Bài tiểu luận địa lý kinh tếmột số giải pháp phát triển KCX

- Trên nền tảng mục tiêu phát triển như trên, xây dựng định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành và lĩnh vực hoạt động các KCX, KCN thành phố nhằm xây dựng chuẩn mực và cơ cấu lại các KCX, KCN

Một số giải pháp phát triển KCX, KCN và nâng cao hiệu qủa quản lý nhà nước của Ban quản lý KCX-KCN TP Hồ Chí Minh

Từ một KCX Tân Thuận ra đời năm 1991, đến nay đã lan tỏa nhanh chóng thành một lực lượng kinh tế mạnh của đất nước với trên 140 KCX-KCN thu hút trên 2500 dự án có vốn đầu tư nước ngoài với tổng vốn đăng ký trên 20tỷ USD Các KCX, KCN chiếm 27% GDP; trên 35% gi trị sản xuất công nghiệp và trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu; trên 30% tổng vốn đầu tư toàn xã hội của cả nước

Đối với thành phố Hồ Chí Minh đến nay đã có 15KCX-KCN chiếm trên 35% giá trị sản xuất công nghiệp, khoảng 20% GDP, trên 45% tổng kim ngạch xuất khẩu (không tính dầu thô), gần 20% thu ngân sách trong tổng thu nội địa của thành phố

Vai trò, vị trí của KCX-KCN trong phát triển kinh tế đã được khẳng định từ hiệu qủa kinh tế lớn, từ khung pháp lý, từ định hướng phát triển Tuy nhiên cũng cần có cái nhìn

hệ thống và phân tích khoa học sự phát triển KCX, KCN thành phố Hồ Chí Minh, nhất là vấn đề có tính sống còn cho sự phát triển Đó là vấn đề chuyển dịch cơ cấu; vấn đề đổi mới, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước của Ban Quản lý KCX-KCN thành phố Hồ Chí Minh

Dưới đây xin nêu một số giải pháp về chuyển dịch cơ cấu KCN, KCX của TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới

1 Ý tưởng phát triển của quy hoạch

Sự khác biệt giữa quy hoạch và phân vùng kinh tế chính là ý tưởng phát triển ý tưởng phát triển bắt nguồn từ thị trường và khả năng tạo dựng thị phần trên thị trường bằng dự

án đầu tư Phân vùng thì căn cứ vào nguồn tài nguyên và nhân lực sẵn có để định hình ngành và lĩnh vực kinh tế, không quan tâm đến thị trường ý tưởng phát triển là sự kết hợp giữa nhạy cảm thị trường của doanh nghiệp với chủ trương của Nhà nước, từ đó hình thành các dự án đầu tư với các quy mô khác nhau, các lĩnh vực khác nhau

Ý tưởng phát triển trong quy hoạch KCX, KCN TP Hồ Chí Minh là nền tảng căn bản để thực hiện chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN ý tưởng phát triển trong quy hoạch bao gồm ý tưởng phát triển tổng thể và ý tưởng phát triển lĩnh vực Chuyển dịch cơ cấu chịu sự chi phối của cả hai ý tưởng đó

Quy hoạch KCN, KCX của TP HCM hiện nay chủ yếu là quy hoạch sử dụng đất, xác định được qũy đất và các phương án bố trí, sử dụng đất Các vấn đề về thị trường, lao động, công nghiệp được đặt ra kèm với một số cơ chế chính sách có tính khuyến khích theo hướng thu hút mạnh các nhà đầu tư theo mục tiêu lấp đầy, lấp nhanh diện tích đất thương mại các KCX, KCN ý tưởng phát triển chưa được thể hiện rõ nét, chưa định hình

Vì thế cơ cấu sản xuất, cơ cấu công nghệ KCX, KCN cũng không có gì khác biệt lớn so với ngoài KCX-KCN, cơ cấu KCX, KCN TP HCM cũng không khác gì cơ cấu của Đồng Nai, của Bình Dương

Từ vị trí, vai trò có tính tập trung và vượt trội về phát triển so với các địa phương khác trong cả nước, ý tưởng phát triển trong thiết kế Quy hoạch KCX, KCN TP HCM nhất thiết mang tính đặc trưng và vượt trội đó Chúng tôi xin mạnh dạn nêu một “ý tưởng phát triển” để tham khảo

Trên phương diện tổng thể, KCX-KCN TP HCM thực sự là hạt nhân phát triển kinh tế của sản xuất công nghiệp và kinh tế thành phố và vì thế nhất thiết cần có sự điều chỉnh cơ bản Quy hoạch KCX-KCN từ nay cho đến 2015 và tầm nhìn 2020 Nội dung điều chỉnh

có thể bao gồm các vấn đề sau:

- Mục tiêu phát triển: tỷ trọng lấp đầy KCX, KCN: 60% (không đặt mục tiêu lấp đầy 100% về số lượng)

- Số dự án thu hút đầu tư 1200-1500 dự án (cả nước 4000 dự án)

- Thực hiện đồng bộ hóa “công viên công nghiệp” 100% KCX, KCN

- Xây dựng được khu vực xử lý chất thải rắn công nghiệp tập trung

- Hiệu qủa kinh tế đạt được bao gồm: tỷ trọng đóng góp vào GDP trên 30%; 40% tổng giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn ; 40% tỷ trọng xuất khẩu trong tổng kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn; 25% tỷ trọng huy động vốn đầu tư trên tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn; 50% tỷ trọng lao động có đào tạo cơ bản

- Trên nền tảng mục tiêu phát triển như trên, xây dựng định hướng chuyển dịch cơ cấu ngành và lĩnh vực hoạt động các KCX, KCN thành phố nhằm xây dựng chuẩn mực và cơ cấu lại các KCX, KCN, phát triển đồng bộ các thể loại tập trung công nghiệp; thu hút mạnh vốn đầu tư trong và ngoài nước; phát triển và huy động năng lực các doanh nghiệp trong KCX, KCN; phát triển và đào tạo nguồn nhân lực có tay nghề; xây dựng, phát triển đồng bộ hạ tầng KCX, KCN nhất là hạ tầng ngoài hàng rào KCX, KCN gắn chặt với bảo

vệ môi trường tự nhiên và môi trường sống cho con người;

- Xây dựng cơ chế, chính sách và hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm khuyến khích các thành phần kinh tế chuyển dịch cơ cấu sản xuất trong từng KCX, KCN; định hướng về cơ cấu lao động; cơ cấu sử dụng đất hiện có và định hướng quỹ đất trên nền tảng quy hoạch phát triển không gian đô thị của thành phố đến năm 2020 Từ đó thiết kế cơ chế chính sách cần được bổ sung vào cơ chế chính sách chung, trong đó ưu tiên hoàn thiện mô hình

tổ chức quản lý KCX, KCN và mô hình cơ chế quản lý nhà nước của Ban Quản lý KCX, KCN thành phố

Xác định ý tưởng phát triển của quy hoạch KCX, KCN là Hạt nhân phát triển nhằm phát huy hiệu qủa lợi thế so sánh vốn có về truyền thống phát triển của kinh tế TP HCM Lợi thế đó chính là sức mạnh của kinh tế dịch vụ

Vì vậy, nội dung cơ bản của “hạt nhân phát triển” KCX, KCN TP HCM chính là hình thành chương trình đồng bộ về phát triển các loại hình dịch vụ trong KCN-KCX phát triển, nhằm thu hút đầu tư mạnh vào các lĩnh vực dịch vụ, tập trung cao cho dịch vụ cao cấp (bao gồm tài chính, ngân hàng, thương mại, chuyển giao công nghệ, bảo hiểm, chứng khoán v.vv); dịch vụ về nhà ở cho người hưởng lương từ ngân sách, công nhân và nhân viên lao động hưởng lương thuộc các xí nghiệp, công ty trong các KCX-KCN; dịch vụ cảng trên bờ, trên biển; dịch vụ bưu chính viễn thông, công nghệ thông tin và thị trường công nghệ; dịch vụ hải quan như khai thuê, kiểm hoá ngay tại xí nghiệp v.v.v…

2- Định hướng chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN

Chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN và cơ cấu công nghệ từng KCX, KCN nhằm mục đích tạo bước đột phá về năng suất, chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp và bản thân các KCX, KCN Định hướng chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN được xác định trên nền tảng ý tưởng “hạt nhân phát triển” KCX, KCN TP HCM; dựa vào định hướng phát triển kinh tế và chuyển dịch cơ cấu nội ngành công nghiệp TP HCM từ nay đến 2015 và tầm nhìn đến 2020

Định hướng phát triển kinh tế thành phố Hồ Chí Minh xác định ưu tiên phát triển và hiện đại hóa các ngành kinh tế, các lĩnh vực dịch vụ then chốt như thương mại, xưất nhập khẩu, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, viễn thông Đầu tư đổi mới công nghệ, trang bị kỹ thuật tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm các ngành công nghiệp Đẩy mạnh phát triển nông nghiệp sinh thái gắn với công nghiệp chế biến Cải thiện đồng bộ và hiện

đại hoá cơ sở hạ tầng kỹ thuật thành phố Hướng phát triển không gian đô thị thành phố bao gồm: hướng đông: vùng Thủ Đức cũ tới giáp Nhơn Trạch, Long Thành(Đồng Nai); hướng nam: vùng quận 7, quận 8, huyện Nhà Bè- Nam Bình Chánh hướng ra biển

Định hướng chuyển dịch cơ cấu công nghiệp thành phố đã xác định là tập trung đầu tư, phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn như cơ khí chế tạo, điện tử công nghệ thông tin, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, ứng dụng công nghệ chế tạo vật liệu mới, các ngành công nghiệp chủ lực phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu Chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN nhằm thực hiện hiệu qủa cao nhất các mục tiêu nêu trên,

cụ thể hóa chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành phố và chuyển dịch cơ cấu công nghiệp thành phố, làm rõ đặc trưng chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN của TP HCM là đô thị trung tâm nhiều chức năng của khu vực và cả nước

Chuyển dịch cơ cấu KCX, KCN thành phố bao gồm: cơ cấu sử dụng đất gắn liền với phân bổ, quy họach KCX, KCN trên địa bàn; cơ cấu hạ tầng trong và ngoài KCX, KCN;

cơ cấu ngành và lĩnh vực; cơ cấu sản xuất và công nghệ; cơ cấu phát triển và bảo vệ môi trường gắn liền với phát triển lọai hình KCX, KCN và các ngành sản xuất, dịch vụ

Trong phạm vi bài này, tôi xin được nêu lên một số vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành, cơ cấu sản xuất và công nghệ KCX, KCN là nội dung có tính tập trung, có ảnh hưởng quan trọng đến các nội dung chuyển dịch cơ cấu khác của KCX, KCN

Chuyển dịch cơ cấu ngành và lĩnh vực trong KCX, KCN TP HCM là tiến trình chuyển dịch từ chủ yếu là sản xuất công nghiệp chuyển dịch sang CN-DV rồi DV-CN tương ứng với định hướng phát triển kinh tế thành phố đến năm 2015 và tầm nhìn đến 2020

Xác định chuyển dịch cơ cấu sản xuất và công nghệ trong các KCX, KCN, cần có cái nhìn về lịch sử tiến trình CNH Các nước từ nền kinh tế đang phát triển đi vào CNH, trong chặng đường ban đầu đều tập trung vào công nghệ thâm dụng lao động, có quy mô vốn trung bình Đó là các ngành dệt – may; giày – da; giấy và một số mặt hàng tiêu dùng Vào đầu thập niên 80-90, khoa học kỹ thuật phát triển, công nghệ mới ra đời, các nước Đông Nam á và NIC thực hiện chiến lược: nhập công nghệ có chọn lọc —> thực hiện tiến trình thích nghi, làm chủ —> phát triển và sáng tạo ra công nghệ mới Hiện tại Việt Nam chúng ta đang vận hành nền kinh tế trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học - kỹ thuật trên phạm vi thế giới Công nghệ mới hình thành đồng bộ trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, sản phẩm sản xuất và sản phẩm dịch vụ Tiến trình thay đổi rất nhanh này, vừa là thời cơ, vừa là thách thức rất lớn cho kinh tế Việt Nam

Theo kết qủa điều tra của Viện Quản lý kinh tế TW (2004) thì các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có các dây chuyền công nghệ sử dụng ở các doanh nghiệp đạt mức tiến tiến và đồng bộ so với các nước trong khu vực và thế giới với 40% sử dụng thiết bị có tính đồng bộ cao, còn lại là mức trung bình; đối với doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp TP HCM sử dụng dây chuyền công nghệ thuộc thế hệ 90 chiếm 63%, trong khi

đó Hà Nội chỉ có 50%; thế hệ 70 TP HCM là 14%, trong khi Hà Nội 5%

Từ thực tiễn trên, chuyển dịch cơ cấu sản xuất và công nghệ trong các KCX, KCN TP HCM, cần có nhận thức nhất quán về quan điểm, để xác định bước đi thích hợp trong chọn lựa “lộ trình công nghệ, cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước

Xin kiến nghị một lộ trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất và công nghệ trong các KCX, KCN TP HCM cho đến 2015 và tầm nhìn 2020

Với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, giảm nhanh công nghệ thâm dụng lao động như dệt-may; giầy-da; giấy; chất tẩy rửa; giảm công nghệ trung bình có nguy cơ thành

“bãi rác công nghiệp”; khuyến khích đầu tư vào các ngành và sản phẩm dịch vụ cao cấp Đối với công nghiệp khuyến khích đầu tư vào công nghệ nguồn, công nghệ mới trong các lĩnh vực kỹ thuật cao như chế tạo con chíp; tự động hoá ứng dụng kỹ thuật số; lọc hóa đầu; công nghệ sinh học phát triển giống-cây-con Về dịch vụ tập trung vào các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, chuyển giao công nghệ, chứng khoán, dịch vụ hạ tầng vvv

Với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chúng ta cần dứt khoát chuyền từ trải thảm

đỏ mời người ta vào, món ăn do người ta chọn’’, bây giờ “trải thảm đỏ mời người ta vào, món ăn do ta chọn lựa, mời ăn và thuyết phục’’

Đối với doanh nghiệp trong nước, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu sản xuất và công nghệ nhằm tăng giá trị hàng xuất khẩu cho sản xuất công nghiệp và nông nghiệp, tăng sức cạnh tranh trên thị trường Như thế tất yếu tập trung vào một số ngành công nghệ trọng điểm mang tính đặc trưng của một trung tâm kinh tế lớn nhất nước Chúng tôi đồng tình với Thạc sĩ Nguyễn Quốc Trung, có thể là các ngành sau:

- Cơ khí chính xác - điện, điện tử tự động - kỹ thuật số

- Công nghệ hóa chất tổng hợp

- Công nghệ sinh học phát triển giống - cây - con

Hướng lựa chọn công nghệ cho 3 nhóm ngành nêu trên là dựa vào quan hệ cung cầu của thị trường trong đó chú trọng đầu ra có lợi thế so sánh trong cạnh tranh; sản phẩm đang

có lợi thế so sánh trong xuất khẩu với số lượng lớn, triển vọng tăng nhanh về nhịp độ tăng trưởng, về sản phẩm và thị trường

Với công nghệ sinh học, chúng tôi cho rằng cần tập trung đầu tư trang thiết bị, công nghệ hiện đại cho các phòng thí nghiệm, đặc biệt phải có “chiêu thức’’ tuyệt diệu trong nắm bắt thông tin công nghệ hiện đại về giống - cây - con của thế giới để sáng tạo nên công nghệ chọn giống, tạo giống hiện đại cho riêng thành phố Hồ Chí Minh

Phát triển mạnh công nghiệp phụ trợ, để phát triển nhanh lĩnh vực công nghiệp này cho công nghiệp thành phố, đồng thời làm cầu nối giữa doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp vừa và nhỏ của thành phố

Chuyển dịch cơ cấu công nghệ các doanh nghiệp Việt Nam trong các KCX, KCN cần tập trung suy nghĩ để quyết định đầu tư đồng bộ dây chuyên máy móc, thiết bị hay là đầu tư chiều sâu cải tiến dây chuyền công nghệ Đầu tư mới đồng bộ hay đầu tư chiều sâu gắn liền vối thiết kế, chế tạo sản phẩm mới và tổ chức lại sản xuất theo các chuẩn của EU, APEC, ASEAN và Hoa Kỳ trong đó chú trọng hiện đại hoá tương ứng với làn sóng kỹ thuật thế kỷ là công nghệ - viễn thông - Internet thế hệ mới (thế hệ 3 trở lên)

Từ cơ cấu chuyển dịch ngành và cơ cấu công nghệ như trên nhất thiết phải điều chỉnh cơ cấu sử

dụng đất trong từng KCX, KCN Kinh nghiệm và việc làm của KCX Tân Thuận về cơ cấu sử dụng đất (hiện nay vẫn còn 47% đất trống) là có tầm nhìn Với 47% đất trống hiện nay giá trị sử dụng của nó tăng lân gấp bao nhiêu lần so với 10,20 năm trước đây và điều quan trọng nhất là KCX Tân thuận còn có đủ quỹ đất hiện đại hoá ngang bằng trình độ tiên tiến của thế giới trong thế kỷ 21 này

Từ việc điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất tất yếu gắn liền với điều chỉnh phân bố KCX, KCN trên phạm vi toàn thành phố Với Quỹ đất 7000 ha cho đến năm 2020 rõ ràng không thể tái diễn kiểu làm KCN theo lối “phong trào’’, nhất thiết phải chuyển từ “phong trào’’

sang quy hoạch phát triển theo nhu cầu cạnh tranh trên thị trường và hiện đại hoá nhanh công nghệ, phát triển các ngành và lĩnh vực dịch vụ tương ứng với ngành và lĩnh vực sản xuất

Điều quan trọng nữa là chuyển dịch cơ cấu công nghệ KCX, KCN tất yếu phải gắn với phát triển bền vững trong đó vấn đề hàng đầu là bảo vệ môi trường bao gồm môi trường

tự nhiên, môi trường sống cho con người Như vậy đòi hỏi có sự điều chỉnh các loại hìnhvà địa điểm trú đóng cho từng loại hình KCX, KCN trên địa bàn gắn chặt với xây dựng hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội trong và ngoài KCX, KCN