Các tài liệu, dẫn chứng hay sưu tầm về đề thi SỐNG đẹp, THỪA văn MINH THIẾU văn hóa, TRANG PHỤC và văn hóa dành cho người thi khối d, c đại học, cao đảng, trung cấp

Đề Thi: Sống đẹp là thế nào hỡi bạn? Đó chính là sống sao cho văn minh, văn hóa.Đừng để nó được cái này thì lại mất cái kia.Đẹp là cả bên trong lẫn bên ngoài, từ ngoại hình đến nội hàm, tâm hồn. Bạn thiếu dẫn chứng về đề tài có liên quan đến NGHỊ LUẬN XÃ HÔI? Hãy đọc và viết theo ý hiểu của riêng bạn

Các tư liệu, dẫn chứng sưu tầm về chuyên đề nghị luận xã hội “Sống đẹp”, “Thừa văn minh, thiếu văn hóa”, “Trang phục và văn hóa”,… dành cho thí sinh dự thi khối D, C đại học, cao

đẳng, trung cấp.

Chúng ta đang "thừa" văn minh, thiếu văn hóa?

Phân biệt văn minh với văn hóa chỉ là tương đối, vì đây là những khái niệm , tuy không đồng nhất, nhưng gần gũi, có liên quan mật thiết với nhau Ngày nay người ta nói tới văn minh vật chất và văn minh tinh thần Còn thông thường, nói tới văn minh người ta thiên về giá trị vật chất, còn văn hóa chứa cả giá trị vật chất và tinh thần Văn hóa là nói tới phương thức sử dụng

và giàu tính nhân bản Văn minh hướng tới kỹ thuật, sự tiện lợi trong cuộc sống

Cái ăn, cái mặc là vật chất (được hiểu là văn minh), nhưng ăn như thế nào, mặc làm sao thì lại là văn hóa Tiện nghi vật chất như điện thoại, xe cộ, nhà ở, hạ tầng giao thông (được hiểu là vật chất) nhưng dùng điện thoại, đi lại như thế nào, ở ra làm sao lại là văn hóa

Quyền lực chính trị cũng được hiểu là một dạng vật chất, bởi vì đạt đến một trình độ nào đó của văn minh nhân loại mới có quyền lực Nhưng sử dụng quyền lực đó ra sao thì lại là văn hóa, thường được gọi là văn hóa chính trị, văn hóa quản lý, văn hóa cầm quyền V.v

1 Đại hội XI khẳng định tiềm lực kinh tế nước ta được nâng cao, đất nước đã ra khỏi tình trạng nước nghèo, kém phát triển Tuy mức độ tăng trưởng kinh tế các năm có khác nhau, nhưng bình quân 5 năm 2006-2010 đạt khoảng 7%/năm và 10 năm 2001-2010 tăng trưởng 7,26%/năm, đạt mục tiêu chiến lược đã đề ra Như vậy, Việt Nam là một trong những nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá nhanh so với các nước trong khu vực và trên thế giới Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 theo giá thực tế đạt trên 101,6 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt 1,168 USD Như vậy, Việt Nam bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình Thu nhậpthực tế của người dân năm 2008 so với năm 2000 tăng 2,3 lần; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 26% năm

2000 xuống còn khoảng 10% năm 2010

Đó là tổng kết bằng con số Thực tế, chúng ta cũng có thể thấy cái ăn, cái mặc của người dân, đặc biệt là cán bộ công chức, viên chức đã khá hơn nhiều so với trước đây Các nhà hàng, khách sạn luôn luôn kín chỗ Những cuộc liên hoan mừng lên chức, lên sao diễn ra đều đều Sự hiện diện ở các nơi này chủ yếu là cán bộ công chức Ăn xong, mọi người đứng dậy ra về để lại trên bàn thức ăn thừa vô kể, có khi tới một phần ba Trong không khí “dô” đó, hầu như ít ai nghĩ đến những thân phận nghèo, cận nghèo Nhiều khi sự thừa thãi của một cuộc nhậu lên chức có thể nuôi sống nhiều gia đình nghèo ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa một năm trời Cái nhân bản của văn hóa đang thiếu vắng ở những nơi này

2 Sau 25 đổi mới, theo văn kiện Đại hội XI, kết cấu hạ tầng có bước phát triển quan trọng, nhiềucông trình mới mọc lên và đã phát huy tác dụng Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 24,2% năm 2000 lên trên 30% năm 2010 Diện tích nhà ở tăng từ 8 mét vuông/người lên 12,5 mét vuông/người Đại

lộ, đường giao thông ở Thủ đô Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và nhiều thành phố, thị xã khác trên phạm vi cả nước mọc lên từng quý, từng năm Nhiều đại lộ trước đây chỉ có thấy trong mơ như Đại lộ Thăng Long ở Hà Nội đẹp nhất nước, Đại lộ Đông - Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh, thì nay trở thành sự thật Sự phát triển hệ thống giao thông là một kỳ tích trong đổi mới

Nhưng, càng tự hào với nhiều đường giao thông bao nhiêu thì càng đau lòng với văn hóa giao thông bấy nhiêu Trước hết phải nói văn hóa quản lý giao thông mà cốt tủy là tinh thần trách nhiệm của những người có trách nhiệm Trong văn hóa đạo đức thì tinh thần trách nhiệm làmột trong những nội dung quan trọng nhất Phải nhắc lại một luận đề đúng trên mọi phương diện, đó là số lượng là cần nhưng chất lượng quan trọng hơn Không phải làm đường cho xong, kịp ngày kỷ niệm, báo cáo thành tích, giải ngân để rồi sau đó đường thành ao, thành sông và rồi tai nạn giao thông liên tục xảy ra Không thể chấp nhận một kiểu làm giao thông đào hè lên, lấp xuống, lại đào lên, lấp xuống Không thể chấp nhận kiểu cung cách làm giao thông, đường càng

mở, giao thông càng tắc, nước càng ngập, bụi càng nhiều Chỗ nào có biển xanh - sạch - đẹp thì chỗ đó không xanh, không sạch và không đẹp Chỗ nào ghi biển “cấm đổ rác” thì chỗ đó rác nhiều nhất Vì sao con đường gốm sứ Hà Nội đẹp nhất nước lại có hiện tượng phóng uế bừa bãi? Một trong những nguyên nhân vì thiếu công trình vệ sinh (nên có ý kiến cho rằng kỷ niệm ngàn năm Thăng Long, bên cạnh những công trình lớn, nên làm một nghìn công trình vệ sinh để bảo đảm môi trường, một trong những yếu tố của phát triển bền vững)

Tiếp đến là văn hóa của những người tham gia giao thông Theo thông tin trên báo hình, báo viết,mỗi ngày bình quân từ 30 đến 40 vụ tai nạn giao thông và làm từ 30 đến 40 người chết Mỗi nămtrung bình có khoảng 11.000 người chết do tai nạn giao thông Nếu tính từ sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc đến nay và gần hơn là sau 25 năm đổi mới thì số người chết

do tai nạn giao thông không kém số người chết trong chiến tranh giữ nước Chiến tranh đã chấm dứt, còn sự nghiệp đổi mới đang lâu dài Số người chết do tai nạn giao thông cứ đều đều như vậytheo thời gian, theo sự đi lên của công cuộc đổi mới, của phát triển đường giao thông Văn hóa giao thông đang báo động đỏ

3 Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta có nhiều doanh nghiệp, lực lượng doanh nhân dồi dào Chỉ trong đổi mới, dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng tamới khôi phục được hình ảnh và vinh dự cho doanh nghiệp và doanh nhân Và rõ ràng, thật sự,

sự trưởng thành, lớn mạnh của doanh nghiệp, doanh nhân đã góp phần quan trọng, to lớn cho sự phát triển của đất nước Ba mươi doanh nhân trong Quốc hội là một tín hiệu đáng mừng, nhưng không phải chỉ có mừng

Văn hóa doanh nghiệp, doanh nhân đang có vấn đề Không phổ biến nhưng tính chất nghiêm trọng trong văn hóa quản lý kiểu Vinasin buộc nhân dân nghi ngờ Có lợi ích cá nhân, bộphận nhưng cao nhất phải là lợi ích đất nước Một xu hướng lợi ích nhóm đang hình thành, đang

có nguy cơ làm xói mòn, tổn thất lòng tin của dân và sự phát triển bền vững của đất nước mà doanh nghiệp, doanh nhân không thể nói đứng ngoài cuộc, không có trách nhiệm Những biểu

hiện cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanh lấy lỗ lãi làm tiêu chí hàng đầu, và duy nhất, bất chấp nhân phẩm, vẫn còn tồn tại ở những độ đậm nhạt khác nhau Tập đoàn kinh tế không phát huy cú đấm thép của mình mà lại san sẻ sức mạnh đó vào các lĩnh vực khác Rồi anh độc quyền vẫn còn đó Sự lừa đảo, giả dối, buôn gian, bán lậu, bất chấp tính mạng con người, bất chấp sự trường tồn của nòi giống dân tộc chưa được ngăn chặn, đẩy lùi Những người quản lý thiếu trách nhiệm, nói nhiều làm ít, không dám công khai, vạch mặt chỉ tên những doanh nghiệp làm ăn giandối, lừa đảo.

Chúng ta chưa “thừa” doanh nghiệp, doanh nhân Nhưng điều quan trọng hơn không phải nhiều

là tốt Phải sàng lọc để có văn hóa doanh nhân, văn hóa doanh nghiệp theo tinh thần “thà ít mà tốt”

4 Cũng tương tự như vậy, chúng ta có nhiều trường đại học, nhiều cơ sở giáo dục, đào tạo, nhưng thiếu văn hóa trong giáo dục Giáo dục là văn hóa nhưng lại thiếu văn hóa giáo dục thì không thể chấp nhận được Tư duy và quản lý giáo dục có vấn đề Có những điều Bác Hồ dạy từ lâu nhưng những người quản lý giáo dục lại không học và làm theo Bác, lại làm ngược Ví dụ: Bác dạy thi đua “Hai tốt” tức là thi đua “dạy tốt và học tốt” Bác dạy như vậy là đúng quy luật, phản ánh một khía cạnh của triết lý giáo dục, bao giờ cũng hướng tới xây Xây là nhiệm vụ chủ yếu và lâu dài Bây giờ ta lại dạy “chống” Chống mà không xây thì vô nghĩa Một hội chứng nói

“không”, trong khi đó đáng lý phải nói “có” mới khoa học, đúng quy luật 5 điều Bác Hồ dạy thiếu nhi, hiện nay treo trang trọng trong các trường tiểu học và trung học cơ sở là Bác dạy “có” chứ có dạy “không” đâu Nguy hiểm hơn là trong tư duy của văn hóa quản lý giáo dục vẫn còn nặng về thi cử và thành tích, cho nên mới có chuyện “chống tiêu cực trong thi cử và chống bệnh thành tích” Một nền giáo dục mà vẫn làm cho người học “trăn trở” với hai chữ thi cử thì đó là một nền giáo bằng không Học thì phải thi, nhưng nếu người dạy và người học quan niệm dạy vàhọc chỉ để thi, xong thi là hết, không còn đau đáu với số phận đất nước, sự trường tồn của dân tộc, thì lấy đâu ra nguồn nhân lực chất lượng cao để phục vụ đất nước Thiếu văn hóa trong quản

lý giáo dục thì không thể có văn hóa giáo dục được, càng không thể có một khả năng sánh vai với các cường quốc năm châu

Một biểu hiện khác trong thiếu văn hóa giáo dục là thiếu tư duy khoa học về giáo dục Chúng ta

xây dựng một nền giáo dục, đào tạo những người đi giáo dục chứ không phải tạo ra những người

đi dạy học Giáo dục rộng hơn dạy học Trong giáo dục phải cho người học hiểu, bên cạnh những

mặt tốt, còn phải chỉ ra những mặt xấu, hạn chế Nếu chúng ta chỉ tuyên truyền cái tốt (đánh giặcchỉ có thắng, không bao giờ thua, chẳng hạn) thì phản giáo dục, lợi bất cập hại Giáo dục truyền thống dân tộc mà chí nói tới cái tốt, không chỉ ra, phân tích những hạn chế của truyền thống (Bác

Hồ gọi là những thói quen, truyền thống lạc hậu) thì nguy hiểm quá Người Việt, bên cạnh nhiều

ưu điểm cũng không thiếu những thói hư, tật xấu Xưa nay, vì một kiểu giáo dục một chiều, tức thiếu văn hóa giáo dục, nên người học có khi chỉ biết “ta thắng địch thua”, người Việt Nam chỉ

có tốt không có gì xấu, Đảng ta chỉ có mặt mạnh, không có mặt yếu Đó là những trở lực trên conđường phát triển mà ta không lường hết được

5 Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền Từ đó đến nay, Đảng ta và cán bộ, đảng viên có quyền lực chính trị, tức là quyền lãnh đạo đất nước, xã hội Có được thành quả đó là nhờ sự hy sinh xương máu của bao chiến sĩ yêu nước, cách mạng và đồng bào, đồng chí Chúng ta cần trân trọng và tự hào với sự cầm quyền của Đảng, vì đó là một bước phát triển của văn minh, tạo ra sức mạnh quản lý đất nước

Nhưng thật đáng buồn, đáng lên án là văn hóa cầm quyền, văn hóa quản lý của một bộ phận cán

bộ, đảng viên ở trong tình trạng báo động Đại hội XI của Đảng nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan liêu, những tiêu cực và tệ nạn xã hội chưa được ngăn chặn,đẩy lùi mà còn tiếp tục diễn biến phức tạp, cùng với sự phân hóa giàu nghèo và sự yếu kém trongquản lý, điều hành của nhiều cấp, nhiều ngành làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước, đe dọa sự ổn định, phát triển của đất nước”(1)

Chúng ta có đầy đủ và có nơi thừa các chức vụ, những người quản lý nhưng lại thiếu văn hóa quản lý Tham nhũng là gì? Là nhũng lạm (cách gọi chính danh tham nhũng của Bác Hồ) Nhũnglạm là lợi dụng quyền lực để tham ô và nhũng nhiễu dân Những người như vậy là thừa quyền lực nhưng thiếu văn hóa cầm quyền Sự đổ vỡ của Vinasin và nhiều hạn chế, yếu kém trong các trường hợp tương tự là gì? Là thiếu văn hóa chính trị, văn hóa lãnh đạo, quản lý Những người cótrách nhiệm trực tiếp hay gián tiếp ở đó thiếu, yếu kém cả đạo đức và trình độ quản lý Có khuyếtđiểm trong quản lý ngành mình, bộ mình, địa phương mình mà không dám nhận lỗi, không dám

tự phê bình là thiếu văn hóa quản lý Có những lầm lỗi nặng nề mà không dám xin lỗi, từ chức làthiếu văn hóa chính trị mà cụ thể là văn hóa từ chức Đảng viên, cán bộ của một Đảng chân chính, cách mạng, là đạo đức, là văn minh theo tấm gương Hồ Chí Minh là phải có văn hóa xin lỗi, văn hóa phê bình và tự phê bình và dám từ chức khi làm mất lòng tin của nhân dân Tại sao một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên khi có chút quyền hành trong tay lại lạm quyền, thích dùng mệnh lệnh, vô cảm trước đời sống của nhân dân, thiếu trách nhiệm với dân? Là do thiếu văn hóa chính trị Tại sao một bộ phận không nhỏ cán bộ có khuynh hướng sai lệch về quyền lực như quan liêu, cậy thế cậy quyền, lợi dụng quyền lực, lạm dụng quyền lực, say mê quyền lực, chạy theo quyền lực, tranh giành quyền lực, tham quyền cố vị…, những tệ nạn có nguy cơ làm sụp đổ chế độ, liên quan đến sự tồn vong của đất nước của Đảng? Vì thiếu văn hóa chính trị, văn hóa cầm quyền, văn hóa quản lý Lẽ thường những người dốt nát lại thích quyền lực, say mê quyền lực và lạm quyền Họ không rèn đức, luyện tài mà rèn công nghệ tìm kiếm, săn, mua quyền lực Có quyền rồi thì đục khoét dân, ăn của đút Đối với anh em, đồng chí thì dìm người giỏi để giữ địa vị và danh tiếng của mình (Bác Hồ gọi là đạo vị)

Thế giới trong những tháng ngày qua có hai sự kiện liên quan đến chủ đề bài viết Một là, trận động đất hiếm có trong lịch sử đã làm cho nhân dân Nhật Bản chịu nhiều tổn thất quá nặng nề vềngười và tài sản Nhưng nước Nhật nhanh chóng phục hội và đứng dậy Một sức mạnh phi thường nhờ nội sinh văn hóa đã thấm sâu vào từng tế bào của xã hội, thấm vào máu thịt của từng con người Nhật Bản khi còn trong bào thai mẹ Vì vậy, dù sóng to, gió lớn, trở lực khó khăn, người Nhật Bản vẫn ngẩng cao đầu, xứng đáng để cả thế giới ngưỡng mộ và khâm phục Hai là nước Anh hồi đầu tháng đã có cuộc bạo loạn tồi tệ nhất trong 25 năm qua Ngày 15-8-2011 Thủ tướng Anh Davit Cameron nói rằng, “nước Anh đang phải đối mặt một nền văn hóa lười biếng,

vô trách nhiệm và ích kỷ - nguyên nhân chính làm bùng lên cuộc bạo loạn kéo dài 4 ngày qua khiến 5 người chết, hàng ngàn người bị truy tố tội hình sự, thiệt hại hàng trăm triệu USD” Ông cho rằng “vụ bạo loạn vừa qua làm thức tỉnh cả nước, các vấn đề xã hội vốn âm ỷ hình thành nhiều thập kỷ qua đã bùng nổ ngay trước mắt mọi người Chứng kiến cảnh bạo loạn trên đường phố, ai cũng muốn những vấn đề xã hội này được giải quyết và sự xuống cấp đạo đức bị đẩy lùi”.Thủ tướng Cameron hứa sẽ chấm dứt một nền văn hóa e dè, sợ hãi trong việc thảo luận trường

hợp gia đình tan vỡ, cha mẹ nghèo đói, hoặc trong việc chỉ trích những phụ huynh không nêu gương tốt cho con em họ cũng như cộng đồng”.

Thiếu “vốn kinh tế”, chưa có kỹ thuật, khoa học công nghệ, vật chất thì 30 năm, 50 năm, chậm lắm là một thế kỷ, sẽ có Nhưng suy giảm “vốn xã hội”, thiếu văn hóa, xuống cấp, suy đồi về vănhóa thì một thế kỷ rất khó phục hồi, thậm chí mất cả thiên niên kỷ Nhưng điều nguy hiểm hơn làtrong hàng trăm năm đó chúng ta mấtnền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, mất sức mạnh nội sinh, nguồn lực xã hội to lớn, không có động lực của phát triển và phát triển không có mục tiêu. -

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.173

PGS TS Bùi Đình Phong

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Đình Phong sinh năm 1950, quê xã Tùng Ảnh, Đức Thọ, HàTĩnh, là giảng viên Học viện Chính trị – Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh Ông Là nhànghiên cứu hàng đầu về lãnh tụ Hồ Chí Minh với hàng loạt công trình có giá trị Ngoài

ra, ông còn có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu về Lịch sử, Văn hóa đượcđộc giả đánh giá cao

Họ Bùi Tùng Ảnh xin giới thiệu bài viết Chúng ta đang “thừa” văn minh, thiếu văn hóa? của ông đã đăng trên Tạp chí Văn hóa Nghệ An.

Phân biệt văn minh với văn hóa chỉ là tương đối, vì đây là những khái niệm, tuy khôngđồng nhất, nhưng gần gũi, có liên quan mật thiết với nhau Ngày nay người ta nói tớivăn minh vật chất và văn minh tinh thần Còn thông thường, nói tới văn minh người tathiên về giá trị vật chất, còn văn hóa chứa cả giá trị vật chất và tinh thần Văn hóa là nóitới phương thức sử dụng và giàu tính nhân bản Văn minh hướng tới kỹ thuật, sự tiệnlợi trong cuộc sống

Cái ăn, cái mặc là vật chất (được hiểu là văn minh), nhưng ăn như thế nào, mặc làmsao thì lại là văn hóa Tiện nghi vật chất như điện thoại, xe cộ, nhà ở, hạ tầng giaothông (được hiểu là vật chất) nhưng dùng điện thoại, đi lại như thế nào, ở ra làm sao lại

là văn hóa Quyền lực chính trị cũng được hiểu là một dạng vật chất, bởi vì đạt đến mộttrình độ nào đó của văn minh nhân loại mới có quyền lực Nhưng sử dụng quyền lực đó

ra sao thì lại là văn hóa, thường được gọi là văn hóa chính trị, văn hóa quản lý, văn hóacầm quyền V.v

1 Đại hội XI khẳng định tiềm lực kinh tế nước ta được nâng cao, đất nước đã ra khỏitình trạng nước nghèo, kém phát triển Tuy mức độ tăng trưởng kinh tế các năm cókhác nhau, nhưng bình quân 5 năm 2006-2010 đạt khoảng 7%/năm và 10 năm 2001-

2010 tăng trưởng 7,26%/năm, đạt mục tiêu chiến lược đã đề ra Như vậy, Việt Nam làmột trong những nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế khá nhanh so với các nước trongkhu vực và trên thế giới Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2010 theo giá thực tếđạt trên 101,6 tỷ USD, GDP bình quân đầu người đạt 1,168 USD Như vậy, Việt Nam

bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình Thu nhập thực tế củangười dân năm 2008 so với năm 2000 tăng 2,3 lần; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 26% năm

2000 xuống còn khoảng 10% năm 2010

Đó là tổng kết bằng con số Thực tế, chúng ta cũng có thể thấy cái ăn, cái mặc củangười dân, đặc biệt là cán bộ công chức, viên chức đã khá hơn nhiều so với trước đây.Các nhà hàng, khách sạn luôn luôn kín chỗ Những cuộc liên hoan mừng lên chức, lênsao diễn ra đều đều Sự hiện diện ở các nơi này chủ yếu là cán bộ công chức Ănxong, mọi người đứng dậy ra về để lại trên bàn thức ăn thừa vô kể, có khi tới một phần

ba Trong không khí “dô” đó, hầu như ít ai nghĩ đến những thân phận nghèo, cậnnghèo Nhiều khi sự thừa thãi của một cuộc nhậu lên chức có thể nuôi sống nhiều giađình nghèo ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa một năm trời Cái nhân bản của văn hóađang thiếu vắng ở những nơi này

2 Sau 25 đổi mới, theo văn kiện Đại hội XI, kết cấu hạ tầng có bước phát triển quantrọng, nhiều công trình mới mọc lên và đã phát huy tác dụng Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ24,2% năm 2000 lên trên 30% năm 2010 Diện tích nhà ở tăng từ 8 mét vuông/ngườilên 12,5 mét vuông/người Đại lộ, đường giao thông ở Thủ đô Hà Nội, thành phố HồChí Minh và nhiều thành phố, thị xã khác trên phạm vi cả nước mọc lên từng quý, từngnăm Nhiều đại lộ trước đây chỉ có thấy trong mơ như Đại lộ Thăng Long ở Hà Nội đẹpnhất nước, Đại lộ Đông – Tây ở Thành phố Hồ Chí Minh, thì nay trở thành sự thật Sựphát triển hệ thống giao thông là một kỳ tích trong đổi mới

Nhưng, càng tự hào với nhiều đường giao thông bao nhiêu thì càng đau lòng với vănhóa giao thông bấy nhiêu Trước hết phải nói văn hóa quản lý giao thông mà cốt tủy làtinh thần trách nhiệm của những người có trách nhiệm Trong văn hóa đạo đức thì tinhthần trách nhiệm là một trong những nội dung quan trọng nhất Phải nhắc lại một luận

đề đúng trên mọi phương diện, đó là số lượng là cần nhưng chất lượng quan trọnghơn Không phải làm đường cho xong, kịp ngày kỷ niệm, báo cáo thành tích, giải ngân

để rồi sau đó đường thành ao, thành sông và rồi tai nạn giao thông liên tục xảy ra.Không thể chấp nhận một kiểu làm giao thông đào hè lên, lấp xuống, lại đào lên, lấpxuống Không thể chấp nhận kiểu cung cách làm giao thông, đường càng mở, giaothông càng tắc, nước càng ngập, bụi càng nhiều Chỗ nào có biển xanh – sạch – đẹpthì chỗ đó không xanh, không sạch và không đẹp Chỗ nào ghi biển “cấm đổ rác” thìchỗ đó rác nhiều nhất Vì sao con đường gốm sứ Hà Nội đẹp nhất nước lại có hiệntượng phóng uế bừa bãi? Một trong những nguyên nhân vì thiếu công trình vệ sinh(nên có ý kiến cho rằng kỷ niệm ngàn năm Thăng Long, bên cạnh những công trìnhlớn, nên làm một nghìn công trình vệ sinh để bảo đảm môi trường, một trong nhữngyếu tố của phát triển bền vững)

Tiếp đến là văn hóa của những người tham gia giao thông Theo thông tin trên báohình, báo viết, mỗi ngày bình quân từ 30 đến 40 vụ tai nạn giao thông và làm từ 30 đến

40 người chết Mỗi năm trung bình có khoảng 11.000 người chết do tai nạn giao thông.Nếu tính từ sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc đến nay và gầnhơn là sau 25 năm đổi mới thì số người chết do tai nạn giao thông không kém số ngườichết trong chiến tranh giữ nước Chiến tranh đã chấm dứt, còn sự nghiệp đổi mới đanglâu dài Số người chết do tai nạn giao thông cứ đều đều như vậy theo thời gian, theo

sự đi lên của công cuộc đổi mới, của phát triển đường giao thông Văn hóa giao thôngđang báo động đỏ

3 Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta có nhiều doanhnghiệp, lực lượng doanh nhân dồi dào Chỉ trong đổi mới, dưới ánh sáng tư tưởng HồChí Minh, chúng ta mới khôi phục được hình ảnh và vinh dự cho doanh nghiệp vàdoanh nhân Và rõ ràng, thật sự, sự trưởng thành, lớn mạnh của doanh nghiệp, doanhnhân đã góp phần quan trọng, to lớn cho sự phát triển của đất nước Ba mươi doanhnhân trong Quốc hội là một tín hiệu đáng mừng, nhưng không phải chỉ có mừng.

Văn hóa doanh nghiệp, doanh nhân đang có vấn đề Không phổ biến nhưng tính chấtnghiêm trọng trong văn hóa quản lý kiểu Vinasin buộc nhân dân nghi ngờ Có lợi ích cánhân, bộ phận nhưng cao nhất phải là lợi ích đất nước Một xu hướng lợi ích nhómđang hình thành, đang có nguy cơ làm xói mòn, tổn thất lòng tin của dân và sự pháttriển bền vững của đất nước mà doanh nghiệp, doanh nhân không thể nói đứng ngoàicuộc, không có trách nhiệm Những biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh, kinh doanhlấy lỗ lãi làm tiêu chí hàng đầu, và duy nhất, bất chấp nhân phẩm, vẫn còn tồn tại ởnhững độ đậm nhạt khác nhau Tập đoàn kinh tế không phát huy cú đấm thép của mình

mà lại san sẻ sức mạnh đó vào các lĩnh vực khác Rồi anh độc quyền vẫn còn đó Sựlừa đảo, giả dối, buôn gian, bán lậu, bất chấp tính mạng con người, bất chấp sự trườngtồn của nòi giống dân tộc chưa được ngăn chặn, đẩy lùi Những người quản lý thiếutrách nhiệm, nói nhiều làm ít, không dám công khai, vạch mặt chỉ tên những doanhnghiệp làm ăn gian dối, lừa đảo

Chúng ta chưa “thừa” doanh nghiệp, doanh nhân Nhưng điều quan trọng hơn khôngphải nhiều là tốt Phải sàng lọc để có văn hóa doanh nhân, văn hóa doanh nghiệp theotinh thần “thà ít mà tốt”

4 Cũng tương tự như vậy, chúng ta có nhiều trường đại học, nhiều cơ sở giáo dục,đào tạo, nhưng thiếu văn hóa trong giáo dục Giáo dục là văn hóa nhưng lại thiếu vănhóa giáo dục thì không thể chấp nhận được Tư duy và quản lý giáo dục có vấn đề Cónhững điều Bác Hồ dạy từ lâu nhưng những người quản lý giáo dục lại không học vàlàm theo Bác, lại làm ngược Ví dụ: Bác dạy thi đua “Hai tốt” tức là thi đua “dạy tốt vàhọc tốt” Bác dạy như vậy là đúng quy luật, phản ánh một khía cạnh của triết lý giáodục, bao giờ cũng hướng tới xây Xây là nhiệm vụ chủ yếu và lâu dài Bây giờ ta lại dạy

“chống” Chống mà không xây thì vô nghĩa Một hội chứng nói “không”, trong khi đóđáng lý phải nói “có” mới khoa học, đúng quy luật 5 điều Bác Hồ dạy thiếu nhi, hiệnnay treo trang trọng trong các trường tiểu học và trung học cơ sở là Bác dạy “có” chứ

có dạy “không” đâu Nguy hiểm hơn là trong tư duy của văn hóa quản lý giáo dục vẫncòn nặng về thi cử và thành tích, cho nên mới có chuyện “chống tiêu cực trong thi cử

và chống bệnh thành tích” Một nền giáo dục mà vẫn làm cho người học “trăn trở” vớihai chữ thi cử thì đó là một nền giáo bằng không Học thì phải thi, nhưng nếu người dạy

và người học quan niệm dạy và học chỉ để thi, xong thi là hết, không còn đau đáu với

số phận đất nước, sự trường tồn của dân tộc, thì lấy đâu ra nguồn nhân lực chất lượngcao để phục vụ đất nước Thiếu văn hóa trong quản lý giáo dục thì không thể có vănhóa giáo dục được, càng không thể có một khả năng sánh vai với các cường quốc nămchâu

Một biểu hiện khác trong thiếu văn hóa giáo dục là thiếu tư duy khoa học về giáo dục.Chúng ta xây dựng một nền giáo dục, đào tạo những người đi giáo dục chứ không phảitạo ra những người đi dạy học Giáo dục rộng hơn dạy học Trong giáo dục phải chongười học hiểu, bên cạnh những mặt tốt, còn phải chỉ ra những mặt xấu, hạn chế Nếu

chúng ta chỉ tuyên truyền cái tốt (đánh giặc chỉ có thắng, không bao giờ thua, chẳnghạn) thì phản giáo dục, lợi bất cập hại Giáo dục truyền thống dân tộc mà chí nói tới cáitốt, không chỉ ra, phân tích những hạn chế của truyền thống (Bác Hồ gọi là những thóiquen, truyền thống lạc hậu) thì nguy hiểm quá Người Việt, bên cạnh nhiều ưu điểmcũng không thiếu những thói hư, tật xấu Xưa nay, vì một kiểu giáo dục một chiều, tứcthiếu văn hóa giáo dục, nên người học có khi chỉ biết “ta thắng địch thua”, người ViệtNam chỉ có tốt không có gì xấu, Đảng ta chỉ có mặt mạnh, không có mặt yếu Đó lànhững trở lực trên con đường phát triển mà ta không lường hết được.

5 Từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền Từ đóđến nay, Đảng ta và cán bộ, đảng viên có quyền lực chính trị, tức là quyền lãnh đạo đấtnước, xã hội Có được thành quả đó là nhờ sự hy sinh xương máu của bao chiến sĩyêu nước, cách mạng và đồng bào, đồng chí Chúng ta cần trân trọng và tự hào với sựcầm quyền của Đảng, vì đó là một bước phát triển của văn minh, tạo ra sức mạnh quản

Chúng ta có đầy đủ và có nơi thừa các chức vụ, những người quản lý nhưng lại thiếuvăn hóa quản lý Tham nhũng là gì? Là nhũng lạm (cách gọi chính danh tham nhũngcủa Bác Hồ) Nhũng lạm là lợi dụng quyền lực để tham ô và nhũng nhiễu dân Nhữngngười như vậy là thừa quyền lực nhưng thiếu văn hóa cầm quyền Sự đổ vỡ củaVinasin và nhiều hạn chế, yếu kém trong các trường hợp tương tự là gì? Là thiếu vănhóa chính trị, văn hóa lãnh đạo, quản lý Những người có trách nhiệm trực tiếp hay giántiếp ở đó thiếu, yếu kém cả đạo đức và trình độ quản lý Có khuyết điểm trong quản lýngành mình, bộ mình, địa phương mình mà không dám nhận lỗi, không dám tự phêbình là thiếu văn hóa quản lý Có những lầm lỗi nặng nề mà không dám xin lỗi, từ chức

là thiếu văn hóa chính trị mà cụ thể là văn hóa từ chức Đảng viên, cán bộ của mộtĐảng chân chính, cách mạng, là đạo đức, là văn minh theo tấm gương Hồ Chí Minh làphải có văn hóa xin lỗi, văn hóa phê bình và tự phê bình và dám từ chức khi làm mấtlòng tin của nhân dân Tại sao một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên khi có chútquyền hành trong tay lại lạm quyền, thích dùng mệnh lệnh, vô cảm trước đời sống củanhân dân, thiếu trách nhiệm với dân? Là do thiếu văn hóa chính trị Tại sao một bộphận không nhỏ cán bộ có khuynh hướng sai lệch về quyền lực như quan liêu, cậy thếcậy quyền, lợi dụng quyền lực, lạm dụng quyền lực, say mê quyền lực, chạy theoquyền lực, tranh giành quyền lực, tham quyền cố vị…, những tệ nạn có nguy cơ làmsụp đổ chế độ, liên quan đến sự tồn vong của đất nước của Đảng? Vì thiếu văn hóachính trị, văn hóa cầm quyền, văn hóa quản lý Lẽ thường những người dốt nát lại thíchquyền lực, say mê quyền lực và lạm quyền Họ không rèn đức, luyện tài mà rèn côngnghệ tìm kiếm, săn, mua quyền lực Có quyền rồi thì đục khoét dân, ăn của đút Đối với

anh em, đồng chí thì dìm người giỏi để giữ địa vị và danh tiếng của mình (Bác Hồ gọi làđạo vị).

Thế giới trong những tháng ngày qua có hai sự kiện liên quan đến chủ đề bài viết Một

là, trận động đất hiếm có trong lịch sử đã làm cho nhân dân Nhật Bản chịu nhiều tổnthất quá nặng nề về người và tài sản Nhưng nước Nhật nhanh chóng phục hội vàđứng dậy Một sức mạnh phi thường nhờ nội sinh văn hóa đã thấm sâu vào từng tếbào của xã hội, thấm vào máu thịt của từng con người Nhật Bản khi còn trong bào thai

mẹ Vì vậy, dù sóng to, gió lớn, trở lực khó khăn, người Nhật Bản vẫn ngẩng cao đầu,xứng đáng để cả thế giới ngưỡng mộ và khâm phục Hai là nước Anh hồi đầu tháng đã

có cuộc bạo loạn tồi tệ nhất trong 25 năm qua Ngày 15-8-2011 Thủ tướng Anh DavitCameron nói rằng, “nước Anh đang phải đối mặt một nền văn hóa lười biếng, vô tráchnhiệm và ích kỷ – nguyên nhân chính làm bùng lên cuộc bạo loạn kéo dài 4 ngày quakhiến 5 người chết, hàng ngàn người bị truy tố tội hình sự, thiệt hại hàng trăm triệuUSD” Ông cho rằng “vụ bạo loạn vừa qua làm thức tỉnh cả nước, các vấn đề xã hộivốn âm ỷ hình thành nhiều thập kỷ qua đã bùng nổ ngay trước mắt mọi người Chứngkiến cảnh bạo loạn trên đường phố, ai cũng muốn những vấn đề xã hội này được giảiquyết và sự xuống cấp đạo đức bị đẩy lùi” Thủ tướng Cameron hứa sẽ chấm dứt mộtnền văn hóa e dè, sợ hãi trong việc thảo luận trường hợp gia đình tan vỡ, cha mẹnghèo đói, hoặc trong việc chỉ trích những phụ huynh không nêu gương tốt cho con em

họ cũng như cộng đồng”

Thiếu “vốn kinh tế”, chưa có kỹ thuật, khoa học công nghệ, vật chất thì 30 năm, 50năm, chậm lắm là một thế kỷ, sẽ có Nhưng suy giảm “vốn xã hội”, thiếu văn hóa, xuốngcấp, suy đồi về văn hóa thì một thế kỷ rất khó phục hồi, thậm chí mất cả thiên niên kỷ.Nhưng điều nguy hiểm hơn là trong hàng trăm năm đó chúng ta mấtnền tảng tinh thầnvững chắc của xã hội, mất sức mạnh nội sinh, nguồn lực xã hội to lớn, không có độnglực của phát triển và phát triển không có mục tiêu

————–

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng,Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.173

KHÔNG TIẾN HÓA THÌ MỌI THỨ BỊ XÓA BỎ

có phải 'Văn hóa xây nên được tháp Văn minh' ?

Tôi nghe thấy không ít học giả hay bình luận: ở Nước ta có nhiều người bị gọi là 'trọc phú' 'thừa văn minh nhưng thiếu văn hoá' !' Hẳn họ có ý mặc nhiên: Văn hoá cao hơn Văn minh!

Còn tôi cho rằng : Văn hoá là nền, Văn minh là đỉnh! Văn hoá tuyệt vời mới tạo nên đỉnh cao đẹp Đáng ngại hơn khi có trào lưu tôn giữ mọi thứ thuộc về ngày xưa, kể cả các nhà tù ở một

số nơi ( ??? ) vì nghĩ chúng là một phần của thứ Văn hoá gì đó!!!!

Định nghĩa về VĂN HOÁ: là toàn bộ hệ giá trị của một Cộng đồng / Dân tộc / Quốc gia ( bao

gồm vật thể và phi vật thể ) được khai nguyên, tích tụ , phát triển mang tính truyền thống, thành các : tập quán / tục lệ / nghi lễ / tín ngưỡng / nhân sinh quan như chuẩn mực ứng xử với nhau /

xã hội / thiên nhiên cho hầu hết những thành viên trong đó!

Như vậy Văn Hoá chứa đựng những giá trị tinh thần, mang tính cội nguồn, tính động lượng, tínhđịnh hướng ( với cá nhân và số lớn ) của mỗi Cộng đồng / Dân tộc / Quốc gia, tạo nên NĂNG LỰC CHUYỂN HOÁ ( bản chất của các DÒNG SỐNG )

Tính Cội nguồn ( mạnh hay yếu ) sẽ chi phối và tạo khuynh hướng và năng lực hướng nội và bảo tồn, củng cố về bản sắc Ưu trội quá khứ

Tính Động lượng ( mạnh hay yếu ) sẽ chi phối khuynh hướng và năng lực hành động, khai phóng và thay đổi hiện tại

Tính Định hướng ( mạnh hay yếu ) sẽ chi phối khuynh hướng và năng lực chí thú mục tiêu, tập hợp lực lượng và đi đến tương lai

MẠNH thì đương nhiên là thúc đẩy phát triển tiến hoá, khiến các cá nhân thành viên trong hay

cá nhân bên ngoài Văn hoá đó đều được hưởng lợi ích với trình độ chất lượng văn minh cao trong lối sống, cư xử, quản trị ở mọi quy mô

Suy tư, khảo nghiệm về ba thuộc tính trên, chúng ta thấy Văn hoá ( do hàm lượng và năng lực của ba thuộc tính nói trên trong mỗi Cộng đồng ) mà có tác dụng chuyển hoá như thế nào, đến trình độ gì hướng đến tiến hoá:

Những Cộng đồng dày lịch sử, trong đó nhiều về Văn hoá không hẳn là mặc nhiên nhờ đó có thể phát triển Do vậy khái niệm Văn hoá dù là gốc rễ / dòng nhựa sống / bản sắc riêng không tựvốn thế mà đồng nhất với tiến hoá văn minh Vì thế không phải những gì thuộc về Văn hoá, được gọi là Văn hoá cũng đáng ngợi ca, cố giữ gìn nếu đứng từ quan điểm tiến bộ Nhân loại ) Văn hoá có lực đẩy / hút ( tĩnh ) và ly tâm / hướng tâm ( động ) Nếu lực hút / hướng tâm là chủ đạo thì tương đồng với nghĩa Cộng đồng sở hữu thứ Văn hoá đi đến sự khép kín, tự cô lập với chuẩn riêng 'không giống ai' , chẳng hoà nhập được dần đến trạng thái vừa tự cao tự đại vừa thoái hoá về tinh thần, lối sống của mình Có khuynh hướng quản trị xã hội bằng Văn hoá kiểu ( tập lệ, phong tục, dị tín ), trong đó chỉ lên ngôi những 'Thành Hoàng / Chánh tổng /

Thày mo cùng tệ nạn

Văn hoá không đánh đồng được với tính Nhân Đạo khi không đạt đến giá trị phổ quát và phổ cập toàn Nhân loại ( được thừa nhận là thuộc tính chung của mọi con người trong mọi không gian, thời gian và hoàn cảnh sống ) Chẳng hạn cô Tấm là sản phẩm Văn hoá Việt không thể là biểu tượng chung cho chân thiện mĩ được Thứ văn hoá 'tắt lửa tối đèn có nhau' nhưng chẳng thểbảo vệ được chị Dậu, không giúp chị khá lên, lại ngày càng sinh nở ra nhiều Lý trưởng và Nghị hách hiểm độc hơn sau này thì không thể ngợi ca cho được!

'Văn hoá kiến tạo Văn minh' mới thực cần thiết để chính Văn hoá đáng trở thành tài sản phái sinh ( chứ không phải là tiêu sản hay 'thứ cổ' không có tác dụng thúc đẩy đến tiêu chuẩn tiến hoácao hơn ! ) Trong đó hàm lượng của ba thuộc tính nêu trên đủ để Cộng đồng / Dân tộc / Quốc gia luôn có Riêng, hướng đến Quý, đáng là Một đối với lịch sử tồn tại và phát triển của chính mình nhưng đóng góp tích cực, hữu ích, mạnh mẽ cho phát triển chung với các Cộng đồng / Dântộc / Quốc gia khác

Chúng ta định nghĩa về VĂN MINH trong ý nói trên: là trình độ của các Cộng đồng / Dân tộc / Quốc gia đạt được đến đâu trong việc tìm ra, ứng dụng, phổ cập những tiêu chuẩn chất lượng về cách sống, làm việc, ứng xử trong mọi việc, lao động và quản trị từ cá nhân đến quy mô lớn, trong đó kế thừa, tương thích, cộng hưởng, phát triển được những tinh hoa của các nền Văn hoá khác nhau cho tiến trình tiến hoá của toàn Nhân loại

Chúng ta có rất nhiều ví dụ về những thứ vốn là Văn hoá hoặc là phái sinh của Văn hoá mà không Văn minh :

Phong tục đâm trâu / chém lợn / thậm chí tế thần đồng nam trinh nữ

Chùa chiền, đền miếu: nghi ngút khói hương, vàng mã, cô đồng, bói toán, giải hạn, cầu may Ma chay, bốc mộ, cúng giỗ, cưới xin, lễ tết, hội hè Đất lề quê thói

Đắp điếm, thờ phúng, linh thiêng hoá người đã chết, khiến người sống thêm ám muội

Vô vàn những biến thể khác như: quan cách, phong bì, thân quen, xin cho

Văn hoá đi ngược chiều tiến hoá bởi vì sự tự níu giữ với chuẩn giá trị quá khứ, không đồng nhịpvới con đường và nhu cầu phát triển cần thiết với tiến bộ của chính Cộng đồng của nó, của Nhânlọai ! Bất cứ cá nhân cho đến Cộng đồng nào cũng có Văn hoá ( thậm chí nhiều và dày ), nhưng chất lượng của thứ Văn hoá đó là gì, như thế nào, có xây nên được các tầng tháp Văn minh không lại là chuyện khác ! Trên đầm lầy u tối, mục rỗng, ám khí chỉ mọc được những cây quăn queo lúp xúp, những con chui nhủi bạc nhược sao có thể xây nên toà tháp nào đây? Muốn xây phải nạo vét, cải tạo tính chất 'đầm lầy' đó!

Vậy Văn hoá tuyệt vời là gì? LÀ THỨ VĂN HOÁ VỚI BA THUỘC TÍNH CƠ BẢN NÓI TRÊN HỘI NHẬP ĐƯỢC VỚI TÍNH NHÂN ĐẠO, CÓ NĂNG LỰC XÂY DỰNG NÊN VĂN

MINH VÀ ĐÓNG GÓP VÀO TIẾN HOÁ CHUNG CỦA NHÂN LOẠI

Tâm thư ông chủ Facebook gửi con gái sơ sinh

‘Như các bậc cha mẹ khác, chúng ta mong con có thể lớn lên trong một thế giới tốt đẹp hơn ngày hôm nay’.

Nhân sự kiện con gái chào đời, nhà sáng lập Facebook đã viết một bức thư gửi con gái dài hơn 2.200 từ, trong đó hy vọng sẽ xây dựng cho con một thế giới tốt đẹp hơn.

Thư gửi con gái Max yêu quý!

Mẹ con và cha vẫn không thể nào bày tỏ hết niềm hy vọng mà con mang đến chochúng ta vào tương lai Con có cả một cuộc sống đầy hứa hẹn Cha mẹ mong con luônluôn hạnh phúc và khỏe mạnh để có thể khám phá nó thật trọn vẹn Con đã cho chúng

ta một lý do để nghĩ về tương lai, về thế giới mà con sẽ sống

Giống như tất cả những bậc làm cha, làm mẹ khác, chúng ta mong con có thể lớn lêntrong một thế giới tốt đẹp hơn so với ngày hôm nay

Trong khi những bài báo thường tập trung phản ánh những điều sai trái, song bằngnhiều cách khác nhau, thế giới đang dần trở nên tốt đẹp hơn Sức khỏe được cải thiện.Cái nghèo dần bị xua đuổi Kiến thức ngày một gia tăng Con người đang ngày càngkết nối với nhau hơn Tiến bộ công nghệ khiến cuộc sống của con tốt hơn hẳn so vớichúng ta hôm nay

Chúng ta sẽ cố gắng làm tốt phần của mình để mang đến những điều này, không chỉ vìyêu con mà còn vì trách nhiệm đạo đức đối với những đứa trẻ trong các thế hệ kế tiếp.Chúng ta tin rằng mọi sinh mệnh đều có giá trị ngang bằng nhau, trong đó thế hệ tươnglai sẽ chiếm phần chủ yếu Xã hội của chúng ta có nghĩa vụ phải đầu tư cho hiện tại đểcải thiện cuộc sống của tất cả những người sẽ sinh ra, sẽ có mặt trong tương lai chứkhông chỉ vì những người đã và đang ở đây lúc này

Nhưng ngay lúc này, thế giới của cha mẹ lại không tập trung hướng tới những lợi íchchung của hai thế hệ, cũng là các vấn đề mà thế hệ các con sẽ phải đối mặt

Đơn cử như bệnh tật Ngày nay, chúng ta tiêu tốn một khoản tiền chăm sóc bệnh nhânnhiều gấp 50 lần những gì đầu tư cho nghiên cứu trị liệu, điều sẽ giúp các con tránhkhỏi bệnh tật trong tương lai

Y học chỉ thực sự trở thành một ngành khoa học đích thực trong ít nhất 100 năm tới.Chúng ta đã tìm thấy những phương pháp chữa trị hoàn chỉnh cho một số căn bệnh vànhững liệu trình điều trị tốt nhất cho mọi người Khi công nghệ phát triển tăng tốc,chúng ta sẽ có được một cú bứt phá trong việc ngăn ngừa, chữa trị hay quản trị tất cảnhững thứ đó trong vòng 100 năm tới

Ngày nay, hầu hết mọi người đều chết vì năm căn bệnh chủ yếu: tim mạch, ung thư,đột quỵ, suy nhược thần kinh và các bệnh truyền nhiễm Chúng ta có thể thay đổinhững điều này

Chữa trị bệnh sẽ mất rất nhiều thời gian Trong một khoảng thời gian ngắn chừng 5năm hay 10 năm, có vẻ như chúng ta không tạo ra được sự khác biệt Nhưng về lâudài, hạt giống được gieo trồng ấy sẽ phát triển rồi đến một ngày con và con cái củamình sẽ thấy những gì mà chúng ta vẫn đang hằng mơ ước: một thế giới không có

bệnh tật…

Hy vọng của chúng ta vào thế hệ các con tập trung ở hai điều: đẩy mạnh tiềm năng củacon người và thúc đẩy sự bình đẳng Phát triển tiềm năng con người là kéo dài biêngiới sự sống của con người thêm Thế hệ các con có thể học hỏi và trải nghiệm mọi thứnhiều hơn gấp 100 lần so với chúng ta ngày nay không? Các con có thể sống lâu hơn

và khỏe mạnh hơn so với chúng ta không? Chúng ta có thể kết nối với cả thế giới đểtạo ra những cơ hội, ý tưởng mới không? Chúng ta có thể khai thác năng lượng sạchhơn để bảo vệ môi trường hơn không?

Thúc đẩy bình đẳng là đảm bảo tất cả mọi người có thể tiếp cận với các cơ hội bất kểdân tộc, gia đình, hoàn cảnh mà học được sinh ra Chúng ta làm điều này không phải vìcông lý hay sự từ thiện mà là vì sự tiến bộ vĩ đại của con người Chúng ta có thể xóa bỏđói nghèo không? Chúng ta có thể cung cấp những dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bảnđến cho mọi người không? Chúng ta có thể nuôi dưỡng những mối quan hệ giữa trênhòa bình và hữu nghị giữa các quốc gia không? Chúng ta có thể thực sự trao quyềnlàm chủ cho tất cả mọi người: phụ nữ, trẻ em, những dân tộc thiểu số hay người nhập

cư không? Câu trả lời cho những câu hỏi đó đang chờ thế hệ các con giải đáp!

Để đạt được những mục tiêu phát triển tiềm năng con người và thúc đẩy bình đẳng ấy,chúng ta sẽ phải có những cách làm mới Chúng ta phải có những khoản đầu tư dàihạn trong 25, 50 hay thậm chí là 100 năm Những thách thức lớn đòi hỏi một thời gianrất dài mà không thể giải quyết chúng một sớm một chiều

Chúng ta phải đặt mình vào vị trí của những người mà chúng ta phục vụ Không thểtrao quyền cho mọi người một khi ta không hiểu được nhu cầu và mong muốn của họ.Chúng ta phải xây dựng công nghệ để làm nên thay đổi Rất nhiều tổ chức đầu tư tiềnbạc để vượt qua thách thức nhưng những gì tiến bộ nhất lại đến từ việc tăng năng suấtthông qua cải tiến, phát minh

Chúng ta phải tham gia vào các chính sách và vận động các cuộc tranh luận Nhiều tổchức không sẵn sàng cho điều này nhưng những tiến bộ phải được hỗ trợ bởi nhữngchính sách bền vững.

Chúng ta phải ủng hộ những chuyên gia mạnh mẽ và độc lập nhất ở trong mỗi lĩnh vực.Việc hợp tác với họ sẽ hiệu quả hơn là việc cố gắng thực hiện các nhiệm vụ bằng nỗlực cá nhân

Chúng ta phải chấp nhận rủi ro ngày hôm nay để có được những bài học cho ngày mai.Chúng ta đang phải đối mặt với những vấn đề đau đầu Chúng ta vẫn còn dò dẫm vàgặp thất bại nhưng sẽ luôn lắng nghe và học hỏi để tiếp tục tiến lên

Kinh nghiệm của chúng ta trong những việc như: học tập cá nhân, truy cập internet,giáo dục cộng đồng và y tế cộng đồng đã định hình triết lý của chúng ta Thế hệ củachúng ta lớn lên trong những lớp học mà tất cả đều học được những điều tương tựnhau, với tốc độ như nhau bất kể lợi ích hay nhu cầu của mỗi người là khác nhau.Thế hệ các con sẽ biết cách tự đặt ra mục tiêu của đời mình: trở thành một kỹ sư, mộtnhân viên y tế, nhà văn hay nhà lãnh đạo Các con có công nghệ và đủ thông minh đểbiết được học thế nào là tốt nhất và cần phải tập trung vào điều gì Các con sẽ mauchóng đạt được thành công trong những môn học mà mình quan tâm nhất, nhận đượcnhững sự trợ giúp nhiều như mình mong muốn vào những lúc khó khăn nhất

Các con sẽ khám phá được những thứ thậm chí không được dạy ở trường lúc này Cácgiáo viên cũng sẽ có những công cụ và dữ liệu tốt hơn để truyền dạy cho con, giúp conđạt được mục tiêu của mình Thậm chí, sinh viên trên toàn thế giới còn có thể sử dụngnhững công cụ học tập cá nhân thông qua Internet ngay cả khi họ không sống gầnnhững trường đại học tốt nhất

Tất nhiên là sẽ mất rất nhiều công sức và cần rất nhiều công nghệ để mang đến chomọi người một sự khởi đầu công bằng trong cuộc sống Nhưng học tập cá nhân có thể

là cách đem đến cho trẻ em một nền giáo dục tốt hơn, với những cơ hội bình đẳng hơn

Ngay lúc này chúng ta đang xây dựng những điều trên và kết quả là rất hứa hẹn.Không chỉ giúp sinh viên thực hiện tốt các bài kiểm tra, nó còn trao cho họ những kỹnăng và sự tự tin để tìm hiểu bất cứ điều gì họ muốn Và cuộc hành trình mới chỉ bắt

đầu mà thôi Khi con đi học, công nghệ giảng dạy sẽ mau chóng cải thiện hàng nămmột.

Mẹ của con và cha đều từng giảng dạy sinh viên và chúng ta hiểu hơn ai hết những gìcông nghệ có thể mang lại Nó sẽ giúp kết nối với những nhà lãnh đạo giáo dục lớnnhất thế giới và giúp những trường học trên toàn cầu nuôi dưỡng việc học tập cá nhân

Nó sẽ kết nối với các diễn đàn cộng đồng (đó là lý do vì sao chúng ta đang bắt đầu khởiđộng diễn đàn San Francisco Bay Arena của mình) Nó sẽ xây dựng nên một nền côngnghệ mới với những ý tưởng mới Nó sẽ học được những bài học lớn lao từ sai lầm đểtiến tới thành công

Một khi chúng ta hiểu được thế giới mà mình có thể tạo ra cho các con, chúng ta cótrách nhiệm tập trung đầu tư vào tương lai để biến điều đó thành hiện thực Chúng ta

sẽ cùng nhau làm nên điều này

Những cơ hội lớn nhất đến với các con sẽ được tạo ra bằng việc tất cả mọi người đều

có thể truy cập Internet Mọi người thường nghĩ rằng Internet chỉ là thứ để giải trí hoặcliên lạc thông tin Nhưng với rất nhiều người trên thế giới, Internet có thể còn là một conđường sống.Nó cung cấp cho họ một cơ hội học tập khi khoảng cách địa lý ngăn trở họtới những trường học tốt nhất Nó cung cấp thông tin y tế để phòng tránh các căn bệnhhay nuôi con khỏe mạnh hơn nếu họ không ở gần một bác sĩ Nó cung cấp những dịch

vụ tài chính nếu họ không sống gần một ngân hàng Nó cũng cho họ cơ hội việc làmnếu họ không sống trong một nơi có kinh tế phát triển

Internet thực sự rất quan trọng Cứ khoảng 10 người truy cập Internet thì có một ngườithoát được cảnh đói nghèo và kiếm thêm được một việc làm Nhưng vẫn còn đó hơnmột nửa dân số thế giới, hơn 4 tỷ người không có quyền truy cập Internet Nếu chúng

ta có thể kết nối với họ, hàng trăm triệu người có thể thoát khỏi đói nghèo Chúng tacũng có thể giúp hàng trăm triệu trẻ em được tới trường học hành và cứu được hàngtriệu mạng sống bằng cách cho mọi người tiếp cận với thông tin phòng tránh bệnh dịch.Công nghệ và sự hợp tác có thể giúp ích rất nhiều cho những nỗ lực dài hạn đó Sẽ cómột công nghệ mới khiến cho Internet có giá cả phải chăng hơn và mang lại quyền truycập Internet tới những vùng xa xôi, khó khăn nhất Nó sẽ mang tới sự hợp tác giữa cácchính phủ, tổ chức phi lợi nhuận và các công ty Nó sẽ hòa mình với cộng đồng để hiểuthứ họ cần Mỗi người đều có quan điểm riêng về con đường đi tốt nhất nhưng chúng

ta đều phải nỗ lực rất nhiều trước khi muốn thành công Chỉ có cùng nhau chung tayhành động, chúng ta mới có thể tạo ra một thế giới bình đẳng hơn

Nhưng chỉ riêng công nghệ, tự nó, không thể giải quyết được vấn đề Xây dựng một thếgiới tốt đẹp hơn bắt đầu từ việc xây dựng những cộng đồng bền vững và khỏe mạnh.Trẻ em có được cơ hội học hỏi tốt nhất chỉ khi chúng được khỏe mạnh trong tình yêuthương gia đình, một chế độ chăm sóc dinh dưỡng tốt và một môi trường ổn định.Trẻ em phải đối mặt với những trải nghiệm bất hạnh với trong cuộc sống thường pháttriển trí não và thể chất kém lành mạnh Những nghiên cứu cho thấy thay đổi về mặt vật

lý trong não bộ khiến cho khả năng nhận thức thấp đi

Mẹ của con là một bác sĩ và một chuyên gia giáo dục Cô ấy hiểu điều này hơn ai hết.Nếu các con có một tuổi thơ không lành mạnh, thật khó khăn để con có thể phát huyđầy đủ tiềm năng của mình Nếu con phải chật vật vì kế sinh nhai, về cái ăn, cái mặc, lo

lắng vì bị lạm dụng hay tệ nạn, con không thể phát huy tiềm năng Nếu các con lo sợphải đi tù chứ không phải là đi học vì màu da của mình, lo sợ rằng gia đình sẽ bị trụcxuất vì nhập cư bất hợp pháp, nếu các con là nạn nhân của bạo lực vì lý do tôn giáo,thật khó để phát huy tiềm năng của mình.

Chúng ta cần một thể chế giáo dục mới, trong đó tất cả được kết nối với nhau Đó làtriết lý mà mẹ của con đang theo đuổi Bằng cách hợp tác với các trường học, trungtâm y tế, các phụ huynh và chính quyền địa phương, bằng cách đảm bảo tất cả trẻ emđều được chăm sóc tốt nhất, chúng ta có thể bắt đầu dẹp bỏ những bất bình đẳng bằng

sự kết nối Chỉ khi kết nối với nhau, chúng ta mới có thể cung cấp cho tất cả mọi ngườimột cơ hội bình đẳng

Sẽ phải mất rất nhiều năm để phát triển đầy đủ mô hình này Nhưng đó là một ví dụsinh động khác cho cách thức phát huy tiềm năng và thúc đẩy bình đẳng con người.Nếu muốn làm bất cứ điều gì trong hai điều ấy, ta cần xây dựng được một cộng đồngtoàn diện và khỏe mạnh

Thế hệ của con sẽ sống trong một thế giới tốt hơn, tốt hơn rất nhiều so với thế hệ củachúng ta Hôm nay, mẹ của con và cha đã cam kết sẽ dành cuộc sống của mình đểcống hiến chút sức lực nhỏ bé giúp giải quyết những thách thức lớn kia Cha sẽ tiếp tụcphục vụ cộng đồng như một Giám đốc điều hành của Facebook trong những năm tới.Nhưng những việc quan trọng hơn vẫn còn chờ con thực hiện một khi con đã trưởngthành còn chúng ta thì quá già để có thể gánh vác

Khi con trở thành thế hệ kế tiếp của gia đình Chan – Zuckerberg, chúng ta cũng đãthống nhất rằng sẽ lập ra quỹ Zuckerberg Chan để thúc đẩy tiềm năng con người và sựbình đẳng cho tất cả các trẻ em trong thế hệ tương lai Những lĩnh vực đầu tiên màchúng ta sẽ thực hiện sẽ là học tập cá nhân, chữa trị bệnh tật, kết nối cá nhân và xâydựng một cộng đồng vững mạnh Chúng ta sẽ hiến tặng 99% cổ phần Facebook củamình, hiện trị giá khoảng 45 tỷ USD cho quỹ để thúc đẩy sứ mệnh này

Chúng ta biết đây chỉ là một đóng góp nhỏ bé so với tất cả nỗ lực và công sức mànhững người đi trước đã làm trong lĩnh vực này Nhưng chúng ta muốn chung tay cùnggóp sức Chúng ta sẽ chia sẻ chi tiết kế hoạch trong vài tháng tới khi giải quyết xongnhững chuyện cá nhân gia đình

Chúng ta làm điều này chỉ bởi vì đằng sau lưng mình là một cộng đồng toàn cầu mạnh

mẽ Xây dựng Facebook đã tạo ra một nguồn lực lớn để cải thiện thế giới cho các thế

hệ tiếp theo Mỗi thành viên trong cộng đồng Facebook đều đang đóng góp một phầntrong công việc này

Chúng ta có thể thực hiện được những điều lớn lao này chỉ bằng cách “đứng trên vai”những người khổng lồ là đủ: những chuyên gia, cố vấn, các đối tác và nhiều con ngườitài giỏi khác đang ngày đêm góp sức trong lĩnh vực này

Chúng ta cũng chỉ có thể tập trung phục vụ cộng đồng bởi vì được sống giữa vòng tayyêu thương của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp là điều tuyệt vời Chúng ta hy vọngcon cũng sẽ có được những mối quan hệ sâu sắc và tràn đầy cảm hứng như thế trongcuộc sống của mình

Max, chúng ta yêu con và cảm thấy cần phải có trách nhiệm mang đến một thế giới tốtđẹp hơn cho con và tất cả các trẻ em khác Chúng ta muốn con có một cuộc sống trànngập tình yêu, hy vọng và niềm hạnh phúc Chúng ta không thể đợi để xem những gìcon mang đến thế giới này.

Những tư tưởng tạo nên bước nhảy vọt kỳ diệu của Nhật Bản

Fukuzawa Yukichi (1835-1901)

04:46' CH - Thứ ba, 15/12/2015

Những tư tưởng làm nên bước nhảy vọt của Nhật Bản Fukuzawa Yukichi (1835-1901) là một nhà tư tưởng "khai quốc công thần" có ảnh hưởng sâu và rộng nhất đến xã hội Nhật Bản cận đại Những tư tưởng về chính trị, xã hội, kinh tế mà Fukuzawa truyền bá đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của Nhật Bản cận đại.

Tài năng và nhân cách Fukuzawa Yukichi thăng hoa cùng với những năm tháng của cuộc cải cách Minh Trị duy tân Ông đã để lại trước tác với số lượng lên tới hàng vạn trang, trong đó tiêu biểu phải kể đến là"Khuyến học" (Gakumon no susume) được ông viết trong thời gian 1872 -

1876 Khi mới được in lần đầu, cuốn sách này có một số lượng ấn bản kỷ lục là 3,4 triệu bản, trong khi dân số Nhật Bản thời đó chỉ khoảng ba mươi lăm triệu người Chỉ riêng điều đó đã cho thấy đây thực sự là cuốn sách gối đầu giường của mọi người dân Nhật trong thời kỳ Duy Tân Kể

từ đó đến nay, cuốn sách này đã được tái bản liên tục, chỉ tính từ năm 1942 đến năm 2000, riêng nhà xuất bản Iwanami Bunko cũng đã tái bản đến 76 lần

Trong cuốn sách này, Fukuzawa Yukichi đề cập tinh thần cơ bản

của con người và mục đích thực thụ của học vấn Với các

chương viết về sự bình đẳng, quyền con người, ý nghĩa của nền

học vấn mới, trách nhiệm của nhân dân và chính phủ trong một

quốc gia pháp trị Khuyến Học đã làm lay chuyển tâm lý người

dân Nhật Bản dưới thời Minh Trị Với tuyên ngôn "Trời không

tạo ra người đứng trên người và cũng không tạo ra người đứng

dưới người", Fukuzawa Yukichi đã gây kinh ngạc và bàng hoàng

- như "không tin vào tai mình" - cho đa số người dân Nhật Bản

vốn bị trói buộc bởi đẳng cấp, thân phận, quen phục tùng phó

mặc và e sợ quan quyền suốt hàng trăm năm dưới chính thể

phong kiến Mạc phủ Ông khẳng định mọi người sinh ra đều

bình đẳng và nếu có khác biệt là do trình độ học vấn

Về học vấn, Fukuzawa Yukichi phê phán lối học "từ chương" và

nhấn mạnh Nhật Bản phải xây dựng nền học vấn dựa trên "thực

học" Nền học vấn thực học phải gắn liền với cuộc sống hằng ngày, phải dựa trên tinh thần khoa học, tinh thần độc lập, tính thực dụng Việc tiếp thu văn minh phương Tây phải có chọn lọc

Quan điểm xuyên suốt cuốn sách là "Làm thế nào để bảo vệ nền độc lập Nhật Bản" trong bối

cảnh các cường quốc phương Tây đang muốn biến toàn bộ châu Á thành thuộc địa.Với độc giả Việt Nam hiện nay, nhiều tư tưởng của Fukuzawa Yukichi trong Khuyến Học có lẽ không còn là

điều mới mẻ gân chấn động lòng người như đối với người dân Nhật Bản ở thời Minh Trị Tuy nhiên, cách đặt vấn đề của ông thì vẫn còn nguyên ý nghĩa thời sự đối với những quốc gia đang trên con đường hiện đại hóa.

Cuốn "cẩm nang" của người Nhật này cũng sẽ giúp cho độc giả Việt Nam hiểu rõ hơn những đặcđiểm về tính cách và tinh thần của người Nhật Bản hiện đại, những người từ thân phận nông nô

"ăn nhờ ở đậu", nhờ có sự khai sáng của những con người như Fukuzawa Yukichi mà đã trở thành "quốc dân" của một đất nước Nhật Bản hiện đại và văn minh như ngày nay

Xin trích giới thiệu một số trích đoạn của cuốn sách với bạn đọc Các bạn cũng có thể click vào đây để download e-book cuốn sách (.PRC file)

Trích cuốn Khuyến Học, Fukuzawa Yukichi (1835-1901)

1 Quốc dân không có chí khí độc lập, không có tinh thần tự do thì Lòng yêu nước cũng hàm hồ,

nông cạn, vô trách nhiệm

2 Nếu như có kẻ gây phương hại đến nguyên tắc (độc lập, tự do) thì dù có phải biến cả thế giới

thành kẻ thù, chúng ta cũng quyết không sợ, huống hồ chúng ta phải sợ một số quan chức chính quyền lộng quyền?

3 Đáng buồn là nước ta chỉ có người Nhật mà không có quốc dân Nhật.

4 .đối thủ mà các bạn phải tranh đấu về trí tuệ là những người phương Tây Nếu các bạn thắng

trong cuộc đọ sức tri thức này thì vị thế của nước Nhật Bản sẽ dâng cao trên trường quốc tế Còn ngược lại, nếu các bạn thua, thì chúng ta, những người Nhật Bản, sẽ mãi mãi thấp kém dưới con mắt người phương Tây

5 Thử nhìn lại xem, không ít người trong nhân dân dưới thời Minh Trị vô học, mù chữ, cái thiện,cái ác không phân biệt nổi, chỉ biết ăn xong rồi lại ngủ, "vô công rồi nghề" Không những thế, thường đã ngu dốt lại hay tham vọng, tìm mọi cách lừa đảo, luồn lách pháp luật, không cần hiểu

ý nghĩa của luật pháp, không cần biết đến nghĩa vụ của bản thân, chỉ biết đẻ cho thật nhiều con nhưng lại không hề chăm sóc, dạy dỗ chúng

Những kẻ ngu dốt đó không biết xấu hổ và con cái của họ khi lớn lên cũng chẳng có ích gì cho đất nước, trái lại chỉ là gánh nặng, nỗi khổ cho xã hội Xã hội mà toàn là những con người như vậy thì có đem đạo lý ra giảng giải cũng vô ích, chỉ còn cách buộc phải làm là dùng sức mạnh để răn đe, để trấn áp những hành động bạo lực, hành vi quậy phá, phá rồi mà thôi Đó cũng là lý do khiến cho các chính phủ chuyên chế, chính phủ độc tài được thể tồn tại trên thế giới

6 Nước Nhật chúng ta hiện nay yếu kém, hoàn toàn không thể sánh vai với các cường quốc Âu,

Mỹ giàu mạnh Nhưng về quyền lợi, với tư cách là một quốc gia, thì chúng ta hoàn toàn ngang hàng với họ Trường hợp nếu các cường quốc phương Tây đi ngược lại đạo lý quốc tế, xâm phạm đến lãnh thổ của chúng ta thì cho dù có phải biến cả thế giới này thành kẻ thù, chúng ta cũng quyết không sợ Như tôi đã nói ở phần 1, khi đất nước bị làm ô nhục thì tất cả người Nhật

chúng ta sẵn sàng xả thân để bảo vệ đến cùng thanh danh của Tổ quốc.

Nhưng, còn tình trạng giàu, nghèo, mạnh, yếu dứt khoát không phải là do mệnh Trời hoặc là do ýTrời mà ta đành phải cam chịu Mà đó là do con người có nỗ lực hay không chịu nỗ lực mà thôi Nhờ nỗ lực như thế, không biết chừng mới hôm qua còn là kẻ ngu dốt, nhưng ngày mai đã trở thành người tài giỏi; mới hôm qua còn tự vỗ ngực giàu mạnh, nhưng ngày mai trở nên hèn kém

Từ xa xưa, lịch sử đã nhiều lần minh chứng cho điều này

7 Nếu như toàn thể quốc dân, ai nấy đều chỉ tìm cách dựa dẫm hay ỷ lại vào người khác, không

có tính tự lập thì khi ra xã hội cũng sẽ lại trở thành những kẻ chuyên ăn bám đục khoét tiền của của đất nước, của các tổ chức xã hội Giữa cá nhân với cá nhân có lẽ cũng chẳng còn ai sẵn lòng giúp đỡ ai Tất cả đều dửng dưng với nhau, còn nhìn thấy người mù lòa qua đường cũng không

có một ai chìa tay ra giúp đỡ

8 Cổ nhân có câu: "Dân thì phải tuân theo sự cai trị Còn cai trị thế nào thì dân không cần phải

biết" Câu này có nghĩa là ở trên đời, những người hiểu được đạo lý không nhiều Chi bằng thiểu

số người đó lên nắm chính trị, cai trị nhân dân, bắt dân phai tuân theo chính sách vạch ra là được.Không cần phải thông báo hay giải thích gì cả Như thế tốt hơn là việc cái gì cũng phải giải thích,phải cắt nghĩa, mà có giải thích xong, cắt nghĩa xong thì đâu lại vào đấy cứ như nước đổ đầu vịt vậy

Đây là lời răn của Khổng Tử Nhưng lời răn này thật phi lý, hoàn toàn xa rời thực tế

Người có năng lực để có thể cai trị được dân chúng thật ra rất ít ỏi Trong cả ngàn người may ra mới có được một người Giả dụ, dân số của một quốc gia nọ là một triệu người Trong số đó chỉ

có 1.000 người có tri thức 990.000 người còn lại là những kẻ một chữ cắn đôi cũng chịu Cứ chorằng 1.000 người có trí tuệ đó, cai trị số dân ngu bằng tất cả lòng yêu thương, chăm bẵm họ như chăm bẵm bầy cừu Và 990.000 người mù chữ này cũng một mực tuân theo lời răn dạy của "cha

mẹ dân", sống trong cảnh ngu si hưởng thái bình Cứ như thế, dần dần quan hệ chủ nhân và khách ăn nhờ ở đậu Mà đã là phận khách ăn nhờ ở đậu thì nhân dân (khách) cứ chỉ biết dựa vào

chính phủ (chủ nhân) Người dân đâu cần màng tới việc nước, càng không chút mảy may lo lắng vận mệnh quốc gia Việc quốc gia đại sự đã có chủ nhân lo rồi

9 Dưới mắt tôi, việc điều hành đất nước không mang lại kết quả cũng có nghĩa là trình độ của

chính phủ Minh Trị đại để cũng chỉ như trình độ của chính quyền phong kiến chuyên chế mà chúng ta đã lật đổ Nhân dân ta vẫn còn trong vòng u mê như xưa, cũng có nghĩa là người dân dưới thời Minh Trị cũng vẫn chỉ là người dân dưới thời Mạc phủ, không hơn không kém Hãy thử so sánh công lao, sức lực, tiền của mà chính phủ đã bỏ ra với kết quả đạt được thì mới thấy ít

ỏi biết nhường nào

Qua đó tôi muốn khẳng định với mọi người rằng nền văn minh của quốc gia không thể tiến bộ nếu chỉ bằng quyền lực của chính phủ

10 Trên cương vị cá nhân thì người nào cũng tỏ ra thông thái Nhưng hễ trở thành quan chức

chính quyền thì sự thông thái thường thấy lại biến đi đâu mất Nhưng khi tập hợp nhau trong tập thể thì cái cảnh "trống đánh xuôi, kèn thổi ngược" thường xuyên xảy ra

Tôi buộc phải nói rằng chính phủ Nhật Bản hiện nay là một tổ chức của nhiều người có tri thức, tập hợp nhau lại để làm một việc hồ đồ Có lẽ họ đã không thể phát huy được cá tính vì bị trói buộc bởi nếp nghĩ theo kiểu "chủ nghĩa bình yên vô sự"

Chính sách của chính phủ không hiệu quả là vậy Bằng một số kế sách như dùng những lời lẽ hoa mỹ mị dân, dùng quyền lực, áp đặt văn minh chính phủ có thể giật dây được dân chúng Nhưng như thế cũng chỉ là nhất thời mà thôi Chính phủ trị dân bằng uy quyền thì dân sẽ đáp lại bằng sự giả vờ chấp hành Chính phủ lừa dối cũng sẽ tạo ra vỏ bọc hữu hiệu Mà cứ như vậy thì không thể chỉ dựa vào quyền lực để thúc đẩy văn minh xã hội

11 Từ đời này qua đời khác, người ta chỉ học để làm quan chứ có ai muốn học để làm dân đâu Làm quan đã trở thành cái đích trong cuộc đời Ngay cả các bậc tiên sinh danh giá cũng không thoát khỏi ảnh hưởng đó Tuy nhiên, xu hướng "làm quan" cũng là điều dễ hiểu vì khí chất xã hội

đã khiến người ta phải như vậy Cứ thế, trào lưu "quyền lực là chìa khóa vạn năng" nhiễm sâu vào lòng người Nên dân ta ai cũng chỉ muốn làm trong công sở chính quyền, rồi tìm cách leo lênhàng quan chức chính phủ để có quyền hành và bổng lộc

Thí dụ: gần đây trên các tờ báo hiếm thấy bài viết nào có ý kiến ngược lại với ý kiến của chính phủ Lâu lâu chính phủ đưa ra được một vài chính sách cải cách nho nhỏ, tức thì những bài viết tán dương tâng bốc chính phủ xuất hiện đầy rẫy trên mặt báo Những bài viết như vậy có khác nào thái độ phỉnh nịnh khéo léo của các cô gái làng chơi để lấy lòng khách mua hoa đâu Tệ hại hơn nữa, những người viết bài đó lại chính là những thành viên trong nhóm Tây học Thật khó cóthể chấp nhận họ đâu có phải là "gái làng chơi" và lại càng không phải là những kẻ tâm thần haythiếu hiểu biết

Thái độ xu nịnh và suy nghĩ cơ hội đang đầy rẫy trong xã hội Nhật Bản như hiện nay là do đâu?

Vì chưa có được một minh chứng thực tế nào chứng tỏ có tự do dân quyền trong xã hội, vì ngườiNhật Bản đã nhiễm quá nặng bản tính nhu nhược, không còn nhìn ra bản sắc vốn có của mình

Tóm lại, hiện nay Nhật Bản có chính phủ, có cả dân Nhưng có lẽ chúng ta mới chỉ có dân mà chưa có "quốc dân Nhật Bản".

12 Khai hóa văn minh bắt đầu từ việc tự mình bắt tay vào làm và chứng minh bằng thực tế cụ

thể, cho mọi người tận mắt thấy việc thực Làm trước nói sau Chứ không thể để như tình trạng nước ta hiện nay, hễ định làm gì cứ phải họp bàn, giải thích, thảo luận dài dòng vô bổ Chính phủ

có quyền ban bố chỉ thị, mệnh lệnh Nhưng hiểu và biến chúng thành hiện thực phải là nhân dân,

là khu vực tư nhân Chính vì thế, song song với việc mở trường tư thục, chúng ta quyết định thựchiện sự nghiệp khai sáng cho dân chúng bằng cách giảng dạy học thuật, làm thương nghiệp, nghiên cứu luật pháp, xuất bản sách, phát hành báo, với tư cách của một người thuộc khu vực tư nhân, không nằm trong chính phủ

Chúng ta làm việc này trong phạm vi, bổn phận của một quốc dân làm theo luật pháp, không sợ làm mất mặt chính phủ Nếu chính phủ đi ngược lại lợi ích của nhân dân, với bổn phận của mình,chúng ta sẽ đường đường chính chính kháng nghị, tranh luận với chính phủ cho đến khi chính phủ tỉnh ngộ, giành lại chữ "Tự do Dân quyền"

13 Trình độ của nền văn minh hiện có ở nước ta là kết quả của bao đời ông cha chúng ta tự lực

làm nên, nhưng nếu đem so với phương Tây thì rõ ràng "mình mới bước được một bước thì người ta đã nhảy ba bước" Đã chậm hơn phương Tây thì đương nhiên phải học, đằng này trong chúng ta lại nảy sinh tư tưởng chỉ biết ngồi bi quan than thở: vì họ chạy nhanh như vậy ta có cố mấy cũng chẳng làm sao mà bằng được phương Tây

Đến giờ chúng ta mới cảm nhận được môt thực tế là nền độc lập của nước ta sao mà mong manh,yếu ớt đến khi đứng trước sức mạnh của phương Tây

14 Không thể đánh giá được công cuộc khai hóa văn minh của một nước nếu chỉ nhìn vào diện

mạo bề ngoài không thôi Dù chính phủ Minh Trị có tự mãn đến mấy vì đã xây dựng đợc rất nhiều trường học, nhà máy xí nghiệp, xây dựng lục quân hải quân, thì tất cả những thứ đó cũng chỉ là cái vỏ bên ngoài, chỉ là "phần xác" của một quốc gia văn minh Để hoàn thiện hình thức bềngoài thì rất đơn giản vì chỉ cần có tiền Có tiền là xây được trường học, mua được máy móc, dựng được nhà xưởng, trang bị, súng ống, tàu bè cho quân đội

Nhưng, có một vấn đề không hiện ra thành hình ở đây Vấn đề này mắt không nhìn thấy, tai không nghe được, không thể mua bán, không thể vay mượn Nó liên quan tới hết thảy người Nhật Bản chúng ta Nó có ảnh hưởng rất mạnh Không có nó, mọi hình thái của văn minh như những gì mà tôi đã nêu ra ở trên đều không thể phát huy được hiệu quả trong thực tế Nó là cái quan trọng nhất và phải được coi là "phần hồn" của văn minh Vậy đó là cái gì?

Đó chính là: "Chí khí độc lập của nhân dân, tinh thần độc lập của nhân dân"!

15 Thời gian qua, chính phủ nước ta ra sức xây dựng trường học, chấn hưng xí nghiệp nhà

xưởng, cải cách quân đội và hầu như đã hoàn tất diện mạo bề ngoài, "phần xác" của một nước văn minh trên đất Nhật Bản Thế nhưng, cái quan trọng nhất mà chúng ta thiếu đó là chí khí, tinhthần của nhân dân để đưa đất nước thực sự độc lập, thực sự bình đẳng với phương Tây Nhân dân

ta cũng không có cả chí khí tinh thần quyết không để đất nước thua kém phương Tây Và không chỉ nhân dân không có chí khí đó tinh thần đó mà ngay cả những quan chức chính phủ - những

người có trách nhiệm phải tìm hiểu phương Tây - cũng thế, chưa tìm hiểu thì họ đã tặc lưỡi buông xuôi, vì chính họ cũng mang tâm lý tự ti, mặc cảm trước phương Tây Đã tự ti và mặc cảmnhư vậy thì còn đầu óc đâu để mà tỉnh táo nắm bắt tình hình được nữa.

Vấn đề chính là ở chỗ: nếu không có chí khí độc lập, tinh thần độc lập thì mọi hình thái của văn minh chỉ còn là hình thức, hoàn toàn vô dụng

16 Chính quyền phong kiến Mạc phủ trước đây, chỉ biết dùng quyền lực để cai trị, còn chính

phủ Minh Trị hiện nay, dùng cả sức và trí để cai trị Chính quyền cũ không biết thủ thuật để cai trị dân, còn chính phủ mới bây giờ thì ngược lại Chính quyền cũ dùng mọi cách làm tê liệt, làm

rã rời sức dân, chà đạp tới tận chân tơ kẽ tóc của dân, quy định cả cách ăn mặc, đi đứng của mọi thành phần trong xã hội, trừng phạt nghiêm khắc mọi sự lẫn lộn Còn chính phủ hiện nay thì cai trị khéo léo tới mức người dân bị lấy mất cả "hồn lẫn xác" mà cũng không hay Vì thế, dân ta trước sợ chính quyền như sợ ma quỷ, còn dân ta ngày nay thì tôn chính quyền lên như thần thánh

để thờ

17 trường học là trường học của chính phủ, quân đội là quân đội của chính phủ Đường sắt,

bưu điện, điện tín, công trình kiến trúc bằng đá, cầu cống bằng sắt thép cũng như vậy Tất cả đều

là của chính phủ

Người dân suy nghĩ về những việc trên như thế nào? Và dân chúng nói với nhau ra sao? Họ bảo rằng: "Chính phủ hiện nay vừa có sức mạnh vừa có đầu óc, nên chẳng ai có thể đọ nổi Chính phủ ở trên cao trị quốc, mọi thứ đã có chính phủ lo nghĩ và làm cho rồi Còn chúng ta là loại dân đen ở dưới, cứ có cái ăn để sống là được Việc nước là chuyện đại sự, là việc của "các quan trên", chứ đâu phải là việc của lũ dân đen mình là lo"

Nếu nhân dân ta không tỉnh ngộ, không nhận ra sự "lầm tưởng" mà cứ thế quen dần với tình trạng như hiện nay, thì chính phủ có đổ công đổ của để hoàn thiện "cái vỏ" văn minh nhiều đến đâu đi nữa cũng chỉ tổ làm cho khí lực trong dân ngày một mất đi và như thế tinh thần - phần hồncủa văn minh - cũng suy yếu theo

18 Cả ngàn năm qua, chính phủ nắm trong tay mọi quyền hành trên đất nước Nhân dân chỉ

còn biết nhắm mắt tuân theo các chỉ thị của chính phủ Đất nước ta giống như tài sản riêng của chính phủ, còn nhân dân chẳng khác nào như những người ăn nhờ ở đậu vậy Và thế thì quốc gia cũng chỉ như cái nhà trọ, để người dân tạm dừng chân trong cuộc đời họ mà thôi

19 Tại sao lũ chí sĩ rởm lại cứ hoành hành mãi vậy? Bọn này hễ cứ mở miệng là đều có cùng

giọng điệu Người thường dễ bị lừa phỉnh bằng vẻ ngoài của chúng Kỳ thực bọn chúng đều là một lũ chí sĩ rởm cả Được cất nhắc vào chức vụ cao một chút, ngoài lương bổng, phụ cấp quy định ra, không hiểu sao tiền cứ vào như nước Hóa ra, kẻ trông coi việc xây cất thì luôn thúc giụcchủ thầu phải cống lễ kẻ trông coi ngân khố thì đòi thị dân phải biếu xén quà cáp mới cho vay tiền Những chuyện như vậy diễn ra như cơm bữa đến độ trở thành lệ

20 Người ta thường nói: "Trời không tạo ra người đứng trên người và cũng không tạo ra người

đứng dưới người" Kể từ khi tạo hóa làm ra con người thì tất cả sinh ra đều bình đẳng, mọi ngườiđều có tư cách, có địa vị như nhau, không phân biệt đẳng cấp trên dưới, giàu nghèo

Loài người, chúa tể của muôn vật, bằng hoạt động trí óc và hoạt động chân tay mà biến mọi thứ

có trên thế gian thành vật có ích cho bản thân mình Nhờ thế mà thỏa mãn được nhu cầu ăn, mặc,

ở, sống tự do theo ý muốn và không làm phiền, làm cản trở cuộc sống của đồng loại Con người

có thể sống yên ổn, vui vẻ trên thế gian Đó là ý Trời, là niềm hi vọng của Trời đối với con người

Vậy mà nhìn rộng ra khắp xã hội, cuộc sống con người luôn có những khoảng cách một trời một vực Đó là khoảng cách giữa người thông minh và kẻ ngu độn; giữa người giàu và kẻ nghèo; giữa tầng lớp quý tộc và tầng lớp hạ đẳng

Như thế là tại làm sao? Nguyên nhận thực ra rất rõ ràng

Cuốn sách dạy tu thân "Thự ngữ giáo" có câu: "Kẻ vô học là người không có tri thức, kẻ vô tri thức là người ngu dốt" Câu nói trên cũng có thể hiểu: Sự khác nhau giữa người thông minh và

kẻ đần độn là ở chỗ có học hay vô học mà thôi

Trên thế gian có cả việc khó lẫn việc dễ Người làm việc khó được coi là người quan trọng Người làm việc dễ thường có địa vị thấp, bị coi thường Công việc cần sự khổ nhọc về tinh thần được xem là việc khó, còn lao động chân tay là việc dễ Vì thế học giả, quan chức chính phủ, giám đốc các công ty lớn, chủ trang trại sử dụng nhiều nhân công là những người có địa vị cao,quan trọng Và một khi đã là những người có địa vị, quan trọng thì đương nhiên gia đình họ cũnggiàu sang sung túc đến mức tầng lớp hạ đẳng nằm mơ cũng không được Tuy vậy, nếu suy nghĩ

kỹ lưỡng gốc rễ của vấn đề thì chỉ có một nguyên nhân Đó chẳng qua là do có chịu khó học hay không mà thôi, chứ có người nào được trời phú đâu Ngạn ngữ có câu: "Trời không ban cho con người phú quý Chính con người tạo ra giàu sang phú quý." Có nghĩa là Trời nhìn vào kết quả hoạt động, lao động của con người để ban thưởng

Như tôi đã đề cập: Ở con người vốn dĩ không có chênh lệch sang hèn, giàu nghèo Vì thế, có thể nói rằng: Người chịu khó học, hiểu biết nhiều sẽ trở thành người quan trọng, sống sung túc; người vô học sẽ trở thành con người thấp kém, nghèo khổ

21 Thử nhìn vào công cuộc văn minh đang diễn ra trên đất nước ta mà xem, tôi chỉ có thể nói

rằng chúng ta đang làm ngược với quy luật

Ở nước Nhật chúng ta hiện nay, người chủ trương thúc đẩy văn minh, gìn giữ độc lập trước áp lực phương Tây là những người thuộc tầng lớp giữa trong xã hội, là các nhà trí thức và đơn độc chỉ có họ Nhưng số đó cũng chỉ là thiểu số ít ỏi Còn đa phần các trí thức đều thiếu con mắt nhận biết thời cuộc Họ yêu quý và lo giữ chỗ cho bản thân hơn là lo lắng, ưu tư cho đất nước Đối với họ, gió chiều nào theo chiều đó Đa số các trí thức kiểu này luôn rình rập tìm kiếm lợi ích trước mắt, săn đón cơ hội leo vào hàng "quan chức", sa vào các sự vụ quản lý vặt vãnh, tiêu phí thời gian bằng nhưng việc vô bổ, xa rời công việc nghiên cứu, học thuật Họ thỏa mãn với quyền cao bổng hậu Tệ hại hơn nữa, họ lại tự cao tự đại: "Uyên bác như chúng tôi đã tập trung hết trong hàng ngũ chính quyền rồi, trong xã hội đâu còn ai?"

Tôi buộc phải nói rừng những người trí thức như vậy là nỗi bất hạng cho công cuộc văn minh đấtnước Lẽ ra phải đảm nhiệm vai trò mở mang, nuôi dưỡng văn minh với tư cách của người trí thức, thì họ lại vùi đầu vào việc kiếm lợi cho riêng bản thân, họ chẳng bận tâm đến sự thoái hóa của tinh thần học vấn trong xã hội, đất nước ra sao họ cũng mặc Như thế mà vẫn tự cho mình là trí thức được sao?

Đó là một thực tế đáng hổ thẹn

22 Chúng ta chỉ có một mục đích gánh vai nâng đỡ tinh thần độc lập trong nhân dân.

Chúng ta lẻ loi, đang đứng mũi chịu sào trong cơn cuồng phong, trong dòng nước xiết, chúng ta đang phải gồng mình chống chọi với cả một trào lưu đang làm thoái hóa xã hội Nhiệu vụ của chúng ta thật khó khăn Nhưng chính lúc này đòi hỏi chúng ta phải có lòng quả cảm và tinh thần cương quyết

Dũng khí của con người không sinh ra từ sách vở

Đọc sách là phương tiện nâng cao học vấn

Học vấn là phương pháp tiến tới thực tiễn

Chính kinh nghiệm, sự từng trải sản sinh ra lòng quả cảm

Hội Keio chúng ta, bất chấp khó khăn, bất chấp gian khổ, nguyện đem hết tri thức kiến thức có được, xây đắp con đường phát triển văn minh Để đi tới đó, chúng ta không phân biệt, không từ nan bất kỳ lĩnh vực nào, ngành học nào Chúng ta làm thương nghiệp, khuyến nông, viết sách, dịch sách, phát hành báo, tất cả những gì liên quan tới văn minh

Mỗi người chúng ta phải suy nghĩ về vai trò, sự đóng góp của bản thân, phải đi tiên phong trong nhân dân Chúng ta cùng hợp tác với chính phủ

Sức dân và sức chính quyền có cân bằng thì tiềm lực quốc gia mới gia tăng, nền móng độc lập của quốc gia mới vững chắc, có như vậy nước ta mới mong được bình đẳng với phương Tây

23 Nhân dân lẫn chính phủ, nếu cả hai phía đều làm trọn bổn phận, trách nhiệm của mình thì

chẳng cần phải nói gì thêm cả Nhưng cũng có những lúc chính phủ đi chệch hướng, thi hành lối chính trị chuyên chế bạo tàn, chạy theo quyền lực vô tri thức Những lúc như thế, nhân dân buộc phải hành động Và sẽ hành động theo một trong ba giải pháp như sau Hoặc từ bỏ khí tiết, khuất phục chính phủ Hoặc phản kháng chính phủ bằng bạo lực Hoặc sẵn sàng hiến thân, hy sinh tính mạng chứ không chịu để mất khí tiết.

Tôi xin giải thích rõ hơn

- Giải pháp thứ nhất: Nếu chấp nhận vứt bỏ khí tiết, tuân theo chính phủ vô điều kiện thì có thể coi đây là giải pháp mù quáng Tôi đã giải thích ở phần trước: Đạo làm người là tuân theo đạo trời Nếu vất bỏ đạo lý, khí tiết, đồng lõa với những sai trái bất chính thì tự chúng ta đã làm hỏng

vị thế của con người, và tập quán xấu đó sẽ truyền tới đời con, đời cháu ( )

- Giải pháp thứ hai: cá nhân chống lại chính quyền, là điều không tưởng Vì thế mà tập hợp nhau,lập nhóm lập đảng gây nên nội chiến, nội loạn Cách này tôi không cho là cách làm nghiêm túc Bởi nếu xảy ra nội loạn thì vấn đề phân biệt thiện, ác sẽ bị loại bỏ Các bên chỉ dựa vào sức mạnh trên chiến trường để giải quyết Và kẻ thắng sẽ quyết định tất cả ( )

- Giải pháp thứ ba: giữ trọn đạo lý chính nghĩa, sẵn sàng hy sinh mạng sống trước mọi áp bức của chính quyền Tức là tin tưởng một lòng một dạ vào đạo Trời, dù phải chịu mọi cực hình của chính quyền chuyên chế, bạo ngược cũng không khuất phục, giữ vững khí tiết, bảo vệ chân lý, niềm tin, hơn nữa không bao giờ sử dụng vũ khí bạo lực, chỉ dùng đạo lý để kháng cáo với chính phủ ( )

24 Nếu chúng ta chất vấn chính quyền bằng lý lẽ thì những luật pháp tốt hoặc những chính

sách tuyệt vời hiện hành trong quốc pháp không bị ảnh hưởng Thuyết phục bằng lý lẽ, điều đó

sẽ thấm dần vào lòng người theo lẽ tự nhiên Năm nay, thuyết phục chưa được thì sang năm tiếp tục thuyết phục cho tới khi chính quyền hiểu ra Vì mục đích của nó là ngăn chặn và cải thiện bấtchính trong chính quyền Và một khi chính phủ đã chấp thuận cải thiện chính sách thì việc chất vấn chính phủ cũng sẽ chấm dứt

Nếu chúng ta dùng sức mạnh đối địch với chính phủ thì chính phủ cũng sẽ đáp lại bằng việc đàn

áp, bắt bớ Quan chức chính phủ dù có là những kẻ bạo chính thì cũng là người Nhật chúng ta cả.Trước những lời lẽ đúng với đạo lý của những người chất vấn chính phủ trong hòa bình và sẵn sàng hy sinh thân mình vì đạo lý đó thì không có lẽ không thuyết phục hoặc không làm lay động được các quan chức chính phủ Tôi nghĩ rằng họ không thể không hối hận về những lầm lỗi, sai trái của họ và sẽ cải tà quy chính

25 Nếu khảo sát cụ thể các hoạt động ở mỗi con người thì sự hoạt động đó có thể chia thành hai

loại như sau:

Thứ nhất là hoạt động với tư cách của một cá nhân độc lập

Thứ hai là hoạt động với tư cách của một thành viên trong xã hội con người

Mưu cầu cái ăn, cái mặc, chỗ ở ổn định dựa vào hoạt động của khối óc và cơ thể là lẽ thường tình ở con người

( ) Tất nhiên, đối với con người việc tự lập kiếm kế sinh nhai rất quan trọng Người xưa thường dạy: "Hãy kiếm sống bằng chính mồ hôi của mình" Thế nhưng theo tôi, cho dù chúng ta có làm đúng theo lời dạy này thì cũng chưa phải là đã làm đúng trách nhiệm và nghĩa vụ với tư cách là con người Lời dạy này mới dừng lại ở chỗ răn người ta làm người thì đừng để thua kém muông thú và cũng chỉ dạy có thế.

Các loài chim chóc, muông thú, tôm cá, côn trùng tự chúng không kiếm mồi được sao? Ví như loài kiến chẳng hạn Loài kiến không những biết kiếm mồi mỗi ngày mà còn biết làm hang, làm

tổ, tích trữ mồi trong suốt mùa đông giá rét

Vậy mà trên đời này, có không ít người, hành vi của họ cũng chỉ ngang với đàn kiến thôi mà cũng tự mãn

( ) Nhưng, tôi lại hoàn toàn không nghĩ rằng loài người với tư cách là chúa tể của muôn loài - mới có được kết quả nhỏ nhoi như vậy mà đã coi là hoàn tất mục đích đích thực của cuộc đời.Giải quyết được cái ăn, cái mặc, chỗ ở mà đã mãn nguyện, đã cảm thấy hài lòng rồi thì hóa ra cuộc đời con người trên thế gian này chỉ đơn thuần là được sinh ra rồi chết đi thôi hay sao? Tình trạng lúc anh ta chết đi có khác gì lúc được sinh ra Tức là quanh quân vẫn chỉ là chuyện sao cho

có nhà cửa, có cuộc sống ổn định và có của ăn của để nữa Vẻn vẹn chỉ có vậy và nếu đến thế hệcon cháu, cũng lặp đi lặp lại y hệt cuộc sống của anh ta thì dù có trải qua hàng trăm đời, làng xóm thị trấn nơi anh ta đã sống xưa thế nào nay chắc cũng vậy, không chút thay đổi

Không một người nào nghĩ tới sự nghiệp công ích, công cộng, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân

và gia đình Ngoài ra thì mặc kệ

Không một người nào có suy nghĩ là phải làm gì, để lại cái gì cho quê hương khi đang còn sống

Người châu Âu có câu: "Nếu mọi người ai cũng chỉ mong thỏa mãn và an nhàn cho riêng cá nhân mình, thì thế gian này cũng không có gì khác khi mới có loài người"

26 Một khi còn sống trên đời, còn giao tiếp với mọi người thì bản thân mỗi con người vẫn còn là

một thành viên trong xã hội Cho nên lẽ đương nhiên là phải có nghĩa vụ với xã hội Ngay cả họcvấn, kỹ thuật, chính trị, luật pháp không có cái nào là không cần thiết để cho con người sống trong xã hội, tất cả những thứ này sinh ra là vì xã hội con người

( )

Con người ta, bất kỳ là ai, hễ có chút ít "sở trường" là đều muốn đem ra giúp ích cho đời Đó âu cũng là lẽ thường Nhiều khi tưởng chừng như con người không có ý thức vì xã hội, nhưng rồi không biết bằng cách nào mà con cháu họ vẫn nhận được ơn huệ Đó là vì trong con người có thiện tâm, nên các nghĩa vụ trong xã hội rồi cũng đều được thực hiện

Nếu trong xã hội từ xa xưa mà không có những con người như vậy thì chúng ta ngày nay đâu có được hưởng thành quả văn minh đang tràn đầy khắp nơi trên thế gian

27 Mục đích của học vấn phải đặt ở tầm cao.

Nếu tôi không nhầm thì việc nấu cơm, đun nước cũng là học vấn Việc bàn luận về quốc gia đại

sự cũng là học vấn Nhưng lo cuộc sống của gia đình thì dễ hơn lo kinh tế, chính trị của một quốcgia Hơn nữa trên đời này cái gì dễ kiếm thì ít được quý trọng, càng khó kiếm thì giá trị càng cao.Tôi nhận thấy sinh viên hiện nay có xu hướng né tránh việc khó, tìm kiếm việc dễ

Dưới thời phong kiến, người học có miệt mài học hành cũng không có chỗ để ứng dụng học vấn,

vì trong xã hội đó con người mất tự do Do vậy cực chẳng đã họ chỉ còn biết học, tự mình tích lũy học thức Vì thế, sinh viên chúng ta hiện nay khó mà theo kịp họ về tri thức

Sinh viên hiện nay không bị bất kỳ hạn chế cả Cứ có học là có thể ứng dụng ngay kết quả học tập vào thực tế Tôi lấy ví dụ, các sinh viên theo ngành Âu học trong ba năm, họ học lịch sử, học vật lý Sau khi ra trường họ được tuyển dụng ngay tức thì để làm giáo viên giảng dạy, hoặc đi làm công chức chính quyền nếu họ muốn Ngoài ra, nhiều người còn tìm cách đơn giản hơn, nhanh hơn Đó là chỉ cần lùng sục và đọc qua các cuốn sách dịch đang bán chạy, đi đây đi đó để

có chút thực tế, tích lũy thêm một ít thông tin trong và ngoài nước, gặp dịp may là được chọn ngay vào làm việc trong các công sở Thế là họ nghiễm nhiên trở thành một thành viên đắc lực trong bộ máy nhà nước

Những điều tôi lo sợ là các hiện tượng trên đây nếu trở thành xu hướng, thành trào lưu trong xã hội thì học vấn sẽ mất đi bản chất đích thực và mục đích cao quý của nó

( ) Chỉ đến khi trên khắp mọi miền đất nước Nhật Ban, nơi đâu cũng gặp những người vừa có tài, vừa có đức, ngày đêm rèn giũa và tích lũy thực lực thì ắt hẳn đến một ngày nào đó, chúng ta

sẽ ngang hàng, sánh vai với nền văn minh của các cường quốc phương Tây

28 Tạm gác sang bên vị trí của cá nhân, nếu chúng ta quan tâm tới nghĩa vụ đối với xã hội, thì

trước hết là không làm vẩn đục danh dự người Nhật Bản, tiếp đến là mọi người dân đồng lòng góp sức mang lại vị trí quốc tế trong độc lập và tự do cho Nhật Bản Như thế mới được coi là làmtròn nghĩa vụ giữa cá nhân và xã hội

Tôi thừa nhận những người đang toại nguyện với cuộc sống của bản thân họ trong căn nhà riêng của mình là những người độc lập Nhưng tôi không thể thừa nhận họ là những người Nhật Bản độc lập được Hãy thử nhìn kỹ xem Ở thời điểm này, nền văn minh của nước Nhật Bản chỉ có Danh mà không có Thực Về hình thức thì trông cũng được đấy, nhưng về tinh thần thì thật đáng buồn lòng

Lực lượng quân sự của Nhật Bản, từ lục quân tới hải quân có khả năng kháng cự với lực lượng quân sự của các cường quốc phương Tây chưa? Hiển nhiên là chưa Nước Nhật không thể chống chọi được với các thế lực phương Tây trong lúc này

Thế còn trình độ học vấn của Nhật Bản hiện nay ra sao? Với nền học vấn hiện thời, chúng ta có thể đem rao giảng cho người phương Tây không? Rõ ràng là không có cái gì cả Ngược lại, chúng ta phải học ở họ mọi thứ Và không chỉ đơn thuần là cứ học những thứ mà chúng ta chưa

có là được

29 Những hỗn loạn trong buổi đầu du nhập văn minh phương Tây là điều không tránh khỏi

Việc chính phủ Nhật Bản yêu cầu phương Tây viện trợ, cung cấp văn minh cho chúng ta cũng không phải là sai

Nhưng điều quan trong mà tôi muốn nói là tất cả những gì đang diễn ra trên đất nước ta hiện nay cũng chỉ là giải pháp nhất thời Chúng ta không thể thuê vĩnh viễn người phương Tây làm thay chúng ta *) Chúng ta ra sức học tập họ, nhưng không nên quá sùng bái, tôn thờ họ (* - Để học hỏi thể chế chính trị, xã hội và kỹ thuật phương Tây, chỉ riêng chính phủ Minh Trị đã thuê hơn

500 chuyên gia, học giả trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là Giáo dục, Luật pháp, Xây dựng, Nông nghiệp và In ấn, sang Nhật Bản làm việc trong suốt thời kỳ Minh Trị duy tân (1868-1912))

Có cách nào để Nhật Bản không phụ thuộc vào quốc gia khác? Làm như thế nào để chúng ta có thể đi trên đất nước mình bằng chính đôi chân của chúng ta? Để đạt được điều này, chúng ta còn phải vượt qua cả một chặng đường vô cùng khó khăn

Các bạn sinh viên! Chỉ có một cách, đó là các bạn phải ra sức học tập, chờ ngày đem mọi tinh lực ra phục vụ cho đất nước Chính điều này cũng là trách nhiệm mà các bạn phải gánh trên vai,

là trách nhiệm vô cùng cấp bách

30 Dù thế nào đi nữa thì sự nghiệp khẩn cấp nhất - vì đất nước Nhật Bản hiện này - là mọi quốc

dân chúng ta, bất kể người nào cũng phải học tập, phải nghiên cứu Nhất là sinh viên - những người ý thức rõ nhất nghĩa vụ của công dân - lại càng không thể bàng quan trước sự tình của đất nước Phấn đấu học tập là công việc quan trọng nhất trong lúc này của các bạn

Nếu nghĩ được như vậy thì sinh viên hiện nay quyết không thể thỏa mãn với một chút kiến thức học được ở trong nhà trường Cần phải đặt mục tiêu cao hơn, xa hơn Cần tìm hiểu cặn kẽ bản chất của học thuật Cần phải xây dựng được vị trí đích thực Dù chỉ một mình - không có bạn cùng chí hướng - cũng phải có khí phách để xây dựng đất nước Nhật Bản, tận tâm tận tụy đem hết mọi khả năng đóng góp cho xã hội

Từ trước tới nay, tôi vốn không ưa lối học của các sĩ phu, các nhà nho tối ngày vùi đầu dùi mài kinh sử, làm thơ phú, câu đối theo kiểu khoa cử Trung Hoa Vì với lối học đó, có đỗ đạt ra làm quan, họ chỉ biết cai trị xã hội, cai trị dân chúng hoàn toàn theo cảm tính Chính vì thế, ngay từ Phần 1, tôi đã nhấn mạnh đến sự cần thiết của "Thực học", học các môn tự nhiên, các môn xã hội, ứng dụng vào cuộc sống hàng ngày, sao cho tất cả mọi người đều có thể gây dựng cuộc sốngbằng trách nhiệm và khả năng của mình Tôi nhấn mạnh tới tầm quan trọng về sự bình đẳng giữacác tầng lớp trong xã hội

31 Việc tìm kiếm chân lý thường bắt đầu từ sự hoài nghi

Những tiến bộ của văn minh đều ra đời từ sự phát hiện chân lý trong quá trình nghiên cứu mọi sựvật tự nhiên xung quanh ta Nguyên nhân phát triển của nền văn minh phương Tây cũng xuất phát từ tinh thần hoài nghi Galile tìm ra thuyết trái đất quay quanh mặt trời vì nghi ngờ thuyết mặt trời quay quanh trái đất Newton tìm ra quy luật vạn vật hấp dẫn từ việc quan sát trái táo rơi Watt phát minh ra máy hơi nước do để ý tới hơi khói bốc ra từ phích nước Tất cả đều đạt tới chân lý xuất phát từ sự hoài nghi trước các hiện tượng, sự vật

Và không phải chỉ có khoa học tự nhiên, những tiến bộ của khoa học xã hội cũng vậy Từ chỗ hoài nghi chế độ chiếm hữu nô lệ, nên đã đề xuất Luật cấm buôn bán nô lệ Và về sau, Thomas Clark đã chấm dứt thảm cảnh này Hoài nghi về Công giáo Roma, Martin Luther đã thực hiện cảicách tôn giáo Nhân dân Pháp vì căm giận sự bạo ngược của tầng lớp quý tộc nên đã làm cuộc cách mạng Pháp Nhân dân mười ba bang Hoa Kỳ đã giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh giành độc lập vì hoài nghi những luật lệ của Anh Quốc Chưa hết, người Nhật Bản thường nghĩ rằng đàn ông làm việc ngoài xã hội, còn đàn bà trông nom nhà cửa, cơm nước trong nhà Nhưng Steward Mill đã viết bài "Giải phóng phụ nữ" để xóa bỏ tập quán này Nước Anh với học thuyết mậu dịch tự do được cả giới kinh tế trên toàn cầu thừa nhận Nhưng tại Hoa Kỳ, các học giả lại chủ trương học thuyết bảo hộ mậu dịch, thể hiện lập trường coi trọng việc nuôi dưỡng và bảo vệ các ngành sản xuất trong nước

Tại phương Tây, cứ một học thuyết ra đời thì lại có học thuyết mới phản biện lại Những cuộc tranh luận với các ý kiến, học thuyết khác nhau diễn ra liên tục không ngừng

Hãy thử so sánh thực tế đó với tình hình tại các quốc gia châu Á xem sao? Châu Á vẫn trong

vòng mê muội Người ta vẫn tin không một chút nghi ngờ vào lời của những người được coi là thánh nhân từ hàng ngàn năm về trước, vẫn mê tín dị đoan,vẫn tin vào lời nói của các đồng cốt Chẳng thể nào so sánh, hoàn toàn không thể bàn luận được với người phương Tây.

Tuy vậy, việc mang trong lòng sự hoài nghi, khởi xướng ra dị thuyết, tìm tòi chân lý là một việc hết sức khó khăn, nó giống như muốn giong thuyền ra khơi trong khi gió ngược vậy Nhưng có khi vận may, gió thuận thì chẳng tốn nhiều công sức, thuyền vẫn tiến thẳng

Tuy vậy, đừng có ảo tưởng sẽ gặp vận may như vậy trong xã hội

Có một cách để đạt tới chân lý là phải vượt qua được cuộc phản biện, phải bảo vệ được chính kiến của mình trước mọi ý kiến đối nghịch

33 Hoài nghi sinh ra chân lý.

- Học vấn không phải là việc chỉ có đọc và cứ đọc thật nhiều sách là đủ Bản chất của học vấn phụ thuộc và khả năng ứng dụng Có học vấn mà không ứng dụng được vào cuộc sống thực tế thìchẳng khác gì vô học

Nếu nhìn vào thực trạng giờ học ở các trường thành phố thì thấy học sinh có vẻ siêng năng học tập lắm, cứ đà này xem ra tất cả sẽ trở thành học giả Nhưng nếu thu hết sách giáo khoa và vở chép của chúng, và "trò ở đâu trả về quê đấy" thì sự thể sẽ ra sao? Chắc là khi cha mẹ, bè bạn hỏiđến thì học sinh chỉ còn nước: "Học vấn đề quên tại Tokyo mất rồi"

Theo như suy nghĩ của tôi, bản chất thực sự của học vấn là phải động não suy nghĩ, chứ không phải chỉ là đọc sách một cách đơn thuần

Và để ứng dụng sống động suy nghĩ vào cuộc sống thực tế thì cần phải biết trù tính, lo liệu Tức

là phải quan sát sự vật Phải suy đoán đạo lý của sự vật Phải đưa ra chính kiến, cách nghĩ cách làm của bản thân mình Ngoài ra đương nhiên là còn phải đọc sách, phải viết sách Phải nói lên ýkiến của mình cho người ta nghe Phải tranh luận Biết vận dụng tổng hợp các biện pháp như vậythì mới được gọi là nghiên cứu học vấn

Quan sát sự vật, suy luận, đọc sách là cách để tích lũy tri thức

Bàn bạc, tranh luận là cách để trao đổi tri thức

Viết, diễn thuyết là các để mở rộng tri thức

Trong các biện pháp trên đây, có cái đạt được bằng sự nỗ lực của chính bản thân mình Có cái cần có người bàn, người nghe Đó là khi tranh luận, diễn thuyết Và như vậy cần thiết phải tổ chức các buổi tranh luận và diễn thuyết

Hiện nay, vấn đề lo ngại nhất ở nước ta là dân trí quá thấp kém Khai sáng quốc dân, đưa họ đến tầm cao kiến thức vốn được xem là nhiệm vụ cơ bản của các học giả Vì vậy, các học giả, khi đã nắm bắt được cách thức nghiên cứu, thì phải nỗ lực làm tròn vai trò này

Tranh luận, diễn thuyết cần thiết ra sao và có tầm quan trọng thế nào, các bạn đều đã rõ Nhưng

tại sao đến giờ này nó vẫn chưa được thực hiện ở nước ta? Tôi buộc phải nói rằng đó là do các học giả quá lười biếng.

Hành vi, hoạt động của con người thường hướng theo hai phần: trong và ngoài Cần phải nỗ lực

cả hai

Đa số các học giả hiện nay thường chỉ hoạt động hạn hẹp trong phạm vi cá nhân Họ e ngại, châylười không muốn mở rộng ra thế giới bên ngoài Hãy mau tỉnh ngộ Chỉ khi nào có kiến thức sâu như vực thăm, tiếp xúc trao đổi với người khác như chim tung cánh mở rộng tự do tự tại trong không trung, mới đúng là học giả thực thụ

34 Thói xấu xa tệ hại nhất trong xã hội là tham lam Nguồn gốc của tham lam là ở chỗ trói buộc

tự do Vì thế, ngôn luận phải được tự do Hoạt động của con người không thể bị cản trở

Thử so sánh giữa xã hội Nhật Bản và xã hội các nước Âu Mỹ xem sao Xã hội nào gần giống vớitình trạng trong chốn hậu cung (thói tham lam hoành hành) nói trên? Chẳng phải là xã hội Nhật Bản đó sao Ở dân chúng Anh, Mỹ không phải là không có thói tham lam, xa xỉ, lỗ mãng Họ cũng không thiếu những kẻ lừa đảo, bịp bợm Và không phải là cái gì trong phong tục của họ cũng đều tốt đẹp cả

Nhưng có một điểm không thể nói là giống hệt với tình trạng của xã hội Nhật Bản Đó là tham vọng Trong xã hội văn minh người ta không đến nỗi ghen ghét, căm tức trước hạnh phúc của người khác và ngấm ngầm cầu mong cho người khác gặp bất hạnh như con người trong xã hội Nhật Bản

Hiện nay, trong xã hội Nhật Bản, những người hiểu biết, các thức giả đang lên tiếng đòi tự do xuất bản, tự do ngôn luận, yêu cầu lập viện dân biểu Vì sao và hoàn cảnh nào hoặc những thức giả phải lên tiếng như vậy?

Xã hội không thể là chốn hậu cung như trước đây Nhân dân không thể như những cung tần, mỹ

nữ Chỉ có đoạn tuyệt với tham lam, lòng đố kỵ, ghen ghét và được tự do mới có thể giành lại và dấy lên dũng khí ganh đua lẫn nhau Hạnh phúc hay bất hạnh, danh dự hay nhơ nhuốc phải làmsao để đó là kết quả đương nhiên từ nỗ lực của mọi cá nhân

Cản trợ tự do ngôn luận, trói buộc hoạt động của dân chúng đa phần đều liên quan đến chính sách của chính phủ Và ai cũng đổ hết cho nền chính trị Nhưng thực ra không hẳn là vậy Chính trong nhân dân cũng thải ra nhiều thứ độc hại không kém Nếu chỉ cải cách chính trị không thôi cũng không thể gột sạch những thứ độc hại đó ngay được

35 Vì sao cứ muốn quan hệ ngoài xã hội phải như quan hệ cha con trong gia đình?

Tôi lấy việc nuôi dạy một đứa con khoảng chín, mười tuổi làm ví dụ

Khi nuôi con, cha mẹ thường không để ý xem chúng cần cái gì và suy nghĩ ra sao Cho ăn, cho mặc thế nào hoàn toàn dựa theo cảm tính Miễn là con ngoan ngoãn biết vâng lời, không làm trái

ý mình thì trời lạnh sẽ cho mặc ấm, bụng đói sẽ cho ăn no Thức ăn, manh áo, chỗ ở giống như

của Trời cho, cần lúc nào có lúc đó, con cái không phải lo nghĩ.

Đối với người làm cha làm mẹ, con cái là thứ quý giá nhất Nếu có chiều chuộng, có yêu thương hay mắng mỏ, có cho roi cho vọt, cũng đều là hành vi xuất phát từ hành vi tình thương chân thực

Hình ảnh cha mẹ với con cái là một như vậy mới đẹp làm sao! Đương nhiên, trong mối quan hệ này, trên (cha mẹ) vẫn ra trên, và dưới (con cái) vẫn ra dưới Hoàn toàn không có bất cứ một sự lẫn lộn nào

Những người chủ trương một xã hội phân thành đẳng cấp, có trên có dưới, luôn ao ước quan hệ

xã hội cũng được như quan hệ cha con trong một nhà (không có cai trị bằng "ác ý") Mong ước

đó rất hay nhưng có một vấn đề lớn phải suy nghĩ

Thực ra, quan hệ cha con chỉ hình thành trong điều kiện cha mẹ là những người lớn, chín chắn vàcon cái là những đứa trẻ còn non dại Mà phải là con đẻ mới được Nhưng cho dù là con mình đẻ

ra, khi tới độ tuổi nhất định thì người cha, người mẹ nào cũng cảm thấy chúng bắt đầu khó bảo

Và mối quan hệ cha con bất hòa dần theo thời gian

Với con cái nhà mình còn khó, huống chi là với con cái nhà người Bởi thế, quan hệ ở ngoài đời giữa những người lạ - mà đều đã trưởng thành - lại còn khó gấp bội Vậy phải làm sao để có thể hình thành được mối quan hệ giữa người với người trong xã hội giống như quan hệ cha con tronggia đình? Biến lý tưởng thành hiện thực quả là không dễ

Hơn nữa, một đất nước, một làng, một cính phủ, một công ty tất cả những gì mà người ta gọi là

"xã hội loài người" cũng đều là xã hội của những người đã trưởng thành, xã hội của những ngườikhông có quan hệ huyết thống với nhau Trước một thực tế như vậy, mà lại mong ước áp đặt quan hệ cha con trong một nhà vào quan hệ người với người ngoài đời thì thật là ảo tưởng.Nhưng dù biết là khó song ai cũng đều muốn biến trí tưởng tượng thành hiện thực Con người là vậy Và đây cũng chính là nguyên nhân dẫn tới đẳng cấp, địa vị trên dưới trong quan hệ giữa người với người, cũng chính là nguyên nhân sinh ra nền chính trị chuyên chế tàn bạo trong xã hội

Vì thế tôi mới viết đoạn trên rằng: Nguyên nhân chính đẻ tra đẳng cấp, địa vị không xuất phát từ

sự ác ý mà xuất phát từ trí tưởng tượng của con người

Tại các quốc gia Á châu, người ta gọi quân chủ là "vua cha", gọi dân chúng là "thần dân", "con đỏ" Ngoài ra, người ta còn gọi công việc của chính phủ là "mục dân" (chăn dân, trông coi dân)

Ở Trung Hoa, người ta còn đặt tên cho các quan cai trị địa phương là "quan châu mục"

Thực ra cái chữ "mục" ở đây, có nghĩa là chăn nuôi gia súc Tức là đàn bò, bầy cừu dược người

ta chăn dắt vỗ về ra sao thì dân chúng trong vùng cũng được chăn dắt như vậy Họ công nhiên tán thành dương "chiêu bài" này Đối xử với người dân như lũ ngựa non, bầy nai tơ Càng làm vôcùng thất đức, ngạo mạn

Tuy vậy, như tôi đã trình bày ở đoạn trên, việc họ coi dân chúng như lũ trẻ non dại, như bầy cừu,như đàn bò cũng không phải do ác ý gì Chẳng qua họ cố gắn việc trị vì một đất nước theo kiểu cha mẹ chăm sóc, nuôi nấng con cái.

Để làm dược như vậy, họ tự tôn quân chủ là "vua cha" vừa có đức, vừa có tài Tiếp đến, bên dướilại có các quan đại thân anh minh sáng suốt giúp sức Họ ra sức truyền bá trong dân chúng, rằng đấng quân chủ và các đại thần có tấm lòng trong như nước, ngay thẳng như "mũi tên", tình thương bao la, lo cho dân từng bát cơm, manh áo, từng chốn nương thân Dân đói thì cho gạo, gặp hỏa hoạn thì cho tiền bạc

Cứ như thế, ơn đức của đấng quân chủ như luồng gió nam mát rượi thổi vào dân chúng Còn dân chúng tuân phục đấng quân chủ như cờ phướn cuộn bay theo gió, nhũn như con chi chi, vô cảm như sỏi đá Đấng quân chủ và thứ dân quyện vào nhau Thế gian yên ổn thanh bình

Nghe họ ca tụng mà cứ ngỡ là quang cảnh trên thiên đường đang hiện ra trước mắt!

Tuy vậy, thử suy ngẫm hiện thực xã hội sẽ rõ Quan hệ giữa chính phủ và nhân dân vốn là quan

hệ giữa những người lạ với nhau, không phải quan hệ máu mủ ruột thịt Quan hệ giữa người lạ với người lạ, nhất thiết phải ràng buôc nhau bằng khế ước, hợp đồng Cả hai cùng phải tôn trọng hợp đồng, điểm nào chưa được thì phải tranh luận dàn xếp rồi thống nhất thực hiện Luật pháp của một quốc gia cũng được hình thành trên cơ sở đó

Trên thế gian này, có quốc gia nào có được đấng quân chủ nhân đức, có được các quan đại thần sáng suốt anh minh, có được lữ thần dân nhu mì dễ bảo không? Đó chỉ là giấc mộng ảo tưởng

Có trường học nào đảm bảo sẽ đào tạo ra toàn các bậc thánh nhân, toàn người tài đức? Có cách giáo dục nào chắc chắn sẽ sản sinh ra thần dân dễ sai bảo?

Ngay cả Trung Hoa, từ thời nhà Chu, các nhà cai trị đã bao lần đau đầu khổ sở vì ước nguyện đó

Và đã có lần nào họ trị vì dân chúng được đúng như ý nguyện không? Nếu được như thế thì đâu đến nỗi giờ đây cả quốc gia rộng lớn này đang bị ngoại bang giày xéo? (tác giả ám chỉ cuộc chiến tranh Nha phiến xảy ra tại Trung Hoa thời kỳ đó)

Vậy mà họ vẫn cứ rao giảng ra rả lòng dạ quân chủ như biển Thái Bình Mà họ có muốn ca ngợ thì cứ việc ca ngợi lấy một mình Bị ngoại xâm giày xéo mà vẫn cứ tiếp tục ca ngợi nền chính trị nhân từ của quân chủ

Cứ cho là đó chuyện của người ta, nhưng mù quáng nếu như vậy thi chỉ tổ cho thiên hạ chê cười.CHIA SẺ

“Chúng tôi muốn kể lịch sử một cách chân thực”

Có thể còn quá sớm để bàn về thành công hay thất bại, nhưng không thể phủ nhận Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam là ý tưởng chưa có tiền lệ ở Việt Nam, buộc người ta phải suy nghĩ lại cách làm bảo tàng và lưu trữ trong nước lâu nay Tạp chí Tia Sáng trân trọng giới thiệu cuộc trò chuyện với PGS TS

Nguyễn Văn Huy, “kiến trúc sư trưởng” của công trình đầy tính nhân văn và khoa học này.

PGS.TS Nguyễn Văn Huy giới thiệu một số hiện vật trong kho tư liệu khối của TTDS Ảnh: Hảo Linh.

PV: Thưa ông Nguyễn Văn Huy, có thể nói, những thành công bước đầu của Trung tâm Di sản

các nhà khoa học Việt Nam đều có dấu ấn của ông Xin được hỏi, điều gì đưa ông đến với Trung tâm?

Ông Nguyễn Văn Huy: Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam là khởi xướng của

GS.TS Nguyễn Anh Trí và các cộng sự từ Công ty Công nghệ và Xét nghiệm y học (Medlatec) gần một thập kỷ trước, với ý tưởng ban đầu chỉ là xây dựng một trung tâm có chức năng lưu trữ, bảo tồn những bản luận án tiến sĩ với ý kiến đóng góp, sửa chữa của người hướng dẫn để tri ân những người thầy

Như chị biết đấy, nếu chúng ta nghiên cứu lịch sử cuộc đời các nhà khoa học từ di sản của họ một cách hệ thống, chúng ta sẽ thấy được lịch sử các ngành khoa học Việt Nam dưới nhiều góc độ khác nhau, có thể hiểu được các thế hệ trí thức đã được đào tạo, rèn luyện và cống hiến như thế nào cho đất nước Đồng thời từ những sử liệu sống động về cuộc đời của từng nhà khoa học có thể ghép lại thành bức tranh toàn cảnh về lịch sử phát triển của khoa học Việt Nam nói riêng và lịch sử Việt Nam nói chung

Là người gắn bó nhiều năm với công tác di sản, bảo tàng, tôi đã nhìn thấy sự mất mát các sử liệu, đặc biệt là di sản văn hóa của các cá nhân Mất mát này không chỉ là của những người ấy,

mà còn khiến cho lịch sử của đất nước ta trở nên nghèo nàn hơn và đơn điệu hơn, làm cho tầng sâu văn hóa trở nên nông cạn Vì vậy, khi ban lãnh đạo Medlatec mời tôi tham gia xây dựng Trung tâm Di sản các nhà khoa học, tôi nghĩ đây là một cơ hội tuyệt vời để “cứu vớt” các tài liệu, hiện vật cũng như những câu chuyện, ký ức của cá nhân các nhà khoa học mà cho đến nay còn rất ít được quan tâm, bảo tồn

Thế giới đã có mô hình nào giống mô hình Trung tâm Di sản các nhà khoa học Việt Nam chưa, thưa ông?

Tôi chưa đi được nhiều nơi trên thế giới và tôi cũng chưa đọc đủ nhiều tài liệu nhưng từnhững gì tôi biết, hiện nay vẫn chưa ở đâu có mô hình hoạt động có điểm độc đáo như