Nhận định về nghiên cứu paracetamol và rối loạn hành vi

Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học tìm hiểu mối liên hệ giữa hành vi của trẻ em lúc 7 tuổi và tiền sử sử dụng paracetamol của mẹ lúc mang thai.. Tại thời điểm 18 và 32 tuần tuổi của

Nh n nh v nghiên c u paracetamol và r i lo n hành vi ậ đị ề ứ ố ạ

BY HỒ ĐỨC CƯỜNG / WEDNESDAY, 31 AUGUST 2016 / PUBLISHED IN DƯỢC LÂM SÀNG , DƯỢC SĨ NHÀ THUỐC

2 inShare

Paracetamol là một thuốc giảm đau hạ sốt được sử dụng rất phổ biến cho phụ nữ mang thai, thuốc này vẫn là lựa chọn đầu tay khi các bà bầu bị đau nhức hay sốt Nhưng thông tin gần đây cho rằng

mẹ bầu sử dụng paracetamol làm con bị tự kỷ, tăng động, vậy thực

hư của thông tin này như thế nào

Vài ngày trước, tạp chí Sức khỏe & Đời sống có đăng một bài viết với tựa đề “Con bị tự kỷ, tăng động do mẹ bầu dùng thuốc giảm đau, hạ sốt” khiến nhiều bà mẹ trẻ lo ngại và hoang mang Nhiều bà bầu đã share thông tin nhiệt tình đến mất ăn mất ngủ, thậm chí có người đã

từ chối sử dụng vì lo sợ paracetamol sẽ làm cho con họ bị tự kỷ

Paracetamol vẫn là lựa chọn đầu tay dành cho bà bầu để hạ sốt và giảm đau

Tóm gọn một cách ngắn nhất có thể, những lo lắng trên chỉ là hoang đường và những bà bầu nên tuân thủ chỉ định của các chuyên gia y

tế Các bạn hãy yên tâm sử dụng và có thể ngừng đọc bài viết này tại đây nếu bạn là người bận rộn Còn nếu bạn muốn xem thêm các thông tin chuyên sâu hoặc bạn là một dược sĩ thì xin mời cùng thảo luận tại sao chúng ta không cần bận tâm đến kết quả nghiên cứu này

K t qu ế ả đế n t âu ừ đ

Bài báo trên xuất phát từ một nghiên cứu đăng trên tạp chí khoa học JAMA Pediatrics công bố trong tháng Tám Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học tìm hiểu mối liên hệ giữa hành vi của trẻ em lúc 7 tuổi

và tiền sử sử dụng paracetamol của mẹ lúc mang thai

Nghiên cứu công bố trên tạp chí JAMA Pediatrics

Nghiên cứu theo dõi 7.796 bà mẹ đăng ký đăng ký từ năm 1991 –

1992 với con và chồng của họ trong nghiên cứu Avon Longitudinal Study of Parents and Children (ALSPAC)

Tại thời điểm 18 và 32 tuần tuổi của thai kỳ, các bà mẹ trả lời câu hỏi họ có sử dụng paracetamol trong vòng 3 tháng trước đó không Nhưng họ không được hỏi về liều dùng và thời gian dùng thuốc là bao lâu mà chỉ được hỏi lý do sử dụng paracetamol mà thôi Các lý

do đó bao gồm: đau cơ đau khớp, nhiễm khuẩn, đau đầu hoặc đau nữa đầu Tuy được hỏi, nhưng kết quả nghiên cứu không phân tích riêng biệt từng nguyên nhân tác động đến hành vi trẻ em như thế nào Do đó, chưa thể xác định được mối tương quan này tồn tại ở nguyên nhân nào hay tất cả các nguyên nhân sử dụng paracetamol

Khi trẻ được 5 tuổi (61 tháng), các cha mẹ của chúng sẽ trả lời lặp lại bảng câu hỏi như trên với thông tin về việc sử dụng paracetamol trong 3 tháng trước đó

Khi trẻ được 7 tuổi, các bà mẹ sẽ trả lời bộ câu hỏi để đánh giá hành

vi của trẻ (Strengths and Difficulties Questionnaire – SDQ), bộ câu hỏi này đánh giá 25 đặc điểm của trẻ được chia thành 5 nhóm như sau:

Bộ câu hỏi SDQ có phiên bản tiếng Việt

• Emotional symptoms

• Conduct problems

• Hyperactivity/ Inattention

• Peer relationship problems

• Prosocial behaviour

Mỗi đặc điểm sẽ được cho điểm từ 0 đến 2, sau đó tính điểm số hành

vi theo công thức định sẵn Những trẻ trên 17 điểm thì được kết luận

là rối loạn hành vi

K t qu ế ả

Tại thời điểm 18 tuần, có 53% bà mẹ báo cáo đã từng sử dụng

paracetamol, và thời điểm 32 tuần thì 42% tương ứng

Kết quả phân tích cho thấy, bà mẹ sử dụng paracetamol ở 18 tuần tuổi làm tăng 42% nguy cơ rối loạn hành vi; sử dụng paracetamol ở

32 tuần tuổi tăng 31% nguy cơ xuất hiệu dấu hiệu tăng động của trẻ khi 7 tuổi

Nh ng k t qu có áng quan tâm ư ế ả đ

Nghiên cứu đã được thực hiện trên quy mô lớn và công bố trên một tạp chí khoa học có bình duyệt như JAMA thì giá trị học thuật của nó

là điều không cần bàn cãi Tuy nhiên, khi các báo phổ thông đăng lại thông tin sẽ sử dụng những từ ngữ dễ gây hiểu nhầm và khả năng đọc hiểu thông tin y khoa của đại đa số dân chúng còn hạn chế nên hầu hết mọi người đều có suy luận không đúng vượt xa ngoài phạm

vi kết luận của nghiên cứu Chúng ta cần phải hiểu rằng, kết quả nghiên cứu chỉ nên dành cho giới nghiên cứu mà thôi, bởi để đi từ một phát hiện đến thay đổi thực hành y khoa là một hành trình xa vời chứ không bao giờ đơn giản chỉ thông qua một con số như vậy Bản thân của nghiên cứu này còn có nhiều điểm hạn chế để đạt đến mức thuyết phục có thể liệt kê như sau:

• Bản chất của thiết kế nghiên cứu này cung cấp bằng chứng yếu ớt.

• Phương pháp thu thập số liệu hồi cứu dễ mắc sai lầm trong phân tích.

• Không loại trừ được thành kiến từ người tham gia nghiên cứu.

• Chưa thu thập được liều dùng và thời gian điều trị.

• Chưa phân tích riêng biệt từng nguyên nhân sử dụng thuốc.

Nghiên cứu cung cấp bằng chứng yếu ớt

Nghiên cứu này được thiết kế phân tích số liệu từ một nghiên cứu đoàn hệ quy mô lớn Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều người, kết quả của nghiên cứu thực nghiệm so sánh giữa nhóm điều trị và

nhóm dùng placebo mới là đáng tin nhất và có thể làm thay đổi thực hành lâm sàng Các thiết kế nghiên cứu quan sát thường được sử dụng để xác định yếu tố nguy cơ, nhưng việc xác định yếu tố nguy

cơ lại dễ mắc sai lầm bởi vì chúng không yêu cầu tìm mối quan hệ nhân quả Kết quả nghiên cứu chỉ tìm ra mối liên hệ giữa sử dụng paracetamol và rối loạn hành vi, mọi kết luận với ám chỉ

paracetamol gây ra rối loạn hành vi đều sai và vượt ra ngoài phạm vi nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu chỉ ra nguy cơ rối loạn hành vi tăng 42% và nguy

cơ tăng động tăng 31% Thực tế, chưa có tiêu chuẩn nào để xác định tăng nguy cơ bao nhiêu là quan trọng, nhưng thông thường người ta chỉ quan tâm đến các yếu tố làm tăng nguy cơ gây bệnh lên gấp đôi hoặc cao hơn Do đó, con số 42% và 31% sẽ được nhiều người đồng thuận rằng là nhỏ và chưa đáng quan tâm Mặt khác, để diễn đạt nguy cơ, chúng ta có nguy cơ tương đối và nguy cơ tuyệt đối nhưng báo chí thường thích nguy cơ tương đối hơn Sử dụng paracetamol ở khoảng thời gian 18 tuần của thai kỳ làm tăng nguy cơ rối loạn hành

vi của trẻ từ 4,8% lên 5,6% tức là sự khác biệt chỉ có 0,8%, theo ý kiến cá nhân tôi 0,8% là một con số nhỏ

Nghiên cứu không ghi nhận tình trạng sử dụng paracetamol của thai phụ bằng cách xem hồ sơ bệnh án mà lại lấy số liệu bằng bảng câu

hỏi và người tham gia hồi tưởng lại quá khứ 3 tháng trước của họ Phương pháp thu thập số liệu này sẽ dễ mắc nhiều sai xót do trí nhớ

có hạn của con người và có thể bỏ sót nhiều trường hợp Thông

thường một nghiên cứu theo dõi theo thời gian sẽ được đánh giá cao hơn một nghiên cứu hồi cứu

Khi chúng ta muốn chứng minh một người là có tội, chúng ta sẽ có khuynh hướng tìm bằng chứng để kết tội họ trong vô thức Điều này làm dẫn đến nhiều vụ án oan một cách vô thức hoặc cố ý (ví dụ vụ

án ông Chấn thời gian gần đây) Trong nghiên cứu khoa học cũng xuất hiện hiện tượng thành kiến (hoặc thiên vị) tương tự Có nghĩa là các bà mẹ biết nghiên cứu đang đi tìm bằng chứng kết tội

paracetamol gây rối loạn hành vi nên một cách vô thức họ có thể đánh giá các dấu hiệu của con họ vượt quá thực tế Trong nghiên cứu thực nghiệm, thiết kế mù đôi và mù đơn sẽ giúp loại bỏ thành kiến nên nó sẽ có giá trị cao hơn

Ngoài ra, nghiên cứu này cũng chưa phân tích được liều dùng và thời gian điều trị bao lâu sẽ ảnh hưởng đến hành vi của trẻ và chưa phân tích riêng biệt từng nguyên nhân sử dụng thuốc Tất cả điều này sẽ khiến khả năng mắc sai lầm của kết quả phân tích là không nhỏ Do

đó, bạn cần sáng suốt khi tiếp cận thông tin khoa học và đừng bao giờ dại dột từ chối sử dụng thuốc chỉ dựa vào các bằng chứng yếu ớt Chúng tôi xin kết bài viết này bằng cách trích dẫn ý kiến của một vài chuyên gia trong ngành về nghiên cứu này như sau:

Cần phải có những nghiên cứu sâu hơn trước khi thay đổi khuyến cáo thực hành lâm sàng Paracetamol hữu hiệu trong việc điều trị sốt và giảm đau trong nhiều trường hợp khác nhau và vẫn là lựa chọn số một khi điều trị cho phụ nữ mang thai Bởi vì nó quá phổ biến và dễ dàng tiếp cận, phụ nữ có thể sử dụng paracetamol ngay khi các triệu chứng khởi phát mà không cần suy nghĩ nhiều đến kết quả nghiên cứu này Tuy nhiên, nhiều điều cần thực hiện để đảm bảo họ sử dụng đúng với các triệu chứng và không gì quan trọng hơn sử dụng thuốc phù hợp với triệu chứng Do đó, chúng tôi khuyến khích phụ nữ

mang thai nên tham vấn ý kiến dược sĩ hoặc hỏi ý kiến bác sĩ nếu họ không chắc sử dụng thuốc gì và sử dụng trong bao lâu Thông điệp quan trọng nhất của nghiên cứu là chỉ sử dụng paracetamol khi thật

sự cần thiết, và không sử dụng thời gian dài, hoàn toàn không có lời khuyên tránh sử dụng paracetamol nào ở đây

“Nghiên cứu trên cho thấy tăng nhẹ nguy cơ tăng động ở trẻ em mà

mẹ chúng sử dụng paracetamol ở khoảng thời gian 18 và 32 tuần của thai kỳ Mối tương quan giữa rối loạn hành vi và sử dụng

paracetamol ở 18 tuần tuổi của thai kỳ là yếu Trong nghiêu cứu này, phát hiện đã được hiệu chỉnh cho yếu tố hút thuốc và uống rượu trong cùng thời điểm Phát hiện chỉ là tương quan giữa sử dụng

paracetamol và rối loạn hành vi, hơn là paracetamol gây nên những tác dụng không mong muốn này, và có thể có các yếu tố gây nhiễu khác chưa được khám phá, hoặc sự hiệu chỉnh tác động của hút thuốc và uống rượu là chưa đủ

Nghiên cứu khác trên động vật và con người đã chỉ ra rằng sử dụng lâu dài paracetamol trong thời gian mang thai có thể ảnh hưởng đến

sự phát triển tinh hoàn trên con đực Do đó, có thể mối quan hệ xuất phát từ thay đổi nồng độ hormone cũng nên Tuy nhiên, nghiên cứu này không điều tra số lượng paracetamol đã sử dụng cũng như thời gian điều trị là bao lâu Những nghiên cứu quan sát và nghiên cứu thực nghiệm trước đó chỉ ra rằng sử dụng lâu dài (1 đến 4 tuần) là một yếu tố nguy cơ, và tình trạng sử dụng paracetamol ở thập niên

90 nhìn chung cao hơn bây giờ Mặc dù, paracetamol chưa được xem

là nguyên nhân của rối loạn hành vi, các khuyến cáo hiện tại về liều

và thời gian điều trị thay đổi theo chiều hướng làm nguy cơ rối loạn hành vi (nếu có) ít hơn nhiều so với kết quả nghiên cứu được thực hiện ở thập niên 90 này Bất kỳ một ai sử dụng paracetamol nên tuân thủ theo hướng dẫn của các nhân viên y tế và tuân thủ liều dùng các chuyên gia đề ra.”

“Alo” – “Nghiên cứu chưa đủ sức thuyết phục để thay đổi thực hành lâm sàng nhe các sĩ.”

“Tác giả của nghiên cứu đã báo cáo rằng 5% phơi nhiễm với

paracetamol trong thời gian mang thai làm con họ phát triển nhiều rối loạn hành vi khác nhau như vấn đề về cư xử hoặc tăng động

Tuy nhiên, mối quan hệ nhân quả không được hình thành ở loại

nghiên cứu này Tất cả những gì được tuyên bố (và nên được tuyên bố) là một mối quan hệ được khám phá, và dĩ nhiên là đủ quan trọng

để kêu gọi những nghiên cứu sâu hơn

Các tác giả cũng chỉ ra nhiều điểm hạn chế của nghiên cứu, nhưng một vài điểm hạn chế chưa được công nhận cũng như chưa được nêu đúng tầm quan trọng Các bà mẹ được hỏi tại thời điểm 18 và 32 tuần của thai kỳ rằng họ có sử dụng paracetamol trong thời điểm 3 tháng trước đó không, và họ cũng được hỏi về lý do dùng thuốc Thông tin truy hồi lại lịch sử phụ thuốc rất lớn vào bệnh nhân và được biết đến là không đáng tin cậy, và có thể bị sai lệch bởi cách thức đặt câu hỏi

Có bằng chứng lâm sàng và thực nghiệm trên động vật rằng nhiễm khuẩn tại một số giai đoạn trong thai kỳ – có thể trùng với thời điểm của nghiên cứu này – có mối tương quan với rối loạn thần kinh

nghiêm trọng chẳng hạn như bại não Tác giả đã không phân tích mối tương quan riêng biệt của từng lý do sử dụng paracetamol khác nhau, có thể mối tương quan giữa nhiễm khuẩn giải thích cho vấn đề

về hành vi của trẻ em phát hiện trong nghiên cứu này.”

Bài viết có chứa một số phân tích và nhận định mang tính chủ quan của tác giả Do đó, bài viết chỉ thể hiện quan điểm cá nhân của

người viết Nếu bạn muốn thảo luận, trao đổi hoặc góp ý về nội dung bài viết thì có thể email đến Ds Hồ Đức Cường qua địa

chỉduocsycuong@yahoo.com.

Đọc thêm: Nhận định về nghiên cứu paracetamol và rối loạn hành vi – Namud Insider http://namudinsider.com/?p=13010#ixzz4Tvrv2Yya q2wesaxzweqq