KHẢO sát mật độ XƯƠNG và các yếu tố LIÊN QUAN ở BỆNH NHÂN NAM mắc BỆNH gút mạn TÍNH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘINGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG KHẢO SÁT MẬT ĐỘ XƯƠNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở BỆNH NHÂN NAM MẮC BỆNH GÚT MẠN TÍNH Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS... - Gút gây ra nhi

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

NGUYỄN THỊ HƯƠNG GIANG

KHẢO SÁT MẬT ĐỘ XƯƠNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN Ở

BỆNH NHÂN NAM MẮC BỆNH GÚT MẠN TÍNH

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN VĨNH NGỌC

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

- Gút là bệnh khớp vi tinh thể thường gặp, tỷ lệ bệnh ngày càng tăng

- Gút gây ra nhiều biến chứng: suy thận, nhiễm trùng hạt tô phi

- Loãng xương ở bệnh nhân Gút: do viêm khớp mạn tính và lạm dụng corticoid trong quá trình điều trị

- Trần Thị Minh Hoa ( 2011 ): loãng xương do corticoid là 46,2 %

- Sinigaglia ( 2000 ): loãng xương do viêm khớp mãn tính là 41,1%

- Hậu quả loãng xương: gãy xương gây ảnh hưởng lớn đến khả năng lao động và chất lượng cuộc sống

2

MỤC TIÊU

1 Đánh giá mật độ xương ở bệnh nhân nam mắc

bệnh gút mạn tính điều trị tại khoa Cơ Xương Khớp Bệnh Viện Bạch Mai từ 6/2012 – 7/2013

2 Đánh giá một số yếu tố liên quan đến mật độ

xương ở các đối tượng trên

3

TỔNG QUAN

Đại cương bệnh gút

 Bệnh gút là bệnh do rối loạn chuyển hóa các nhân purin,

có đặc điểm chính là tăng acid uric máu

 Biểu hiện lâm sàng:

TỔNG QUAN

Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh gút

Chẩn đoán gút theo tiêu chuẩn của Bennet - Wood 1968

a Hoặc tìm thấy tinh thể urat trong dịch khớp hay trong các hạt tô phi

b Hoặc có ít nhất 2 trong số các tiêu chuẩn sau:

- Tiền sử hoặc hiện tại có ít nhất 2 đợt sưng đau khớp với tính chất khới phát đột ngột, sưng đau dữ dội

và khỏi hoàn toàn trong vòng 2 tuần

- Tiền sử hoặc hiện tại có 1 đợt sưng đau khớp bàn ngón chân cái với tính chất như trên

- Có hạt tô phi

- Đáp ứng khối colchicin ( trong vòng 48 giờ ) trong tiền sử hoặc hiện tại

Chẩn đoán xác định khi có tiêu chuẩn (a) hoặc 2 yếu tố của tiêu chuẩn (b)

Chẩn đoán gút mạn tính: có hạt tô phi

5

Loãng xương được đặc trưng bởi sự giảm khối lượng xương và tổn thương vi cấu trúc của tổ chức xương làm cho xương trở nên dễ gãy

 Loãng xương

Nguồn: IOF

TỔNG QUAN

 Biểu hiện lâm sàng loãng xương

 Xẹp đốt sống gây giảm chiều cao

 Rối loạn tư thế cột sống

Các yếu tố ảnh hưởng tới mật độ xương ở bệnh nhân gút

Loãng xương

Thói quen hút thu c ố

Hóa chất trung gian gây viêm trong gut

Choy EH, Panayi GS N Engl J Med 2001;344:907-916

↓ testoster one

Corticoid

c ch

t o x ạ ươ ng

Loãng x ươ ng

WHO (1994)“WHO scientific group on the assessment of osteoporosis at primary

health care “level”.

TỔNG QUAN

bệnh nhân gút có sử dụng corticoid 38,9% so với nhóm chứng 14,7%.

 Trần Thị Minh Hoa (2011): loãng xương do sử dụng corticoid: 40,5%.

41,4%

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Đối tượng nghiên cứu

* Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân

- Bệnh nhân nam, tuổi ≥ 40

- Được chẩn đoán gút mạn tính theo tiêu chuẩn của Wood (1968), có hạt tô phi

- Tự nguyện tham gia nghiên cứu

* Tiêu chuẩn loại trừ

- Bệnh nhân lú lẫn, mất tri giác, không có khả năng trả lời câu hỏi

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Địa điểm nghiên cứu

Khoa Cơ xương khớp- Bệnh Viện Bạch Mai

 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 06/2012 đến 9/2013

 Phương pháp nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang

Cỡ mẫu: Phương pháp chọn mẫu thuận tiện

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Các biến số trong nghiên cứu

Mục tiêu Biến số Đơn vị PP thu thập Phân loại

corticoid ≥ 5mg pred/ngày, ≥ 3 tháng Hỏi Có, khôngLạm dụng rượu

bia

≥ 3U/ngày (1U=8g), ≥ 5

Có, không Hút thuốc ≥ 20 điếu/ngày, ≥ 5 năm Hỏi Có, khôngĐTĐ mmol/l Hỏi, bệnh án Có, không

RL Lipid máu mmol/l Bệnh án Có, không

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Đo mật độ xương

 Xử lý và phân tích số liệu: phần mềm SPSS 16.0

 Khía cạnh đạo đức

- Đề tài đã được thông qua

- Đối tượng tự nguyện tham gia nghiên cứu

- Thông tin về ĐTNC được giữ bí mật

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Sơ đồ nghiên cứu:

118 nam giới mắc bệnh gút mạn tính(chẩn đoán theo tiêu chuẩn Bennet-wood 1968)

Hỏi bệnh và thăm khám lâm sàngXét nghiệm sinh hóa máu

Bình

thường

Giảm MĐX

Loãng xương Tìm các yếu tố liên quan

Đo mật độ xương

Bảng 1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu

Biểu đồ 1 Phân bố bệnh nhân theo tuổi

Tuổi trung bình: 60,98 ± 12,16

≥ 70 Tuổi 23

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Biểu đồ 2 Phân bố bệnh nhân theo BMI

24

< 18,5 18,5-22,9 ≥ 23 0

10 20 30 40 50 60

11.86

57.08

33.05

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

25

Biểu đồ 3 Phân bố bệnh nhân theo thời gian mắc bệnh

≤ 10 năm > 10 năm 0

10 20 30 40 50 60 70 80

72,88 %

27,12 %

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Bảng 3 Tỷ lệ loãng xương của nhóm nghiên cứu

26

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

27

Bảng 4 Mật độ xương trung bình (g/cm2) của nhóm nghiên cứu

 Đặc điểm mật độ xương của nhóm nghiên cứu

Cột sống thắt lưng

N=118

MĐX (X±SD)

Cổ xương đùi N=118

MĐX (X±SD)

L4 0,93 ± 0,21 TG Ward’s 0,66 ± 0,19Tổng 0,92 ± 0,43 Tổng 0,84 ± 0,16

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

28

Bảng 5 Mật độ xương (g/cm2) nhóm nghiên cứu tại vị trí CSTL

so với nhóm tham chiếu

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Biểu đồ 4 Mối liên quan giữa mật độ xương trung bình (g/cm2) và tuổi

Nguyễn Văn Chính (2012): 93 BN, MĐX giảm dần theo tuổi.

Riggs (1991): Tuổi là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất tới mật độ xương

30

0.2 0.4 0.6 0.8 1 1.2 1.4 1.6 1.8 2

p < 0,05

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Biểu đồ 5 Mối liên quan giữa MĐX (g/cm2) và BMI

Nguyễn Văn Chính (2012): MĐX tăng theo BMI Maalouf G (2000): ↑ 1kg → MĐX ↑ 0,2 – 0,4%

31

0.1 0.2 0.3 0.4 0.5 0.6 0.7 0.8 0.9 1

Khôngloãng xương

Loãng xương

Không loãng xương

Có n(%) 16(32,57) 44(67,43) 8(14,28) 52(85,72)

Không n(%) 6(10,34) 52(89,66) 4(6,9) 54(93,1)

OR(95%CI) 3,15(1,1048-8,987) 2,07(1,106-6,971) Bảng 8 Liên quan giữa MĐX (T-Score) và lạm dụng corticoid

Trần Thị Minh Hoa (2011), Nguyễn Thị Nga (2008), Hollister (1997) 33

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

Bảng 9 Liên quan giữa MĐX (T-score) và tình trạng viêm (CRP)

Pasco and etat (2005) CRP tăng >4,9mgldl → LX 1,6 lần

34

T-Score CRP

Loãng xương

Khôngloãng xương

Loãng xương

Khôngloãng xương

Khôngloãng xương

Loãng xương

Không loãng xương

Đặng Hồng Hoa (2008): MĐX ở nhóm hút thuốc lá ↓ hơn nhóm không hút thuốc lá

Hoidrup (2000): Hút thuốc lá → ↑ nguy cơ gãy CXĐ nam 1,59 lần

Khôngloãng xương

Loãng xương

Khôngloãng xương

Khôngloãng xương

Loãng xương

Khôngloãng xương

KẾT LUẬN

1.Mật độ xương và tỷ lệ loãng xương

- Mật độ xương trung bình: CSTL là 0,92 ± 0,43 g/cm2 ,

CXĐ là 0,84 ± 0,16 g/cm2

- Tỷ lệ loãng xương tại CSTL là 18,64%, tại CXĐ là 15,17%

2 Một số yếu tố liên quan với mật độ xương và tỷ lệ loãng xương

- Lạm dụng corticoid có nguy cơ loãng xương:

KIẾN NGHỊ

1 Bệnh nhân gút mạn tính cần được đo mật độ xương

nhằm phát hiện loãng xương sớm từ đó có chiến lược điều trị kịp thời

2 Tư vấn sử dụng thuốc an toàn cho bệnh nhân gút, tránh tình trạng lạm dụng corticoid

40

41