BIỆN PHÁP QUẢN lý HOẠT ĐỘNG CHUYÊN môn ở các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở HUYỆN KINH môn TỈNH hải DƯƠNG

Đến khoảng thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX Các nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã chorằng: “ Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vàoviệc tổ chức đúng đắn và hợp lý

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

-˜˜˜ -TRẦN TRUNG HUY

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN KINH MÔN TỈNH HẢI DƯƠNG

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Quang Uẩn

HÀ NỘI – 2014

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Quang Uẩn,người thầy đã tận tình hướng dẫn chu đáo giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn Phòng giáo GD & ĐT, Ban Giám hiệu, giáoviên các trường Trung học cơ sở huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương đã tạo điềukiện thuận lợi giúp tôi triển khai nghiên cứu đề tài có kết quả

Bản thân đã cố gắng nhiều nhưng thời gian nghiên cứu có hạn nên luậnvăn không tránh khỏi thiếu sót Tôi rất mong các thầy cô giáo và các bạn đồngnghiệp thông cảm giúp đỡ, góp ý và đưa ra những chỉ dẫn quý báu

Tôi xin chân thành cảm ơn !

Tác giả :

Trần Trung Huy

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện Các số liệu

và kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn chưa được công bố ở cácnghiên cứu khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Học viên

Trần Trung Huy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Các phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 5

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THCS 6

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước 9

1.2 Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS 10

1.2.1 Khái niệm hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS 10

1.2.2 Mục tiêu hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS 10

1.2.3 Nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS 11

1.2.4 Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn ở trường THCS 16

1.3 Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS 18

1.3.1 Khái niệm quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS 18

1.3.2 Chủ thể quản lý hoạt động chuyên môn 21

1.3.3 Biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng 23

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS 32

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN VÀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNGCHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THCS 38

2.1 Khái quát về địa lý, kinh tế - xã hội, văn hoá - giáo dục của địa phương 38

2.1.1 Khái quát về địa lý, kinh tế - xã hội, văn hóa – giáo dục của huyện Kinh Môn - tỉnh Hải Dương 38

2.1.2 Khái quát về giáo dục THCS của huyện Kinh Môn 39

2.2 Thực trạng hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện 40

2.2.1 Thực trạng chung về hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở 41

2.2.2 Thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên ở các trường trung học cơ sở 43

2.2.3 Thực trạng hoạt động giáo dục học sinh 48

2.2.4 Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học 51

2.2.5 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên 54

2.2.6 Đánh giá chung về thực trạng hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương 59

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Kinh Môn 61

2.3.1 Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn ở trường trung học cơ sở 61

2.3.2 Xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 64

2.3.3 Vai trò chỉ đạo của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 66

2.3.4 Tổ chức kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 69

2.3.5 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở 71

Tiểu kết chương 2 76

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN KINH MÔN - TỈNH

HẢI DƯƠNG 77

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 77

3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 77

3.1.3 Đảm bảo tính toàn diện và đồng bộ 78

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 78

3.1.5 Đảm bảo tính phát triển 79

3.2 Các biện pháp tăng cường quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng THCS 79

3.2.1 Biện pháp 1 : Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò của quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS 80

3.2.2 Biện pháp 2 : Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn sát thực và có hiệu quả 81

3.2.3 Biện pháp 3: Tăng cường hiệu lực của bộ máy và tổ chức thực hiện quản lý hoạt động chuyên môn có hiệu quả 82

3.2.4 Biện pháp 4: Tăng cường chỉ đạo chặt chẽ của hiệu trưởng với các cấp quản lý hoạt động chuyên môn 84

3.2.5 Biện pháp 5: Đẩy mạnh kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn 86

3.2.6 Biện pháp 6: Đầu tư có hiệu quả kinh phí, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động chuyên môn 87

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 92

3.4 Khảo sát nhận thức về mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp quản lý 93

Tiểu kết chương 3 96

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 97

TÀI LIỆU THAM KHẢO 102 PHỤ LỤC

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

THCS : Trung học cơ sởTHPT : Trung học phổ thôngCBQL : Cán bộ quản lýQLGD : Quản lý giáo dụcXHCN : Xã hội chủ nghĩa

GD & ĐT : Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng chung về hoạt động chuyên môn ở các trường trung

học cơ sở 52

Bảng 2.2 Thực trạng hoạt động dạy học của giáo viên ở các trường trung học cơ sở 54

Bảng 2.3 Thực trạng hoạt động giáo dục học sinh 59

Bảng 2.4 Thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học 62

Bảng 2.5 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên 65

Bảng 2.6 Tổng hợp về thực trạng hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương 70

Bảng 2.7 Thực trạng việc xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn ở trường trung học cơ sở 72

Bảng 2.8 Thực trạng việc xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 75

Bảng 2.9 Thực trạng vai trò chỉ đạo của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 77

Bảng 2.10 Thực trạng việc tổ chức kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 80

Bảng 2.11 Tổng hợp kết quả thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương 82

Bảng 2.12 Các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động chuyên môn của trường trung học cơ sở 84

Bảng 3.1 Khảo sát nhận thức về mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp 104

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay với sự phát triển của khoa học và công nghệ, kinh tế thế giớiphát triển theo xu hướng toàn cầu hóa, tất cả các quốc gia đều nhận thức rõvai trò của GD & ĐT đối với sự phát triển Kinh tế - Xã hội của quốc gia, dântộc mình Đó là những thách thức lớn, đồng thời cũng là thời cơ của mỗi quốcgia, có khả năng tụt hậu hoặc vươn lên hội nhập với các nước trong khu vực

và trên thế giới

Theo tinh thần Nghị quyết của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIcủa Đảng Cộng sản Việt Nam : Sự phát triển của đất nước trong giai đoạnmới sẽ tạo ra nhiều cơ hội, đồng thời cũng đặt ra những thách thức không nhỏđối với sự nghiệp phát triển giáo dục, đào tạo của nước ta Bối cảnh mới tạo

cơ hội thuận lợi để giáo dục, đào tạo nước ta tiếp cận với các xu thế mới, trithức mới, những mô hình giáo dục hiện đại, tranh thủ các nguồn lực bênngoài, tạo thời cơ để phát triển giáo dục, đào tạo; tạo điều kiện để đổi mới cănbản, toàn diện nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đổi mớiquản lý giáo dục, đào tạo, tiến tới một nền giáo dục, đào tạo tiên tiến, hiện đạiđáp ứng nhu cầu của xã hội và từng cá nhân người học

Giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ phát huy vai trò quốc sáchhàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đấtnước Đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chấtlượng cao Đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, phương pháp giáo dụctheo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, nâng cao chất lượng dạy vàhọc Trong đó có việc nâng cao trình độ chuyên môn theo hướng chuẩn hóa

và quản lý hoạt động chuyên môn của các cấp lãnh đạo ngành giáo dục

Yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng giáo dụcTHCS nói riêng có vai trò hết sức quan trọng Chất lượng giáo dục phụ thuộcvào nhiều yếu tố, trong đó đặc biệt là vai trò hoạt động chuyên môn của giáoviên và không thể thiếu vai trò quản lý hoạt động chuyên môn các trườngTHCS của hiệu trưởng Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS được thểhiện ở các hoạt động : tham gia sinh hoạt chuyên môn, tổ chức dạy và học củagiáo viên và học sinh, giáo dục học sinh, nghiên cứu khoa học và tổ chức bồidưỡng giáo viên Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở cáctrường THCS thông qua : xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn,xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt độngchuyên môn, chỉ đạo trong quản lý hoạt động chuyên môn, kiểm tra - đánh giá

và rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn

Hiện nay huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương có 27 trường THCS, cácđồng chí hiệu trưởng hầu như chưa được qua lớp đào tạo dài hạn, do vậy việcchỉ đạo hoạt động chuyên môn của nhà trường còn nhiều bất cập với tình hìnhthực tế hiện nay, chưa đáp ứng được tình hình thực tế hiện nay của xã hội, đặcbiệt trong công tác quản lý hoạt động chuyên môn bởi vì các biện pháp quản

lý chuyên môn mà hiệu trưởng nhà trường đang áp dụng hầu hết là do kinhnghiệm của bản thân, chưa phát huy hết sức mạnh nội lực của nhà trường đểđưa nhà trường phù hợp với thực tế Thực trạng hiện nay, nhiều giáo viêncũng như CBQL chưa xác định đầy đủ hoạt động chuyên môn của giáo viênTHCS bao gồm những hoạt động nào, hiệu trưởng quản lý hoạt động chuyênmôn thông qua đâu, cần phải thực hiện các công việc gì để quản lý hoạt độngchuyên môn có hiệu quả Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục như hiện nay,trước hết giáo viên và CBQL phải hiểu rõ và đầy đủ về hoạt động chuyênmôn và quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường THCS, hiệu trưởng cần

những biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn nào để nâng cao kết quả

quản lý Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài nghiên cứu “ Biện pháp

quản lý hoạt động chuyên môn ở các trường THCS huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương ” với mong muốn đóng góp một phần nhỏ bé của mình vào việc

xác định các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trườngTHCS hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động chuyên môn để

đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao kết quả quản lý hoạt độngchuyên môn ở trường THCS

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu : Quản lý hoạt động chuyên môn ở các

trường THCS của hiệu trưởng

3.2 Đối tượng nghiên cứu : Các biện pháp quản lý hoạt động chuyên

môn ở các trường THCS của hiệu trưởng

4 Giả thuyết khoa học

Chúng tôi cho rằng quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ởcác trường THCS đã có những kết quả Song việc quản lý hoạt động chuyênmôn của hiệu trưởng còn hạn chế và bất cập Nếu tìm ra được các biện phápđổi mới, hoàn thiện việc quản lý hoạt động chuyên môn của người hiệutrưởng thì công tác quản lý chuyên môn của nhà trường và hoạt động chuyênmôn của giáo viên có thể đạt kết quả hơn, đáp ứng được yêu cầu chuyên môncủa trường THCS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu một số lý luận về hoạt động chuyên môn của giáo viên

trường THCS và quản lý hoạt động chuyên môn của giáo viên ở người hiệutrưởng trường THCS

5.2 Khảo sát và đánh giá thực trạng hoạt động chuyên môn ở trường

THCS, thực trạng quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở trườngTHCS, lý giải nguyên nhân của thực trạng

5.3 Đề xuất một số biện pháp hoàn thiện, tăng cường quản lý hoạt

động chuyên môn của hiệu trưởng ở trường THCS

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Về khách thể điều tra : 9 Hiệu trưởng, 9 phó hiệu trưởng, 9 chủ tịch

công đoàn, 9 trưởng ban thanh tra nhân dân, 18 tổ trưởng chuyên môn, 96giáo viên

6.2 Về địa bàn và thời gian : 9 trường THCS trên địa bàn huyện Kinh

Môn, tỉnh Hải Dương, năm học 2013 - 2014

7 Các phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận : Phân tích, hệ thống hoá,

khái quát hoá các tài liệu lý luận có liên quan đến đề tài

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn :

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Phương pháp quan sát hoạt động chuyên môn của giáo viên, hoạtđộng quản lý chuyên môn của hiệu trưởng

- Phương pháp phỏng vấn cán bộ quản lý và giáo viên

- Phương pháp phân tích chân dung một số hiệu trưởng trong quản lýhoạt động chuyên môn của giáo viên

- Phương pháp khảo nghiệm nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên vềmức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp sẽ đề xuất

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học với sự trợ

giúp của chương trình SPSS

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu thì cấu trúc luận văn gồm :

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNGCHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THCS

Chương 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN VÀQUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THCSHUYỆN KINH MÔN - TỈNH HẢI DƯƠNG

Chương 3 : BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔNCỦA HIỆU TRƯỞNG Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN KINH MÔN -TỈNH HẢI DƯƠNG

Kết luận và khuyến nghị

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN

Ở CÁC TRƯỜNG THCS

1.1 Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu ở nước ngoài

Từ cuối thế kỷ XIV, khi chủ nghĩa tư bản bắt đầu xuất hiện, vấn đề dạyhọc và quản lý dạy học, quản lý chuyên môn đã được nhiều nhà giáo dục thực

sự quan tâm, nổi bật nhất là J.A Comenxki ( 1592 – 1670 ) Đến khoảng thế

kỷ XIX, đầu thế kỷ XX Các nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã chorằng: “ Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vàoviệc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”với kinh nghiệm 26 năm làm hiệu trưởng VAXukhomlinxki(VA.Xukhomilinxki - Một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng trườngphổ thông) đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình.Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý củatrường Phổ Thông như sau: Việc phân công công việc hợp lý qua các thànhviên trong Ban Giám hiệu, hiệu trưởng và hiệu phó phụ trách chuyên môn

Các tác giả nhấn mạnh đến sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất quản lýgiữa hiệu trưởng và hiệu phó để đạt mục tiêu đề ra Các tác giả đều khẳngđịnh vai trò lãnh đạo toàn diện của hiệu trưởng Tuy nhiên, trong thực tế cùngtham gia quản lý nhà trường với hiệu trưởng còn có vai trò của phó hiệutrưởng, đặc biệt là phó hiệu trưởng phụ trách công tác hoạt động chuyên môn.Tất nhiên công việc của hiệu trưởng, và phó hiệu trưởng đều nhằm tiến tớimục tiêu chung của nhà trường nhưng làm thế nào để công việc của hiệutrưởng và phó hiệu trưởng đạt được kết quả cao nhất tránh “dẫm chân” lênnhau, tránh bị “lấn sân” của nhau Làm được như vậy là đã huy động tốt nhất

sức mạnh của tập thể giáo viên Vì vậy V.A.Xukhomlinxki cũng như nhiềutác giả đã chú trọng đến sự phân công hợp lý giữa Hiệu trưởng và các phóhiệu trưởng, ở đây được hiểu theo nghĩa: Hiệu trưởng là người lãnh đạo tậpthể sư phạm của nhà trường chịu trách nhiệm về các vấn đề chung, songkhông xa rời công tác giảng dạy Bằng việc hiệu trưởng có thể trực tiếp quản

lý một công tác chuyên môn cụ thể nào đó và am hiểu công tác dạy môn họcchuyên ngành thuộc lĩnh vực chuyên môn của mình Phó hiệu trưởng cùngvới hiệu trưởng đề ra kế hoạch công tác dạy học tối ưu nhất trong điều kiện cụthể và là người tổ chức thực hiện kế hoạch này

Khi đã cùng nhau bàn bạc thống nhất và đề ra kế hoạch, nghĩa là hiệutrưởng và hiệu phó đã có sự thống nhất và phối hợp chặt chẽ với nhau Đâycũng chính là một mặt của sự phân công hợp lý, không phải dẫm chân lênnhau mà hơn thế là “thống nhất với nhau” Bởi vậy các tác giả rất coi trọng sựthỏa thuận giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng về những thành công hay thấtbại trong công tác quản lý của nhà trường, cùng tìm ra biện pháp quản lý nhàtrường để đạt hiệu quả cao như xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên

Trong những trang viết của mình,V.A.Xukhomlinxki cũng như các tácgiả V.PXtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonôv đều cho rằng một trong nhữngchức năng của hiệu trưởng nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũgiáo viên, phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong lao động và tạo ra khảnăng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình Muốn xây dựngđội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, người hiệutrưởng phải có lựa chọn đội ngũ giáo viên tốt cho trường mình, đó là nhữngngười yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy,nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linhhoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học

Hiệu trưởng phải biết đề ra yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn củatừng giáo viên trong trường, từ đó có nội dung, hình thức tổ chức bồi dưỡngcho phù hợp Những biện pháp bồi dưỡng có hiệu quả được các tác giả đề cậpđến là tổ chức cho giáo viên học tập có hệ thống về triết học, kinh tế chính trịhọc, với các hình thức phong phú và hấp dẫn, trao đổi thông tin, triển lãmkhoa học, giao lưu với giáo viên dạy giỏi nhằm mục đích: Nâng cao nhậnthức của giáo viên về chủ nghĩa Mác - Lê nin, nâng cao trình độ về bộ mônmình dạy, đồng thời cũng hoàn thiện tay nghề sư phạm của mình.

Một trong những biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng giảngdạy mà các nhà nghiên cứu quan tâm chính là tổ chức hội thảo khoa học Bởi

vì hội thảo khoa học là biện pháp tốt nhất để nâng cao chất lượng dạy học củagiáo viên vì “ Giáo viên càng hiểu biết nhiều thì anh ta vạch ra trước học sinhnhững triển vọng của khoa học thường xuyên hơn, càng làm cho học sinhhiểu kỹ, tính ham hiểu biết của học sinh bộc lộ ra nhiều hơn, ở các em sẽ nảysinh ra nhiều câu hỏi, nhiều thắc mắc hơn, những câu hỏi các em đặt ra sẽthông minh hơn, thú vị hơn và khó khăn hơn” Tuy nhiên để hoạt động nàyđạt hiệu quả cao, nội dung các cuộc hội thảo khoa học được chuẩn bị kỹ và cótác dụng thiết thực đến việc dạy học, tổ chức hội thảo sinh động thu hút đượcnhiều giáo viên tham gia thảo luận, trao đổi, vấn đề đưa ra thảo luận phảimang tính thực tiễn cao, phải là vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm và cótác dụng thiết thực đối với việc dạy học Qua các buổi hội thảo hiệu trưởnghiểu thêm được các quan điểm của giáo viên về việc dạy học Bản thân giáoviên cũng nắm vững hơn, sâu hơn về khoa học cơ bản, về các vấn đề còn mơ

hồ và họ sẽ mở rộng hơn về tầm nhìn, tầm hiểu biết vận dụng vào trong giảngdạy và từ đó nâng cao được chất lượng dạy học

Như vậy các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục cũng như quản

lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng ở trường phổ thông đã xuất hiện rất

sớm trên thế giới Trong các công trình nghiên cứu đó đã đề cập đến vai tròquản lý, các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng có hiệuquả nhằm thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

1.1.2 Nghiên cứu ở trong nước

Đảng và Nhà nước ta coi giáo dục là “ Quốc sách hàng đầu”, toàn xãhội đều có ý thức chăm lo cho sự nghiệp giáo dục Vì giáo dục đã tạo nênnguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội Công cuộc đổimới, công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước đặt ra cho sự nghiệp GD & ĐTmột sứ mệnh hết sức vẻ vang, cùng với những thách thức hết sức nặng nề,trong đó nhiệm vụ hàng đầu thuộc về những nhà quản lý giáo dục các cấp

Ở Việt nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về vai trò công tác quản

lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục Phải không ngừng cải tiến nângcao chất lượng, điều hành và quản lý của người hiệu trưởng để qua đó tácđộng có hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phậncủa hệ thống giáo dục cấp vi mô cũng như cấp vĩ mô Các công trình khoahọc này với tầm vóc quy mô cũng như ý nghĩa, lý luận và thực tiễn nhất địnhtrong quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học Tuy nhiên các công trìnhnày chỉ nghiên cứu về mặt lý luận, song nghiên cứu về biện pháp quản lý hoạtđộng chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THCSchưa được đề cập cụ thể đầy đủ và chi tiết trong khoa học giáo dục Chínhđây là vấn đề bức xúc trong chiến lược và phát triển giáo dục mà nước ta cần

“Đổi mới mạnh mẽ nội dung- phương pháp và quản lý Giáo dục và Đào tạo”

Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành quản

lý giáo dục bước đầu tổ chức nghiên cứu thực trạng và hệ thống được một sốvấn đề về quản lý cũng như đề xuất một số biện pháp quản lý như đề tài :

“Một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý chuyên môn của hiệu trưởngcác trường trung học cơ sở các huyện ngoại thành Hải Phòng” (tác giả

Nguyễn Văn Tiến - 2000), “Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên mônnhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS huyện Sông Mã tỉnh SơnLa” (tác giả Tô Minh Đức - 2002 ), “ Một số giải pháp bồi dưỡng nâng caonăng lực quản lý quá trình dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sởtỉnh Quảng Ninh” (tác giả Hà Văn Cung - 2002), “ Một số biện pháp quản lýchuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trườngTHPT chuyên Hạ Long tỉnh Quảng Ninh” (tác giả Phạm Văn Kính - 2004), “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THCShuyện Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh” (tác giả Nguyễn Thu Hà - 2008)…

Nhìn chung các đề tài đã nghiên cứu lý luận quản lý, quản lý giáo dục,quản lý trường học đã tương đối sát được với thực trạng các biện pháp quản

lý hoạt động dạy của Hiệu trưởng và đề xuất được một số biện pháp quản lýcủa hiệu trưởng Kết quả nghiên cứu đề tài trên đã đóng góp thêm vào việchiểu rõ, sáng tỏ sơ sở lý luận về quản lý hoạt động chuyên môn của Hiệutrưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên và phổ biến một sốkinh nghiệm quản lý cho cán bộ quản lý ở từng địa phương

1.2 Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS

1.2.1 Khái niệm hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS

Hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS bao gồm các hoạt động như : tham gia sinh hoạt chuyên môn, dạy học, giáo dục học sinh, nghiên cứu khoa học, bồi dưỡng và tự bồi dưỡng Qua đó hình thành và phát triển kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, hay nói cách khác hình thành và phát triển học vấn và nghiệp vụ sư phạm của người giáo viên.

1.2.2 Mục tiêu hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS

Mục tiêu hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS nhằm đáp ứngmục tiêu giáo dục phổ thông Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp họcsinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ

năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hìnhthành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và tráchnhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộcsống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc… Giáo dục THCSnhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục tiểuhọc; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và những hiểu biết ban đầu về

kỹ thuât và hướng nghiệp để tiếp tục học THPT, trung cấp, học nghề hoặc

đi vào cuộc sống lao động

Trường phổ thông ở nước ta hiện nay đang bước dần chuyển thànhtrường phổ thông - lao động - kỹ thuật tổng hợp - hướng nghiệp và có phầndạy một số nghề đơn giản, truyền thống của địa phương

Đối với nghề dạy học, những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, kiến thứcnghề là những công cụ đặc biệt tương ứng với đối tượng lao động đặc biệtnhằm tác động đến đối tượng Đó là: “Hệ thống tri thức mà giáo viên sẽtruyền dạy cho học sinh Hệ thống các dạng hoạt động được tổ chức theonhững mục đích sư phạm nhất định Những phương tiện, thiết bị vật chất và

kỹ thuật phục vụ cho dạy học và giáo dục Nhân cách của chính bản thân giáoviên Tập thể học sinh và tổ chức xã hội”

1.2.3 Nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS

Nội dung hoạt động chuyên môn của giáo viên THCS bao gồm các hoạtđộng : Sinh hoạt chuyên môn ở tổ nhóm chuyên môn, hoạt động dạy của giáoviên và quản lý học tập của học sinh, hoạt động giáo dục học sinh, hoạt độngnghiên cứu khoa học, hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của giáo viên

a Tham gia sinh hoạt chuyên môn ở trường, ở tổ chuyên môn, các nhóm chuyên môn

Giáo viên tham gia họp hội đồng chuyên môn nhà trường, tổ chuyênmôn , nhóm chuyên môn mỗi tháng một lần Nhằm lĩnh hội các văn bản quy

định, hướng dẫn thực hiện chương trình, hướng dẫn sinh hoạt chuyên môncủa Bộ, của Sở , của Phòng Giáo dục và của nhà trường Trao đổi kinhnghiệm chuyên môn trong các buổi sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn, đặc biệttrong năm học 2013 - 2014 chú trọng sinh hoạt nhóm chuyên môn theo nộidung nghiên cứu bài học Các môn ít tiết chỉ có một giáo viên giảng dạy thìgiáo viên phải tham gia sinh hoạt chuyên môn liên trường.

b Hoạt động dạy học

Xây dựng kế hoạch dạy học đảm bảo các yêu cầu : theo hướng tích hợpdạy học và giáo dục; thể hiện rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học;Phù hợp với đặc thù môn học, với điều kiện môi trường dạy học; thực hiệndạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Kế hoạch dạy học thểhiện qua dăng kí giảng dạy, giáo án giảng dạy của giáo viên trên lớp Tiếntrình lên lớp mỗi bài giảng giáo viên phải tuân thủ thực hiện theo kế hoạchdạy học đã xây dựng để đảm bảo được các yêu cầu

Mỗi giáo viên phải đảm bảo kiến thức môn học : làm chủ kiến thứcmôn học; đảm bảo nội dung dạy học chính xác, hệ thống; vận dụng kiến thứcliên môn theo yêu cầu cơ bản, hệ thống Trước hết trình độ giáo viên tối thiểuphải đạt chuẩn về bằng cấp, vững vàng về nghiệp vụ sư phạm; không ngừnghọc tập nâng cao hiểu biết nhiều môn học có liên quan để thực hiên việc dạytích hợp và liên môn Giáo viên cần nắm vững chương trình nội dung dạy họccủa các bài trong học kì, năm học để định hướng được tính hệ thống của kiếnthức môn học

Đảm bảo nội dung dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ; đảmbảo tính khoa học của chương trình Giáo viên cần nghiên cứu các bài dạy đểhiểu yêu cầu về kiến thức, kĩ năng, thái độ …từ đó bám sát xây dựng giáo án

để giảng dạy trên lớp theo đúng yêu cầu cần đạt của từng bài cụ thể trongchương trình

Vận dụng các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính chủ động, sángtạo của học sinh; phát huy năng lực tư duy, năng lực tự học của học sinh.Trong dạy học cần phối hợp các phương pháp dạy học một cách phù hợp và

có hiệu quả nhất, đặc biệt các phương pháp tích cực hiện nay như : phươngpháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp trực quan, phương pháp thựchành thí nghiệm, …biến quá trình dạy học thành quá trình tự học của họcsinh Giáo viên chỉ là người tổ chức, chỉ đạo, điều khiển và kiểm tra hoạtđộng học tập của học sinh nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạocủa học sinh

Sử dụng phương tiện dạy học : trong các phương pháp phát huy tínhtích cực, chủ động, sáng tạo cảu học sinh hiệu quả hiện hành thì cần sự hỗ trợcủa các phương tiện dạy học vì vậy việc sử dụng các phương tiện dạy họctrong các bài giảng là không thể thiếu được Nhưng khi sử dụng các phươngtiện dạy học cần phải sử dụng phù hợp, đa dạng, phong phú và sáng tạo làmtăng hiệu quả dạy học

Cần xây dựng một môi trường học tập dân chủ, thân thiện, hợp tác; tạodựng môi trường học tập thuận lợi, an toàn và lành mạnh cho học sinh Giáoviên không đối xử phân biệt học sinh, không xâm phạm nhân phẩm cũng nhưthân thể các em, tôn trọng và đối xử bình đảng với các em, hướng các em cótinh thần hợp tác với nhau với giáo viên trong học tập cũng như trong laođộng và sinh hoạt đoàn thể

Trong kiểm tra đánh giá học sinh cần đảm bảo yêu cầu : chính xác, toàndiện, khách quan; giúp học sinh phát triển năng lực tự kiểm tra đánh giá; giáoviên biết sử dụng kết quả kiểm tra đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy họcsao cho phù hợp với đối tượng học sinh nhằm đạt hiệu quả dạy học cao hơnnữa Số lượng bài kiểm tra phải đảm bảo đúng quy định, bài kiểm tra đảm bảochẩn kiến thức kĩ năng và phù hợp với học sinh, ra đề kiểm tra cần đúng quy

trình kiểm duyệt của tổ chuyên môn, bài kiểm tra phải được trả cho học sinhkhi hoàn thiện điểm, cập nhật điểm đúng quy định.

Quản lí hồ sơ : giáo viên cần xây dựng đủ hồ sơ theo quy định chuyênmôn và quy định của cơ quan như : sổ tổng hợp, sổ kế hoạch cá nhân, giáo án,

sổ chủ nhiện, sinh hoạt chuyên môn, đăng kí giảng dạy,… Trong quá trình

sử dụng phải mang tính cập nhật, phải bảo quản trong hết năm học và cuốinăm học phải nộp về bộ phận văn thư để lưu trữ theo quy định

c Hoạt động giáo dục học sinh

Trước hết tương tự như hoạt động dạy học, giáo viên cần phải xây dựng

kế hoạch cho hoạt động giáo dục học sinh; kế hoạch phải thể hiện rõ mục tiêu,nội dung, phương pháp giáo dục; kế hoạch phải phù hợp với đặc điểm củahọc sinh và hoàn cảnh thực tế; thể hiện sự phối hợp các lực lượng và kế hoạchphải đảm bảo tính khả thi Để đảm bảo yêu cầu đó thì trước khi xây dựng kếhoạch giáo viên cần tìm hiểu mục tiêu tổng thể của giáo dục học sinh, tìmhiểu thực tế các em học sinh về tính cách về hoàn cảnh gia đình các em

Giáo dục học sinh không chỉ có ở giờ học chính khóa mà mọi lúc mọinơi và mọi hoạt động trong nhà trường, các hoạt động như hoạt động ngoàigiờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa, hoạt động của Đoàn đội, lao động….uốnnắn các em từ lời ăn tiếng nói, từ lời chào đến cách ứng xử xã hội,…nhằmgiáo dục tư tưởng, đạo đức, hành vi cho học sinh

Trong hoạt động giáo dục học sinh, giáo viên cần vận dụng các nguyêntắc, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục; vận dụng trong các tình huống

cụ thể, phù hợp; biết phối kết hợp các lực lượng giáo dục trong các môitrường giáo dục nhằm đạt mục tiêu giáo dục đề ra

Giáo viên cần phải đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức của học sinhmột cách chính xác, công bằng và khách quan Từ đó thúc đẩy học sinh rènluyện, phấn đấu vươn lên Để đánh giá rèn luyện đạo đức các em ( mà trường

học gọi là hạnh kiểm ) một cách chính xác thì cần kết hợp nhiều kênh thôngtin : qua giáo viên chủ nhiệm lớp, tập thể lớp, các giáo viên bộ môn, tổ chứcĐoàn đội trong nhà trường Chỉ đánh giá chính xác, công bằng, minh bạch thìmới thúc đẩy các em có ý chí vươn lên và giáo dục mới đạt hiệu quả cao nhất.

d Hoạt động nghiên cứu khoa học

Giáo viên THCS thì kiến thức, kĩ năng về nghiên cứu khoa học đã đượchình thành từ trong trường sư phạm thông qua môn nghiên cứu khoa học vàviệc làm đề tài nghiên cứu cứu khoa học sinh viên

Theo quy định của chuyên môn các nhà trường yêu cầu giáo viên mỗinăm tham gia nghiên cứu viết và áp dụng một sáng kiến kinh nghiệm ởchuyên môn mình giảng dạy, nhiều sáng kiến có giá trị và được sử dụng phổbiến làm tài liệu tham khảo cho giáo viên và học sinh

Giáo viên nghiên cứu và vận dụng các thành tựu khoa học vào giảngdạy như : công nghệ thông tin, khai thác kiến thức trên internet, giảng bằnggiáo án điện tử, sử dụng sự hỗ trợ của các đồ dùng dạy học trong bài giảng…

Nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến việc nâng cao kết quả giáo dụchọc sinh, xã hội hóa giáo dục : nghiên cứu và vận dụng các phương phápgiáo hiện đại của các nền giáo dục tiên tiến; các phương pháp phát huy hiệuquả của sự phối kết hợp của nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục họcsinh Ngoài ra giáo viên cần có báo cáo khoa học tham dự các hội nghị, hộithảo khoa học

Giáo viên cần biết ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học đã đượccông bố vào dạy học và giáo dục

e Hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng

Nội dung bồi dưỡng và tự bồi dưỡng : hoạt động bồi dưỡng và tự bồidưỡng của giáo viên được chia làm hai mảng chính đó là bồi dưỡng tư tưởngchính trị và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ sư phạm Trong đó bồi dưỡng

tư tưởng chính trị có các nội dung như : tham gia các đợt sinh hoạt bồi dưỡng

tư tưởng chính trị, các văn bản, nghị quyết chính trị của Đảng Còn đối vớichuyên môn nghiệp vụ có các nội dung như : tham gia các đợt bồi dưỡng vềchuyên môn nghiệp vụ của Sở và Phòng Giáo dục & Đào tạo, tham gia đổimới phương pháp dạy học và giáo dục của ngành, tham gia sinh hoạt chuyên

đề liên trường đối với các môn chỉ có một giáo viên , hội giảng chuyên đề, thigiáo viên giỏi các cấp, tham dự các hội nghị khoa học, hội nghị về kinhnghiệm sáng kiến đổi mới trong dạy học và giáo dục

Các hình thức bồi dưỡng : hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng củagiáo viên THCS được tổ chức theo các hình thức như bồi dưỡng thườngxuyên, bồi dưỡng theo chuyên đề và tự bồi dưỡng

Phương pháp bồi dưỡng : kết hợp nhiều phương pháp; thuyết trình theochủ đề, thảo luận nhóm,thảo luận chuyên đề, dự giờ, hội giảng, tham quan thực

tế giáo dục và đọc tài liệu qua sách báo, đĩa hình… vận dụng công nghệ thôngtin vào dạy học Tự bồi dưỡng tự học về chuyên môn, tin học, tiếng anh

Kết quả bồi dưỡng cần đạt của giáo viên : các chuyên đề bồi dưỡngkịp thời, bồi dưỡng phải thiết thực với công tác dạy học và giáo dục củagiáo viên và quan trọng hơn cả là kết quả của bồi dưỡng Sau bồi dưỡngnhận thức chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm của giáo viênphải được nâng cao

1.2.4 Hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn ở trường THCS

Theo Điều 16 - Điều lệ Trường THCS, THPT và trường phổ thông cónhiều cấp học [ 6 ]quy định về tổ chuyên môn như sau :

1 Hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, giáo viên, viên chức thư viện, viênchức thư viện thiết bị thí nghiệm của trường trung học được tổ chức thành tổchuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học Mỗi tổ chuyên môn có mộthoặc hai tổ phó chịu sự quản lý của hiệu trưởng, do hiệu trưởng bổ nhiệm và

giao nhiệm vụ vào đầu năm học Trong các nhà trường tổ chuyên môn đượckiện toàn sau mỗi năm học, căn cứ vào tình hình cụ thể của nhà trường màhiệu trưởng quyết định tổ chuyên môn cho phù hợp.

2 Tổ chuyên môn có những nhiệm vụ sau : Xây dựng kế hoạch hoạtđộng chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổviên theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình của Bộ GD & ĐT và kếhoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ,tham gia đánh giá xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Bộ GD &ĐT; đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên

3 Tổ chuyên môn sinh hoạt 2 tuần một lần: Tổ chuyên môn là nơi thựchiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và các quy địnhcủa Bộ Giáo dục, Sở Giáo dục, địa phương và của nhà trường về giáo dục

Cơ cấu tổ chuyên môn tốt nhất là gồm những giáo viên có cùng chuyênmôn Nếu số giáo viên quá ít, có thể ghép tổ chuyên môn song phải chú ý tớinhững môn gần nhau về kiến thức như các môn tự nhiên, các môn xã hội Tổchuyên môn cần có kế hoạch từ đầu năm học, khi lập kế hoạch căn cứ vào kếhoạch hoạt động của nhà trường, thời gian biểu sinh hoạt chuyên môn sắp xếptạo điều kiện cho số thành viên trong tổ tham gia đông nhất

Như vậy, với chức năng và nhiệm vụ trên cho thấy tổ chuyên môn là tếbào rất quan trọng trong quá trình hoạt động giáo dục của nhà trường Vì vậy,hiệu trưởng quản lý tốt được tổ chuyên môn thì sẽ nâng cao được chất lượngdạy và học trong nhà trường

* Hoạt động của tổ chuyên môn :

Hoạt của tổ chuyên môn là hoạt động quan trọng nhất trong các nhàtrường, hoạt động này có vai trò quyết định đến chất lượng của nhà trường.Hoạt động của tổ chuyên môn hàng năm phải bám sát nội dung, chương trìnhdạy học theo quy định của Bộ GD & ĐT, Sở GD & ĐT và của nhà trường

Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường học bao gồm : tổ chức hoạtđộng giảng dạy của giáo viên ở trên lớp theo phân phối chương trình của BộGiáo dục; tổ chức các hoạt động bồi dưỡng năng cao năng lực cho học sinhkhá và giỏi ( ôn thi học sinh giỏi thi cấp huyện và cấp tỉnh ) và phụ đạo họcsinh yếu, kém theo quy định của Bộ, Sở và nhà trường; tổ chức các hoạt độngđổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhàtrường; tổ chức và theo dõi đánh giá hoạt động tựn học tự bồi dưỡng hoặcchia sẻ, trao đổi kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn, thường xuyên hoặctheo dõi định kì; tổ chức các hoạt động thao giảng, thi giáo viên giỏi cấptrường, tuyển chọn giáo viên thi cấp huyện; tổ chức đánh giá hoạt độngnghiên cứu khoa học của giáo viên như viết và áp dụng sáng kiến kinhnghiệm hàng năm; Ngoài hoạt động tổ chuyên môn các thành viên trong tổchuyên môn còn tham gia các công tác khác như : Đảng, Công đoàn, Đoànthanh niên, công tác chủ nhiệm lớp,…

Như vậy, hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường có vai tròquyết định đến sự phát triển của nhà trường nói riêng và sự phát triển giáo dụcnói chung Hoạt động của tổ chuyên môn là nhân tố quyết định trực tiếp đếnchất lượng dạy học trong các nhà trường

1.3 Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS

1.3.1 Khái niệm quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS

Quản lý chuyên môn là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý trường học.Quản lý chuyên môn trong trường THCS là quản lý trực tiếp các hoạt độnggiáo dục diễn ra ở trường nhằm thực hiện mục tiêu chủ yếu là giáo dục toàndiện cho học sinh, phải tổ chức tốt các hoạt động nhằm tạo điều kiện tối đacho nâng cao chất lượng của hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động họccủa học sinh, phải tập trung đầu tư mọi điều kiện về nhân lực, tài lực, vật lực,vận dụng các chế định GD & ĐT một cách hợp lý để các khâu trong toàn bộ

tiến trình dạy và học trong nhà trường được thực hiện một cách đồng bộ.

Quản lý chuyên môn của hiệu trưởng là nhiệm vụ trung tâm trong quátrình quản lý Hiệu trưởng với cộng sự là phó hiệu trưởng, tổ chức chỉ đạochặt chẽ, có hiệu quả các khâu của công tác chuyên môn từ lập kế hoạch, tổchức thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá kết quả dạy học, tổ chức hoạtđộng của các tổ trưởng chuyên môn trong việc trực tiếp chỉ đạo thực hiệnchương trình dạy và học

Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS là hoạt động lập kế hoạch hoạt động chuyên môn của nhà trường ; quản lý việc thực hiện chương trình dạy học ; quản lý việc xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ; quản lý việc xây dựng nề nếp dạy và học ; quản lý việc sử dụng các phương tiện dạy học ; quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ; quản lý hoạt động học của học sinh ; quản lý việc kiểm tra, đánh giá chất lượng học tập và rèn luyện của học sinh ; quản lý các điều kiện phục vụ, hỗ trợ cho hoạt động chuyên môn.

Mục tiêu quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS : là mô hình tư duy dự kiến sẽ đạt chất lượng dạy học của nhà trường

hàng năm học thường được đề ra trong bản kế hoạch năm học của nhà trường.Những mục tiêu cụ thể trong quản lý chuyên môn của hiệu trưởng được xáclập trên cơ sở các thông số về chất lượng đội ngũ giáo viên, điều kiện trangthiết bị phục vụ cho hoạt động dạy và học, khả năng đầu tư của Nhà nước, địaphương về mọi mặt hoạt động trong trường

Nội dung quản lý hoạt động chuyên môn ở trường THCS : khá phong

phú, đa dạng bao gồm tất cả các hoạt động của giáo viên, học sinh trong dạyhọc trên lớp, ngoài lớp diễn ra hàng ngày trên cả bốn khối lớp 6, 7, 8, 9, cáchoạt động nhằm tăng cường chất lượng của các hoạt động đó, kể cả hoạt độngkiểm tra, đánh giá, khen thưởng, phê bình Trong trường THCS, mọi hoạt

động đều nhằm phục vụ và nâng cao chất lượng của hoạt động chuyên môn.Hiệu trưởng phải chỉ đạo đồng bộ tất cả mọi hoạt động, kể cả những hoạtđộng ở ngoài trường có liên quan để thực hiện mục đích nâng cao chất lượngchuyên môn, hiệu quả giáo dục.

Công tác quản lý chuyên môn có một vai trò đặc biệt quan trọng vàtrách nhiệm này trước tiên thuộc về người hiệu trưởng Muốn quản lý đượctốt, người hiệu trưởng phải hiểu được các vấn đề đa dạng, phức tạp, biến đổikhông ngừng của xã hội, không thể rập khuôn, máy móc Điều đó đòi hỏingười hiệu trưởng trường THCS càng phải năng động sáng tạo, có tính độclập cao, tự tìm tòi những giải pháp, biện pháp quản lý mới sao cho phù hợpvới thực tiễn, thuận lợi và dễ dàng đạt được chất lượng và hiệu quả cao nhấttrong hoạt động chuyên môn

Hiện nay, trong sự phát triển mạnh mẽ của thời kỳ Công nghiệp hóa Hiện đại hóa đất nước đòi hỏi chất lượng giáo dục và đào tạo ngày càngphải được nâng cao hơn nữa Hiệu trưởng trường THCS là người chịu tráchnhiệm chính về chất lượng giáo dục của nhà trường Nghiên cứu các biệnpháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả quản lýchuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng GD & ĐT là đòi hỏi có tính tấtyếu của thực tiễn giáo dục, của xã hội Cơ sở lý luận các biện pháp quản lýchuyên môn của hiệu trưởng trường THCS thể hiện ở mối quan hệ biệnchứng giữa mục tiêu của chiến lược GD & ĐT với nhiệm vụ của nhàtrường, việc vận dụng khoa học quản lý vào quản lý chuyên môn, cách thức

-sử dụng các công cụ quản lý giáo dục vào thực hiện từng khâu chức năngtrong hoạt động chuyên môn ở trường THCS Các biện pháp quản lýchuyên môn của hiệu trưởng trường THCS là yếu tố quan trọng, quyết định

để nâng cao chất lượng giáo dục THCS

1.3.2 Chủ thể quản lý hoạt động chuyên môn

1.3.2.1 Hiệu trưởng - chủ thể quản lý hoạt động chuyên môn

Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục là một bộ phận trong đội ngũ cán bộcông chức Nhà nước hoạt động trong ngành GD & ĐT, đóng vai trò quantrọng và chủ chốt thúc đẩy sự nghiệp GD & ĐT phát triển Người cán bộ quản

lý giáo dục trước hết phải là nhà giáo dục, bằng chính nhân cách của mình tácđộng tích cực đến sự hình thành nhân cách của học sinh và ảnh hưởng lớn tớiđội ngũ giáo viên Người cán bộ quản lý phải là công dân gương mẫu, cótrách nhiệm với nhà trường, xã hội, tham gia vào sự phát triển của cộng đồng;

là nhân vật chủ yếu tác động tạo nên bầu không khí dân chủ trong nhà trường,

có lòng yêu trẻ và phải là trung tâm của sự đoàn kết, biết tập hợp, quy tụ độingũ cán bộ giáo viên, học sinh trong nhà trường

Theo Điều 19 Nhiệm vụ và quyền hạn của hiệu trưởng, phó hiệutrưởng ( Điều lệ trường THCS, trường THPT, trường Phổ thông có nhiều cấphọc )[ 6 ] thì nhiệm vụ và quyền hạn của hiệu trưởng là :

a) Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường

b) Thực hiện các Nghị quyết, Quyết nghị của Hội đồng trường đượcquy định tại khoản 2 Điều 20 của Điều lệ này

c) Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học

d) Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công côngtác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khenthưởng, kỉ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhà nước; quản

lý hồ sơ tuyển dụng giáo viên, nhân viên

đ) Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổchức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, kýxác nhận hoàn thành chương trình tiểu học vào học bạ học sinh tiểu học (nếucó) của trường phổ thông có nhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luậthọc sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo

e) Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường

g) Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên,nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong hoạt động củanhà trường; thực hiện công tác xã hội hoá giáo dục của nhà trường

h) Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ

và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

i) Chịu trách nhiệm trước cấp trên về toàn bộ các nhiệm vụ được quyđịnh trong khoản 1 Điều này

Như vậy, trong nhà trường, hiệu trưởng là người có thẩm quyền caonhất Hiệu trưởng là người điều hành, quản lý và chịu trách nhiệm trước cấptrên về mọi hoạt động của nhà trường, và cũng là người thay mặt nhà trườngtrong quan hệ với bên ngoài

Bên cạnh việc nắm vững lý luận về quản lý, nghiệp vụ quản lý, hiệutrưởng còn phải linh hoạt, mềm dẻo trong công tác quản lý nhưng vẫn đảmbảo tính pháp lý Hiệu trưởng phải là cầu nối giữa thầy và trò, giữa nhàtrường với gia đình, xã hội và những mối quan hệ khác Muốn vậy, hiệutrưởng phải được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên nhằm cập nhật những kiếnthức tổng hợp về quản lý và quản lý giáo dục

1.3.2.2 Mối quan hệ giữa hiệu trưởng với các chủ thể khác trong quản lý hoạt động chuyên môn

Với hiệu phó : Hiệu trưởng có phân công công việc cụ thể từ đầu năm

học cho hiệu phó nhà trường, đồng thời phối kết hợp với hiệu phó trong chỉđạo hoạt động chuyên môn của nhà trường

Với tổ trưởng chuyên môn : Hiệu trưởng yêu cầu tổ trưởng chuyên môn

cùng với hiệu phó quản lý hoạt động chuyên môn của tổ và thường xuyên báocáo tình hình, chất lượng hoạt động chuyên môn của tổ trong các cuộc họp giaoban, báo cáo đột xuất với những trường hợp bất thường về Ban Giám hiệu

Với trưởng ban thanh tra nhân dân trường học : Có trách nhiệm làm rõ

những thắc mắc, những sai phạm của cán bộ, giáo viên, công nhân viên khi có

ý kiến đến Chủ tịch Công đoàn hoặc khi có ý kiến của Hiệu trưởng nhàtrường cần xác minh thông tin

Với bí thư chi bộ Đảng : Hiệu trưởng các trường thường là bí thư chi

bộ Đảng, hiệu trưởng đưa các nội dung hoạt động chuyên môn vào sinh hoạtchi bộ, từ đó đưa vào Nghị quyết chi bộ, kết hợp giữa chính quyền và chuyênmôn thực hiện tốt Nghị quyết

Với chủ tịch Công đoàn : Hiệu trưởng và Ban chấp hành Công đoàn

nhà trường có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ vận động tổ chức phong tràoĐoàn viên Công đoàn trong nhà trường thực hiện tốt Chủ trương, Nghị quyết

và đường lối của Đảng, các chính sách và pháp luật của Nhà nước đặc biệt làvấn đề chuyên môn

Với bí thư Đoàn thanh niên và tổng phụ trách đội thiếu niên tiền phong : Hiệu trưởng chỉ đạo, góp ý với Đoàn đội hướng giáo dục học sinh theo đúng

kế hoạch, mục tiêu giáo dục của ngành và của nhà trường đồng thời xây dựngnền nếp tốt cho học sinh, tạo môi trường học tập an toàn và thân thiện

1.3.3 Biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng

1.3.3.1 Khái niệm biện pháp quản lý, biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn

* Khái niệm biện pháp quản lý

Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề nhằm đạt đến mục đích đã xác định.

Biện pháp quản lý là cách thức chủ thể quản lý sử dụng công cụ quản

lý tác động vào việc thực hiện từng khâu của chức năng quản lý trong mỗi quá trình quản lý nhằm đạt mục tiêu quản lý.

Biện pháp quản lý thể hiện tính năng động sáng tạo của chủ thể quản lýtrong mỗi tình huống, mỗi đối tượng nhất định Người quản lý phải biết sử

dụng các biện pháp quản lý thích hợp Tính hiệu quả của quản lý phụ thuộcmột phần quan trọng vào sự lựa chọn đúng đắn và áp dụng linh hoạt nhất cácbiện pháp quản lý.

Biện pháp quản lý chính là cách thức cụ thể để thực hiện phương phápquản lý vì đối tượng quản lý phức tạp đòi hỏi các biện pháp quản lý cũng rất

đa dạng, linh hoạt Các biện pháp sẽ giúp cho nhà quản lý thực hiện tốt cácphương pháp quản lý của mình nhằm mang lại hiệu quả hoạt động tối ưu của

bộ máy

Để thực hiện nội dung công tác quản lý, người quản lý phải áp dụng một

hệ thống các biện pháp cụ thể, có phân công trách nhiệm, có kế hoạch chi tiếtnhằm huy động tất cả mọi người cùng tham gia một cách tích cực vào hoạt độngcủa đơn vị Có nhiều biện pháp quản lý Các biện pháp cơ bản bao gồm : Kếhoạch hoá Tổ chức thực hiện Chỉ đạo thực hiện Kiểm tra, đánh giá

Quản lý diễn ra trên tất cả các ngành, các cấp, các loại hình tổ chứckhác nhau hết sức phức tạp và biến động, do đó, biện pháp quản lý mang tính

đa dạng và phong phú Điều đó đòi hỏi người quản lý phải hết sức nhạy bén,năng động, không thể máy móc, cứng nhắc, rập khuôn Chủ thể quản lý phảibiết lôi cuốn, thúc đẩy mọi người trong tổ chức tham gia công việc chung,đem hết sức lực, tài năng làm việc cho tổ chức Chỉ có như vậy mới thực hiệnđược mục tiêu chung và làm cho tổ chức thêm vững mạnh

Không có biện pháp nào là vạn năng Thường phải sử dụng phối hợpnhiều biện pháp để giải quyết một nhiệm vụ Mỗi biện pháp có những ưu vàhạn chế nhất định Biện pháp quản lý phù hợp với đặc điểm tình hình, phùhợp với mục tiêu đã định hướng của đơn vị sẽ có nhiều cơ hội đạt được thànhcông và có hiệu quả trong quá trình thực hiện nhiệm vụ

* Khái niệm biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn

Biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS là những

cách thức tổ chức, điều hành các hoạt động trong phạm vi chuyên môn của nhà trường nhằm thực hiện các mục tiêu kế hoạch đã xác định.

Để thực hiện nội dung công tác quản lý chuyên môn, hiệu trưởng phải

áp dụng một hệ thống các biện pháp cụ thể, có phân công trách nhiệm, có kếhoạch chi tiết nhằm huy động tất cả mọi người cùng tham gia một cách tíchcực vào hoạt động chuyên môn Các biện pháp cơ bản đó bao gồm : Kế hoạchhoá hoạt động chuyên môn Tổ chức hoạt động chuyên môn Chỉ đạo hoạtđộng chuyên môn Kiểm tra, đánh giá hoạt động chuyên môn

1.3.3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng

Để thực hiện nội dung công tác quản lý chuyên môn, hiệu trưởng phải

áp dụng một hệ thống các biện pháp cụ thể, có phân công trách nhiệm, có kếhoạch chi tiết nhằm huy động tất cả mọi người cùng tham gia một cách tíchcực vào hoạt động chuyên môn Các biện pháp cơ bản đó bao gồm :

- Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn

- Xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạtđộng chuyên môn

- Chỉ đạo của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động chuyên môn

- Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn

a Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động chuyên môn

Kế hoạch hoá là nhằm xây dựng quyết định về mục tiêu, chương trìnhhành động, xác định bước đi cụ thể trong một thời gian nhất định của hệthống quản lý - xác định mục tiêu là cái đích mà mọi hoạt động phải hướngtới Đồng thời xác định các nguồn lực đảm bảo và ưu tiên để đạt được mụctiêu trong thời gian xác định

Một tập thể lao động, trong đó mọi người liên kết với nhau hoạt độngthực hiện nhiệm vụ của tập thể mình và của bản thân mình Nhiệm vụ cốt yếucủa người quản lý là làm thế nào để mọi người biết nhiệm vụ của mình, biết

phương pháp hoạt động nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu của tổ chức.Đấy là chức năng kế hoạch hoá của nhà quản lý.

Lập kế hoạch là tập hợp các mục tiêu giáo dục có quan hệ chặt chẽ,thống nhất với nhau bởi mục tiêu giáo dục chung và một hệ thống các biệnpháp thích hợp được xây dựng trước cho một giai đoạn nhất định nhằm thựchiện nhiệm vụ giáo dục đã được xác định; là chương trình hành động của tậpthể sư phạm được xây dựng trên cơ sở những nhiệm vụ chung của nhà trường,những chỉ thị của Đảng, Nhà nước về giáo dục và đào tạo được vận dụng vàođiều kiện cụ thể phù hợp với đặc điểm của nhà trường

Khi lập kế hoạch chuyên môn, hiệu trưởng cần phải có cái nhìn nhạybén, biết phân tích một cách khoa học những thông tin có được liên quan đếnhoạt động chuyên môn để chỉ ra những thuận lợi và khó khăn cho bước pháttriển tiếp theo của nhà trường trong năm học, trong đó có bước phát triển vềchuyên môn Trên cơ sở đó, hiệu trưởng xác định rõ ràng và cụ thể cácphương án, các biện pháp thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường, trong

đó có hoạt động chuyên môn và quản lý hoạt động chuyên môn Hiệu trưởngcần có sự bàn bạc và cân nhắc kỹ trong hội đồng sư phạm nhà trường để tạo

ra sự đồng tình nhất trí cao khi thực hiện mục tiêu giáo dục, quản lý hoạtđộngc huyên môn

Từ mục tiêu, phương pháp, biện pháp đã được xác định, hiệu trưởngtrực tiếp xây dựng kế hoạch và các nhiệm vụ cụ thể của nhà trường trong nămhọc, trong đó có kế hoạch hoạt động chuyên môn, quản lý hoạt động chuyênmôn Đây là kế hoạch tổng quát của nhà trường, được xây dựng theo biên chếnăm học, trọng tâm là hoạt động chuyên môn và quản lý hoạt động chuyênmôn Nó mang ý nghĩa rất quan trọng và có tính định hướng cao trong quátrình quản lý nhà trường, nhất là quản lý hoạt động chuyên môn

Sau khi xây dựng kế hoạch tổng quát, hiệu trưởng chỉ đạo phó hiệutrưởng, tổ trưởng chuyên môn, trưởng các bộ phận xây dựng kế hoạch cụ thểđối với nhiệm vụ được phân công Hiệu trưởng cần có biện pháp chỉ đạo saocho kế hoạch của các tổ, các bộ phận đảm bảo tính đồng bộ, có khả năng phốihợp cao, cùng hướng vào thực hiện mục tiêu về chuyên môn.

b Xây dựng cơ cấu bộ máy quản lý và tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động chuyên môn

Để giúp cho mọi người cùng làm việc với nhau nhằm thực hiện có hiệuquả mục tiêu cần phải xây dựng và duy trì một cơ cấu nhất định về những vaitrò, nhiệm vụ và vị trí công tác Cho nên, có thể nói việc xây dựng các vai trò,nhiệm vụ là chức năng tổ chức trong quản lý

Tổ chức, nói rộng, là cơ cấu tồn tại của sự vật Sự vật không thể tồn tại

mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc nội dung Tổchức vì vậy là thuộc tính của bản thân các sự vật

Chức năng tổ chức như một quá trình, bao gồm các bước như : Lậpdanh sách các công việc cần phải hoàn thành để đạt được mục tiêu của tổchức; phân chia toàn bộ công việc thành các nhiệm vụ để các thành viên hay

bộ phận trong tổ chức thực hiện một cách logic và hiệu quả, bước này gọi làphân chia bộ phận; Thiết lập một cơ chế điều phối, tạo thành sự liên kết hoạtđộng giữa các thành viên hay bộ phận tạo điều kiện đạt mục tiêu một cách dễdàng; theo dõi đánh giá tính hiệu nghiệm của cơ cấu tổ chức và tiến hành điềuchỉnh nếu cần Tổ chức hoạt động chuyên môn là biện pháp có ý nghĩa quyếtđịnh trong việc biến kế hoạch thành hiện thực

Hiệu trưởng cụ thể hoá kế hoạch chuyên môn chung thành chương trìnhhành động, từ chỉ tiêu chung cho toàn trường thành chỉ tiêu cho từng tổchuyên môn; từ kế hoạch chuyên môn trường thành kế hoạch chuyên môn chotừng tổ, nhóm bộ môn, từng khối lớp, từng giáo viên để phấn đấu thực hiện

Để kế hoạch chuyên môn có tính thực tiễn và khả thi, hiệu trưởng cần chú ýtới tính chủ động, sáng tạo của các tổ, nhóm bộ môn, của từng giáo viên tronghoạt động chuyên môn, tạo “hành lang” hợp lý cho các tổ chuyên môn và giáoviên áp dụng những biện pháp thích hợp với điều kiện cụ thể trong hoạt độngchuyên môn; các tổ, bộ phận khác phối hợp đồng bộ để hỗ trợ tốt nhất cho các

tổ chuyên môn và giáo viên bộ môn hoàn thành tốt hoạt động chuyên môntheo kế hoạch đã đề ra

Tổ chức hoạt động chuyên môn trường THCS một cách khoa học làphải tạo khả năng cho hợp lý hoá lao động quản lý chuyên môn của hiệutrưởng, phải hoàn thiện các điều kiện tối ưu cho lao động chuyên môn, đảmbảo hiệu suất cao nhất trong khi thực hiện hoạt động chuyên môn, tiết kiệm vềphương tiện vật chất, thời gian và lao động của cán bộ, giáo viên trong hoạtđộng chuyên môn vào đảm bảo được hiệu quả cao Hiệu trưởng phải tổ chứctốt hoạt động của “bộ máy” nhà trường, tức là làm tốt công tác tổ chức cán

bộ, nhất là các tổ trưởng chuyên môn ở các bộ môn, bởi vì đây là nhữngngười trực tiếp quản lý hoạt động chuyên m,ôn ở các tổ, trực tiếp làm việc vớigiáo viên để thực thi nhiệm vụ chuyên môn, giúp cho hoạt động quản lý hoạtđộng chuyên môn có hiệu quả cao Hiệu trưởng phải nắm vững đội ngũ cán

bộ, giáo viên trong trường mình về năng lực chuyên môn, năng lực công tác

xã hội, khả năng vận động quần chúng, phải hiểu được tâm tư hoàn cảnh củatừng người để từ đó có sự phân công hợp lý, tạo điều kiện cho mỗi cá nhânphát huy tối đa năng lực bản thân, tạo thành sức mạnh to lớn cho nhà trường.hiệu trưởng phải chuẩn bị và cung ứng kịp thời các điều kiện vật chất, tàichính, tinh thần, biết khai thác tối đa mọi nguồn lực hỗ trợ Kế hoạch sẽ chỉđược thực hiện thắng lợi khi nó phù hợp với từng địa phương, từng hoàn cảnh

cụ thể và khi người hiệu trưởng đáp ứng được yêu cầu của kế hoạch

c Chỉ đạo của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động chuyên môn

Chỉ đạo thực hiện (điều khiển) là chức năng thể hiện năng lực củangười quản lý Sau khi hoạch định kế hoạch và sắp xếp tổ chức, người cán bộquản lý phải điều khiển cho hệ thống hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu đã

đề ra Đây là quá trình sử dụng quyền lực quản lý để tác động đến các đốitượng bị quản lý (con người, các bộ phận) một cách có chủ đích nhằm pháthuy hết tiềm năng của họ hướng vào việc đạt mục tiêu chung của hệ thống.Người điều khiển hệ thống phải là người có tri thức và kỹ năng ra quyết định

và tổ chức thực hiện quyết định

Chỉ đạo là hướng dẫn cụ thể theo một định hướng nhất định, liên kết,động viên người dưới quyền hoàn thành nhiệm vụ để đạt được mục tiêu của tổchức Chỉ đạo gồm việc ra lệnh cho các bộ phận, cá nhân thực hiện nhiệm vụcông tác; hướng dẫn cách làm; điều hoà, phối hợp công tác giữa các bộ phận,các cá nhân; kích thích tập thể và cá nhân thi đua làm tốt công việc được phâncông; bồi dưỡng cán bộ, giáo viên Người hiệu trưởng giỏi phải tạo được sựđồng bộ về mọi phương diện, chủ động sáng tạo trong việc tập hợp cấp dưới,

xử lý các nguồn thông tin một cách chính xác để điều khiển, điều chỉnh trongquá trình quản lý nhằm đạt hiệu quả cao nhất

Trong quản lý trường học nói chung, quản lý hoạt động chuyên mônnói riêng, hiệu trưởng có vai trò như một nhạc trưởng, điều hành tới từngnhạc công (phó hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và trưởng các bộ phận,giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm, …), trong từng tiết tấu (kế hoạchchuyên môn và việc thực hiện kế hoạch chuyên môn trong từng môn học, lớp,khối, buổi học, từng tuần, từng tháng, học kỳ và cả năm học…) Tất cả sựphối hợp ăn ý tạo nên bản giao hưởng hoành tráng

Trong hoạt động chuyên môn, có nhiều tình huống có thể xảy ra từnhiều nguyên nhân làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động chuyên môn đòi

hỏi hiệu trưởng phải giải quyết Có tình huống xảy ra do thiên tai (bão, lũ lụt,dịch bệnh…), có tình huống do người “trong trường” (giáo viên, học sinh), cótình huống do người “ngoài trường”, có tình huống về lĩnh vực tinh thần (giáoviên, học sinh bị xúc phạm), có tình huống về lĩnh vực vật chất, sức khoẻ…Các tình huống trên, từng trường hợp cụ thể đều có ảnh hưởng tới quá trìnhhoạt động chuyên môn của nhà trường, tất cả những vấn đề đó đều đòi hỏi sựchỉ đạo đúng đắn, kịp thời, nhạy bén, sâu sắc của hiệu trưởng.

d Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm quản lý hoạt động chuyên môn

Kiểm tra trong quản lý giáo dục là chức năng, là biện pháp quan trọngcủa nhà quản lý, xuyên suốt quá trình quản lý

Kiểm tra nhằm thẩm định, xác định một hành vi cá nhân hay một tổchức trong quá trình thực hiện quyết định Kiểm tra là hoạt động quan sát vàkiểm nghiệm mức độ phù hợp của quá trình hoạt động của đối tượng bị quản

lý với các quyết định quản lý đã lựa chọn Kiểm tra là một quá trình Quátrình này bao gồm các bước: Xây dựng các tiêu chuẩn (định tính, địnhlượng…); Đo đạc việc thực hiện để đánh giá; Điều chỉnh các sai lệch nhằmlàm cho toàn bộ hệ thống đạt mục tiêu đã định Sự kiểm tra có tính chất baoquát, thật sự và có trình độ chuyên môn cao sẽ hỗ trợ cho việc củng cố kỷcương, góp phần vận dụng đúng đắn những quy định và quyết định của cơquan lãnh đạo, giúp cho quá trình quản lý được chặt chẽ

Mục đích cuối cùng của kiểm tra là điều chỉnh quyết định quản lýnhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu quản lý đã đề ra Kiểm tra còn phảigắn với mục đích phát triển tổ chức và cá nhân Kiểm tra không chỉ là điềuchỉnh mà kiểm tra còn là phát triển Qua kiểm tra để đánh giá tổ chức, cánhân thực hiện nhiệm vụ, công việc đã được giao với mức độ hoàn thànhnhư thế nào Trong trường THCS, hiệu trưởng kiểm tra việc giảng dạy củagiáo viên, kiểm tra hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng, gợi ý, hướng dẫn,

phân tích cho giáo viên thấy ưu điểm, thiếu sót, đặc biệt nguyên nhân củachúng để cá nhân, tổ chức làm tốt hơn trong hoạt động chuyên môn nóiriêng, hoạt động giáo dục nói chung.

Kiểm tra hoạt động chuyên môn bao gồm: Kiểm tra việc triển khai thựchiện chương trình giảng dạy; kiểm tra việc thực hiện quy chế, nền nếp chuyênmôn; kiểm tra giáo án, hồ sơ giảng dạy; kiểm tra việc học tập của học sinh;kiểm tra tình hình sử dụng, bảo quản thiết bị dạy học, v.v…

Hiệu trưởng căn cứ vào kết quả kiểm tra cụ thể mà đánh giá từng khâucủa hoạt động chuyên môn trong toàn bộ hoạt động giáo dục, kịp thời pháthiện những điểm sai lệch cần điều chỉnh, có biện pháp phù hợp nhằm đạt mụctiêu quản lý đã đề ra Phương pháp tiến hành kiểm tra cần thiết thực, phù hợp,hiệu quả để đánh giá đúng thực chất, đúng người, đúng việc Tránh hiệntượng “quan trọng hoá”, “hình thức hoá”, hoặc “quan liêu” trong quá trìnhkiểm tra dẫn đến các thông tin sai lệch, gây căng thẳng trong tập thể giáoviên, ảnh hưởng xấu đến hiệu quả hoạt động chuyên môn

Tóm lại :

Quản lý hoạt động chuyên môn là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý

trường học Quản lý hoạt động chuyên môn là tổ chức tốt các hoạt động nhằmtạo điều kiện tối đa cho việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt độngdạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh ; tập trung đầu tư mọi điều kiện

về nhân lực, vật lực, tài lực, vận dụng các chế định GD & ĐT một cáchnghiêm túc và hợp lý để thực hiện một cách đồng bộ các khâu trong toàn bộtiến trình dạy và học trong nhà trường

Quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS là lập kế

hoạch hoạt động chuyên môn của nhà trường ; quản lý việc thực hiện chươngtrình dạy học ; quản lý việc xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ; quản lýviệc xây dựng nề nếp dạy và học ; quản lý việc sử dụng các phương tiện dạy học

; quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ; quản lý hoạt động họccủa học sinh ; quản lý việc kiểm tra, đánh giá chất lượng học tập và rèn luyệncủa học sinh ; quản lý các điều kiện phục vụ, hỗ trợ cho hoạt động chuyên môn.

Công tác quản lý chuyên môn có một vai trò đặc biệt quan trọng vàtrách nhiệm này trước tiên thuộc về người hiệu trưởng Muốn quản lý đượctốt, người hiệu trưởng phải hiểu được các vấn đề đa dạng, phức tạp, biến đổikhông ngừng của xã hội, không thể rập khuôn, máy móc Điều đó đòi hỏingười hiệu trưởng trường THCS càng phải năng động sáng tạo, có tính độclập cao, tự tìm tòi những giải pháp, biện pháp quản lý mới sao cho phù hợpvới thực tiễn, thuận lợi và dễ dàng đạt được chất lượng và hiệu quả cao nhấttrong hoạt động chuyên môn

Hiện nay, trong sự phát triển mạnh mẽ của thời kỳ Công nghiệp hóa Hiện đại hóa đất nước đòi hỏi chất lượng GD & ĐT ngày càng phải đượcnâng cao hơn nữa Hiệu trưởng trường THCS là người chịu trách nhiệm chính

-về chất lượng giáo dục của nhà trường Nghiên cứu các biện pháp quản lýchuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chuyên môn,góp phần nâng cao chất lượng GD & ĐT là đòi hỏi có tính tất yếu của thựctiễn giáo dục, của xã hội Cơ sở lý luận các biện pháp quản lý chuyên môncủa hiệu trưởng trường THCS thể hiện ở mối quan hệ biện chứng giữa mụctiêu của chiến lược GD & ĐT với nhiệm vụ của nhà trường, việc vận dụngkhoa học quản lý vào quản lý giáo dục, cách thức sử dụng các công cụ QLGDvào thực hiện từng khâu chức năng trong hoạt động chuyên môn ở trườngTHCS Các biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS làyếu tố quan trọng, quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục THCS

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS

* Các yếu tố chủ quan

- Trình độ chính trị của hiệu trưởng : Hiểu và thông suốt đường lối