Các yếu tố liên quan đến biến chứng sớm của phẫu thuật cắt khối tá tụy điều trị ung thư quanh bóng vater

CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN CHỨNG SỚM CỦA PHẪU THUẬT CẮT KHỐI TÁ TỤY ĐIỀU TRỊ UNG THƯ QUANH BÓNG VATER Phan Minh Trí Võ Trường Quốc... Mục tiêu nghiên cứu 1 Xác định tỷ lệ các biến

CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN

BIẾN CHỨNG SỚM CỦA PHẪU THUẬT CẮT KHỐI TÁ TỤY

ĐIỀU TRỊ UNG THƯ QUANH

BÓNG VATER

Phan Minh Trí

Võ Trường Quốc

I Giới thiệu

II Mục tiêu nghiên cứu

III Tổng quan tài liệu

IV Phương pháp nghiên cứu

V Kết quả

VI Kết luận

VII Tài liệu tham khảo

Nội dung

I Giới thiệu

 Ung thư đầu tụy (68%)

 Ung thư bóng Vater (18%)

 Ung thư đoạn cuối OMC (13%)

 Ung thư tá tràng (1%) [2,3]

10/100 000 dân số[2, 11]

 10-20% BN được phẫu thuật triệt để [9]

 Phẫu thuật cắt khối tá tụy: điều trị triệt để [4]

 Tỷ lệ tử vong sau mổ dưới 2%, biến chứng vẫn

II Mục tiêu nghiên cứu

(1) Xác định tỷ lệ các biến chứng sớm của phẫu thuật cắt khối tá tụy (2) Xác định các yếu tố nguy cơ liên quan tới các biến chứng kể trên

III Tổng quan tài liệu

III.1 Giải phẫu khối tá tụy

Frank H Netter MD Atlat of Human Anatomy 5e Saunder Elsivier

Chẩn đoán

Lâm sàng Xét nghiệm Hình ảnh học

Vàng da Tiểu sậm màu Tiêu phân bạc màu Ngứa Gan to

Sờ thấy túi mật Hạch thượng đòn Các nốt di căn

Bilirubin tăng Phosphatase kiềm tăng Men gan tăng Rối loạn đông máu

CA 19.9 tăng

Siêu âm bụng

CT scan bụng chậu ERCP MRCP PTC EUS PET

III.2.Lâm sàng, cận lâm sàng trong ung thư quanh bóng Vater

Phẫu thuật cắt khối tá tụy

Tái lập lưu thông ống tiêu hóa

An –Ping Su et al Digestive Diseases and Sciences Original Article.(2013).58.(11).

III.3 Các biến chứng sớm sau phẫu thuật

3 lần giá trị Amylase

bình thường trong huyết thanh, với bất kỳ hàm lượng nào”

2 Chậm tống xuất dịch dạ dày ( Dalayed Gastric Emptying)

trước ngày hậu phẫu thứ 14

3 Chảy máu: tần suất 5 -16%, tỷ lệ tử vong 15-58%:

rò miệng nối tụy

4 Abscess trong ổ bụng:

5 Nhiễm trùng vết mổ: chiếm 5-20%

6.Các biến chứng rò khác (3%): rò mật, rò dưỡng chấp…

IV Phương pháp nghiên cứu

 Nghiên cứu bệnh chứng

 Hồi cứu hồ sơ của tất cả các bệnh nhân ung thư quanh bóng Vater được phẫu thuật cắt khối tá tụy tại bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 1/2012 đến tháng 10/2016

 U đầu tụy: 82 trường hợp (35,7%)

 U đoạn cuối OMC: 31 trường hợp (13,4%)

 U tá tràng: 4 trường hợp (1,8%)

 Thời gian nằm viện sau mổ trung bình: 19,7 ± 11,2 ngày

Biểu đồ 1: vị trí các ung thư quanh bóng Vater

Bảng 1 Biến chứng sớm và tử vong trong ung thư quanh bóng Vater

Bảng 2 Số lượng và biến chứng sau cắt khối tá tuỵ

Số lượng (%) bệnh nhân có biến chứng

Biến chứng liên quan đến phẫu thuật

Rò tụy

Rò mật Abscess trong ổ bụng

Chảy máu Nhiễm trùng vết mổ Biến chứng tim phổi

Mổ lại

Tử vong n (%)

59 (25,65)

24(10,43%) 2(0,87%) 2(0,87%) 6(2,61%) 10(4,83%) 1(0,43%) 14(6,09%) 5(2,17)

Bảng 3 Đặc điểm bệnh nhân và biến chứng rò tuỵ

Bảng 4: Phân tích đa biến về yếu tố tiên lượng rò tụy

Yếu tố tiên lượng Odds ratio p-value

5,356 6,57 0,818

0,425 0,455

0,015 0,004 0,708

0,137 0,169

 2 yếu tố nguy cơ có liên quan tới rò tuỵ: kích thước ống tuỵ và mật độ mô tuỵ còn lại

 Tỉ lệ rò tuỵ là 2,38% những bệnh nhân có ống tuỵ lớn hơn hoặc bằng 3mm, và 20,19% ở nhóm ống tuỵ nhỏ hơn 3mm (p=0,015)

 Tỉ lệ rò tuỵ là 3,15% ở những bệnh nhân có mô tuỵ chắc, và 25,31% trong số đó có mô tuỵ mềm (p=0,004)

Tác giả Năm Cỡ mẫu Tỉ lệ rò tuỵ Các yếu tố nguy

cơ

P

J.P.Lerut (66) 1968-1981 103 14,50% Tuổi ≥65

Bilirubin ≥ 6 mg/dl

0,007 0,017

C.MaxSchmidt

(34)

1980-2002 510 9% Dẫn lưu đường mật

trước mổ Dẫn lưu trong miệng nối tuỵ -ruột

0,07 0,001

Nguyễn Cao

Cương

2000-2007 73 8,2% Đường kính ống

tuỵ Mật độ nhu mô tuỵ

Chúng tôi 2011-2016 230 10,43% Đường kính ống

tuỵ Mật độ mô tuỵ

0,015 0,004

Bảng 6: yếu tố nguy cơ nhiễm trùng vết mổ

Bảng 7: yếu tố nguy cơ chảy máu sau mổ

 Nhiễm trùng vết mổ: tỉ lệ là 4,38%

 Thường xảy ra vào ngày 9 sau mổ, trường hợp muộn nhất 23 ngày

 Điều trị: đổi kháng sinh theo kháng sinh đồ, thay bằng vết mổ 2 lần/ ngày

 Nồng độ Hemoglobin máu trước mổ có liên quan tới biến chứng này (p=0,014)

 Chảy máu sau mổ: tỉ lệ 2,61%

 Theo tác giả Osamu Nakahara năm 2012: 2% (457 bệnh nhân) (11)

 Mật độ mô tuỵ mềm có liên quan (p=0,04), kết quả tương tự tác giả Sanjay (15)

 Rò mật sau mổ

 Theo tác giả Courtney M.(5) : tỉ lệ rò mật 2%,

 Nghiên cứu của chúng tôi: 0,8%

 Không có yếu tố nguy cơ có ý nghĩa thống kê

VI Kết luận

 Tỉ lệ biến chứng sớm sau phẫu thuật cắt khối tá tuỵ còn cao

 Rò tuỵ: 2 yếu tố nguy cơ được ghi nhận là đường kính ống tuỵ nhỏ hơn 3mm và mật độ mô tuỵ mềm

 Nồng độ Hemoglobin trước mổ có liên quan tới biến chứng nhiễm trùng vết mổ

 Mật độ mô tuỵ liên quan tới biến chứng chảy máu

 Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ giúp chọn lựa bệnh nhân phẫu thuật và công tác

chuẩn bị bệnh nhân trước mổ được tốt hơn

VII TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Albores-Saavedra J, Schwartz AM, Batich K, Henson DE (2009) Cancers of the ampulla of vater: demographics, morphology, and survival based on 5 625 cases from the SEER program J Surg Oncol, 100(7): pp 598 - 605

2 Balachandran P (2006) Long-term survival and recurrence patterns in ampullary cancer Pancreas,32(4), pp 390 - 395

3 Chen SC, Shyr YM, and Wang SE (2013) Longterm survival after pancreaticoduodenectomy for periampullary

adenocarcinomas HPB (Oxford) 15(12): pp 951–957

4 Christopher L W (2012) Cancers of the periampullary region and the pancreas Maingot’s abdominal operations Mc Graw-hill,

12e, P1206

5 Courtney M, Townsend JR, et al (2012) Adenocarcinoma of the exocrine pancreas Sabiston, Elsivier, 19: p15438-6

6 Courtney M.Townsend JR MD et al (2012) Adenocarcinoma of the exocrine pancreas Sabiston 19e Elsivier: p1543-4

7 DiMagno EP (1982) Relationships between pancreaticobiliary ductal anatomy and pancreatic ductal and parenchymal

histology Cancer, 49(2):pp 361-368

8 Kim RD, et al (2005) Predictors of failure after pancreaticoduodenectomy for ampullary carcinoma J Am Coll Surg, 202(1): pp112 - 119

9 Lê Lộc, Phạm Như Hiệp (2004) Kết quả điều trị phẫu thuật ung thư bóng Vater Tạp chí Y học thành phố Hồ Chí Minh, tập 8, phụ bản của số 3: trang 51 - 64

10 Lerut JP (1983) Pancreaticoduodenal Resection Surgical Experience and Evaluation of Risk Factors Cliniques University: p432-442

11 Nakahara O, Takamori H, Ikeda O, Kuroki H, Ikuta Y, Chikamoto A, Beppu T, Yamashita Y,

Baba H (2012) Risk factors associated with delayed haemorrhage after pancreatic resection

HBP Oxford, 14(10): 684-687

12 Nguyễn Cao Cương, Văn Tần (2008) Biến chứng phẫu thuật Whipple Tạp chí Y học

Tp.HCM, tập 12, phụ bản số 3: trang 83 -85

13 Nguyễn Minh Hải (2004) Phẫu thuật cắt khối tá tuỵ cho các bệnh lý đầu tuỵ và quanh nhú

Vater tại bệnh viện Chợ Rẫy trong 6 năm (1997-2003): 101 trường hợp Tạp chí Y học0 thành phố Hồ Chí Minh, tập 8, phụ bản số 3: trang 113 - 118

14 Nguyễn Tấn Cường (2004) Ung thư nhú Vater : Kết quả điều trị phẫu thuật tại bệnh viện Chợ Rẫy Tạp chí Y học thành phố Hồ Chí Minh, tập 8, phụ bản số 3: trang 125 - 133

15 Sanjay P, et al Late post pancreatectomy Haemorrhage –Risk factors Ninewells Hospital UK, (2010), 11(3): p220-4

Xin cám ơn sự theo dõi của quý Thầy và các anh chị!