Tiểu luận thực trạng và giải pháp khắc phục những hạn chế của việc trả hồ sơ vụ án hình sự giữa các cơ quan tố tụng

Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử vụ án hình sự, vai trò của điều tra viên, kiểm sát viên và thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa là rất quan trọng, đã quy định rõ trong bộ luật tố tụng hình sự về nhiệm vụ, quyền hạn trong từng giai đoạn tố tụng nhất định. Như Thẩm phán có nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ, đây là giai đoạn đầu tiên trong quá trình giải quyết vụ án của thẩm phán. Việc nghiên cứu đầy đủ toàn diện, không bỏ sót bất cứ một tài liệu nào, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, để có cở sở xét xử vụ án được chính xác đúng điều luật quy định. Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ xem xét điều tra, truy tố có căn cứ và đúng pháp luật hay không, có quyền trả hồ sơ để Viện kiểm sát điều tra bổ sung, nhằm khắc phục những thiếu sót trong quá trình điều tra, truy tố và tùy từng trường hợp có quyền ra những quyết định sau:Đưa vụ án ra xét xử.Trả hồ sơ điều tra bổ sung.Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án.

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU PHẦN NỘI DUNG

PHẦN I VIỆN KIỂM SÁT QUYẾT ĐỊNH TRẢ HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ

CHO CƠ QUAN ĐIỀU TRA ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG

CHƯƠNG I CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN CÔNG TÁC TRẢ HỒ

SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG.

1.1 Các quy định của pháp luật về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung.

1.2.Thực trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra.

1.3.Nguyên nhân, trách nhiệm trong việc trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra.

1.3.1Nguyên nhân trả điều tra bổ sung.

1.3.1.1Nguyên nhân khách quan.

1.3.1.2 Nguyên nhân chủ quan.

1.3.2 Trách nhiệm của Viện kiểm sát với việc trả hồ sơ điều tra bổ sung.

CHƯƠNG II MỘT SỐ BIỆN PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG TRẢ HỒ SƠ GIỮA VIỆN KIỂM SÁT VÀ CƠ QUAN ĐIỀU TRA.

2.1 Những biện pháp khắc phục nhằm hạn chế tình trạng trả hồ sơ giữa viện kiểm sát và cơ quan điều tra.

2.2.Một số kiến nghị nhằm hạn chế tình trang tra hồ sơ điều tra bổ sung.

PHẦN II TRẢ HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG GIỮA

TÒA ÁN VÀ VIỆN KIỂM SÁT

CHƯƠNG I VẤN ĐỀ TRẢ HỒ SƠ ĐIỀU TRA BỔ SUNG CỦA TÒA ÁN

LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.

1.

1.1 Vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa Tòa án và Viện kiểm sát.

1.1.1 Trao đổi với Viện kiểm sát khi thấy cần thiết trả hồ sơ điều tra bổ sung.

a – Khi cần xem xét thêm những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà không thể bổ sung tại phiên tòa được ( Điểm a khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự).

b – Khi có căn cứ để cho rằng bị cáo phạm một tội khác hoặc có đồng phạm khác( Điểm b khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự).

c – Khi phát hiện có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng:( điểm c khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự)

1.2 Việc giải quyết yêu cầu điều tra bổ sung.

CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

VỀ VẤN ĐỀ TRẢ HỒ SƠ ĐIỀU TRA BỔ SUNG GIỮA TÒA ÁN VÀ VIỆN KIỂM SÁT

2.1 Thực trạng về vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung.

2.2 Một số kiến nghị về vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung.

KẾT LUẬN

PHẦN MỞ ĐẦU

ơ

Hồ sơ vụ án được lập khi có quyết định khởi tố, là hệ thống các văn bản, tàiliệu do các cơ quan tiến hành tố tụng thu thập trong quá trình điều tra, truy tố xétxử, tất cả được sắp xếp theo một trình tự hợp lý, đảm bảo đúng quy định pháp luậtvề trình tự không gian và thời gian

Trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử vụ án hình sự, vai trò của điều traviên, kiểm sát viên và thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa là rất quantrọng, đã quy định rõ trong bộ luật tố tụng hình sự về nhiệm vụ, quyền hạn trongtừng giai đoạn tố tụng nhất định Như Thẩm phán có nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ,đây là giai đoạn đầu tiên trong quá trình giải quyết vụ án của thẩm phán Việcnghiên cứu đầy đủ toàn diện, không bỏ sót bất cứ một tài liệu nào, chứng cứ cótrong hồ sơ vụ án, để có cở sở xét xử vụ án được chính xác đúng điều luật quyđịnh Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ xem xét điều tra,truy tố có căn cứ và đúng pháp luật hay không, có quyền trả hồ sơ để Viện kiểm sátđiều tra bổ sung, nhằm khắc phục những thiếu sót trong quá trình điều tra, truy tốvà tùy từng trường hợp có quyền ra những quyết định sau:

- Đưa vụ án ra xét xử

- Trả hồ sơ điều tra bổ sung

- Đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án

Do đó trả hồ sơ điều tra bổ sung là một trong những quyết định rất quantrọng, trong quá trình giải quyết một vụ án tránh việc định tội danh sai, bỏ sót tộihoặc người phạm tội hoặc người bị truy tố oan Khi xét xử tại phiên tòa nếu có cáctình tiết mới không thể bổ sung được tại phiên tòa như: các chứng cứ xác định việcphạm tội, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can cóảnh hưởng lớn đến việc quyết định hình phạt; xác định tính chất và mức độ thiệthại do hành vi phạm tội gây ra thì Hội đồng xét xử ra quyết định hoãn phiên tòa,quyết định tạm đình chỉ vụ án để điều tra bổ sung khi thấy thiếu chứng cứ quantrọng mà không thể bổ sung tại phiên tòa được Những vấn đề nào có thể bổ sungchứng cứ tại phiên tòa thì không yêu cầu điều tra bổ sung, tánh việc đòi hỏi chứngcứ một cách máy móc, không ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án Có trường hợpTòa án ngại xử lý nên yêu cầu điều tra bổ sung mặc dù không còn khả năng điềutra thêm hoặc tòa án ra quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung,nhưng Viện kiểm sát không bổ sung thêm gì mà giữ đó rồi chuyển hồ sơ cho Tòaán Vấn đề này đã gây ra khó khăn cho việc giải quyết vụ án và thực tế việc trả hồ

sơ điều tra bổ sung vẫn còn những hạn chế nhất định Việc yêu cầu điều tra bổ

sung và giải quyết các yêu cầu điều tra bổ sung như thế nào giữa các cơ quan tiếnhành tố tụng là một vấn đề còn nhiều bắt cập

Trả hồ sơ điều tra bổ sung vụ án hình sự là một hoạt động tố tụng được thựchiện giữa cơ quan viện kiểm sát đối với cơ quan điều tra và giữa Toà án với việnkiểm sát Hoạt động này được thực hiện nhằm đảm bảo cho việc điều tra đượckhách quan, toàn diện và đầy đủ Loại bỏ mọi vi phạm pháp luật trong quá trìnhtiến hành tố tụng của Cơ quan điều tra, củng cố và xác định đầy đủ chứng cứ đểquyết định việc xử lý đối với tội phạm và người phạm tội

Tuy nhiên, trong thực tế việc trả hồ sơ vụ án hình sự để điều tra bổ sunggiữa các cơ quan tiến hành tố tụng không phải là hoạt động thường xuyên Songtình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung được các cơ quan tiến hành tố tụng thực tế kháphổ biến, tràn lan, thậm chí còn có biểu hiện tùy nghi, lạm quyền, làm cho thờigian giải quyết vụ án hình sự kéo dài, ảnh hưởng đến tiến độ điều tra, thậm chí cònquy phạm quyền và lợi ích của người tham gia tố tụng

Việc nghiên cứu đề tài “ Thực trạng và giải pháp khắc phục những hạn chếcủa việc trả hồ sơ vụ án hình sự giữa các cơ quan tố tụng trên địa bàn học viênđang công tác, cụ thể là Thị Xã Vị Thanh - tỉnh Hậu Giang” có ý nghĩa quan trọngtrong việc đánh giá thực trạng án trả điều tra bổ sung để trên cơ sở đó phân tích rõnguyên nhân, trách nhiệm; từ đó đề ra một số giải pháp nhằm hạn chế tình trạng trảhồ sơ giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra; giữa Tòa án và Viện kiểm sát

Nội dung và phương pháp nghiên cứu đề tài dựa trên cơ sở phân tích, bìnhluận và tổng hợp các vấn đề có liên quan chuyên sâu về việc trả hồ sơ để điều trabổ sunggiữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra; giữa Tòa án và Viện kiểm sát

PHẦN NỘI DUNG

PHẦN I: VIỆN KIỂM SÁT QUYẾT ĐỊNH TRẢ HỒ SƠ

VỤ ÁN HÌNH SỰ CHO CƠ QUAN ĐIỀU TRA ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ

SUNG

CHƯƠNG I: CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN CÔNG

TÁC TRẢ HỒ SƠ ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG.

1.1 Các quy định của pháp luật về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung:

Việc quyết định Viện kiểm sát trả hồ sơ để điều tra bổ sung được quy địnhtại Điều 168 BLTTHS như sau: “Viện kiểm sát quyết định trả hồ sơ cho Cơ quanđiều tra để điều tra bổ sung khi nghiên cứu hồ sơ vụ án phát hiện thấy:

1 Còn thiếu những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà viện kiểm sátkhông thể tự mình bổ sung được;

2 Có căn cứ để khởi tố bị can về một tội phạm khác hoặc có người đồngphạm khác;

3 Có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.”

Như vậy, những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà Viện kiểm sát khôngthể tự mình kiểm tra được thì viện kiểm sát mới có quyền trả lại hồ sơ; nếu thiếunhững chứng cứ nhưng chứng cứ đó viện kiểm sát có thể tự mình bổ sung được thìkhông được trả lại hồ sơ để điều tra bổ sung Ví dụ, ở một vụ án giết người bị cankhai là đã dùng dao đâm nạn nhân sau đó ném dao bên hàng cây ở bờ ruộng nhưngtrong quá trình điều tra Cơ quan điều tra chưa tiến hành thu con dao trên Vì thế,Viện kiểm sát phải trả hồ sơ để Cơ quan điều tra truy tìm con dao trên và tiến hànhdựng lại hiện trường Còn nếu vụ án trên chỉ thiếu chứng cứ về lời khai của mộtnhân chứng có thấy bị can đến khu vực gây án, nhân chứng này có địa chỉ rõ ràng;trường hợp này Viện kiểm sát có thể tự mình mời nhân chứng đến để lấy lời khaibổ sung nên Viện kiểm sát không có quyền trả lại hồ sơ cho Cơ quan điều tra Saukhi trả hồ sơ để điều tra bổ sung Viện kiểm sát phải có trách nhiệm theo dõi, đônđốc để Cơ quan điều tra hoàn thành hồ sơ đúng thời hạn đã quy định và đảm bảođúng thủ tục tố tụng Về thời hạn điều tra bổ sung theo Khoản 2 Điều 121BLTTHS quy định vụ án do Viện kiểm sát trả lại để điều tra bổ sung thì thời hạnđiều tra bổ sung không quá 02 tháng kể từ ngày Cơ quan điều tra nhận lại hồ sơ vụán và yêu cầu điều tra

Theo quan điểm của tôi về thời hạn điều tra bổ sung được luật quy định nhưtrên là quá dài, chỉ quy định cho thời hạn điều tra bổ sung khi Viện kiểm sát trả hồ

các chứng cứ đối với vụ án xét thấy còn thiếu, trong khi đó Khoản 1 Điều 119BLTTHS chỉ quy định thời hạn điều tra vụ án hình sự không được quá 04 tháng kể

từ khi khởi tố vụ án cho đến khi kết thúc điều tra Vì thế nếu quy định về thời hạnđiều tra bổ sung như luật tố tụng hình sự hiện nay sẽ dẫn đến việc để vụ án điều trakéo dài của Cơ quan điều tra

Sau khi đã điều tra bổ sung, hồ sơ vụ án được chuyển cho Viện kiểm sát.Trong phạm vi trách nhiệm và quyền hạn của mình căn cứ vào các nội dung yêucầu điều tra bổ sung nếu việc phúc đáp của Cơ quan điều tra chưa đầy đủ, việc xửlý vụ án, bị can còn vướng mắc nhưng chỉ được trả lại hồ sơ để điều tra bổ sungkhông quá 02 lần (Khoản 2 Điều 1221 BLTTHS)

Nếu kết quả điều tra bổ sung dẫn tới việc đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ ánthì Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát ra quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉvụ án; đình chỉ hoặc tạm đình chỉ điều tra đối với bị can theo thẩm quyền do luậtđịnh

1.2 Thực trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra:

Trong thời gian qua, án trả hồ sơ để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiếnhành tố tụng vẫn chiếm tỉ lệ đã vượt quá chỉ tiêu cho phép của ngành

Những tồn tại trong việc trả hồ sơ được tập trung ở một số nội dung sau:

Do còn thiếu những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà Viện kiểm sátkhông tự bổ sung được cụ thể như:

Xác định chứng cứ buộc tội đối với người phạm tội

Xác định trách nhiệm dân sự, các căn cứ về bồi thường thiệt hại

Cần phải tổ chức giám định hoặc giám định lại cho khách quan, truy tìm vàthu giữ tang vật, vật chứng, dấu vết của vụ án

Thông qua nghiên cứu hồ sơ phát hiện có căn cứ khởi tố bị can về một tộidanh khác hoặc có người đồng phạm khác mà trong quá trình điều tra đã để lọt tộiphạm, xác định tội danh sai, không đúng với hành vi phạm tội

Do thiếu về thủ tục tố tụng như trong hồ sơ chưa có lý lịch tư pháp, chưatrích lục tiền án, tiền sự của bị can ở tỉnh xa, trích lục bản án hoặc thiếu thủ tụckhác như: biên bản giao nhận các lệnh, quyết định đối với bị can

1.3 Nguyên nhân, trách nhiệm trong việc trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra:

1.3.1Nguyên nhân trả điều tra bổ sung:

1.3.1.1Nguyên nhân khách quan:

Tình hình tội phạm diễn biến ngày càng phức tạp, quy mô tính chất mức độphạm tội, thủ đoạn hoạt động phạm tội ngày càng tinh vi, nhiều vụ án phạm tội cótổ chức với số đông các đối tượng tham gia, phạm tội trên nhiều địa bàn, việc điềutra, xác minh tội phạm gặp nhiều khó khăn, các thủ tục chứng cứ được thu thậpchưa đáp ứng được nội dung chứng minh tội phạm, tính dân chủ trong hoạt động tốtụng hình sự ngày càng cao Vì vậy, việc trả hồ sơ để yêu cầu điều tra, bổ sungchứng cứ, tố tụng đối với một số vụ án là cần thiết và đúng quy định của pháp luật

Do đặc điểm của tùng địa phương mà cụ thể là tại tỉnh Hậu Giang là mộttrong những tỉnh mới chia tách, địa bàn rộng, phức tạp đặc trưng là vùng sôngnước,đi lại khó khăn ảnh hưởng đến công tác điều tra, bên cạnh là số lượng Điềutra viên, Kiểm sát viên hiện nay còn thiếu nhiều so với qui định, có một số Điều traviên là sinh viên mới ra trường chưa có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong công tácđiều tra tội phạm, đánh giá chứng cứ các vụ án nên khi kết luận điều tra vụ ánchuyển sang Viện kiểm sát đề nghị truy tố, Viện kiểm sát phải trả hồ sơ để điều trabổ sung

Với số lượng công việc nhiều, số bị can trong các vụ án tại địa phương cómột bộ phận không nhỏ là người ngoài tỉnh, có những vụ án có đông bị can nênviệc xác minh lý lịch, trích lục tiền án, tiền sự, trích sao bản án hình sự tại các tỉnhgặp nhiều khó khăn, Điều tra viên phải uỷ thác điều tra hoặc tự đi xác minh ở xatrong khi kinh phí có hạn, thời gian điều tra không cho phép kéo dài nên khi hếthạn điều tra Cơ quan điều tra có kết luận điều tra chuyển Viện kiểm sát và chấpnhận việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung

Việc giám định tài sản, thương tật cũng như văn hoá phẩm còn khó khăn,thực tế hiện nay chưa có quy định rõ về cơ quan giám định tư pháp giám định vềthiệt hại tài sản

[

Một số điều luật của Bộ luật hình sự năm 1999 quy định còn thiếu cụ thể,việc hiểu và vận dụng pháp luật chưa được thống nhất Vì vậy, phải chờ hướng dẫncủa liên ngành hoặc của cấp trên để có sự thống nhất thực hiện

Nghị quyết 388/2003/NQ-UBTVQH11 về “ Bồi thường thiệt hại cho ngườibị oan do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra” cũng là

phán trong quá trình tiến hành tố tụng các Cơ quan tiến hành tố tụng và người tiếnhành tố tụng ở một số địa phương tỏ ra quá thận trọng trong việc đấu tranh, xử lýtội phạm, xuất hiện tư tưởng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm giữa các cơ quan tiếnhành tố tụng, bằng việc tìm ra mọi lý do để trả hồ sơ mặc dù lý do đó không thật sựthuyết phục và không có căn cứ.

1.3.1.2 Nguyên nhân chủ quan:

Điều tra viên chưa làm tốt hết trách nhiệm trong điều tra vụ án, không kiểmtra thủ tục tố tụng, chứng cứ và những vấn đề khác có liên quan trong vụ án để bổsung đầy đủ trước khi có kết luận điều tra chuyển Viện kiểm sát đề nghị truy tố.Một số Điều tra viên không thực hiện đầy đủ các yêu cầu điều tra của Viện kiểmsát theo công văn hướng dẫn điều tra của Viện kiểm sát ngay từ giai đoạn khởi tố

Lãnh đạo Cơ quan điều tra đôi lúc còn chưa bám sát quá trình điều tra củaĐiều tra viên, do đó còn để xảy ra tình trạng điều tra viên không đảm bảo thời hạnđiều tra, vội kết luận điều tra chuyển Viện kiểm sát để chấp nhận việc Viện kiểmsát trả hồ sơ để điều tra bổ sung nhằm có thêm thời gian để điều tra

Một số địa phương chưa tạo điều kiện để Kiểm sát viên nghiên cứu hồ sơngay khi vụ án được khởi tố, nhiều tài liệu điều tra không được Điều tra viên cungcấp kịp thời cho Kiểm sát viên nghiên cứu hoặc có những tài liệu chỉ được cungcấp “nhỏ giọt” Bên cạnh đó, lãnh đạo liên ngành chưa thật sự dành nhiều thời gian

để quan tâm kiểm tra và chỉ đạo, nắm bắt tiến độ điều tra, chưa đánh giá kịp thờinhững diễn biến khó khăn, thuận lợi của vụ án để bố trí cán bộ một cách hợp lý,vừa phát huy được năng lực, trách nhiệm của cán bộ, vừa hoàn thành tốt nhiệm vụchuyên môn Vì vậy, không phát hiện kip thời những thiếu sót trong công tác điềutra dẫn đến chậm phát hiện những thiếu sót trong việc đánh giá chứng cứ, tội danhdẫn đến phải trả điều tra bổ sung

Một số vụ án do tính chất nghiêm trọng của tội phạm phải chuyển thẩmquyền để điều tra, truy tố, xét xử khi vụ án được chuyển đến cấp có thẩm quyền thìthời hạn điều tra đã hết, hồ sơ thụ lý ban đầu sơ sài không bảo đảm thủ tục về tốtụng, chứng cứ, trong khi đó cấp được uỷ quyền không nghiên cứu kỹ hồ sơ nênkhông phát hiện kịp thời những tồn tại thiếu sót trong điều tra

Một số ít Điều tra viên, Kiểm sát viên năng lực nghiệp vụ chưa đáp ứng đượcyêu cầu chuyên môn, còn lúng túng trong áp dụng pháp luật hoặc có biểu hiện chủquan thoả mãn với các tài liệu đã có, phiến diện trong đánh giá chứng cứ, chưaxem xét đầy đủ, toàn diện vụ án Nên khi kết thúc điều tra, chuyển đề nghỉ truy tố,điều tra không đầy đủ nên phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung

1.3.2 Trách nhiệm của Viện kiểm sát với việc trả hồ sơ điều tra bổ sung:

Điều 12 Luật Tổ chức VKSND năm 2002 và Điều 112 BLTTHS quy định vềnhiệm vụ của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuântheo pháp luật trong việc điều tra các vụ án hình sự

Qua thực tiễn công tác có thể thấy rõ trách nhiệm của Viện kiểm sát đối vớiviệc trả hồ sơ bổ sung là:

Chưa tổ chức thực hiện nghiêm chỉnh Chỉ thị của Viện trưởng Viện kiểm sátnhân dân Tối cao đối với việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố vàkiểm sát hoạt động tư pháp Nhiều Viện kiểm sát địa phương tuy có đặt ra chỉ tiêutrả hồ sơ điều tra bổ sung nhưng lại thiếu kiểm tra đôn đốc hoạt động của Kiểm sátviên trong việc nghiên cứu và trả hồ sơ nghiệp vụ theo quyết định 24 của Việntrưởng VKSND Tối cao Qua kết quả kiểm tra ở một số địa phương cho thấy hồ sơkiểm sát điều tra không có quyết định phân công Kiểm sát viên nên không biếtKiểm sát viên thụ lý vụ án là ai Trong quá trình kiểm sát điều tra, Kiểm sát viênkhông có trích cứu hồ sơ, không có yêu cầu điều tra Vì vậy, không thể đánh giáđúng hồ sơ còn thiếu thủ tục gì, còn thiếu chứng cứ gì để buộc tội nên khi đưa ratruy tố, xét xử phải trả hồ sơ điều tra để bổ sung

Lãnh đạo Viện kiểm sát địa phương chưa chủ động phối hợp tốt với Thủtrưởng Cơ quan điều tra, tạo sự phối hợp chặt chẽ trong quan hệ tố tụng để Kiểmsát viên tiếp cận hồ sơ một cách thuận lợi ngay từ khi vụ án mới khởi tố, từ đó chủđộng đề ra yêu cầu điều tra đổi với vụ án hoặc có những ý kiến định hướng điều trađúng trọng tâm, tránh kéo dài thời hạn, lệch hướng điều tra

Kiểm sát viên không tuân thủ đầy đủ các quy trình kiểm sát điều tra, còn thụđộng chờ việc, chưa chủ động trong quan hệ phối hợp với Điều tra viên để bám sáttiến độ điều tra vụ án để giải quyết ngay những vấn đề mới phát sinh trong quátrình điều tra, khi phát hiện các vấn đề cần thiết phải bổ sung vào hồ sơ vụ án nhưthiếu chứng cứ, lý lịch tư pháp, bổ sung hoặc thay đổi tội danh thì không đề rayêu cầu điều tra bằng văn bản mà chỉ trao đổi bằng miệng với Điều tra viên nêntính pháp lý còn chưa cao, Điều tra viên tiếp thu chậm, có những vấn đề kéo dàisau đó phải làm công văn yêu cầu điều tra mới thực hiện Vì bỏ qua một số thaotác trong quá trình kiểm sát điều tra mà dẫn đến tỷ lệ trả hồ sơ điều tra bổ sung còncao hơn tỷ lệ cho phép

CHƯƠNG II: MỘT SỐ BIỆN PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HẠN CHẾ TÌNH TRẠNG TRẢ HỒ SƠ GIỮA VIỆN KIỂM SÁT VÀ CƠ QUAN

tư pháp Muốn hạn chế tình trạng trả hồ sơ giữa các Cơ quan tiến hành tố tụng, cầntổ chức thực hiện tốt một số biện pháp sau:

Mỗi Điều tra viên, Kiểm sát viên không ngừng học tập, nghiên cứu các quyđịnh của pháp luật, đặc biệt là các văn bản pháp luật về hình sự

Điều tra viên, Kiểm sát viên trên cơ sở quán triệt quy chế phối hợp giữa haingành Công an-Kiểm sát, tuân thủ quy trình hoạt động, đặt tinh thần trách nhiệmcao trong công tác thụ lý điều tra và kiểm sát điều tra vụ án Tăng cường công táckiểm sát điều tra từ đầu, nắm chắc tiến độ điều tra của Cơ quan điều tra, nghiêncứu kỹ hồ sơ vụ án, kịp thời định hướng và đề ra các yêu cầu điều tra Các yêu cầuđiều tra của Viện kiểm sát phải được thể hiện bằng văn bản trong thời hạn điều tra

Nâng cao ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, Kiểm sát viên trong việcthực hiện quy chế nghiệp vụ của ngành, quy chế thực hành quyền công tố, kiểm sátđiều tra án hình sự; quy chế thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hìnhsự, kiểm sát chặt chẽ việc lập hồ sơ theo Quyết định 24 ngày 6/8/1993 của Việntrưởng VKSND Tối cao đối với từng Kiểm sát viên khi phân công thụ lý án

Mỗi Kiểm sát viên phải thực hiện tốt việc mở sổ kiểm sát điều tra; ngay từgiai đoạn khởi tố vụ án, khởi tố bị can, Kiểm sát viên phải có công văn hướng dẫnđiều tra, bám sát tiến độ điều tra Định kỳ trao đổi với Điều tra viên để nắm thôngtin về tiến độ và nội dung điều tra vụ án để phối hợp cùng Điều tra viên giải quyếtngay những vấn đề mới phát sinh; đối với những vấn đề mà Điều tra viên và Kiểmsát viên không thể giải quyết phải báo cáo ngay lãnh đạo hai ngành cho ý kiến đểgiải quyết dứt điểm Đối với những vấn đề này, Kiểm sát viên phải ghi vào sổ kiểmsát điều tra và có ký xác nhận giữa Điều tra viên và Kiểm sát viên Trước khi hồ sơkết thúc chuyển sang Viện kiểm sát để truy tố, Kiểm sát viên phải nắm chắc kếtquả điều tra vụ án

Đối với Viện kiểm sát cấp dưới, khi có vụ án có những vấn đề tranh chấp vềquan điểm đánh giá chứng cứ, quan điểm xử lý giữa các Cơ quan tiến hành tố tụngcần thực hiện nghiêm túc quy chế thỉnh thị đối với Viện kiểm sát cấp trên và ngượclại khi Viện kiểm sát cấp dưới xin ý kiến về đường lối xử lý, Viện kiểm sát cấptrên cần nhanh chóng cho ý kiến trả lời.

Tiếp tục xây dựng các chuyên đề về hình sự, trong đó có chuyên đề án trả hồ

sơ để điều tra bổ sung, thông qua đó quản lý chặt chẽ công tác giải quyết án, kịpthời khắc phục vi phạm, tố chức thông báo rút kinh nghiệm chung

Khi phân công Kiểm sát viên thực thực hành quyền công tố và kiểm sát điềutra đối với vụ án phải căn cứ vào năng lực, trách nhiệm và yêu cầu nghiệp vụ đốivới từng vụ án để phân công, tránh tình cảm cá nhân dẫn đến không hoàn thànhnhiệm vụ

Tăng cường công tác phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng để thực hiệntốt chức năng công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp Duy trì chế độ lãnh đạo liênngành giao ban thường xuyên, bàn giải quyết kịp thời những vụ án phức tạp cónhiều vướng mắc trong quá trình giải quyết án, để đảm bảo vụ án sẽ được giảiquyết trong hạn luật định, tránh tình trạng đùn đẩy, kéo dài thời hạn điều tra, dẫntới việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung

2.2.Một số kiến nghị nhằm hạn chế tình trạng tra hồ sơ điều tra bổ sung:

Để đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ và thực hiện tốt việc tăng thẩm quyền điềutra, truy tố, xét xử theo quy định của pháp luật; đội ngũ cán bộ giải quyết án hìnhsự (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán) ở một số địa phương còn thiếu, trongđó còn một số yếu về chuyên môn nghiệp vụ nên, cần có sự chủ động bố trí độingũ cán bộ có năng lực nghiệp vụ, có kinh nghiệm công tác để tăng cường cho cácđịa phương được tăng thẩm quyền và mở các lớp tập huấn chuyên sâu về nghiệpvụ cho đội ngũ cán bộ giải quyết án hình sự

Hệ thống hoá các văn bản pháp luật hình sự đang có hiệu lực trên từng lĩnhvực nghiệp vụ để tiện tra cứu vận dụng, xác định rõ định lượng, tính chất, nhữngtình tiết liên quan đến việc xác định mức độ phạm tội, dấu hiệu bắt buộc cấu thànhtội hoặc những tình tiết liên quan đến việc định khung hình phạt và triển khai rộngrãi đến các cơ quan tiến hành tố tụng để có nhận thức thống nhất về những quyđịnh của pháp luật, tránh sự tranh cải không cần thiết làm cho việc giải quyết vụ ánkéo dài

Xây dựng các chuyên đề nghiệp vụ nhằm tạo sự chuyển biến mới trong nhậnthức và ý thức trách nhiệm để thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố vàkiểm sát hoạt động tư pháp Thông qua nghiên cứu hội thảo chuyên đề, xây dựngcác chỉ thị của lãnh đạo Viện triển khai tố chức thực hiện thống nhất trong toànngành.

PHẦN II: TRẢ HỒ SƠ VỤ ÁN HÌNH SỰ

ĐỂ ĐIỀU TRA BỔ SUNG GIỮA TÒA ÁN VÀ VIỆN KIỂM SÁT

CHƯƠNG I: VẤN ĐỀ TRẢ HỒ SƠ

ĐIỀU TRA BỔ SUNG CỦA TÒA ÁN LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.2 Vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa Tòa án và Viện kiểm sát:

1.2.1 Trao đổi với Viện kiểm sát khi thấy cần thiết trả hồ sơ điều tra bổ sung:

Để có cơ sở xét xử vụ án được chính xác đúng luật quy định, Thẩm phán cóquyền trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung nhằm khắc phục những thiếusót trong quá trình điều tra, truy tố Trước khi trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điềutra bổ sung, Thẩm phán cần chủ động trao đổi với Kiểm sát viên sẽ tham gia phiêntòa Thẩm phán nêu rõ từng vấn đề cần điều tra bổ sung và nghe ý kiến của kiểmsát viên để ra quyết định chính xác Thẩm phán chỉ ra quyết định trả hồ sơ choViện kiểm sát để điều tra bổ sung trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều

179 Bộ luật tố tụng hình sự

Việc tiến hành trao đổi với viện kiểm sát trước khi quyết định trả hồ sơ vụán hành sự để điều tra bổ sung không là thủ tục bắt buộc được quy định trong bộluật tố tụng hình sự Tuy nhiên, trong thực tiễn đây là một trong những thủ tụcđược thực hiện khá thường xuyên, có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Tòa án vàViện kiểm sát Thẩm phán có quyền trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổsung nhằm khắc phục những thiếu sót trong quá trình điều tra, truy tố

Như vậy, trước khi trả hồ sơ bổ sung thì việc trao đổi với Viện kiểm sát giúpcho việc ra quyết định của Tòa án được chính xác và cơ quan viện kiểm sát sẽ thựchiện các vấn đề cần điều tra bổ sung một cách thuận tiện, không bỏ sót những vấnđề cần điều tra bổ sung, hạn chế trường hợp phải ra quyết định điều tra lần 02 kéodài, mất thời gian

Theo thông tư liên ngành số 01/TTLN, ngày 08.12.1988 của Tòa án nhândân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ nội vụ, Bộ Tư pháp thì Tòa án cầntrao đổi với Viện kiểm sát trong những trường hợp sau đây:

Khi Tòa án thấy cần trả hồ sơ để Viện kiểm sát điều tra bổ sung, đổi tội danhnặng hơn hoặc áp dụng khung hình phạt nặng hơn;

- Khi Tòa án thấy cần đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án;

- Khi cần nhập hoặc tách vụ án;

- Khi cần chuyển vụ án cho Tòa án khác giải quyết;

- Khi chuẩn bị xét xử những vụ án điểm hoặc vụ án phức tạp;

- Các trường hợp cần thiết khác;

Thủ tục tiến hành trao đổi:

- Mời Kiểm sát viên cùng trao đổi ( thông báo rõ thời gian, địa điểm tiếnhành trao đổi ) Những trường hợp bình thường thì Thẩm phán trao đổi với Kiểmsát viên trường hợp phức tạp thì báo cáo Chánh án để trao đổi với lãnh đạo Việnkiểm sát Nếu xét thấy cần thiết thì có thể mời đại diện Cơ quan điều tra cùng traođổi

- Bắt đầu trao đổi, Thẩm phán nêu vấn đề để đại diện Viện kiểm sát cho ýkiến Sau đó hai bên cùng thảo luận Nếu hai bên thống nhất thì Tòa án trả hồ sơcho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung, thay đổi cáo trạng hoặc Tòa án ra quyếtđịnh tạm đình chỉ, đình chỉ vụ án, chuyển vụ án

- Sau khi trao đổi nếu không đạt được sự nhất trí thì mỗi bên vẫn tiến hànhcông việc theo chức năng của ngành mình, tức là Viện kiểm sát không nhất trí,nhưng có căn cứ theo Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự thì Toà án ra quyết định trảhồ sơ điều tra bổ sung Nếu kết quả điều tra bổ sung dẫn đến đình chỉ vụ án thìViện kiểm sát ra quyết định đình chỉ vụ án và thông báo cho Tòa án biết Trongtrường hợp Viện kiểm sát không bổ sung được những vấn đề mà Tòa án yêu cầu vàgiữ nguyên quyết định truy tố thì Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử

1.1.2 Những căn cứ để Thẩm phán ra quyết định để điều tra bổ sung:

Theo quy định tại khoản 2 Điều 176 Bộ luật tố tụng hình sự thì trong thờihạn luật định, Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa phải ra một trong cácquyết định như: Đưa vụ án ra xét xử, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, đình chỉ hoặctạm đình chỉ vụ án

Để thực hiện các quyết định đó Thẩm phán phải thực hiện một kỹ năng lànghiên cứu trước hồ sơ Trong quá trình nghiên cứu hồ sơ, theo khoản 1 Điều 179Bộ luật tố tụng hình sự quy định:

“ 1 – Thẩm phán ra quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổsung trong những trường hợp sau:

bổ sung tại phiên tòa được;

b) Khi có căn cứ để cho rằng bị cáo phạm một tội khác hoặc có đồng phạmkhác;

c) Khi phát hiện có hành vi nghiêm trọng thủ tục tố tụng

Những vấn đề cần điều tra bổ sung phải được nêu rõ trong quyết định yêucầu điều tra bổ sung.”

Nếu xét thấy có một trong các trường hợp quy định tại khoản 01 Điều 179BLTTHS thì căn cứ vào Điều 39; Điều 176 và Điều 179 BLTTHS và hướng dẫntại mục 4 phần I của Nghị Quyết 04/2004/NQHĐTP ngày 05/11/2004 của Hộiđồng Thẩm phán TAND Tối Cao để ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung Vàchỉ được ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung không quá 02 lần

Cần phân biệt trong giai đoạn hồ sơ vụ án hình sự tại Tòa án, Thẩm phánchủ tọa phiên tòa ra quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung và quyết định trả hồ sơđiều tra bổ sung của hội đồng xét xử, do Thẩm phán thay mặt hội đồng xét xử kýquyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung

Trước khi quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung Thẩm phán cần nghiên cứu

kỹ mọi vấn đề trả hồ sơ điều tra bổ sung, phải ghi hết mọi vấn đề trả hồ sơ điều trabổ sung vào quyết định Nếu viện kiểm sát không chấp nhận trả hồ sơ điều tra bổsung thì luật cho phép Tòa án vẫn tiến hành xét xử

Thực tiễn xét xử cho thấy việc trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa Tòa án vớiViện kiểm sát có nhiều vấn đề vướng mắc, nhưng chưa được các cơ quan có thẩmquyền hướng dẫn

Ví dụ: Tòa án cho rằng hồ sơ vụ án còn thiếu chứng cứ quan trọng, nhưngViện kiểm sát lại cho rằng không thiếu chứng cứ quan trọng hoặc Tòa án yêu cầuViện kiểm sát truy tố thêm người phạm tội, nhưng Viện kiểm sát cho rằng ngườimà Tòa án yêu cầu truy tố thuộc trường hợp không phạm tội hoặc được miễn tráchnhiệm hình sự v.v… Không ít trường hợp vụ án bị kéo dài chỉ vì quan điểm giữaTòa án với Viện kiểm sát không thống nhất

a – Khi cần xem xét thêm những chứng cứ quan trọng đối với vụ án mà không thể bổ sung tại phiên tòa được ( Điểm a khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự).

Theo điểm a khoản 1 Điều 179 Bộ luật tố tụng hình sự thì Thẩm phán raquyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung khi thấy hồ sơ vụ án

Thẩm phán ra quyết định trả hồ sơ cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung khithấy hồ sơ vụ án thiếu những chứng cứ quan trọng mà không thể bổ sung tại phiêntòa được.

Chứng cứ quan trọng đó là các chứng cứ xác định sự việc phạm tội; xác địnhbị can có tội hay không có tội, những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ tráchnhiệm hình sự của bị can có ảnh hưởng rất lớn đến việc quyết định hình phạt; xácđịnh tính chất và mức độ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra Nếu thiếu nhữngchứng cứ đó thì phải yêu cầu điều tra bổ sung nhưng nếu chỉ thiếu những chứng cứít quan trọng có thể bổ sung tại phiên tòa thì không cần điều tra bổ sung Ví dụ:chỉ cần hỏi thêm bị cáo hoặc người làm chứng về một vài chi tiết để làm sáng tỏthêm tình tiết của vụ án Cũng cần chú ý điều kiện thực tế khả năng của cơ quanđiều tra có thể bố sung khi thấy thiếu chứng cứ quan trọng mà không thể bổ sungtại phiên tòa được Những vấn đề nào có thể bổ sung chứng cứ tại phiên tòa thìkhông yêu cầu điều tra bổ sung

Đối với vụ án hình sự thì chứng cứ quan trọng nếu thiếu sẽ không thể xácđịnh được sự thật vụ án như: không thể xác định được bị cáo có tội hay không cótội, nếu có tội thì tội gì, theo điều khoản nào của Bộ luật hình sự, các tài liệu cóliên quan mà thiếu nó không thể xử lý được vật chứng, không thể áp dụng hìnhphạt bổ sung, áp dụng các biện pháp tư pháp cũng như quyết định việc bồi thườngthiệt hại Để xác định việc điều tra của cơ quan điều tra đã đầy đủ hay chưa, Thẩmphán nghiên cứu hồ sơ cần căn cứ vào các quy định tại Điều 63 Bộ luật tố tụnghình sự về đối tượng chứng minh như: có hành vi phạm tội xảy ra hay không, thờigian, địa điểm và những tình tiết khác có hành vi phạm tội; có lỗi hay không cólỗi, do cố ý hay vô ý; có năng lực trách nhiệm hình sự hay không, mực đích, động

cơ phạm tội những tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự củabị can, bị cáo và những đặc điểm về nhân thân của bị can, bị cáo tính chất và mứcđộ thiệt hại do hành vi phạm tội gây ra Nếu các tài liệu của hồ sơ vụ án đủ để xácđịnh những vấn đề trên, tức là không cần phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung Yêucầu chứng minh tội phạm bao gồm những nội dung tương đối rộng và nếu cơ quanđiều tra thực hiện được như vậy thì chắc chắn không có việc trả hồ sơ điều tra bổsung Tuy nhiên trong các nội dung cần phải chứng minh trên có những nội dungnếu cơ quan điều tra chưa chứng minh mà tại phiên tòa có thể điều tra được thìkhông phải điều tra bổ sung Ví dụ: Bị cáo Bùi Quang V khai rằng khi thực hiệnhành vi phạm tội có yêu cầu của bị cáo là Chung Thị H cũng có mặt tại hiệntrường, nhưng cơ quan điều tra chưa lấy lời khai của Chung Thị H mặc dù bị cáokhai rõ địa chỉ của Chung Thị H Trong trường hợp này Tòa án không cần phải trảhồ sơ cho Viện kiểm sát để lấy lời khai của Chung Thị H với tư cách là người làmchứng mà không cần phải triệu tập Chung Thị H ra tòa với tư cách là người làmchứng để xét hỏi Việc xác định bị cáo cố ý phạm tội hay vô ý phạm tội nhiều