Rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh thông qua dạy học chương phương pháp tọa độ trong không gian lớp 12 THPT

Từ những lí do trên, đề tài được chọn là: Rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh thông qua dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT... Lịch

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN’’ LỚP 12 THPT

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

THÁI NGUYÊN - 2011

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––

TRIỆU TUẤN ANH

RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN MỘT SỐ

HOẠT ĐỘNG TRÍ TUỆ CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHƯƠNG ‘‘PHƯƠNG PHÁP TỌA

ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN’’ LỚP 12 THPT

Chuyên ngành: LL&PP DẠY HỌC TOÁN

Mã số: 60.14.10

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS BÙI VĂN NGHỊ

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

i

LỜI CẢM ƠN

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn thầy giáo hướng dẫn khoa học PGS.TS.Bùi Văn Nghị đã tận tình hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để hoàn thành luận văn này

Tác giả xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong Tổ bộ môn Phương pháp giảng dạy môn Toán Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên, Đại học Sư phạm Hà Nội; Ban giám hiệu, Ban Chủ nhiệm khoa Toán, Ban Chủ nhiệm khoa Sau Đại học Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, Lãnh đạo trường trung học phổ thông Văn Quan cũng như toàn thể các đồng nghiệp trong trường THPT Văn Quan đã quan tâm và tạo điều kiện thuận lợi cho tác giả thực hiện đúng kế hoạch học tập và nghiên cứu

Tác giả xin chân thành cảm ơn các học viên trong lớp Cao học Toán Khóa 17 và các bạn đồng nghiệp xa gần về sự động viên, khích lệ cũng như trao đổi về chuyên môn trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Tác giả luận văn

TRIỆU TUẤN ANH

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU………………… …… 1

1 Lí do chọn đề tài……… ….1

2 Lịch sử nghiên cứu………2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu………2

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu………3

5 Mẫu khảo sát…………………….3

6 Vấn đề nghiên cứu……….3

7 Giả thuyết khoa học……… 3

8 Phương pháp nghiên cứu……… 3

9 Cấu trúc luận văn……… 4

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN………5

1.1 Năng lực trí tuệ của học sinh……… 5

1.1.1 Năng lực……… 5

1.1.2 Năng lực toán học………………5

1.1.3 Năng lực trí tuệ…………6

1.2 Nhiệm vụ phát triển trí tuệ cho học sinh………8

1.3 Nội dung và mục tiêu dạy học chương PPTĐ trong không gian trong chương trình hình học nâng cao 12 Trung học phổ thông 11

1.4 Dạy học giải bài tập ở trường phổ thông……… 12

1.4.1 Vai trò của việc giải bài tập toán 12

1.4.2 Phương pháp giải bài tập toán 14

1.5 Thực tiễn hoạt động trí tuệ của học sinh trong quá trình học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT 19

TÓM TẮT CHƯƠNG I 22

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

iii

CHƯƠNG II: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TOÁN VỀ PPTĐ TRONG KHÔNG GIAN NHẰM RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG

TRÍ TUỆ CHO HỌC SINH……… …… 23

2.1 Hệ thống bài toán nhằm rèn luyện khả năng Phân tích - Tổng hợp…….23 a) Cơ sở lí luận 23

b) Hệ thống bài toán 24

2.2 Hệ thống bài toán nhằm rèn luyện khả năng KQH và ĐBH………… 41

a) Cơ sở lí luận 41

b) Hệ thống bài toán 45

2.3 Hệ thống bài toán nhằm rèn luyện khả năng Tương tự hóa 57

a) Cơ sở lí luận 57

b) Hệ thống bài toán…………………………………… 58

TÓM TẮT CHƯƠNG II 71

CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 72

3.1 Mục đích, nội dung và tổ chức thực nghiệm sư phạm 72

3.1.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 72

3.1.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm 72

3.1.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 72

3.2 Giáo án thực nghiệm sư phạm 73

3.3 Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm 76

3.3.1 Các đề kiểm tra sau thực nghiệm sư phạm 76

3.3.2 Thống kê kết quả các bài kiểm tra………………….77

3.3.3 Đánh giá……………….78

TÓM TẮT CHƯƠNG III 79

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Theo Luật Giáo dục Việt Nam năm 2005, phương pháp giáo dục cần phải

“Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”, “bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Từ đó, mục tiêu dạy học môn Toán là: Trang bị cho HS những tri thức, kĩ năng, phương pháp toán học phổ thông, cơ bản, thiết thực; góp phần phát triển năng lực trí tuệ, bồi dưỡng phẩm chất trí tuệ cho HS; góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất, phong cách lao động khoa học, biết hợp tác lao động, có

ý chí và thói quen tự học thường xuyên; tạo cơ sở để HS tiếp tục học CĐ, ĐH, TCCN, học nghề hoặc đi vào cuộc sồng lao động Các mục tiêu đó thể hiện sự toàn diện, thống nhất và có quan hệ mật thiết, hỗ trợ, bổ sung cho nhau: tri thức là cơ sở để thực hiện các mục tiêu khác; trong các mục tiêu thì mục tiêu phát triển trí tuệ là quan trọng nhất; thông qua hoạt động mà rèn luyện kĩ năng, củng cố tri thức

Phương pháp tọa độ trong không gian là nội dung tuy không phải là nội dung khó trong chương trình môn Toán THPT, các bài toán trong SGK, SBT cũng chỉ yêu cầu HS kĩ năng vận dụng trực tiếp những công thức, phương trình đường thẳng, mặt phẳng ở dạng cơ bản, song nhiều bài toán trong các kì thi lại không dễ đối với đa số HS Vì những bài toán đó đòi hỏi ở HS khả năng phân tích, tổng hợp kiến thức nhiều hơn

Từ những lí do trên, đề tài được chọn là: Rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh thông qua dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT

2 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay đã có một số đề tài luận văn Thạc sĩ gần gũi với đề tài này, như là:

Đề tài “Rèn luyện phương pháp tọa độ cho học sinh phổ thông để giải các bài toán hình học không gian” của Nguyễn Đình Phùng, ĐHSP HN, năm 2000;

Đề tài “Rèn luyện kĩ năng giải bài toán Hình học không gian bằng phương pháp tọa độ ở trường THPT” của Thái Thị Anh Thư, ĐHSP HN, năm 2004;

Đề tài “ Biên soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trợ giúp dạy học

về Phương pháp tọa độ trong không gian lớp 12 THPT” của Nguyễn Thị Thu Hằng, ĐHSP - ĐH Thái Nguyên, năm 2008; Đề tài “Rèn luyện kĩ năng vận dụng Phương pháp tọa độ giải toán HHKG 12” của Hoàng Thị Phương Thảo, ĐHGD - ĐHQGHN, năm 2009; Luận văn “Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh qua dạy học Phương pháp tọa độ trong không gian, lớp 12 THPT” của Nguyễn Mạnh Cường, ĐHSP HN, năm 2009; Đề tài “Dạy học Tọa độ trong không gian bằng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề” của Nguyễn Quý Sửu, ĐHGD - ĐHQGHN, năm 2009

Những đề tài trên đều gắn với nội dung “Tọa độ trong không gian” thuộc chương trình môn Toán lớp 12 THPT, song hoặc nghiên cứu sâu về kĩ năng giải toán, phát triển tư duy, hoặc vận dụng một PPDH tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS, hoặc soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan Đề tài mà chúng tôi lựa chọn đi sâu nghiên cứu phát triển một số hoạt động trí tuệ cho

HS, không trùng lặp với các đề tài đã được công bố

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

+ Mục đích nghiên cứu: Đề xuất một giải pháp nhằm rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh thông qua dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT

+ Nhiệm vụ nghiên cứu:

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

3

- Nghiên cứu hệ thống lí luận về các hoạt động trí tuệ trong dạy - học môn Toán

- Nghiên cứu nội dung dạy học “Phương pháp tọa độ trong không gian”

- Nghiên cứu và đề xuất giải pháp rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh thông qua dạy học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT

- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của đề tài

4 Đối tượng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Là quá trình rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh

- Phạm vi nghiên cứu: Một số hoạt động trí tuệ thường gặp nhất như phân tích, tổng hợp, tương tự hóa, khái quát hóa, đặc biệt hóa trong dạy học Phương pháp tọa độ trong không gian

- Khách thể nghiên cứu: Chương trình, nội dung môn Toán ở trường THPT

5 Mẫu khảo sát

Một số lớp 12, trường THPT Văn Quan, Lạng Sơn

6 Vấn đề nghiên cứu

- Một số hoạt động trí tuệ thường gặp trong môn toán THPT

- Giải pháp rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh

7 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng giải pháp đề xuất trong luận văn thì học sinh có những kĩ năng hoạt động trí tuệ tốt hơn, có khả năng giải toán Tọa độ trong không gian tốt hơn, nâng cao hiệu quả dạy học chủ đề này ở trường THPT

8 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu lí luận về rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh

- Phương pháp điều tra quan sát: Sử dụng phiếu điều tra về tình hình dạy và học chương “Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Soạn và dạy TNSP một số giáo án về

“Phương pháp tọa độ trong không gian” lớp 12 THPT và đánh giá kết quả hoạt động trí tuệ cho học sinh, đánh giá tính khả thi và hiệu qủa của đề tài

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận văn gồm 3 chương

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn

1.1 Năng lực trí tuệ của học sinh

1.2 Nhiệm vụ phát triển trí tuệ cho học sinh

1.3 Nội dung và mục tiêu dạy học chương PPTĐ trong không gian trong

chương trình hình học nâng cao 12 THPT

1.4 Dạy học giải bài tập ở trường phổ thông

1.5 Thực tiễn hoạt động trí tuệ của học sinh trong quá trình học tập

Chương 2 Xây dựng hệ thống bài toán về phương pháp tọa độ trong không

gian nhằm rèn luyện và phát triển một số hoạt động trí tuệ cho học sinh

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

data error !!! can't not

read

data error !!! can't not

read