp và

ng góp v , cu i cùng đ vào ng thu th p 8 đ n 10

ng góp ban đ u hình thành nên m t ng thu th p

l n ch y th ng xu ng

Hình 26-3.  M t c t qua th n ch ra nh ng m ch máu l n c p máu

cho th n và sơ đ vi tu n hoàn c a m i nephron

ng lư n xa

Ti u đ ng

m ch đ n

Ti u đ ng m ch đi

Ph c h p

cân c u th n

Tĩnh

m ch

cung

Đ ng

m ch

cung

Quai Henle Mao m ch

quanh ng

th n

ng thu

th p

ng góp v

Đ ng m ch th n

Các đ ng m ch phân thùy

Đ ng m ch và tĩnh

m ch gian thùy

Đ ng m ch và tĩnh m ch gian ti u thùy

Đ ng m ch và tĩnh

m ch cung

Tĩnh m ch th n

Hình 26-4.  Ph n ng cơ b n c a nephron Chi u dài các

ng không đư c v theo đúng t l

ng góp v Macula densa

Quai Henle

Đo n dày c a nhánh lên

Đo n m ng c a nhánh lên Nhánh xu ng

ng lư n xa

ng lư n g n

ng thu th p

ng góp t y

T Y

V

Bao Bowman

ng góp

khi co, có th tăng áp l c trong bàng quang t 40 đ n 60

mm Hg Do đó, co cơ b c ni u là m t bư c ch y u đ làm r ng bàng quang T bào cơ trơn c a cơ b c ni u

n i v i nhau vì th đi n tr th p t n t i gi a các t bào

B i v y, đi n th kích kích có th lan truy n qua cơ b c

ni u, t t bào này sang t bào lân c n, đ gây ra co bàng quang toàn b t i m t th i đi m

Trên thành sau bàng quang, n m ngay phía trên c bàng

quang, là m t tam giác nh g i là tam giác bàng quang

T i đ nh th p nh t c a tam giác, c bàng quang m vào

ni u đ o sau và hai ni u qu n đ vào bàng quang hai

góc trên c a tam giác Tam giác bàng quang có th đư c

xác đ nh nh niêm m c c a nó, l p áo trong c a bàng

quang; nó ph ng, trái ngư c v i ph n niêm m c bàng

quang còn l i, đư c ph b i các n p g p.

M i ni u qu n, khi đ vào bàng quang, ch y xiên qua

cơ b c ni u và sau đó đi dư i niêm m c bàng quang 1

đ n 2 centimeter trư c khi d vào bàng quang

C bàng quang (ni u đ o sau) dài t 2 đ n 3 centime-ter, và thành c a nó đư c liên ti p v i cơ b c ni u

b ng r t nhi u s i chun xo n l i Cơ khu v c này

đư c g i là cơ th t trong Trương l c t nhiên

TI U TI N

Ti u ti n là quá trình bàng quang t ng nư c ti u ra

ngoài sau khi đ y Quá trình này liên quan đ n hai

bư c chính: Th nh t, bàng quang đ y d n d n cho đ n

khi thành c a nó căng ra trên ngư ng S căng này gây ra

bư c th hai, khi mà m t ph n x th n kinh đư c g i là

ph n x ti u ti n s t ng nư c ti u ra ngoài, n u đi u này

không x y ra, ít nh t nó cũng gây ra mong mu n đư c đi

ti u M c dù ph n x ti u ti n là ph n x t đ ng t y, nó

có th b ngăn c n ho c đư c th c hi n ch đ ng b i các

trung tâm v não ho c t y s ng

GI I PH U CH C NĂNG

C A BÀNG QUANG

Bàng quang, đư c ch ra trong Hình 26-6, là m t túi cơ

trơn bao g m hai ph n chính (1) thân, là ph n ch a

nư c ti u ch y u c a bàng quang, và (2) c , là ph n

m r ng hình ph u c a thân, đi qua phía dư i và phía

trư c vào tam giác ni u d c và liên ti p v i ni u đ o

Ph n th p c a c bàng quang đư c g i là ni u đ o sau vì

liên quan v i ni u đ o

Cơ trơn c a bàng quang đư c g i là cơ b c ni u Các

s i cơ c a nó m r ng t t c các v trí và,

Hình 26-5.  Sơ đ m i quan h gi a m ch máu và h th ng c u trúc ng, s khác bi t gi a nephron vùng v và c n t y.

Ti u đ ng

m ch đi

Ti u đ ng

m ch đ n

ng thu th p

Ph n dày quai Henle

Nephron c n

t y

Nephron v

ng Bellini

Vasa recta

Ph n m ng quai henle

Đ ng m ch và tĩnh m ch gian

ti u thùy

Đ ng m ch

và tĩnh

m ch cung

Đ ng m ch

và tĩnh

m ch gian thùy

V ù n g n g o à i V ù n g t r o n g

Hình 26-6. Gi i ph u c a bàng quang nam và n

Ni u

qu n

Cơ b c

ni u

L m

ni u qu n

Cơ th t trong

Ni u

đ o

Tuy n ti n li t

Tuy n hành

ni u đ o Tam giác bàng quang

L ni u

đ o ngoài

Hoành ni u

d c (bao

g m cơ th t ngoài)

Hình 26-7.  Th n kinh c a bàng quang

L1 L2 L3 L4 L5 S1 S2 S3 S4

Ni u

qu n

Thân

Th n kinh th n

Giao c m

C bàng quang(ni u đ o sau)

Cơ th t ngoài

c a nó giúp c bàng quang và ni u đ o sau không có

nư c ti u, b i v y, ngăn ch n nư c ti u ch y ra t

bàng quang cho đ n khi áp l c ph n chính c a bàng

quang tăng lên trên ngư ng

H t ph n ni u đ o sau, ni u đ o đi qua vòm ni u

d c, nó ch a m t l p cơ g i là cơ th t ngoài bàng quang

Cơ này là m t cơ vân, ngư c l i v i cơ c a c và thân

bàng quang, g m toàn b là cơ trơn Cơ th t ngoài

dư i s đi u khi n c a h th n kinh và có th ngăn ti u

ti n m t cách có ý th c ngay c khi r t có nhu c u

y u là c a th n kinh ch u hông, liên h v i t y s ng thông

qua đám r i cùng, ch y u là v i đ t t y S2 và S3 (Hình 26-7) Th n kinh ch u hông ch a c các s i c m giác và

s i v n đ ng Các s i c m giác phát hi n

trong ni u qu n vì th mà đo n đi qua thành bàng quang

s m ra cho phép t ng nư c ti u t ni u qu n xu ng bàng quang

m t s ngư i, đo n ni u qu n n m trong thành bàng quang ng n hơn bình thư ng, và do đó s co bàng quang trong khi ti u ti n không luôn luôn b t hoàn toàn l ni u

qu n K t qu là, m t ph n nư c ti u trong bàng quang

b đ y ngư c tr l i ni u qu n, tr ng thái g i là trào ngư c bàng quang ni u qu n Trào ngư c có th d n t i

phì đ i ni u qu n, n u nghiêm tr ng, nó có th làm tăng

áp l c đài b th n và các c u trúc c a nhú th n, gây

ra t n thương các vùng này

C m nh n đau trong ni u qu n và ph n x ni u

qu n th n Ni u qu n đư c cung c p v i các s i th n kinh c m giác đau Khi ni u qu n b t c (e.g., b i s i ni u

qu n), ph n x co mãnh li t x y ra, nó liên quan đ n c m giác đau r t d d i Ngoài ra, s thôi thúc c a cơn đau gây ra ph n x giao c m tr l i th n đ co đ ng m ch

th n, b i v y gi m nư c ti u th i ra t th n H qu này

đư c g i là ph n x ni u qu n th n và r t quan tr ng trong

ngăn c n m t lư ng d ch l n vào b th n v i ni u qu n b

t c

Đ đ y bàng quang và trương l c thành bàng quang; Áp l c bàng quang

Hình 26-8 ch ra s thay đ i x p x trong áp l c bàng quang khi bàng quang đư c đ đ y v i nư c ti u Khi không có

nư c ti u trong bàng quang, áp l c bàng quang b ng 0, nhưng khi có 30 đ n 50 milliliters nư c ti u trong bàng quang, áp l c tăng lên 5 đ n 10 centimeters nư c Lư ng

nư c ti u tăng thêm—200 đ n 300 milliliters—có th gây tăng không nhi u áp l c bàng quang; m c apsl]cj h ng

đ nh này gây ra b i trương l c bên trong thành bàng quang Khi lư ng nư c ti u là 300 đ n 400 milliliters, s tích t thêm nư c ti u trong bàng quang gây ra tăng áp l c nhanh chóng.

đ căng c a thành bàng quang Tín hi u căng t ni u

đ o sau đ c bi t m nh và ch u trách nhi m ch y u đ

kh i đ ng ph n x đi ti u

Các s i v n đ ng trong th n kinh ch u hông là các s i

đ i giao c m Các s i này d ng t bào h ch trên thành

bàng quang Cac s i h u h ch ng n sau đó phân b vào

cơ b c ni u

Cùng v i th n kinh ch u hông, có hai lo i chi

ph i th n kinh khác r t quan tr ng v i ch c năng c a

bàng quang Quan tr ng nh t là các s i v n đ ng cơ

bám xương c a th n kinh th n chi ph i cơ th t ngoài

Nh ng s i này s i th n kinh thân th phân b và chi ph i

cơ bám xương c a cơ th t Ngoài ra, bàng quang còn

đư c chi ph i c a h giao c m t chu i giao c m thông

qua th n kinh h v , ch y u là đ t t y L2 Nh ng s i

giao c m này ch y u kích thích thành m ch và r t ít tham

gia vào co bàng quang M t s s i th n kinh c m giác đi

qua th n kinh giao c m, đ ng vai trò quan tr ng trong

c m giác đ y, và trong m t s trư ng h p, là đau

V N CHUY N NƯ C TIÊ T

TH N THÔNG QUA NI U QU N

VÀ VÀO BÀNG QUANG

Nư c ti u đào th i t bàng quang có thành ph n gi ng

như d ch trong ng thu th p; không có thay đ i quan

tr ng nào v thành ph n nư c ti u khi nó ch y t các đài

b th n qua ni u qu n t i bàng quang

Nư c ti u ch y t các ng thu th p vào các đài b

th n làm căng các đài b th n làm tăng ho t đ ng v n

có c a chúng, nó khoir đ u nhu đ ng lan t b th n và sau

đó d c theo chi u dài ni u qu n, do đó t ng nư c ti u t

b th n xu ng bàng quang ngư i l n, ni u qu n bình

thư ng dài t 25 đ n 35 centimeters (10 đ n 14 inches)

Thành ni u qu n bao g m cơ trơn và đư c chi ph i

b i c th n kinh giao c m và đ i giao c m, như là đám

r i intramural plexus và các s i th n kinh t a r ng toàn

b chi u dài ni u qu n Như các cơ trơn n i t ng khác,

nhu đ ng c a ni u qu n đư c kích thích b i h đ i

giao c m và c ch b i h giao c m.

Ni u qu n đi vào bàng quang thông qua cơ b c ni u

t i tam giác bàng quang, như trong Hình 26-6 Bình

thư ng, ni u qu n đi xuyên vài centimeter trong thành bàng

quang Trương l c bình thư ng c a cơ b c ni u

thành bàng quang khi n ni u qu n co l i, do đó ngăn c n

s ch y ngư c (trào ngư c) c a nư c ti u t bàng quang

khi áp l c tăng lên bàng quang trong khi ti u ti n ho c

bàng quang co M i đ t sóng nhu đ ng d c theo ni u

qu n làm tăng áp l c

Hình 26-8.  Áp l c bàng quang bình thư ng, cho th y nh ng

đ t sóng áp l c c p (nhi u g p khúc) gây ra b i ph n x ti u

ti n

S co c a quá trình ti u

ti n

Áp l c bàng quang n

n

Th tích (milliliters)

0 100 200 300 400

40

30

20

10

0

ti p t c tr nên đ y hơn và ph n x ti u ti n tr nên m nh hơn

Kích thích ho c c ch ti u ti n b i não

Ph n x ti u ti n là ph n x t y t đ ng, nhưng nó có th

đư c c ch ho c kích thích b i các trung tâm trên

não nh ng trung tâm này bao g m (1) các trung tâm kích thích và c ch m nh thân não, n m ch y u c u não, và (2) nhi u trung tâm v não ch y u có vai trò

c ch nhưng đôi khi cũng kích thích

Ph n x ti u ti n là y u t cơ b n đ gây ra ti u ti n, nhưng các trung tâm cao hơn th c hi n ki m soát cu i cùng đ i v i ti u ti n, như đ c p dư i đây:

-1 Các trung tâm phía trên c ch m t ph n ph n x

ti u ti n, tr khi có mong mu n đi ti u

2 Các trung tâm phía trên ngăn c n ti u ti n, n u ph n

x ti u ti n x y ra, nh s co b sung c a cơ th t ngoài bàng quang cho đ n lúc thích h p

3 Khi đ n th i gian đi ti u, các trung tâm v có th kích thích trung tâm ti u ti n t y cùng giúp kh i đ ng

ph n x ti u ti n cùng lúc v i c ch cơ th t ngoài vì th

ti u ti n có th x y ra

Ti u ti n ch đ ng có th đư c kh i đ u theo cách như

sau: Đ u tiên, m t ngư i co ch đ ng các cơ thành b ng, làm tăng áp l c trong bàng quang và cho phép nư c ti u vào c bàng quang và ni u đ o sau dư i áp l c, do đo làm căng thành c a chúng Hành đ ng này kích thích receptor

c m nh n căng, nó kích thích ph n x ti u ti n đ ng th i

c ch cơ th t ngoài ni u đ o Thông thư ng, t t c nư c

ti u s đư c t ng ra ngoài, hi m khi còn nhi u hơn t 5

đ n 10 milliliter trong bàng quang

Ti u ti n b t thư ng

M t trương l c bàng quang và ti u không t ch gây ra b i phá h y s i th n kinh c m giác Ph n x ti u ti n không

th x y ra n u các s i th n kinh c m giác t bàng quang t i

t y s ng b phá h y, b ng cách y ngăn c n s truy n tín

hi u c m nh n căng t bàng quang Khi đi u này x y ra,

m t ngư i s m t ki m soát bàng quang, m c dù các

s i ly tâm t t y s ng t i bàng quang và các ti p n i

th n kinh t i não còn nguyên v n Thay b ng s bài

ti t nư c ti u đ nh k , bàng quang đ đ y th tích và bài

ti t m t vài gi t m i l n qua ni u đ o Tình tr ng này

đư c g i là ti u ti n không t ch

M t nguyên nhân ph bi n gây ra m t trương l c bàng quang là t n thương vùng t y cùng T n thương này

có th gây ra phá h y các s i r sau v n đi vào t y s ng Ví

d , giang mai có th gây ra xơ hóa, dày dính quanh r sau,

phá h y chúng Tr ng thái này g i là b nh tabes t y(

tabes dorsalis), h u qu là bàng quang trong tình tr ng bàng quang tabes( tabetic bladder).

Bàng quang t đ ng gây ra b i t n thương t y trên t y cùng N u t y s ng b t n thương trên đo n t y cùng nhưng t y cùng

Cu i cùng đi u góp ph n vào s thay đ i áp l c trong

khi đ đ y bàng quang là s tăng c p tính có chu k khi

áp l c kéo dài t vài giây đ n m t phút Áp l c đ nh có

th tăng ch vài centimeters ho c có th tăng lên 100

cen-timeters nư c Nh ng đ nh áp l c này đư c g i là sóng ti u

ti n trong áp l c bàng quang gây ra b i ph n x ti u ti n.

PH N X TI U TI N

Nhìn l i Hình 26-8, có th th y khi đ đ y bàng quang ,

nhi u cơn co th t ti u ti n bát đ u xu t hi n,đư c ch ra

b i các hình g p khúc Chúng là k t qu c a các ph n x

căng đư c kh i đ u b i receptor nh n c m s căng

thành bàng quang, đ c bi t là receptor ni u đ o sau khi

khu v c này b t đ u đ y nư c ti u v i áp l c bàng quang

cao hơn Tín hi u c m giác t receptor căng bàng quang

hư ng t i t y cùng thông qua th n kinh ch u hông và

ph n x ngư c tr l i bàng quang thông qua các s i đ i

giao c m c a cùng các th n kinh đó.

Khi bàng quang ch đư c đ y m t ph n, nh ng cơn co

th t ti u ti n thư ng êm d u tr l i trong vòng m t phút,

cơ b c ni u d ng co, và áp l c t t xu ng m c cơ b n

Khi bàng quang ti p t c đ y, ph n x ti u ti n tr nên

mau hơn và gây ra s co l n hơn c a cơ b c ni u

M i l n ph n x ti u ti n b t đ u, nó s “t duy trì”

C th , s co m đ u c a bàng quang ho t hóa receptor

căng thúc đ y nhi u hơn c m giác căng t bàng quang và

ni u đ o sau, gây ra tăng ph n x co bàng quang; do đó,

chu k đư c l p l i cho đ n khi bàng quang đ t đ co

l n Ti p theo, sau m t vài giây t i hơn m t phút, ph n x

t duy trì b t đ u m i d n và vòng t duy trì c a ph n x

ti u ti n k t thúc, cho phép bàng quang ngh ngơi

Do đó, ph n x ti u ti n là m t chu k đơn gi n hoàn

thi n bao g m (1) s gia tăng liên ti p và nhanh chóng

c a áp l c, (2) m t kho ng áp l c t duy trì, và (3) áp

l c quay tr l i m c trương l c cơ b n c a bàng quang

M i l n ph n x ti u ti n x y ra nhưng không thành công

trong vi c làm r ng bàng quang, th n kinh c a ph n x này

thư ng n m tr ng thái b c ch trong vài phút đ n m t

gi ho c hơn trư c khi ph n x ti u ti n khác x y ra Khi

bàng quang tr nên càng ngày càng đ y hơn, các ph n x

ti u ti n x y ra càng ngày càng thư ng xuyên và m nh m

hơn

M i l n ph n x ti u ti n tr nên đ m nh, nó gây ra

m t ph n x khác, đi qua th n kinh th n t i cơ th t

ngoài đ c ch nó N u s c ch này nhi u hi u l c

trong não hơn là tín hi u co t đ ng t i cơ th t

ngoài, ti u ti n s x y ra N u không, ti u ti n s không

x y ra cho đ n khi bàng quang

trong cơ th , như là creatinine, đư c đào th i b i th n theo cách này, cho phép t t c các ch t c n bài ti t đư c

l c

Trong ví d B, ch t đư c l c t do nhưng đư c tái

h p thu m t ph n t ng th n vào máu Do đó, m c bài

ti t trong nư c ti u ít hơn m c l c c u th n trư ng

h p này, m c bài ti t đư c tính là m c l c tr m c tái

h p thu Hình th c này là đ c trưng c a nhi u ch t đi n

gi i trong cơ th như là ion natri và clo

Trong ví d C, ch t đư c l c t do mao m ch c u

th n nhưng không đư c bài ti t vào trong nư c ti u vì

t t c nh ng ch t b l c đư c tái h p thu tr l i t ng

th n vào máu Hình th c này x y ra v i m t s ch t dinh

dư ng trong máu, như là amino acids và glucose, duy trì chúng trong d ch cơ th

Ch t ví d D đư c l c t do qua mao m ch c u th n

và không đư c tái h p thu, nhưng đư c bài ti t thêm t mao m ch quanh ng th n vào ng th n Hình th c này thư ng x y ra v i các acid và base h u cơ, cho phép làm

s ch nhanh chóng chúng trong máu và bài ti t v i s lư ng

l n vào nư c ti u M c bài ti t trong trư ng h p này tính

b ng cách l y m c l c c ng m c đào th i c a ng th n

M i ch t trong huy t tương, có m t m c đ l c, tái

h p thu và đào th i riêng M c các ch t đư c bài ti t trong nư c ti u

v n tương đ i nguyên v n, ph n x ti u ti n v n có th

x y ra M c dù v y, chúng không còn đư c ki m soát b i não

Trong vòng vài ngày đ n vài tu n đ u tiên sau t n thương

t y s ng, ph n x ti u ti n b c ch b i tr ng thái “shock

t y”gây ra b i s m t đ t ng t kích thích t thân não và đ i não M c dù v y, n u bàng quang đư c đ t sonde nh m ngăn ng a kh năng t n thương do quá căng, tính d b kích thích c a ph n x ti u ti n tăng lên d n d n cho đ n khi ph n x trơe l i; ti p đó, chu k làm r ng bàng quang (chưa đư c bi t rõ) l i x y ra.

M t s b nh nhân có th v n còn ki m soát ti u ti n

tr ng thái này b ng cách kích thích da (gãi ho c cù) vùng sinh d c, đôi khi cũng gây ra ph n x ti u ti n

Bàng quang th n kinh m t c ch gây ra b i thi u sót tín hi u c ch t não B t thư ng khác c a ti u ti n

đư c g i là bàng quang th n kinh m t c ch , h qu là

m t ki m soát thư ng xuyên và tương đ i ti u ti n Tình

tr ng này b t ngu n t t n thương m t ph n t y s ng ho c thân não, nó làm gián đo n ph n l n các tín hi u c ch

B i v y, s kích thích ti p t c đi xu ng t y s ng khi n cho các trung tâm t y cùng d b kích thích đ n n i m t

s lư ng nh nư c ti u cũng gây ra ph n x ti u ti n không ki m soát, d n t i đi ti u thư ng xuyên.

HÌNH THÀNH NƯ C TI U LÀ K T

QU C A L C C U TH N, TÁI H P THU NG TH N, ĐÀO

TH I C A NG TH N

M c đ các ch t bài ti t khác nhau t n t i trong nư c ti u

là k t qu c a ba quá trình th n, ch ra trong Hình 26-9: (1) l c c u th n, (2) tái h p thu c p ch t t ng th n vào máu, và (3) đào th i các ch t t máu vào ng th n Nó

đư c gi i thích b ng công th c sau:

M c bài ti t nư c ti u = M c l c - M c tái h p thu + M c đào th i

S t ng h p nư c ti u b t đ u khi m t s lư ng l n

d ch ch a protein t do đư c l c t mao m ch c u th n vào bao Bowman Ph n l n các ch t trong huy t tương, ngo i tr proteins, đư c l c t do, vì th n ng

đ c a chúng trong màng l c c u th n bao Bowman tương t như trong huy t tương D ch đư c l c r i kh i bao Bowman và đi vào ng th n, nó đư c thay đ i

nh quá trình tái h p thu nư c và các ch t đ c hi u tr

l i máu ho c nh s đào th i c a các ch t khác t mao

m ch quanh ng th n vào ng th n

Hình 26-10 cho th y quá trình đào th i và tái h p thu

c a th n đ i v i b n ch t ví d Ch t trong ví d A

đư c l c t do c u th n nhưng không đư c tái h p thu cũng như đào th i thêm Do đó, m c bài ti t c a nó b ng

v i m c l c Ch c ch n m t s ch t ph th i

fills still further and the micturition reflex becomes more powerful

Facilitation or Inhibition of Micturition by the Brain

The micturition reflex is an autonomic spinal cord reflex, but it can be inhibited or facilitated by centers in the

brain These centers include (1) strong facilitative and inhibitory centers in the brain stem, located mainly in the pons, and (2) several centers located in the cerebral cortex

that are mainly inhibitory but can become excitatory

The micturition reflex is the basic cause of micturition, but the higher centers normally exert final control of

mic-turition as follows:

1 The higher centers keep the micturition reflex par-tially inhibited, except when micturition is desired

2 The higher centers can prevent micturition, even if the micturition reflex occurs, by tonic contraction

of the external bladder sphincter until a convenient time presents itself

3 When it is time to urinate, the cortical centers can facilitate the sacral micturition centers to help

initi-ate a micturition reflex and at the same time inhibit the external urinary sphincter so that urination can

occur

Voluntary urination is usually initiated in the following

way: First, a person voluntarily contracts his or her abdominal muscles, which increases the pressure in the bladder and allows extra urine to enter the bladder neck and posterior urethra under pressure, thus stretching their walls This action stimulates the stretch receptors, which excites the micturition reflex and simultaneously inhibits the external urethral sphincter Ordinarily, all the urine will be emptied, with rarely more than 5 to 10

mil-liliters left in the bladder

Abnormalities of Micturition Atonic Bladder and Incontinence Caused by Destruction

of Sensory Nerve Fibers Micturition reflex contraction cannot occur if the sensory nerve fibers from the bladder

to the spinal cord are destroyed, thereby preventing trans-mission of stretch signals from the bladder When this

happens, a person loses bladder control, despite intact efferent fibers from the cord to the bladder and despite intact neurogenic connections within the brain Instead of emptying periodically, the bladder fills to capacity and overflows a few drops at a time through the urethra This

occurrence is called overflow incontinence.

A common cause of atonic bladder is crush injury to the sacral region of the spinal cord Certain diseases can also cause damage to the dorsal root nerve fibers that enter the spinal cord For example, syphilis can cause constrictive fibrosis around the dorsal root nerve fibers, destroying

them This condition is called tabes dorsalis, and the result-ing bladder condition is called tabetic bladder.

Automatic Bladder Caused by Spinal Cord Damage Above the Sacral Region If the spinal cord is damaged above the sacral region but the sacral cord segments are

Superimposed on the tonic pressure changes during

filling of the bladder are periodic acute increases in

pres-sure that last from a few seconds to more than a minute

The pressure peaks may rise only a few centimeters of water

or may rise to more than 100 centimeters of water These

pressure peaks are called micturition waves in the

cysto-metrogram and are caused by the micturition reflex

MICTURITION REFLEX

Referring again to Figure 26-8, one can see that as the

bladder fills, many superimposed micturition contractions

begin to appear, as shown by the dashed spikes They are

the result of a stretch reflex initiated by sensory stretch

receptors in the bladder wall, especially by the receptors

in the posterior urethra when this area begins to fill with

urine at the higher bladder pressures Sensory signals

from the bladder stretch receptors are conducted to the

sacral segments of the cord through the pelvic nerves and

then reflexively back again to the bladder through the

parasympathetic nerve fibers by way of these same nerves.

When the bladder is only partially filled, these

micturi-tion contracmicturi-tions usually relax spontaneously after a

frac-tion of a minute, the detrusor muscles stop contracting,

and pressure falls back to the baseline As the bladder

continues to fill, the micturition reflexes become more

frequent and cause greater contractions of the detrusor

muscle

Once a micturition reflex begins, it is “self-regenerative.”

That is, initial contraction of the bladder activates the

stretch receptors to cause a greater increase in sensory

impulses from the bladder and posterior urethra, which

causes a further increase in reflex contraction of the

bladder; thus, the cycle is repeated again and again until

the bladder has reached a strong degree of contraction

Then, after a few seconds to more than a minute, the

self-regenerative reflex begins to fatigue and the self-regenerative

cycle of the micturition reflex ceases, permitting the

bladder to relax

Thus, the micturition reflex is a single complete cycle

of (1) progressive and rapid increase of pressure, (2) a

period of sustained pressure, and (3) return of the

pres-sure to the basal tone of the bladder Once a micturition

reflex has occurred but has not succeeded in emptying

the bladder, the nervous elements of this reflex usually

remain in an inhibited state for a few minutes to 1 hour

or more before another micturition reflex occurs As the

bladder becomes more and more filled, micturition

reflexes occur more and more often and more and more

powerfully

Once the micturition reflex becomes powerful enough,

it causes another reflex, which passes through the

puden-dal nerves to the external sphincter to inhibit it If this

inhibition is more potent in the brain than the voluntary

constrictor signals to the external sphincter, urination will

occur If not, urination will not occur until the bladder

Hình 26-9. Nh ng quá trình cơ b n c a th n quy t đ nh thành

ph n nư c ti u M c bài ti t nư c ti u c a m t ch t b ng v i m c

l c c a ch t đó tr đi m c tái h p thu c ng v i m c đào th i c a

nó t mao m ch quanh ng th n vào ng th n.

1 L c

2 Tái h p thu

3 Đào th i

4 Bài ti t

1

2

3

th n

Nư c ti u bài ti t

Bài ti t = L c – Tái h p thu + Đào th i

Mao m ch

c u th n

bao Bowman

mao m ch quanh ng th n

Ti u ĐM

đ n

Ti u ĐM đi

amino acids và glucose, đư c tái h p thu hoàn toàn t

ng th n và không có m t trong nư c ti u m c dù đư c

l c v i s lư ng l n t mao m ch c u th n

M i m t quá trình—l c c u th n, tái h p thu ng th n,

và đào th i ng th n—đư c đi u hòa theo nhu c u cơ

th Ví d , khi m t s lư ng quá l n natri trong cơ th ,

m c l c c a natri tăng lên và có natri đã l c ít đư c tái

h p thu hơn, làm tăng bài ti t natri qua nư c ti u

Đ i v i ph n l n các ch t, m c l c và m c tái h p thu liên quan m t thi t v i m c bài ti t Do đó, thay

đ i nh c a m c l c và m c tái h p thu có th d n đ n

s thay đ i l n c a m c bài ti t Ví d , s gia tăng c a

m c l c c u th n (GFR) ch 10 ph n trăm (t 180 lên

198 L/ngày) có th th tích nư c ti u lên 13 l n (t 1.5 lên 19.5 L/ngày) n u m c tái h p thu ng th n không thay đ i

Trong th c t , thay đ i m c l c c u th n và tái h p thu

ng th n thư ng ph i h p v i nhau đ đáp ng thay đ i

c n thi t c a m c bài ti t

T i sao m t s lư ng l n các ch t tan đã đư c

l c sau đó l i đư c tái h p thu th n?

M t câu h i khá thú v là m t s lư ng l n nư c và ch t tan đư c l c sau đó h u h t đ u đư c tái h p thu l i M t

l i ích c a GFR cao là nó cho phép th n nhanh chóng đào th i các ch t c n bã ra kh i cơ th , đi u này ph thu c ch y u vào m c bài ti t các ch t này khi l c c u

th n Ph n l n các ch t ph th i đư c tái h p thu r t ít

b i ng th n, do đó, ph thu c vào GFR cao đ đào th i các ch t này ra kh i cơ th

L i ích th hai c a GFR cao là nó cho phép toàn b

d ch cơ th đư c l c qua th n nhi u l n m t ngày B i vì toàn b th tích huy t tương là 3 lít, mà GFR là 180 L/

ngày, toàn b huy t tương đư c l c 60 l n m i ngày GFR cao còn cho phép th n ki m soát nhanh chóng và chính xác th tích và thành ph n d ch cơ th

Tài li u tham kh o

Beeuwkes  R  III:  The  vascular  organization  of  the  kidney.  Annu  Rev  Physiol 42:531, 1980.

Bosworth  C,  de  Boer  IH:  Impaired  vitamin  D  metabolism  in  CKD. 

Semin Nephrol 33:158, 2013.

Brown D, Bouley R, Păunescu TG, et al: New insights into the dynamic regulation of water and acid-base balance by renal epithelial cells.

Am J Physiol Cell Physiol 302:C1421, 2012.

DiBona GF: Physiology in perspective: the wisdom of the body. Neural control  of  the  kidney.  Am  J  Physiol  Regul  Integr  Comp  Physiol 289:R633, 2005.

Fowler CJ, Griffiths D, de Groat WC: The neural control of micturi-tion. Nat Rev Neurosci 9:453, 2008.

Griffiths DJ, Fowler CJ: The micturition switch and its forebrain influ-ences. Acta Physiol (Oxf) 207:93, 2013.

ph thu c vào s liên quan gi a ba quá trình th n

L C, TÁI H P THU, VÀ ĐÀO TH I C A

NH NG CH T KHÁC NHAU

T u chung l i, tái h p thu ng th n đóng góp quan

tr ng hơn v m t s lư ng so v i đào th i c a ng

th n trong hình thành nư c ti u, nhưng đào th i đóng

m t vai trò quan tr ng quy t đ nh s lư ng kali và H+

cũng như m t vài ch t khác trong nư c ti u Ph n l n các

ch t đ u có th đư c làm s ch kh i máu, đ c bi t là nh ng

s n ph m cu i c a chuy n hoá như là urea, creatinine,

uric acid, và urates, là nh ng ch t ít đư c tái h p thu

và do đó đư c đào th i v i s lư ng l n trong nư c

ti u Thu c và các ch t ngo i lai đư c tái h p thu r t

ít, thêm vào đó, đư c đào th i t máu vào trong ng

th n,vì th m c bài ti t cao Ngư c l i, các ch t đi n

gi i, như là ion natri, clo, bicarbonat, đư c tái h p thu

nhi u, ch m t lư ng nh có m t trong nư c ti u Các ch t

dinh dư ng, như là

Hình 26-10 Quá trình đào th i và h p thu th n v i b n ch t

ví d A, ch t đư c l c t do nhưng không đư c tái h p thu B,

Ch t đư c l c t do, nhưng đư c tái h p thu m t ph n tr l i

máu C, Ch t đư c l c t do nhưng không đư c bài ti t trong

nư c ti u vì đư c tái h p thu toàn b t ng th n vào máu D,

Ch t đư c l c t do, không đư c tái h p thu nhưng đư c đào

th i t mao m ch ng th n vào ng th n

A

C

B

D

Nư c ti u

Ch l c

Ch t B

Ch t

A

Nư c ti u

L c, tái h p thu

m t ph n

Ch t

C

Nư c ti u

L c,tái h p thu

hoàn toàn

Ch t D

Nư c ti u

L c, đào th i