Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên trung học

Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên trung học : kiến thức, bài thu hoạch tham khảo mô đun 18,19,20,23,31,32

BÀI THU HOẠCH

TỰ BỒI DƯỠNG THƯỜNG XUYÊN

Nội dung: SỬ DỤNG CÁC THIẾT BỊ DẠY HỌC Ở THPT

Thiết bị dạy học (TBDH) là một bộ phận của cơ sở vật chất trường học, bao gồm những đối tượng vật chất được thiết kế sư phạm mà GV sử dụng để điều khiển hoạt động nhận thức của HS Đồng thời TBDH là nguồn tri thức, là phương tiện giúp HS lĩnh hội hiệu quả tri thức, hình thành kĩ năng nhằm đảm bảo cho việc thực hiện được mục tiêu dạy học

2 Vị trí và ý nghĩa của TBDH trong quá trình dạy học

-TBDH không thể thiếu được vì nó đóng vai trò “người minh chứng khách quan” những vấn đề lý luận, liên kết giữa lý luận và thực tiễn Mặt khác TBDH là phương tiện thực hiện, trực quan, thực hành

-TBDH là một bộ phận của nội dung và phương pháp dạy học

-TBDH là nhân tố quan trọng để đổi mới phương pháp dạy học

-TBDH góp phần vào việc thực hiện đa dạng hóa hình thức dạy học

-TBDH là nhân tố đảm bảo chất lượng dạy học

-TBDH góp phần đảm bảo chất lượng các kiến thức trong dạy học

-TBDH góp phần nâng cao hiệu quả sư phạm

3 Các loại hình TBDH ở trường THPT.

a, TBDH dùng chung (phương tiện kĩ thuật dùng chung): máy tính, máy chiếu đa năng, máy chiếu qua đầu, máy ghi âm

b, TBDH bộ môn bao gồm các loại hình chính như sau: tranh ảnh giáo khoa; bản đồ, biểu

đồ giáo khoa, bản đồ tư duy; mô hình mẫu vật, vật thật, dụng cụ, hóa chất; phim đèn chiếu; bản trong dùng cho máy chiếu qua đầu; băng, đĩa ghi âm; băng hình, đĩa hình; phần mềm dạy học, giáo án dạy học tích cực có ứng dụng CNTT& TT, giáo án dạy học tích cực điện tử; wedsite học tập; phòng thí nghiệm ảo; mô hình dạy học điện tử; thư viện

ảo, thư viện điện tử; bản đồ tư duy được thiết kế bằng phần mềm Freemind; bản đồ giáo khoa điện tử

4 Các tiêu chí và chỉ số đánh giá hiệu quả sử dụng TBDH

• Tiêu chí:

- Tiêu chí 1: Hiệu suất trong

- Tiêu chí 2: Hiệu suất ngoài

- Tiêu chí 3: Kết quả so với mục tiêu quản lý

• Chỉ số:

- Chỉ số 1: Tần suất sử dụng

- Chỉ số 2: Khả năng làm chủ thiết bị

- Chỉ số 3: Tính thành thạo sử dụng

- Chỉ số 4: Tính kinh tế của việc sử dụng

- Chỉ số 5: Phục vụ đổi mới phương pháp dạy học

5 Vai trò của TBDH trong đổi mới PPDH.

-TBDH đóng vai trò quan trọng trong đổi mới PPDH và nâng cao chất lượng dạy học TBDH, đặc biệt là những thiết bị có ứng dụng thành tựu CNTT&TT là công cụ đắc lực trong hoạt động dạy và học

-Sử dụng hiệu quả TBDH giúp tăng thời gian tự học, tự nghiên cứu, kích thích tính chủ động, tích cực, sáng tạo và tinh thần làm việc của GV và HS trong quá trình dạy và học Nhờ vậy không khí dạy học trở nên sôi nổi, hứng thú

-Sử dụng hiệu quả TBDH giúp giảm lối dạy truyền thụ một chiều, phát huy tính tích cực,

tự giác trong học tập nghiên cứu Giúp người học chủ động, sáng tạo trong tiếp cận tri thức đã tự lĩnh hội được

-Sử dụng TBDH hiệu quả, giúp HS nhanh chóng hình thành những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo

Để TBDH được sử dụng hiệu quả trong công tác đổi mới phương pháp dạy học cần một

số yêu cầu đặt ra

+ TBDH phải được trang bị theo phương châm “thiết thực, hiệu quả, chất lượng” Việc sử dụng phải thường xuyên, liên tục, đúng mục đích trong quá trình sử dụng phải giảm thiểu mất mát, hư hỏng mới mang lại hiệu quả cao

- TBDH phải phù hợp với nội dung và phương pháp giáo dục phải đảm bảo tính khoa học, tính sư phạm, an toàn cho người sử dụng và phải phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng tư duy của học sinh.

Sau khi học xong module này, học viên cần:

- Tóm tắt được định hướng đối mới PPDH.

- Liệt kê các đặc trưng của PPDH tích cực.

- Nêu được một số PPDH tích cực.

- Tóm lắt được bản chất, quy trình, ưu, nhược điểm của mọi PPDH được giới thiệu trong module này.

- Vận dụng được các PPDH tích cực vào chuyên môn của mình một cách linh hoạt, sáng tạo ĐỐI TUỢNG SỬ DỤNG

GV, cán bộ chỉ đạo chuyên môn, cán bộ quản lí cấp THCS.

NỘI DUNG

Nội dung 1

TÌM HIỂU VÊ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀ CÁC ĐẶC TRƯNG CÙA

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc và nghiên cứu những thông tin cơ bản để phân tích, làm rõ:

1 Phương pháp dạy học tích cực là gì? Bản chất của phương pháp dạy học tích cực như thế nào?

2 Những đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực.

THÔNG TIN CƠ BẢN

2.Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực

a Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS

Trong PPDH tích cực, người học- đối tượng của hoạt động “dạy", đồng thời là chú thể của hoạt động

“học"- được cuốn hút vào các hoạt động học tập do GV tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được GV sắp đặt được đặt vào những tình huống của đời sống thực tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của minh, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắm được phương pháp “làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ

và phát huy tiềm năng sáng tạo.

b Dạy học chú trọng rèn luỵện phương pháp tự học

c Tăng cường học tập cá thể, phỏi hợp với học tập hợp tác

Trong một lớp học, trình độ kiến thức, tư duy của HS không thể đồng đều tuyệt đối nên khi áp dụng phương pháp tích cực buộc GV và HS phải chấp nhận sự phân hoá về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học được thiết kế thành một chuỗi công tác độc lập.

Áp dụng phương pháp tích cực ở trình độ cầng cao thì sự phân hoá này cầng lớn Việc sử dụng các phương tiện CNTT trong nhà trường sẽ đáp ứng yêu cầu cá thể hoá hoạt động học tập theo nhu cầu và khả năng của mọi HS.

đ Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Trong dạy học, việc đánh giá HS không chỉ nhằm mục đích nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy.

Trước đây GV giữ độc quyền đánh giá HS Trong phương pháp tích cực, GV phải hướng dẫn HS phát triển kĩ

năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, GV cần tạo điều kiện thuận lợi để HS

được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho HS.

Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con người năng động, sớm thích nghĩ với đời sống xã hội thì việc kiểm tra, đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huống thực tế Với Sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra, đánh giá sẽ không còn là một công việc nặng nhọc đối với

GV, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn để linh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học.

Nội dung 2

TÌM HIỂU VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC GỢI MỞ VÀ VẤN ĐÁP

Hoạt động 1 Tìm hiểu về phương pháp dạy học gợi mở – vấn đáp

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc và nghiên cứu thông tin cơ bản của hoạt động 1 để làm:

1 Bản chất của PPDH gợi mở - vấn đáp và quy trình thực hiện nó.

2 Chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế và những điểm cần lưu ý về phương pháp dạy học này.

3 Lấy ví dụ minh họa.

THÔNG TIN CƠ BẢN

Phương pháp này khởi thủy từ cách dạy học của Xôcrat Đây là một PPDH thường xuyên được vận dụng trong dạy học các môn học ở trường THCS.

1. Bản chất của PPDH gợi mở, vấn đáp

Phương pháp vấn đáp là qúa trình tương tác giữa GV và HS, được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi và câu trả lời tương ứng về một chủ đề nhất định được GV đặt ra.Qua việc trả lời hệ thống câu hỏi dẫn dắt của

GV, HS thể hiện được suy nghĩ, ý tưởng của mình, từ đó khám phá và lĩnh hội được đối tượng học tập.

Đây là PPDH mà GV không trực tiếp đưa ra những kiến thức hoàn chỉnh mà hướng dẫn HS tư duy từng bước

để các em tự tìm ra kiến thức mới phải học Căn cứ vào tính chất hoạt động nhận thức của HS, người ta phân biệt các loại: vấn đáp tái hiện, vấn đáp giải thích minh họa và vấn đáp tìm tòi.

Vấn đáp tái hiện: được thực hiện khi những câu hỏi do GV đặt ra chỉ yêu cầu HS nhắc lại kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ không cần suy luận Vấn đáp tái hiện có nguồn gốc từ kiểu dạy học giáo điều Lí luận dạy học hiện đại không xem vấn đáp tái hiện là một phương pháp có giá trị sư phạm Loại vấn đáp này chỉ nên sử Dụng hạn chế khi cần đặt mối liên hệ giữa kiến thức đã học với kiến thức sắp học hoặc khi củng cố kiến thức vừa mới học.

Vấn đáp giải thích minh hoạ được thực hiện khi những câu hỏi của GV đưa ra có kèm theo các ví dụ minh

hoạ (bằng lời hoặc bằng hình ảnh trực quan) nhằm giúp HS dễ hiểu, dễ ghi nhớ

Vấn đáp tìm tòi (hay vấn đáp phát hiện):

2. Quy trình thực hiện

Trước giờ học

- Bước 1: Xác định mục tiêu bài học và đối tưọng dạy học xác định các đơn vị kiến thức, kĩ năng cơ bản trong bài học và tìm cách diễn đạt các nội dung này dưới dạng câu hỏi gợi ý, dẫn dắt HS.

- Bước 2: Dự kiến nội dung các câu hỏi, hình thức hỏi, thời điểm đặt câu hỏi (đặt câu hỏi ở chỗ nào?), trình tự của các câu hỏi (câu hỏi trước phải làm nền cho các câu hỏi tiếp sau hoặc định hướng suy nghĩ

để HS giải quyết vấn đề) Dự kiến nội dung các câu trả lời của HS, trong đó dự kiến những “lổ hổng" về mặt kiến thức cũng như những khó khăn, sai lầm phổ biến mà HS thường mắc phải Dự kiến các câu nhận xét hoặc trả lời của GV đối với HS.

- Bước 3: Dự kiến những câu hỏi phụ để tuỳ tình hình từng đối tương cụ thể mà tiếp tục gợi ý, dẫn dắt HS.

- Tạo môi trường để HS giúp đỡ nhau trong học tập HS kém có điều kiện học tập các bạn trong nhóm, có điều kiện tiến bộ trong quá trình hoàn thành các nhiệm vụ được giao.

- Giúp GV thu nhận tức thời nhiều thông tin phản hồi từ phía người học, duy trì sự chú ý của HS; giúp kiểm soát hành vi của HS và quản lí lớp học Ở đây GV giống như người tổ chức tìm tòi, còn Hs giống như người tự lực phát hiện kiến thức mới, vì vậy kết thúc cuộc đàm thoại, HS có được niềm vui của sự

khám phá, vừa nắm được kiến thức mới, vừa nắm được cách thức đi tìm kiến thức đó, trường thành thêm

một bước về trình độ tư duy Cuối đoạn đàm thoại, GV cần biết vận dụng các ý kiến của HS để kết luận

vấn đề đặt ra, cần bổ sung, chỉnh lí khi cần thiết Làm được như vậy, HS cầng húng thứ, tự tin vì thấy trong kết luận của thầy có phần đóng góp ý kiến của mình.

Dẫn dắt theo phương pháp vấn đáp tìm tòi như trên rõ ràng mất nhiều thời gian hơn phương pháp thuyết trình giảng giải nhưng kiến thức HS lĩnh hội được sẽ chắc chắn hơn nhiều.

4. Hạn chế

Hạn chế lớn nhất của phương pháp vấn đáp là rất khó soạn thảo và sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở và dẫn dắt HS theo một chủ đề nhất quán Vì vậy đòi hỏi GV phải có sự chuẩn bị rất công phu, nếu không, kiến thức

mà Hs thu nhận được qua trao đổi sẽ thiếu tính hệ thống, tản mạn, thậm chí vụn vặt.

- Nếu GV chuẩn bị hệ thống câu hỏi không tốt, sẽ dẫn đến tình trạng đặt câu hỏi không rõ mục đích, đặt câu hỏi mà HS dễ dàng trả lời có hoặc không Hiện nay, nhiều GV thường gặp khó khăn khi xây dựng hệ thống câu hỏi do không nắm chắc trình độ của HS, vì vậy thường ngay sau khi đặt câu hỏi là nêu ngay gợi

ý câu trả lời khiến HS rơi vào trạng thái bị động, không thực sự làm việc, chỉ ỷ lại vào gợi ý của GV.

- Khó kiểm soát quá trình học tập của HS (có nhiều tình huống bất ngờ trong câu trả lời thậm chí câu hỏi từ phía của người học, giờ học dễ lệch hướng do câu hỏi vụn vặt, không nhất quán).

- Khó soạn và xây dung đáp án cho các câu hỏi mở (vì phương án trả lời của HS sẽ không giống nhau).

5. Một số lưu ý

Khi soạn các câu hỏi, GV cần lưu ý các yêu cầu sau đây:

- Câu hỏi phải có nội dung chính xác, rõ ràng, sát với mục đích, yêu cầu của bài học, không làm cho người

học có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau.

- Câu hỏi phải sát với từng loại đối tượng HS, nghĩa là phải có nhiều câu hỏi ở các mức độ khác nhau,

không quá dễ và cũng không quá khó

- Hoạt động 3 Đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về phương pháp gợi mở - vấn đáp

GV đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về phương pháp gợi mở - vấn đáp trong môn học của mình.

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm phương pháp gợi mở - vấn đáp và các ví dụ đề xuất ở Hoạt

động 3

Gợ i ý

- Vận dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài mới, hay luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

- Những khó khăn khi vận dụng PPDH này.

- Ví dụ đề xuất đặc trưng cho PPDH này chưa hay có thể sử dụng với PPDH nào khác,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá

- GV tự rút ra những ưu, nhược điểm chính và cách sử dụng phương pháp gợi mờ- vấn đáp trong môn học của mình nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

- Tham khảo bản đồ tư duy tóm tắt PPDH này để đối chiếu với kết quả Hoạt động 2 trên.

Nội dung 3

TÌM HIỂU VÊ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc kĩ những thông tim cơ bản của Hoạt động 1 để làm rõ:

1 Bản chất của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề; quy trình thực hiện nó.

2 Chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế và những điểm cần lưu ý về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề.

3 Lấy ví dụ minh hoạ.

THÔNG TIN CƠ BẢN

Hoạt động 1 Tìm hiểu về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Bản chất của PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PH&GQVĐ) là PPDH trong đó GV tạo ra những tình huổng có vấn đề, điều khiển HS phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chú động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của dạy học PH & GQVĐ là “tình huổng gợi vấn đề" vì "Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề" (Rubinstein).

Tình huống có vấn đề (tình huổng gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho HS những khó khăn về lí

luận hay thực tiễn mà họ thấy cần và có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có.

1. Quy trình thực hiện

Bưóc 1: Phát hiện hoặc thâm nhập vấn đề.

- Phát hiện vấn đề từ một tình huống gợi vấn đề.

- Giải thích và chính xác hoá tình huống (khi cần thiết) để hiểu đúng vấn đề được đặt ra.

- Phát biểu vấn đề và đặt mục tiêu giải quyết vấn đề đó.

và cái cần tìm (dựa vào những tri thức đã học, liên tưởng tới kiến thức thích hợp).

- Hướng dẫn HS tìm chiến lược giải quyết vấn đế thông qua đề xuất và thực hiện hướng giải quyết vấn đề

Cần thu thập, tổ chức dữ liệu, huy động tri thức; sử dụng những phương pháp, kĩ thuật nhận thức, tìm đoán suy luận như hướng đích, quy lạ về quen, đặc biệt nữa, chuyển qua những trường hợp suy biến, tương tự hóa, khái quát hóa, xem xét những mối liên hệ và phụ thuộc, suy xuôi, suy ngược tiến, suy ngược lùi, Phương hướng đề xuất có thể được điểu chỉnh khi cần thiết Kết quả của việc đề xuất và thực hiện hướng giải quyết vấn đề là hình thành được một giải pháp.

- Kiểm tra tính đúng đắn của giải pháp: Nếu giải pháp đúng thì kết thúc ngay, nếu không đúng thì lặp lại từ

khâu phân tích vấn đề cho đến khi tìm được giải pháp đúng Sau khi đã tìm ra một giải pháp, có thể tiếp tục tìm thêm những giải pháp khác, so sánh chúng với nhau để tìm ra giải pháp hợp lí nhất.

Bưóc 3: Trình bày giải pháp : HS trình bày lại toàn bộ từ việc phát biểu vấn đề cho tới giải pháp Nếu vấn đề là một đề bài cho sẵn thì có thể không cần phát biểu lại vấn đề.

Bưóc 4: Nghiên cứu sâu giải pháp

- Tìm hiểu những khả năng úng dụng kết quả.

- Đề xuất những vấn đề mới có liên quan như xét tương tự, khái quát hóa, lật ngược vấn đề, và giải quyết nếu có thể.

3.Ưu điếm

- Phương pháp này góp phần tích cực vào việc rèn luyện tư duy phê phán, tư duy sáng tạo cho HS Trên cơ sở

sử dụng vốn kiến thức và kinh nghiệm đã có, HS sẽ xem xét, đánh giá, thấy được vấn đề cần giải quyết.

- Đây là phương pháp phát triển được khả nâng tìm tòi, xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau Trong khi PH&GQVĐ, HS sẽ huy động được tri thức và khả năng cá nhân, khả năng hợp tác, trao đổi, thảo luận với bạn bè để tìm ra cách giải quyết tốt nhất.

- Thông qua việc giải quyết vấn đề, HS được lĩnh hội tri thức, kỉ năng và phương pháp nhận thức Hạn chế

- Phương pháp này đòi hỏi người GV phải đầu tư nhiều thời gian và công sức, phải có năng lực sư phạm tốt mới suy nghĩ để tạo ra được nhiều tình huổng gợi vấn đề và hướng dẫn HS tìm tòi để PH&GQVĐ.

2. Một số lưu ý

Lecne khẳng định rằng: “số tri thức và kĩ năng được HS thu lượm trong quá trình dạy học nêu vấn đề sẽ giúp hình thành những cấu trúc đặc biệt của tư duy Nhờ những tri thức đó, tất cả những tri thức khác mà HS đã lĩnh hội không phải trực tiếp bằng những PPDH nêu vấn đề, sẽ được chủ thể chỉnh đốn lại, cấu trúc lại." Do đó, không nên yêu cầu HS tự khám phá tất cả các tri thức quy định trong chương trình.

Trong dạy học PH&GQVĐ có thể phân biệt 4 mức độ:

• Mức 1: GV đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề theo sự hướng dẫn của GV GV đánh giá kết quả làm việc của HS.

• Mức 2: GV nêu vấn đề, gợi ý để HS tìm ra cách giải quyết vấn đề HS thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của GV khi cần GV và HS cùng đánh giá.

• Mức 3: GV cung cấp thông tin tạo tình huống HS phát hiện, nhận dạng, phát biểu vấn đề nảy sinh cần giải quyết, tự lực đề xuất các giả thuyết và lựa chọn các giải pháp HS thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề

GV và HS cùng đánh giá.

• Mức 4: HS tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình hoặc của cộng đồng, lựa chọn vấn

đề phải giải quyết, tự đề xuất ra giả thuyết, xây dựng kế hoạch giải, thực hiện kế hoạch giải, tự đánh giá chất lượng và hiệu quả việc giải quyết vấn đề.

Hoạt động 2 Tóm tắt những nội dung chính của phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn

đề GV có thể tóm tắt PPDH này bằng một bản đồ tư duy theo gợi ý sau:

Hoạt động 3 Đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề:GV đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về PPDH phát hiện và giải quyết vấn đề

trong môn học mà mình đang giảng dạy

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm về phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề và

các ví dụ đề xuất ở Hoạt động 3 Gợi ý:

- Vận dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài mới, hay luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

- Những khkhó khăn khi vận dụng PPDH này.

- Ví dụ đề xuất đặc trưng cho PPDH này chưa hay có thể sử dung với PPDH nào khác,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá: GV tự rút ra những ưu, nhược điểm chính và cách sử dụng phát

hiện và giải quyết vấn đề trong môn học của minh nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

- Tham kháo bản đồ tư duy tóm tắt PPDH này để đối chiếu với kết quả Hoạt động 2 trên.

Nội dung 4

TÌM HIỂU PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC NHÓM NHỎ

THÔNG TIN CƠ BẢN

Hoạt động 1 Tìm hiểu về phương pháp dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ

Năng lực hợp tác được xem là một trong những năng lực quan trọng của con người trong xã hội hiện nay Chính vì vậy, phát triển năng lực hợp tác từ trong trường học đã trở thành một xu thế giáo dục trên toàn thế giới Dạy học hợp tác trong nhóm nhỏ chính là sự phản ánh xu thế đó.

2. Quy trình thực hiện

Khi sử dụng PPDH này, lớp học được chia thành những nhóm từ 4 đến 6 người Tùy mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định, được duy trì ổn định trong cả tiết học hoặc thay đổi theo từng hoạt động, từng phần của tiết học; các nhóm được giao cùng hoặc được giao nhiệm vụ khác nhau.

Cấu tạo của một hoạt động theo nhóm (trong một phần của tiết học, hoặc một tiết, một buổi) có thể như sau:

Bưóc 1: Làm việc chung cả lớp

- GV giới thiệu chủ đề thảo luận hoặc nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức;

- Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức;

- Tổ chúc các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm, quy định thời gian và phân công vị trí làm việc cho các nhóm;

- Hướng dẫn cách làm việc theo nhóm (nếu cần).

Bước 2: Làm việc theo nhóm

- Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập;

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhóm;

- Cử đại diện trình bày kết quả làm việc của nhóm.

Bước 3: Thảo luận, tổng kết truớc toàn lớp

- Đại diện từng nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm;

- Các nhóm khác quan sát, lắng nghe, chất vấn, bình luận và bổ sung ý kiến;

- GV tổng kết và nhận xét đặt vấn đề cho bài tiếp theo hoặc vấn đề tiếp theo.

3. Ưu điếm

- HS được học cách cộng tác trên nhiều phương diện.

- HS được nêu quan điểm của mình, được nghe quan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp; được trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ được giao cho nhóm Qua cách học đó, kiến thức của HS sẽ bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa hoc, tư duy phê phán của HS được rèn luyện và phát triển.

- Các thành viên trong nhóm chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới và học hỏi lẫn nhau

- Nhờ không khí thảo luận cởi mở nên HS, đặc biệt là những em nhút nhát, trở nên bạo dạn hơn; các em học được cách trình bày ý kiến của mình, biết lắng nghe có phê phán ý kiến của bạn; từ đó, giúp trẻ dễ hoà nhâp vào cộng đồng nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thưú trong học tập và sinh hoạt.

- Vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của HS thêm phong phú; kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác của

HS được phát triển.

4. Hạn chế

- Một số HS do nhút nhát hoặc vì một số lí do nào đó không tham gia vào hoạt động chung của nhóm Nếu không phân công hợp lí, chỉ có một vài HS học khá tham gia, còn đa số HS khác không hoạt động.

- Ý kiến các nhóm có thể quá phân tán hoặc mâu thuẫn gay gắt với nhau (nhất là đối với các môn khoa học xã hội).

- Thời gian có thể bị kéo dài.

- Với những lớp có sĩ số đông hoặc lớp học chật hẹp, bàn ghế khó di chuyển thì khó tổ chức hoạt động nhóm Khi tranh luận, dễ dẫn tới lớp ồn ào, ảnh huờng đến các lớp khác.

Hoạt động 3 Đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ

GV đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về PPDH hợp tác nhóm nhỏ trong môn học mà mình đang giảng dạy.

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm về phương pháp dạy học hợp tác nhóm nhỏ và các ví dụ đề xuất

ở Hoạt động 3

Gợi ý:

- Vận dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài mới, hay luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

- Những khó khăn khi vận dụng PPDH này.

- Ví dụ để xuất đặc trưng cho PPDH này chưa hay có thể sử dụng với PPDH nào khác,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá

- GV tự rút ra những ưu, nhược điểm chính và cách sử Dụng PPDH hợp tác nhóm nhỏ trong môn học của mình nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

Nội dung 5

TÌM HIỂU VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRỰC QUAN

Hoạt động 1 Đọc, tìm hiểu vẽ phương pháp dạy học trực quan

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc kĩ thông tin cơ bản của Hoạt động 1 để làm rõ:

1 Bản chất của phương pháp dạy học trực quan và quy trình thực hiện nó.

2 Chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế và điểm cần lưu ý về phuơng pháp dạy học trực quan.

3 Lấy ví dụ minh hoạ.

THÔNG TIN CƠ BẢN

1. Bản chất cùa phương pháp dạy học trực quan

Dạy học trực quan (hay còn gọi là trình bày trực quan) là phuơng pháp sử dụng những phương tiện trực quan, phương tiện kĩ thuật dạy học trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới, khi ôn tập, củng cố, hệ thống hoá và kiểm tra tri thức, kĩ năng, kĩ sảo.

PPDH trực quan được thể hiện dưới hai hinh thức là minh hoạ và trinh bày:

- Minh hoạ thường trưng bày những đồ dùng trực quan có tính chất minh hoạ như bản mẫu, bản đồ, bức tranh, tranh chân dung, hình vẽ trên bảng

- Trình bày thường gắn liền với việc trình bày thí nghiệm, những thiết bị kĩ thuật, chiếu phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng video Trình bày thí nghiệm là trình bày mô hình đại diện cho hiện thực khách quan được lựa chọn cẩn thận về mặt sư phạm Nó là cơ sở, là điểm xuất phát cho quá trình nhận thức - học lập của HS, là cầu nối giữa lí thuyết và thực tiễn Thông qua sự trình bày của GV mà HS không chỉ lĩnh hội

dễ dàng tri thức mà còn giúp họ học tập được những thao tác mẫu của GV, từ đó hình thành kĩ năng, kĩ xảo

2. Quy trình thực hiện phương pháp dạy học trực quan

- GV treo những đồ dùng trực quan có tính chất minh hoạ hoặc giới thiệu về các vật dụng thí nghiệm, các thiết bị kĩ thuật Nêu yêu cầu định hướng cho sự quan sát của HS.

- GV trình bàycác nội dung trong lược đồ, sơ đồ, bản đồ, tiến hành làm thí nghiệm, trình chiếu các thiết

bị kĩ thuật, phim đèn chiếu, phim điện ảnh

- GV yêu cầu một hoặc một số HS trình bày lại, giải thích nội dung sơ đồ, biểu đồ, trình bày những gì thu nhận được qua thí nghiệm hoặc qua những phương tiện kĩ thuật, phim đèn chiếu, phim điện ảnh.

- Từ những chi tiết, thông tin HS thu được từ phương tiện trực quan, GV nêu câu hỏi yêu cầu HS rút ra kết luận khái quát về vấn đề mà phương tiện trực quan cần chuyển tải.

3. Ưu điếm cùa phương pháp dạy họctrực quan

Nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lí luận dạy học nhằm tạo cho HS những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực tiếp quan sát hiện vật dang học hay đồ dùng trực quan minh hoạ sự vật Đồ dùng trực quan là cho dựa để hiểu sâu sắc bản chất kiến thức, là phuơng tiện có hiệu lực để hình thành các khái niệm, giúp HS nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp HS nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong tri nhớ là hình ảnh chứng ta thu nhận được bằng trực quan, vì vậy, cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồ dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tường tượng, tư duy và ngôn ngữ của HS.

4. Nhược điếm cùa phương pháp dạy học trực quan

Phương pháp này đòi hỏi nhiều thời gian, GV cần tính toán kĩ để phù hợp với thời lượng đã quy định.

Nếu sử dụng đồ dùng trực quan không khéo sẽ làm phân tán chú ý của HS, làm HS không lĩnh hội được những nội dung chính của bài học.

Khi sử dụng đồ dùng trực quan, đặc biệt là khi quan sát tranh ảnh, các phim điện ảnh, phim video, nếu GV không định hướng cho HS quan sát sẽ dễ dẫn đến tình trạng HS sa đà vào những chi tiết nhỏ lẻ , không quan trọng.

5. Một 50 lưu V khi sừ dụng đo dùng trực quan dạy học

Khi sú dung đồ dùng trực quan trong dạy học, cần chủ ý các nguyên tắc sau;

- Phải căn cứ vào nội dung, yêu cầu giáo dục của bài học để lựa chọn đồ dùng trực quan tương ứng thích hợp Vì vậy, cần xây dựng một hệ thống đồ dùng trực quan phong phú, phù hợp với từng loại bài học.

- Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi loại đồ dùng trực quan.

- Phải đảm bảo được sự quan sát đầy đủ đồ dùng trực quan của HS.

- Phát huy tính tích cực của HS khi sử dụng đồ dùng trực quan.

- Đảm bảo kết hợp lời nói với việc trình bày các đồ dùng trực quan, đồng thời rèn luyện khả năng thực hành của HS khi xây dụng và sử dụng đồ dùng trực quan (đáp sa bàn, vẽ bản đồ, tường thuật trên bản đồ, miêu tả hiện vật ).

- Hoạt động 3 Đề xuất một ví dụ (một bài dạy) vẽ phương pháp dạy học trực quan

GV đề xuất một ví dụ (một bài dạy) về PPDH trực quan trong môn học mà mình đang giảng dạy.

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm vẽ phương pháp dạy học trực quan và các ví dụ đề xuất ở Hoạt động 3

Gọi ý:

- Vận dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài mới, hay

luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

- Những khỏ khăn khi vận dụng PPDH này.

- Ví dụ đề xuất đặc trưng cho PPDH này chua hay có thể sử dung với PPDH nào khác,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá

- GV tự rút ra những ưu, nhược điểm chính và cách sử dụng PPDH trực quan trong môn học của mình nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

Nội dung 6

TÌM HIỂU VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC LUYỆN TẬP VÀ THỰC HÀNH

Hoạt động 1 Tìm hiểu vẽ phương pháp dạy học luyện tập và thực hành

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc những thông tin phân hồi của Hoạt động 1 để làm rõ:

1 Bản chất của phương pháp dạy học luyện tập và thực hành; quy trình thực hiện nỏ.

2 Chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế và những điểm cần lưu ý về phưomg pháp luyện tập và thực hành.

mà còn nhằm áp dụng hay sử dụng một cách thông minh các tri thức để thực hiện các nhiệm vụ khác nhau, vì thế, trong dạy họp bên cạnh việc cho HS luyện lập một số chi tiết cụ thể, GV cũng cần lưu ý cho HS thực hành phát triển các kĩ năng.

2. Quy trình thực hiện

Bước 1: Xác định tài liệu cho luyện tập và thực hành

Bước này bao gồm việc tập trung chú ý của HS về một kĩ năng cụ thể hoặc những sự kiện cần luyện tập hoặc thực hành.

Bước 2: Giới thiệu mô hình luyện tập hoặc thực hành

Khuôn mẫu để HS bắt chước hoặc làm theo được GV giới thiệu, có thể thông qua ví dụ cụ thể.

Bước 3: Thực hành hoặc luyện tập sơ bộ

HS tìm hiểu về tài liệu để luyện tập hoặc thực hành HS có thể tự thứ kĩ năng của mình và có thể đặt câu hỏi về những kĩ năng đó Việc nhắc lại sơ bộ có thể được tiến hành trong hoạt động của cả lớp với sự hướng dẫn của GV Nếu luyện tập hay thực hành một kĩ năng tự động thì mỗi bước cần có lời chỉ dẫn cụ thể Bài tập loại này cần được tiếp tực cho tới khi HS biết chính xác họ phải làm gì và nhận rõ mức độ hoàn thành mà các em cần dạt được.

Bưóc 4: Thực hành đa dạng

GV đưa ra các bài tập đòi hỏi HS phải sử dụng nhiều kiến thức, định lí, công thức Các bài tập càng

đa dạng thì HS càng có cơ hội rèn luyện kĩ năng, vận dụng các kiến thức khác nhau để giải quyết nhiệm vụ đặt ra.

Bước- 5: Bài tập cá nhân

HS có thể luyện tập, thực hành những bài tập có trong SGK hoặc sách bài tập hoặc các bài tập tham khảo khác nhằm phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và rèn luyện tư duy.

3. Ưu điếm

- Đây là phương pháp có hiệu quả để mở rộng sự liên tưởng và phát triển các kĩ năng.

- Luyện tập và thực hành có hiệu quả trong việc củng cố trí nhớ, tinh lọc và trau chuốt các kĩ năng đã học, tạo cơ sở cho việc xây dụng kĩ năng nhận thức ở mức cao hơn.

- Đây là phuơng pháp dễ thực hiện và được thực hiện trong hầu hết các giờ học như môn Toán, Thể dục,

GV đề xuất một ví dụ (một bầi dạy) về PPDH luyện tập và thực hành trong môn học mà mình đang giảng dạy.

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm về phương pháp dạy học luyện tập và thực hành và các ví dụ đề

xuất ở Hoạt động 3

Vận dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài

mới, hay luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

- Những khó khăn khi vận dụng PPDH này.

- Ví dụ để xuất đặc trưng cho PPDH này chưa hay có thể sử dụng với PPDH nào khác,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá

- GV tự rút ra những ưu nhược điểm chính và cách sử dụng PPDH luyện tập và thực hành trong môn học của minh nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

- Tham khảo bản đồ tư duy tóm tắt PPDH này

chữ viết với sự tư duy tích cực Bản đồ tư duy giúp thể hiện ra bên ngoài cách thực mà não bộ chúng

ta hoạt động.

Học sinh tự ghi chép kiến thức trên bản đồ tư duy bằng từ khóa và ý chính, cụm từ viết tắc và các đường liên kết, ghi chú,…bằng các màu sắc, hình ảnh và chữ viết Khi tự ghi theo kiểu cách của chính minh, HS sẽ chủ động hơn, tích cực học tập và ghi nhớ bền vững hơn, dễ mở rộng, đào sâu ý tưởng

Mỗi người ghi theo một cách khác nhau, ghi theo cách hiểu của mình, không rập khuôn, máy móc Điểm mạnh của BĐTD là kích thích hứng thú và tạo cảm hứng sáng tạo.

PPDH bằng bản đồ tư duy là phương pháp tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề, thực hiện một nhiệm

vụ học tập thông qua việc lập bản đồ tư duy (các bản đồ tư duy chú yếu do HS thiết lập trong quá trình học tập, hạn chế việc sử Dụng các bản đồ tư duy có sẵn).

Sử dụng PPDH bằng bản đồ tư duy trong dạy kiến thức mới, ôn tập, củng cố, hệ thống hoá và kiểm tra tri thức.

Trong PPDH này HS tự mình thiết lập bản đồ tư duy về kiến thức nghĩa là tự mình vẽ, viết, thể hiện ra bên ngoài những suy nghĩ, hiểu biết của mình về kiến thức bài học bằng bản đồ tư duy, thông qua đó

để chiếm lĩnh kiến thức GV là người cố vấn, trọng tài, tổ chức cho HS các hoạt động học tập.

2. Quy trình thực hiện

Bước 1 : Lập bản đồ tư duy

HS lập bản đồ tư duy theo nhóm hoặc cá nhân với các gợi ý liên quan đến chủ đề kiến thức của bài học.

I) Chọn từ trung tâm (hay còn gọi là từ khoá, keyword) là tên của một bài hay một chú để hay một nội

dung kiến thức cần khai thác (cụm từ “tính trung thực", “từ đơn", “từ ghép", “dấu hiệu chia hết", “hình chữ nhật", ) hoặc là một hình ảnh, hình vẽ mà ta cần phát triển (hình vuông, hình thoi,

3. Ưu điểm

PPDH bằng bản đồ tư duy có ưu điểm sau:

- Kích thích húng thú học tập của HS.

- Kích thích sáng tạo của HS.

- Giúp mờ rộng ý tưởng, đào sâu kiến thức.

- Giúp hệ thống hoá kiến thức.

- Giúp ôn tập kiến thức.

- Giúp ghi nhớ nhanh, nhớ sâu, nhớ lâu kiến thức.

4. Hạn chế

- Đ ôi khi mất nhiều thời gian do HS tô, vẽ quá nhiều.

- Do mỗi người thể hiện bản đồ tư duy theo cách hiểu và sở thích của riêng mình nên khi nhìn vào bản

đồ tư duy của một người khác lập ra thì cảm giác hơi rối mắt và đôi lúc khó hiểu.

5. Một số lưu ý

Những điều Gần tránh khi thiết lập bản đồ tư duy:

+) Ghi lại nguyên cả đoạn vân dài dòng.

+) Ghi chép quá nhiều ý không cần thiết.

+) Dành quá nhiều thời gian để tô, vẽ.

Khi thiết kế bản đồ tư duy cần chọn lọc những ý cơ bản, kiến thức cần thiết, ví dụ minh hoạ để có nhiều thông tin cho bài học Thiết kế bản đồ tư duy của một bài học phải thể hiện được kiến thức trọng tâm, cơ bản cần chổt lài của bài học đó chỉ nên về những hình ảnh có liên quan đến chú để kiến thức, tránh về hoặc đưa vào những hình ảnh không liên quan đến bài học làm mất nhiều thời gian vẽ viết và khi sử dụng lại phân tán sự tập trung Tránh khuynh hướng về quá cầu kì những hình ảnh không cần thiết hoặc quá sơ sài không có thông tin (chỉ ghi các đề mục của bài học).

GV cần khuyến khích, tạo cơ hội cho HS tự viết, về lập bản đồ tư duy và thảo luận nhóm để các em tập dượt phân tích, tổng hợp, so sánh, rút ra kiến thức; hạn chế việc HS chỉ được xem bản đồ tư duy có tính chất minh hoạ kiến thức Cần tránh tư tưởng ngại cho HS thực hành, thảo luận vì sợ mất thời gian, sợ lớp học ồn, Vì bản đồ tư duy là sơ đồ mở và mỗi người tự thiết lập theo cách hiểu của mình nên không yêu cầu tất cả HS phải vẽ, viết giống nhau Các nhánh của bản đồ tư duy có thể là đường thẳng hoặc đường cong; tuy nhiên theo nhiều kết quả nghiên cứu cho thấy đường cong giúp kích thích não và mắt cảm thấy dễ chịu hơn khi nhìn vào các đường thẳng.

Đặc điểm của bài này là HS lớp 8 đã có kiến thức và những hiểu biết cơ bản về thân nhiệt của người,

vì vậy có thể tổ chức cho HS các hoạt động trên để các em có thể tự xây dụng bài học và chiếm lĩnh kiến thức Sau khi các em thực hiện các hoạt động 1, 2,3 thì GV có thể cho các em tham khảo một bản

đồ tư duy đã thiết kế sẵn hoặc bản đồ tư duy do cả lớp đã xây dựng qua hoạt động 3.

Hoạt động 2 Tóm tắt những nội dung chính của phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy Hoạt động 3 Đề xuất một ví dụ (một bài dạy)

GV Để xuất một ví dụ (một bài dạy) vận Dụng PPDH bằng bản đồ tư duy trong môn học mà mình đang giảng dạy.

Hoạt động 4 Thảo luận nhóm về phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy và các ví dụ đề xuất ở Hoạt động 3

Vận Dụng PPDH này trong chuyên môn của mình vào các tình huống dạy học nào: dạy bài mới, hay luyện tập, ôn tập, củng cố kiến thức hay thực hành, thí nghiệm,

Hoạt động 5 Đánh giá và tự đánh giá

- GV tự rút ra những ưu, nhược điểm chính và cách sử Dụng PPDH bằng bản đồ tư duy trong môn học

của mình nhằm đạt hiệu quả cao nhất.

- Tham kháo bản đồ tư duy tóm tắt PPDH này để đối chiếu với kết quả Hoạt động

Nội dung 8

TÌM HIỂU VÊ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRÒ CHƠI

Hoạt động 1 Đọc, tìm hiểu về phương pháp dạy học trò chơi

NHIỆM VỤ

Bạn hãy đọc những thông tin cơ bản của Hoạt động 1 để làm rõ:

1 Bản chất của phương pháp dạy học trò chơi và quy trình thực hiện nó.

2 Chỉ ra những ưu điểm, những hạn chế và những điểm cần lưu ý về phương pháp dạy học trò chơi.

3 Lấy ví dụ minh hoạ.

THÔNG TIN CƠ BẢN

1. Bản chất

Phương pháp trò chơi là phương pháp tổ chức cho HS tìm hiểu một vấn đề, thực hiện một nhiệm vụ học tập hay thể nghiệm những hành động, những thái độ, những việc làm thông qua một trò chơi học tập nào đó.

Trò chơi học lập là hoạt động được diễn ra theo trình tự hoạt động của một trò chơi Trò chơi học tập có những đặc điểm sau:

+ Nội dung trò chơi gắn với kiến thức, kĩ năng, thái độ của một môn học hoặc một bài học cụ thể.

+Thường được diễn ra trong thời gian, không gian nhất định của một giờ học.

+ Mọi HS đều thu nhận được những nội dung học tập chứa đựng trong trò chơi phù hợp với trình độ và lứa tuổi.

Khác với trò chơi rèn luyện sức khỏe và giải trí, trò chơi học tập nhằm hướng tới sự thông hiểu kiến thức gắn với các nội dung học tập cụ thể của môn học, bài học, lớp học.

2. Quy trình thực hiện

- GV (hoặc GV cùng HS) lựa chọn trò chơi

- Chuẩn bị các phương tiện, điều kiện cần thiết cho trò chơi

- Phổ biến tên trò chơi, nội dung và luật chơi cho HS

- Chơi thử (nếu cần thiết)

- HS tiến hành chơi

- Đánh giá sau trò chơi

- Thảo luận về ý nghĩa giáo dục của trò chơi.

3. Ưu điểm

- Tạo nhiều cơ hội để HS tham gia vào quá trình dạy học, trò chơi học tập giải quyết tổt vấn đề này bởi lẽ:

- Là phương pháp giáo dục phù hợp với trẻ em;

- Tạo được sự thích thú, hấp dẫn, không khí vui vẻ;

- Khi chơi HS sẽ bộc lộ, thể hiện mình một cách tự nhiên;

- Giúp thay đổi hình thức hoạt động và trạng thái tình cảm với việc học;

- HS tiếp thu bài học một cách tích cực và tự giác;

- Tạo cơ hội giúp HS rèn luyện kĩ năng và củng cố kiến thức;

- Giúp HS phát triển lâm lí, thái độ đạo đức: có trách nhiệm cao với đồng đội, tôn trọng kỉ luật của nhóm, đội và luật chơi, giúp đỡ đồng đội

- Bằng trò chơi, việc học tập được tiến hành một cách nhẹ nhàng, sinh động; không khó khăn, nhàm chán HS được lôi cuốn vào quá trình luyện tập một cách tự nhiên, hứng thứ và có tinh thần trách nhiệm, đồng thời giải toả được những mệt mỏi, căng thẳng trong học tập.

- Qua trò chơi, HS có cơ hội để thể nghiệm những thái độ, hành vi chính nhờ sự thể nghiệm này, sẽ hình thành được ở các em niềm tin vào những thái độ, hành vi tích cực, tạo ra động cơ bên trong cho những hành vi ứng xử trong cuộc sống.

- Qua trò chơi, HS sẽ được rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp với tình huống.

- Qua trò chơi, HS được hình thành năng lực quan sát, được rèn luyện kĩ năng nhận xét, đánh giá hành vĩ.

- Trò chơi còn giúp tăng cường khả năng giao tiếp giữa HS với HS, giữa GV với HS.

4. Hạn chế:

- Trong quá trình chơi, HS có thể ồn ào, làm ảnh hưởng đến các lớp khác.

- HS có thể ham vui, kéo dài thời gian chơi, làm ảnh hưởng đến các hoạt động khác của tiết học.

- Ý nghĩa giáo dục của trò chơi có thể bị hạn chế nếu lựa chọn trò chơi không phù hợp hoặc tổ chúc trò chơi không tốt.

MODULE 18 : PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC

CÂU HỎI: So sánh đặc trưng của dạy học truyền thống và dạy học ?

TRẢ LỜI:

So sánh đặc trưng của dạy học cổ truyền và dạy học mới như sau:

Dạy học cổ truyền Các mô hình dạy học mới

ra chân lí

Mục tiêu

Chú trọng cung cấp tri

thức, kĩ năng, kĩ xảo Học

để đối phó với thi cử Sau

khi thi xong những điều

đã học thường bị bỏ quên hoặc ít dùng đến

Chú trọng hình thành các năng

lực (sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương pháp và kĩ thuật lao động

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,

GV, các tài liệu khoa học phù hợp, thí nghiệm, bảng tàng, thực tế…: gắn với:

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhu cầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môi trường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

Phương pháp

Các phương pháp diễn

giảng, truyền thụ kiến thức

một chiều

Các phương pháp tìm tòi, điều tra,

giải quyết vấn đề; dạy học tương tác.

MODULE 19 : DẠY HỌC VỚI CNTT

CÂU HỎI: Nêu khái quát ưu và nhược điểm khi soạn giáo án bằng Powerpoint ? Các yêu

cầu cơ bản để đảm bảo một bài giảng bằng PPt đạt chất lượng? Để tập trung sự chú ý của HS

trong giờ dạy bằng PowerPoint cần chú ý những vấn đề gì?

TRẢ LỜI:

a Khái quát các ưu, nhược điểm của việc sử dụng bài giảng bằng PPt

* Phần mềm PPt có những ưu điểm cơ bản sau:

• Các hiệu ứng, màu sắc, kiểu chữ rất tiện lợi cho một xử lí một bài giảng linh hoạt, hấp dẫn và sư phạm

• Khả năng sử dụng hiệu quả các hình ảnh, phim, các tư liệu dạy học nhanh chóng và chất lượng

• Tiết kiệm nhiều thời gian viết, vẽ trên lớp

• Thuận lợi cho việc sử dụng các PPDH tích cực

* Những nhược điểm khi sử dụng phần mềm :

• Tốn khá nhiều kinh phí để đào tạo GV sử dụng máy tính, cán bộ kĩ thuật đảm bảo cho việc thực hiện của GV thông suốt, máy móc không bị hư hỏng một cách vô lí và mua sắm máy móc trang bị cho các đơn vị giáo dục

• Vấn đề kĩ thuật sử dụng máy tính, máy chiếu còn là một khó khăn chưa thể vượt qua ở nhiều GV

• Nếu không có ý thức sử dụng PPt tốt thì các ưu thế của phần mềm này có thể sẽ trở thành nhược điểm lớn và cơ bản: HS thích học vì mới lạ nhưng tâm lí bị phân tán, không theo dõi được bài học, không ghi được nội dung cơ bản của bài…

c Các yêu cầu cơ bản để đảm bảo một bài giảng bằng PPt đạt chất lượng:

* Về nội dung trang trình chiếu

Cần:

• Đủ nội dung cơ bản của bài học

• Phải được mở rộng, cập nhật

• Nhiều thông tin có ý nghĩa và được chọn lọc

• Trên các trang trình chiếu phải thể hiện được cả tính phương pháp

Tránh:

• Nội dung nghèo nàn, chỉ nhằm thay thế chiếc bảng đen

• Quá nhiều thông tin làm HS bị “nhiễu”

• Sai sót các loại lỗi chính tả, lỗi văn bản

* Về hình thức trang trình chiếu:

Cần:

• Bố cục các trang trình chiếu sao cho HS dễ theo dõi, ghi được bài

• Các trang trình chiếu phải mang tính thẩm mĩ để kích thích sự hứng thú học tập,vừa giáo dục được HS

• Cỡ chữ phù hợp với số lượng người học, quá lớn thì loãng thông tin, quá nhỏ thì người cuối lớp không nhìn thấy Thông thường dùng cỡ chữ 24 hoặc 28 là vừa

• Cố gắng tận dụng kĩ thuật trong phần mềm (nhưng không cần thiết cầu kì) để thể hiện tính sư phạm của bài giảng

Tránh:

• Lạm dụng các hiệu ứng (effect) tới mức không cần thiết

• Lạm dụng màu và dùng các màu chõi nhau trên cùng một trang (xem mục 3.1)

d Để tập trung sự chú ý của HS trong giờ dạy bằng PowerPoint:

* Thông thường, trong một giờ giảng, người nghe sẽ khá tập trung chú ý ở thời điểm bắt đầu Tuy nhiên, sự tập trung ấy sẽ giảm dần rất nhanh Vào cuối bài bài giảng, nếu chúng ta cho

HS biết rằng bài học sắp kết thúc, họ sẽ chú ý trở lại, trong khi nội dung chính của bài giảng lại nằm ở khoảng “giữa” Vậy làm thế nào để thu hút sự chú ý của người nghe trong suốt quá trình bài giảng? Bản thân các trang trình chiếu bằng PPt (nếu soạn hợp lí) đã có một sức hút lớn đối với học sinh Tuy nhiên, nếu quá lạm dụng tính ưu việt đó thì đôi khi bài giảng sẽ có tác dụng ngược Đó là tư tưởng chính của chúng tôi trong bài này Nghệ thuật sư phạm của người thiết kế bài giảng PPt sẽ có một sức hút riêng đối với HS trong giờ học Có một số thủ thuật cần thiết cho việc thiết kế bài giảng bằng PPt như sau:

* Nội dung

- Thay vì mở đầu bằng lời (kể chuyện dẫn dắt, ra một bài tập nhỏ ) ta kèm theo đó là một trang hình phù hợp với nội dung nói, thậm chí có thể là một đoạn trích, một câu hỏi thảo luận đầu giờ, một hình ảnh có ý nghĩa, một đoạn phim…

- Hãy dành một trang nêu tên bài học (sau mở đầu) cùng các đề mục (dàn bài) và cũng nên giới thiệu sơ qua các phần đó đề cập đến vấn đề gì, HS sẽ dễ dàng có một tổng quan về bài giảng, gây tâm lí chờ đợi những thông tin thú vị phía sau

- Mỗi nội dung nhỏ (mục) cần có “điểm nhấn” hấp dẫn: một câu chuyện để chuyển tiếp giữa các mục, hình ảnh, một đoạn phim, một nhiệm vụ học tập cho hS làm nhanh, một câu trích dẫn có ý nghĩa, có thể pha một ít tính hài hước …để lôi kéo người nghe trở về bài giảng, đôi khi có ai đó bị mất tập trung

- Hãy giữ liên tục nội dung bài giảng (phần dành cho HS ghi) từ trang này sang trang khác như một chiếc “bảng kéo” Muốn làm điều này, cần chú ý:

• Hãy sử dụng cỡ chữ, kiểu chữ, màu chữ thống nhất theo từng loại đề mục của bài học

Cỡ chữ ghi nội dung cụ thể nhỏ hơn các đề mục Sự thống nhất này phải giữ từ đầu đến cuối bài giảng, cho dù nội dung bài học phải chuyển sang trang tiếp

• Cố gắng sắp xếp nội dung một hoặc một số mục nằm gọn trong trang, trừ trường hợp bất khả kháng

• Mọi nội dung khác không nhằm cho HS ghi hoặc vẽ theo, chỉ dùng tạm thời để mở rộng hoặc làm “điểm nhấn” cho bài giảng (chuyển tiếp giữa các mục, minh họa hình ảnh, câu hỏi thảo luận, nhiệm vụ khám phá ) đều phải dùng kĩ thuật “chèn”các ô cửa sổ có hình hoặc chữ, sử dụng xong thoát ra, không lưu lại (dùng các hiệu ứng xuất hiện rồi biến mất), hoặc dùng thuật Hyperlink (trong Insert)…, sao cho tồn tại từ trang đầu đến trang cuối vẫn là nội dung chính của bài giảng

Những công việc trên còn phải được kết hợp linh hoạt với nghệ thuật trình bày của GV

MODULE 23 : KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH

Câu hỏi: yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học?

- Thực hiện đúng quy định của quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở, học sinh trung học phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, tiến hành đủ số lần kiểm tra thường xuyên, kiểm tra định kì, kiểm tra học kì cả lí thuyết và thực hành

- Điểm kiểm tra thực hành điểm hệ số 1, giáo viên căn cứ vào quy trình thí nghiệm một bài thực hành (được thống nhất trước trong toàn tỉnh) theo hướng dẫn, rồi thu và chấm lấy điểm thực hành.

- Các bài kiểm tra định kì (kiểm tra 1 tiết kiểm tra học kì và kiểm tra cuổi năm học) cần được biên soạn trên cơ sở thiết kế ma trận cho mỗi đề.

- Bài kiểm tra 45 phút nên thực hiện ở cả hai hình thức: trắc nghiệm khách quan và

tự luận Bài kiểm tra cuổi học kì nên tiến hành dưới hình thức 100% tự luận Trong quá trình dạy học, giáo viên cần phải luyện tập cho học sinh thích ứng với cấu trúc đề thi và hình thức thi tốt nghiệp phổ thông mà Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức hằng năm.

* Định hướng chỉ đạo về đổi mới kiểm tra, đánh giá

- Phải có sự hướng dẫn, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp quản lí giáo dục

- Phải có sự hỗ trợ của đồng nghiệp, nhất là giáo viên cùng bộ môn

* Cần lấy ý kiến xây dựng của học sinh để hoàn thiện phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá:

- Đổi mới kiểm tra, đánh giá phải đồng bộ với các khâu liên quan và nâng cao các điều kiện bảo đảm chất lượng dạy học

* Phát huy vai trò thúc đẩy của đổi mới kiểm tra, đánh giá đổi với đổi mới phương pháp dạy học

- Phải đưa nội dung chỉ đạo đổi mới kiểm tra, đánh giá gắn với các phong trào khác trong nhà trường:

- Định hướng và yêu cầu chung về đổi mới đánh giá trong chương trình giáo dục phổ thông

- Đánh giá kết quả giáo dục của học sinh ở các môn học và hoạt động giáo dục trong mọi lớp và cuối cấp học nhằm xác định mức độ đạt đuợc mục tiêu giáo dục phổ thông, làm căn cứ để điều chỉnh quá trình giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, động viên, khuyến khích học sinh chăm học và tự tin trong học tập.

- Đổi mới đánh giá phải gắn với việc thực hiện cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử

và bệnh thành tích trong giáo dục" và gắn với phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực".

- Thực hiện đúng quy định của quy chế đánh giá, xếp loại học sinh; đảm bảo tính khách quan, chính xác, công bằng.

- Phải đảm bảo sự cân đối các yêu cầu kiểm tra về kiến thức (nhớ, hiểu, vận dụng), rèn luyện kĩ năng và yêu cầu về thái độ với học sinh và hướng dẫn học sinh biết tự đánh giá kết quả học tập, rèn luyện năng lực tự học và tư duy dộc lập.

Module 19:CHUYÊN ĐỀ:DẠY HỌC VỚI CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Vai trò, tầm quan trọng và hiệu quả của ứng dụng CNTT trong dạy học đã được chứng minh bằng thực tiễn giáo dục trong và ngoài nước những năm qua, nó cho thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong giảng dạy và học tập là xu thế tất yếu của giáo dục Đổi mới phương pháp dạy học bằng CNTT là một chủ đề lớn được UNESCO đưa ra thành chương trình của thế kỷ XXI và dự đoán sẽ có sự thay đổi nền giáo dục một cách căn bản vào đầu thế kỷ XXI do ảnh hưởng của CNTT Chỉ thị 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã nêu rõ: “Đối với giáo dục và đào tạo, công nghệ thông tin có tác động mạnh mẽ, làm thay đổi phương pháp, phương thức dạy và học Công nghệ thông tin là phương tiện để tiến tới một xã hội học tập”.

Trong những năm gần đây, ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp dạy học và quản lý giáo dục không còn là vấn đề mới mẻ Chúng ta đều thấy rõ và khẳng định công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ công tác giảng dạy, quản lý học sinh Nhiều đơn vị trường học cũng đã triển khai ứng dụng thành công các chương trình phần mềm phục vụ giáo viên và học sinh như quản lý điểm, đồ dùng dạy học, thư viện, các phần mềm ứng dụng cho dạy học các bộ môn, Tuy nhiên làm thế nào để việc ứng dụng công nghệ thông tin đạt hiệu quả cao đang là vấn đề được ngành giáo dục quan tâm.

Ngày 2 tháng 8 năm 2012 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có công văn số 4987/BGDĐT-CNTT về hướng dẫn việc triển khai nhiệm vụ công nghệ thông tin (CNTT) cho năm học 2012- 2013 bao gồm 15 nhiệm vụ trong đó

nhiệm vụ thứ 6 là “ Ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học” trong đó có nội dung là:

“Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường phổ thông nhằm đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng giáo viên tự tích hợp CNTT vào từng môn học thay vì học trong môn tin học Giáo viên các bộ môn chủ động

tự soạn và tự chọn tài liệu và phần mềm (mã nguồn mở) để giảng dạy ứng dụng CNTT” (Theo Quyết định số 698/QĐ-TTg ngày 01/6/2009 của Thủ tướng Chính phủ).

Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Sơn La đã khẳng định trong văn bản số 421 /GDĐT về hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ CNTT năm học 2012 – 2013: ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT - ICT) trong giáo dục là một xu hướng tất yếu nhằm nâng cao năng lực quản lý và nâng cao hiệu quả công tác dạy - học Đối với tỉnh Sơn La , đẩy mạnh ứng dụng CNTT&TT nhằm:

- Nâng cao hiệu quả học tập: Đổi mới phương pháp học với sự hỗ trợ của CNTT.

- Nâng cao hiệu quả giảng dạy: Hiệu quả thực chất.

- Nâng cao hiệu quả quản lý: Quản lý khoa học, chính xác, tiết kiệm thời gian.

- Nâng cao hiệu quả lãnh đạo : Lãnh đạo chuyển hóa.

- Nâng cao hiệu quả thông tin: Tạo niềm tin ở cơ sở và xã hội.

Công nghệ thông tin là nguồn lực để nâng cao hiệu quả lãnh đạo, dạy - học và thông tin.

Ứng dụng CNTT là áp dụng những thành tựu tiên tiến nhất để từng bước giảm khó khăn, kém hiệu quả; nâng dần năng suất và chất lượng.

II NỘI DUNG

1 Các khái niệm cơ bản:

1.1 Thông tin

Thông tin là một khái niệm trừu tượng mô tả các yếu tố đem lại hiểu biết, nhận thức cho con người cũng như các sinh vật khác Thông tin tồn tại khách quan, có thể được tạo ra, truyền đi, lưu trữ, chọn lọc Thông tin cũng có thể bị sai lạc, méo mó do nhiều nguyên nhân khác nhau: bị xuyên tạc, cắt xén… Những yếu tố gây sự sai lệch thông tin gọi là các yếu tố nhiễu.

Thông tin có thể tồn tại dưới nhiều dạng khác nhau, xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau Người ta có thể định lượng tin tức bằng cách đo độ bất định của hành vi, trạng thái Xác suất xuất hiện một tin càng thấp thì độ bất ngờ càng lớn do đó lượng tin càng cao.

Chất lượng của thông tin thường được đánh giá dựa trên các phương diện chủ yếu sau:

+ Tính cần thiết

+ Tính chính xác

+ Độ tin cậy

+ Tính thời sự

Khi tiếp nhận được thông tin, con người thường phải xử lý nó để tạo ra những thông tin mới, có ích hơn, từ đó

có những phản ứng nhất định Trong lĩnh vực quản lý, các thông tin mới là các quyết định quản lý.

Với quan niệm của công nghệ thông tin, thông tin là những tín hiệu, ký hiệu mang lại hiểu biết, nhận thức của con người Các tín hiệu thể hiện thông tin vô cùng đa dạng: âm thanh, hình ảnh, cử chỉ hành động, chữ viết, các tín hiệu điện từ… Thông tin được ghi lại trên nhiều phương tiện khác nhau như giấy, da, đá, bảng tin, băng hình, băng ghi âm, đĩa từ, đĩa quang… Trong công nghệ thông tin, thông tin thường được ghi lên đĩa từ, đĩa quang, chíp điện tử (là tổ hợp các linh kiện điện tử)… Thông tin muốn được xử lý trên máy tính phải được

mã hoá theo những cách thức thống nhất để máy tính có thể đọc và xử lý được Sau khi xử lý, thông tin được giải mã trở thành các tín hiệu mà con người có thể nhận thức được.

1.2 Công nghệ thông tin và truyền thông

Công nghệ thông tin, viết tắt là CNTT (Information Technology - viết tắt là IT) là một ngành ứng dụng công nghệ vào quản lý xã hội, xử lý thông tin Có thể hiểu CNTT là ngành sử dụng máy tính và các phương tiện truyền thông để thu tập, truyền tải, lưu trữ, bảo vệ, xử lý, truyền thông tin Hiện nay, có nhiều cách hiểu về CNTT Ở Việt Nam , khái niệm CNTT được hiểu và định nghĩa trong Nghị quyết 49/CP ký ngày 04/08/1993

về phát triển CNTT của Chính phủ Việt Nam như sau: “Công nghệ thông tin là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kỹ thuật hiện đại – chủ yếu là kỹ thuật máy tính và viễn thông – nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội”.

Truyền thông là sự luân chuyển thông tin và hiểu biết từ người này sang người khác bằng các ký hiệu, tín hiệu

có ý nghĩa thông qua các kênh truyền tin.

Công nghệ thông tin và truyền thông có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển xã hội nói chung và giáo dục nói riêng Công nghệ thông tin và truyền thông đã và đang tạo ra một cuộc cách mạng thực sự trong kinh tế xã hội nói chung và giáo dục nói riêng.

2.Vai trò của công nghệ thông tin trong dạy học

2.1 Vai trò đối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

CNTT có vai trong quan trọng đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

- Công nghệ thông tin và truyền thông làm cho kho tri thức của nhân loại giàu lên nhanh chóng, con người tiếp cận với lượng tri thức đó nhanh hơn, dễ hơn, có tính chọn lọc hơn Điều đó đẩy mạnh sự phát triển của các ngành khoa học, công nghệ hiện đại.

- Công nghệ thông tin làm cho những phát mình, phát hiện được phổ biến nhanh hơn, được ứng dụng nhanh hơn, tạo điều kiện thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

- Công nghệ thông tin làm cho năng suất lao động tăng lên do có điều kiện thuận lợi để kế thừa và cải tiến một

số công nghệ sẵn có hoặc nghiên cứu phát minh công nghệ mới.

- Công nghệ thông tin tạo ra tính hiện đại, chặt chẽ, kịp thời trong quản lý, làm cho hiệu quả quản lý cao hơn, góp phần giảm những khâu trung gian trong quá trình quản lý kém hiệu quả.

Xác định rõ vai trò quan trọng của CNTT đối với sự phát triển của đất nước, Đảng và Nhà nước đã chú trọng đến việc thúc đẩy ứng dụng Công nghệ thông tin với nhiều chủ trương, chỉ thị, văn bản, nghị quyết phù hợp với tình hình đất nước trong từng giai đoạn.Đặc biệt là chỉ thị số 58-CT/TW, ngày 17 tháng 10 năm 2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa Chỉ

thị đã nêu rõ“Công nghệ thông tin là một trong các công cụ và động lực quan trọng nhất của sự phát triển,

cùng với một số ngành công nghệ cao khác đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của thế giới hiện đại Ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin ở nước ta nhằm góp phần giải phóng sức mạnh vật chất, trí tuệ và tinh thần của toàn dân tộc, thúc đẩy công cuộc đổi mới, phát triển nhanh và hiện đại hóa các ngành kinh tế, tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp, hỗ trợ có hiệu quả cho quá trình chủ động hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, đảm bảo an ninh, quốc phòng và tạo khả năng đi tắt đón đầu để thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa”.

2.2 Vai trò đối với phát triển kinh tế, xã hội

Công nghệ thông tin và truyền thông đã phát triển một cách nhanh chóng, đã có những tác động hết sức to lớn đối với sự phát triển của xã hội.

Khía cạnh kinh tế: Toàn cầu hóa hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự do

thương mại nói riêng Các tổ chức quốc gia sẽ mất dần quyền lực Quyền lực này sẽ chuyển về tay các tổ chức

đa phương như WTO Các tổ chức này sẽ mở rộng việc tự do đối với các giao dịch thương mại và thông qua các hiệp ước đa phương hạ thấp hoặc nâng cao hàng rào thuế quan để điều chỉnh thương mại quốc tế.

Khía cạnh văn hóa: Toàn cầu hóa sẽ tạo ra những hiệu quả trái ngược ở mức độ cá nhân hay dân tộc Một sự

đa dạng cho cá nhân do họ được tiếp xúc với các nền văn hóa và văn minh khác nhau Toàn cầu hóa giúp con người hiểu hơn về thế giới và thách thức ở quy mô toàn cầu qua sự bùng nổ các nguồn thông tin, việc phổ thông hóa hoạt động du lịch, việc tiếp cận dễ dàng hơn với giáo dục và văn hóa Một sự đồng nhất đối với các dân tộc qua ảnh hưởng của các dòng chảy thương mai và văn hóa mạnh.

Công nghệ thông tin và truyền thông làm tăng cường các mối quan hệ giao tiếp và trao đổi văn hóa trong các cộng đồng dân tộc và trên toàn cầu Chính điều đó đã làm cho tính “toàn cầu hóa” về văn hóa diễn ra hết sức nhanh chóng Mọi người trên thế giới có thể nhanh chóng nhận được những thông tin về những thành tựu văn hóa, nghệ thuật, khoa học, thể thao, có thể làm quen với những trình diễn nghệ thuật, văn hóa thể thao tinh hoa từ mọi miền, của mọi cộng đồng dân tộc trên toàn thế giới Do đó các dân tộc có nhiều cơ hội hiểu biết nhau hơn, thông cảm với nhau hơn để cùng chung sống với nhau.

Công nghệ thông tin và truyền thông thúc đẩy quá trình dân chủ hóa xã hội Mọi người dân đều có thể dễ dàng truy cập thông tin, thông tin đến với mọi người, không thể bưng bít thông tin Công nghệ thông tin và truyền thông cũng giúp Nhà nước, các cơ quan quản lý có khả năng nhanh chóng tiếp cận và xử lý thông tin để đưa

ra các quyết định hợp lý Tất cả những yếu tố đó tạo điều kiện để tăng cường tính dân chủ của hệ thống chính trị xã hội.

2.3 Vai trò đối với việc quản lý xã hội

Xã hội càng phát triển các mối quan hệ ngày càng nhiều, độ phức tạp càng lớn làm cho việc quản lý xã hội ngày càng trở nên khó khăn hơn Sự ra đời, phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo nên một phương thức quản lý xã hội mới, hiện đại là quản lý bằng Chính phủ điện tử.

Chính phủ điện tử (e-Government) là tên gọi của một chính phủ mà mọi hoạt động của nhà nước “điện tử hóa”, “mạng hóa”.

2.4 Tác động của CNTT và truyền thông đối với giáo dục

2.4.1 Thay đổi mô hình giáo dục

Theo cách tiếp cận thông tin, tại “Hội nghị Paris về GDĐH trong thế kỷ 21” do UNESCO tổ chức 10/1998 người ta có tổng kết 3 mô hình giáo dục:

Truyền thống Người dạy Thụ động Bảng/TV/Radio

Trong các mô hình đã nêu, mô hình “tri thức” là mô hình giáo dục hiện đại nhất, hình thành khi xuất hiện thành tựu mới quan trọng nhất của CNTT và truyền thông là mạng Internet Mô hình mới này đã tạo nên nhiều

sự thay đổi trong giáo dục.

2.4.2 Thay đổi chất lượng giáo dục

CNTT được ứng dụng trong giáo dục đã làm thay đổi lớn về chất lượng giáo dục do

- CNTT ứng dụng trong quản lý giúp các nhà quản lý nắm bắt trạng thái của hệ thống một cách nhanh chóng, chính xác, đáng tin cậy Thêm nữa, các hệ hỗ trợ quyết định trợ giúp thêm cho các nhà quản lý kịp thời ra được các quyết định quản lý chính xác, phù hợp.

- CNTT ứng dụng trong dạy học giúp cho nhà giáo nâng cao chất lượng giảng dạy, người học nắm bài tốt hơn, Ngoài ra, internet cũng trợ giúp cho người học trong việc tra cứu, tìm hiểu, cập nhật tri thức và tự kiểm tra bản thân, làm cho chất lượng nâng cao thêm.

- CNTT ứng dụng trong định đánh giá chất lượng giúp cho công tác kiểm định được toàn diện, kết quả kiểm định được khách quan và công khai.

Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong những năm qua các sở giáo dục đã chỉ đạo các

trường ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy và đã góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

2.4.3 Thay đổi hình thức đào tạo

Công nghệ thông tin và truyền thông phát triển đã tạo nên những thay đổi lớn về giáo dục và đào tạo Nhiều hình thức đào tạo mới đã xuất hiện

giản là: E-learning là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin và

truyền thông (Compare Infobase Inc).

Tuy có nhiều cách hiểu về e-learning khác nhau, nhưng nói chung có những điểm chung sau:

- Dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông Cụ thể hơn là công nghệ mạng, kỹ thuật đồ họa, kỹ thuật mô phỏng, công nghệ tính toán…

- E-learning bổ sung rất tốt cho phương pháp học truyền thống do e-learning có tính tương tác cao dựa trên công nghệ multimedia, tạo điều kiện cho người học trao đổi thông tin dễ dàng hơn, cũng như đưa ra nội dung học tập phù hợp với khả năng và sở thích của từng người.

- E-learning sẽ trở thành xu thế tất yếu trong nền kinh tế tri thức Hiện nay, ngoài e-learning, còn có các hình thức đào tạo trực tuyến khác như m-learning (mobile learning), u-learning (ubiquitous learning) đã và đang được nghiên cứu.

2.4.4 Thay đổi phương thức quản lý

Để nâng cao hiệu quả ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản hướng dẫn thực hiện công nghệ thông tin cho các sở theo từng năm học, trong đó chú trọng việc ứng dụng công nghệ thông tin để thay đổi công tác quản lý.

Trong những năm qua, bằng nhiều nguồn lực khác nhau, cơ sở hạ tầng CNTT của ngành Giáo dục và Đào tạo tăng lên đáng kể: Hầu hết các trường đã kết nối internet; nhiều trường THCS có phòng tin học, thư viện điện tử; tỷ lệ giáo viên mua máy tính, kết nối Internet cũng tăng lên đáng kể; mạng giáo dục kết nối thành công mang lại nhiều cơ hội mới cho giáo dục.

3.Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

3.1.Trong văn bản chỉ đạo, Bộ Giáo dục đã đề cập việc ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học như sau :

a) “Đẩy mạnh việc ứng dụng CNTT trong trường phổ thông nhằm đổi mới phương pháp dạy và học theo

hướng giáo viên tự tích hợp CNTT vào từng môn học thay vì học trong môn tin học Giáo viên các bộ

môn chủ động tự soạn và tự chọn tài liệu và phần mềm(mã nguồn mở) để giảng dạy ứng dụng CNTT” (Theo

Quyết định số 698/QĐ-TTg ngày 01/6/2009 của Thủ tướng Chính phủ).

Các sở GDĐT chỉ đạo, tổ chức hướng dẫn cụ thể cho giáo viên các môn học tự triển khai việc tích hợp, lồng ghép việc sử dụng các công cụ CNTT vào quá trình dạy các môn học của mình nhằm tăng cường hiệu quả dạy học qua các phương tiện nghe nhìn, kích thích sự sáng tạo và độc lập suy nghĩ, tăng cường khả năng tự học, tự tìm tòi của người học Ví dụ: Giáo viên bộ môn dạy nhạc cần tự khai thác, trực tiếp sử dụng các phần mềm dạy nhạc phù hợp với nội dung và phương pháp của môn nhạc, không sử dụng giáo viên tin học soạn chương trình dạy nhạc thay cho giáo viên dạy nhạc Giáo viên môn văn có thể tích hợp dạy phương pháp trình bày văn bản Tương tự như vậy với các môn học khác;

b) Các giáo viên cần tích cực, chủ động tham khảo và sử dụng các phần mềm ứng dụng tích hợp vào các môn học trên website http://edu.net.vn để cùng chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi học tập;

c) Khuyến khích giáo viên chủ động tự soạn giáo án, bài giảng và tài liệu giảng dạy để ứng dụng CNTT trong các môn học;

d) Không dùng thuật ngữ “giáo án điện tử” cho các bài trình chiếu powerpoint Tham khảo mẫu giáo án đã được đưa lên mạng giáo dục.

3.2.Ứng dụng CNTT trong dạy và học là việc ứng dụng những thành tựu của CNTT một cách phù hợp và hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Như vậy, Ứng dụng CNTT trong giảng dạy và học tập không chỉ được hiểu theo nghĩa đơn giản là dùng máy tính vào các công việc như biên soạn rồi trình chiếu bài giảng điện

tử ở trên lớp Ứng dụng CNTT phải được hiểu là một giải pháp trong mọi hoạt động liên quan đến đào tạo; liên quan đến công việc của người làm công tác giáo dục; liên quan đến hoạt động nghiên cứu, soạn giảng; lưu trữ, tìm kiếm, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và tài nguyên học tâp… Và cao hơn, với E-Learning, hoạt